Kiến trúc hiện đại ra đời vào đầu thế kỷ hai mươi, gắn với công nghiệp hóa, bê tông cốt thép và kính. Những nguyên lý của nó, từ "công năng quyết định hình thức" đến "ít mà nhiều", đã thay đổi cách con người xây nhà trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam. Nhưng nhiều người làm phong thủy băn khoăn: không gian mở, kính lớn, mái bằng có đi ngược với "tàng phong tụ khí" không? Bài viết này giới thiệu các nguyên lý kiến trúc hiện đại chính và đối chiếu từng nguyên lý với quan niệm phong thủy, để thấy chỗ gặp nhau, chỗ cần điều chỉnh.
Nguyên tắc chung có trong bài trụ cột kiến trúc phong thủy.
Các nguyên lý cốt lõi của kiến trúc hiện đại
1. Công năng quyết định hình thức
Câu nói nổi tiếng gắn với kiến trúc sư Louis Sullivan: hình thức công trình nên xuất phát từ công năng, không phải từ trang trí áp đặt. Một ngôi nhà được thiết kế từ nhu cầu sinh hoạt, ánh sáng, gió, rồi mới đến hình khối.
2. Ít mà nhiều
Quan niệm "ít mà nhiều" gắn với Mies van der Rohe: loại bỏ trang trí thừa, tập trung vào tỷ lệ, vật liệu và không gian. Vẻ đẹp đến từ sự tinh giản.
3. Năm điểm của kiến trúc mới
Le Corbusier đưa ra năm điểm nổi tiếng:
- Cột chống (pilotis): nâng công trình lên trên các cột, giải phóng mặt đất.
- Mặt bằng tự do: kết cấu khung giúp vách ngăn không phải chịu lực, bố trí linh hoạt.
- Mặt đứng tự do: mặt tiền không bị ràng buộc bởi kết cấu.
- Cửa sổ băng ngang: cửa sổ dài lấy sáng đều.
- Vườn trên mái: mái bằng trở thành không gian sử dụng, trả lại mảng xanh.
4. Trung thực với vật liệu
Bê tông, thép, kính, gỗ được thể hiện đúng bản chất, không giả vật liệu này thành vật liệu khác.
5. Không gian liên thông
Các không gian chảy vào nhau, trong và ngoài liên kết qua kính lớn, sân, hiên.
Đối chiếu với phong thủy
Công năng quyết định hình thức và phong thủy
Phong thủy cũng bắt đầu từ công năng: cửa chính đón khí, bếp nuôi dưỡng, phòng ngủ nghỉ ngơi, phòng thờ tâm linh. Một ngôi nhà được thiết kế đúng công năng, đặt các phòng đúng vị trí là một ngôi nhà có nền tảng phong thủy tốt. Đây là điểm gặp nhau lớn nhất.
Ít mà nhiều và sự gọn gàng
Phong thủy coi trọng sự gọn gàng, thông thoáng; đồ đạc thừa, góc bừa bộn làm khí tắc. Tinh thần tối giản giúp nhà gọn, khí lưu thông. Tuy nhiên, tối giản quá mức có thể làm nhà lạnh lẽo, thiếu hơi ấm, cần bổ sung gỗ, cây, vải, ánh sáng ấm.
Mặt bằng tự do và tụ khí
Không gian mở giúp nhà thoáng, sáng, nhưng nếu cửa chính nhìn thẳng xuyên tới cửa sau, khí sẽ đi thẳng mà không tụ. Phong thủy gợi ý dùng vách lửng, kệ, bình phong, bố trí đồ đạc để khí đi vòng. Mặt bằng mở vẫn cần các điểm "dừng" như sảnh, góc tiếp khách.
Xem bài cửa chính đối diện cửa sau để biết cách xử lý.
Cửa kính lớn và âm dương
Kính lớn lấy nhiều sáng, nhưng ở khí hậu nhiệt đới dễ khiến nhà nóng, chói, dương thịnh. Phong thủy và kiến trúc nhiệt đới đều khuyên che nắng bằng mái đua, lam, rèm, cây xanh, đặc biệt mặt Tây. Phòng ngủ, phòng thờ không nên có kính quá lớn, quá lộ.
Cột chống và thế dựa
Nâng nhà trên cột giải phóng mặt đất, thông gió dưới gầm, chống ẩm. Tuy nhiên, phong thủy coi trọng nền nhà vững, có "chân" chắc chắn; tầng trệt hoàn toàn trống dễ tạo cảm giác hẫng. Với nhà ở, có thể kết hợp: một phần tầng trệt để thoáng (để xe, sân chơi), phần còn lại có tường vững làm sảnh, phòng khách.
Vườn mái và sinh khí
Vườn trên mái là nguyên lý rất hợp phong thủy: đưa cây xanh, sinh khí trở lại, đồng thời chống nóng cho mái. Cần chú ý chống thấm, thoát nước tốt, không để nước đọng.
Mái bằng và mái dốc
Kiến trúc hiện đại ưa mái bằng. Phong thủy và khí hậu Việt Nam có xu hướng ưa mái dốc vì thoát nước, chống nóng. Mái bằng vẫn dùng được nếu chống thấm, chống nóng tốt, hoặc kết hợp vườn mái, mái che nhẹ.
Bảng tóm tắt đối chiếu
- Công năng quyết định hình thức: rất gần phong thủy; đặt đúng chức năng các phòng.
- Ít mà nhiều: hợp tinh thần gọn gàng; cần bổ sung hơi ấm.
- Mặt bằng tự do: cần tạo điểm dừng, tránh xuyên đường.
- Kính lớn: cần che nắng, cân bằng âm dương.
- Cột chống: kết hợp tầng trệt có phần đặc vững.
- Vườn mái: rất hợp, tăng sinh khí.
Áp dụng cho nhà ở Việt Nam
- Thiết kế từ công năng và phong thủy trước, hình khối sau.
- Giữ mặt tiền gọn, chi tiết tiết chế, dùng vật liệu thật.
- Không gian mở ở phòng khách, bếp, nhưng có sảnh và vách ngăn lửng sau cửa chính.
- Kính lớn có lam, mái đua, rèm; hạn chế ở mặt Tây.
- Giếng trời, cửa đối lưu để thông gió tự nhiên.
- Sân thượng có cây xanh, mái che nhẹ.
- Phòng ngủ, phòng thờ kín đáo, yên tĩnh hơn các không gian chung.
Xem thêm bài kiến trúc nhiệt đới Việt Nam và ánh sáng và thông gió theo phong thủy.
Kiến trúc hiện đại ở Việt Nam
Kiến trúc hiện đại du nhập vào Việt Nam từ giữa thế kỷ hai mươi và để lại nhiều công trình có giá trị, nhất là ở các đô thị lớn. Điểm đáng chú ý là nhiều kiến trúc sư Việt Nam đã sớm điều chỉnh nguyên lý hiện đại cho phù hợp khí hậu: dùng lam bê tông, gạch thông gió, mái đua, hành lang che nắng, sân trong. Đó là minh chứng rằng hiện đại và bản địa có thể đi cùng nhau. Ngày nay, xu hướng nhiệt đới hiện đại tiếp tục tinh thần đó, kết hợp hình khối gọn với giải pháp khí hậu và cây xanh.
Một ngôi nhà hiện đại hợp phong thủy trông như thế nào
Hình dung một nhà phố hiện đại rộng năm mét: mặt tiền gọn với lam gỗ che nắng, ban công lùi có cây xanh; tầng trệt có sảnh nhỏ sau cửa chính với vách lam làm bình phong, phòng khách mở liền bếp nhưng bếp đặt lệch, không nhìn thẳng ra cửa; giếng trời ở giữa nhà có tiểu cảnh đá và cây; cầu thang không đổ thẳng ra cửa chính; phòng ngủ ở các tầng trên có cửa sổ vừa phải, rèm che; phòng thờ ở tầng trên cùng, phía trước là sân thượng có vườn. Ngôi nhà vừa hiện đại về hình thức, vừa đáp ứng các nguyên tắc tàng phong tụ khí.
Vai trò của người thiết kế
Kết hợp kiến trúc hiện đại và phong thủy đòi hỏi người thiết kế hiểu cả hai. Kiến trúc sư thuần túy có thể bỏ qua các yếu tố như hướng cửa, vị trí bếp, phòng thờ; người làm phong thủy thuần túy có thể đưa ra yêu cầu khó thực hiện về kết cấu, công năng. Làm việc với người hiểu cả hai giúp gia chủ có giải pháp cân bằng ngay từ đầu, tránh phải sửa chữa về sau.
Những hiểu lầm thường gặp
- "Nhà hiện đại không hợp phong thủy": không đúng; vấn đề nằm ở cách bố trí, không phải ở phong cách.
- "Phong thủy chỉ dành cho nhà cổ": các nguyên lý về hướng, khí, âm dương áp dụng cho mọi loại nhà.
- "Không gian mở luôn tốt": mở quá mức, không có điểm dừng thì khí khó tụ.
- "Càng nhiều kính càng sang": ở khí hậu nóng, kính lớn không che sẽ làm nhà nóng và chói.
Phong Thuỷ Liên Hoa có phong thủy sư đồng thời là kiến trúc sư, nhận tư vấn thiết kế nhà ở hiện đại kết hợp phong thủy. Văn phòng Hà Nội ở Long Biên, điện thoại 0917 798 886; văn phòng TP.HCM liên hệ 0988 964 636. Quý vị cũng có thể gửi thông tin qua trang Liên hệ.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D – 3D: thử mặt bằng mở, vị trí vách lửng.
- App Lập Cục Pháp: xem cung các phòng trong mặt bằng.
- La kinh web: đo hướng mặt kính lớn để biết mặt nào nhận nắng chiều.
- Thư viện mẫu nhà: tham khảo mẫu nhà hiện đại.
Câu hỏi thường gặp về nguyên lý kiến trúc hiện đại
Nguyên lý quan trọng nhất của kiến trúc hiện đại là gì?
Công năng quyết định hình thức: thiết kế xuất phát từ nhu cầu sử dụng, ánh sáng, gió, rồi mới đến hình khối.
Không gian mở có phạm phong thủy không?
Không phạm nếu có điểm dừng như sảnh, vách lửng, kệ, và cửa chính không nhìn thẳng xuyên ra cửa sau.
Nhà nhiều kính có tốt không?
Kính lấy sáng tốt nhưng cần che nắng, đặc biệt mặt Tây, để tránh nóng, chói và dương thịnh.
Vườn mái có hợp phong thủy không?
Rất hợp, vì đưa cây xanh và sinh khí trở lại, đồng thời chống nóng cho mái; cần chống thấm tốt.
Năm điểm của kiến trúc mới là gì?
Cột chống, mặt bằng tự do, mặt đứng tự do, cửa sổ băng ngang và vườn trên mái, do Le Corbusier đề xuất.
