Luận chứng ngũ hành nạp âm lục giáp là phần tài liệu Đường Vào Dịch đi tìm nguyên lý đằng sau khẩu quyết nạp âm "ngân đăng giá bích câu": vì sao mỗi cặp can chi trong sáu con nhà giáp lại mang hành Kim, Hoả, Mộc, Thổ hay Thuỷ.
Trả lời nhanh: Ngũ hành nạp âm là khẩu quyết nạp ngũ hành cho mỗi hai can chi liên tiếp thuộc một con nhà giáp. Tác giả tài liệu luận chứng khẩu quyết bằng ba điều: ngũ hành hậu thiên bát quái trên địa chi, định luật ngũ hành nhập xuất, và mô hình sáu nhà giáp chồng hành lên nhau từ Giáp Tý đến Giáp Dần.
Ngũ hành nạp âm là gì?
Ngũ hành nạp âm là khẩu quyết nạp ngũ hành tại mỗi hai đơn vị can chi liên tiếp thuộc một con nhà giáp. Thập thiên can vận động trên thập nhị địa chi tròn một chu kỳ từ Giáp Tý đến Quý Hợi, phân lập 6 con nhà giáp: Giáp Tý 1, Giáp Tuất 2, Giáp Thân 3, Giáp Ngọ 4, Giáp Thìn 5, Giáp Dần 6; mỗi nhà giáp được trải lên một dòng ngũ hành (vật chất thời gian). Khẩu quyết như sau:
- Tý – Ngọ: ngân đăng giá bích câu
- Tuất – Thìn: yên mãn tự chung lâu
- Thân – Dần: hớn địa thiêu sài thấp
Lục giáp chi trung bất ngoại cầu.
Câu (1) dùng cho con nhà Giáp Tý và Giáp Ngọ; câu (2) cho Giáp Tuất và Giáp Thìn; câu (3) cho Giáp Thân và Giáp Dần. Kết quả được bản ngũ hành lục giáp.
Tài liệu viết rằng khẩu quyết nạp âm cổ nhân để lại mà không lưu truyền nguyên lý nạp, khiến hậu nhân bao đời phải lao tâm khổ trí tìm cách luận chứng. Tác giả Nguyên K kể đã khắc khoải chuyện này suốt hơn 50 năm, rốt cục tìm thấy lý luật từ trong hậu thiên bát quái làm nguyên lý giải mã khẩu quyết, và nêu ra để chia sẻ với đồng đạo.
Muốn nạp ngũ hành lục giáp cần vận dụng những gì?
Tài liệu nêu ba điều cần vận dụng để nạp ngũ hành lục giáp.
1. Ngũ hành hậu thiên bát quái trên địa chi
Ngũ hành hậu thiên bát quái an trên địa chi như sau:
| Địa chi | Quái | Hành |
|---|---|---|
| Tý | Khảm | Thuỷ |
| Ngọ | Ly | Hoả |
| Mẹo | Chấn | Mộc |
| Dậu | Đoài | Kim |
| Sửu, Dần | Cấn | Thổ |
| Mùi, Thân | Khôn | Thổ |
| Thìn, Tị | Tốn | Mộc |
| Tuất, Hợi | Càn | Kim |
Một chu kỳ thập can [Giáp Ất] mộc, [Bính Đinh] hoả, [Mậu Kỷ] thổ, [Canh Tân] kim, [Nhâm Quý] thuỷ trùm trải 10 địa chi, 300 độ số; suy ra mỗi hai địa chi liên tiếp [Tý Sửu] [Dần Mẹo] [Thìn Tị] [Ngọ Mùi] [Thân Dậu] [Tuất Hợi] chịu lấy một vật chất thời gian, tức một hành trong ngũ hành.
2. Định luật ngũ hành nhập xuất
Định luật ngũ hành nhập xuất nói rằng, theo tương sanh tương khắc, mỗi hành có hai chiều nhập (nhập sanh, nhập khắc) và hai chiều xuất (xuất sanh, xuất khắc).
| Hành | Nhập sanh (từ) | Nhập khắc (từ) | Xuất sanh (về) | Xuất khắc (về) |
|---|---|---|---|---|
| Thuỷ | Kim | Thổ | Mộc | Hoả |
| Mộc | Thuỷ | Kim | Hoả | Thổ |
| Hoả | Mộc | Thuỷ | Thổ | Kim |
| Thổ | Hoả | Mộc | Kim | Thuỷ |
| Kim | Thổ | Hoả | Thuỷ | Mộc |
Ghi chú: ở dòng hành Kim, chữ trong tài liệu in hai lần "xuất kim để sanh thuỷ"; hình vẽ của tài liệu cho thấy Kim xuất về Mộc và Thuỷ, nên bảng ghi xuất khắc về Mộc.
3. Mô hình lục giáp chồng hành lên nhau
Mô hình lục giáp chồng hành là cách xếp sáu nhà giáp thành từng tầng, tầng trên tương tác với tầng dưới:
- Nhà Giáp Tý chồng hành lên ngũ hành địa chi bát quái (ngũ hành bản vị).
- Nhà Giáp Tuất chồng hành lên ngũ hành nhà Giáp Tý.
- Nhà Giáp Thân chồng hành lên ngũ hành nhà Giáp Tuất.
- Nhà Giáp Ngọ chồng hành lên ngũ hành nhà Giáp Thân.
- Nhà Giáp Thìn chồng hành lên ngũ hành nhà Giáp Ngọ.
- Nhà Giáp Dần chồng hành lên ngũ hành nhà Giáp Thìn.
Vận dụng định luật ngũ hành nhập xuất, người luận xét sự tương tác nhập xuất giữa hai hành trên dưới: hành ở dưới đã biết tên, hành của can chi ở trên chưa biết nên phải tìm.
Cách tìm hành của một can chi theo mô hình này ra sao?
Hành của một can chi được tìm bằng cách xét hành ở tầng dưới nó đang có mấy chiều nhập, mấy chiều xuất. Trong các bài kế tiếp, tác giả tài liệu cho thấy: khi hành tầng dưới thiếu một chiều (thiếu nhập sanh, nhập khắc, xuất sanh hoặc xuất khắc) thì mất quân bình, và can chi tầng trên chính là hành bù vào chiều còn thiếu ấy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khẩu quyết nạp âm khó hiểu?
Theo tài liệu Đường Vào Dịch, cổ nhân để lại khẩu quyết mà không lưu truyền nguyên lý nạp, nên hậu nhân phải tự tìm cách luận chứng. Tác giả Nguyên K tìm lời giải trong hậu thiên bát quái.
Một hành có mấy chiều nhập, mấy chiều xuất?
Mỗi hành có hai chiều nhập là nhập sanh, nhập khắc và hai chiều xuất là xuất sanh, xuất khắc. Ví dụ hành Thuỷ nhập sanh từ Kim, nhập khắc từ Thổ, xuất sanh về Mộc, xuất khắc về Hoả.
Nhà giáp nào được luận trước tiên?
Nhà Giáp Tý được luận trước, chồng lên ngũ hành địa chi bát quái; các nhà sau lần lượt chồng lên nhà trước theo thứ tự Giáp Tuất, Giáp Thân, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Giáp Dần.
Chuỗi bài Dẫn Nhập Kinh Dịch: ← Bài trước: Bản mệnh được mùa sanh tốt, lỡ mùa sanh xấu · Mục lục chuyên mục · Bài sau: Luận chứng ngũ hành nhà Giáp Tý →
Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.
