Khi nói đến phong thuỷ nhà xưởng, nhiều chủ doanh nghiệp nghĩ ngay đến hướng cổng hay vị trí phòng giám đốc. Những điểm đó quan trọng, nhưng chúng chỉ đúng khi tổng mặt bằng phía sau đã hợp lý. Một nhà máy có cổng đẹp mà xe container phải lùi ngược qua khu văn phòng, công nhân đi chung đường với xe nâng, kho thành phẩm nằm xa bến xuất, thì dòng khí lẫn dòng việc đều rối. Quy hoạch nhà xưởng phong thuỷ vì thế phải bắt đầu từ tầm nhìn tổng thể: cả khu đất được chia ra sao và mọi thứ di chuyển trong đó thế nào.
Trên trang đã có bài tổng quan về phong thuỷ nhà xưởng, đi qua chọn đất, hướng cổng, văn phòng, dây chuyền và kho. Bài này tập trung vào một góc hẹp hơn nhưng quyết định hơn: tổng mặt bằng. Chúng tôi xét cách chia khu, đặt cổng chính và cổng hàng, bố trí văn phòng điều hành, tổ chức luồng người – luồng hàng, sân bãi, cây xanh và quỹ đất dự phòng, đều nhìn qua lăng kính Hình Pháp của Liên Hoa.
Nguyên tắc nền là: khí đi theo đường. Nơi nào xe, người, hàng hoá chảy thông, không va nhau, không tắc, nơi đó khí vận hành trôi chảy. Nơi nào đường đi chồng chéo, lùi ngược, quay đầu gấp, nơi đó sinh ra hao tổn, tai nạn và cả cảm giác bất an cho người làm. Phong thuỷ ở quy mô nhà máy gần với tư duy quy hoạch hơn là với những vật phẩm đặt trong phòng.
Đọc khu đất trước khi chia khu
Trước khi kẻ một đường nào lên bản vẽ, người lập quy hoạch nhà xưởng phong thuỷ cần đọc khu đất như đọc một thế đất nhà ở, chỉ ở quy mô lớn hơn. Có bốn điều cần xác định.
- Mặt tiếp cận chính: khu đất giáp đường lớn ở phía nào, đường nội bộ khu công nghiệp chạy ra sao, hướng xe tải đến từ đâu. Mặt tiếp cận này gần như quyết định vị trí cổng và khu văn phòng.
- Độ cao và thoát nước: phần đất cao, khô ráo thích hợp cho văn phòng, kho thành phẩm; phần thấp hơn dành cho khu xử lý nước, bể chứa. Đặt kho hàng ở chỗ trũng là sai cả về kỹ thuật lẫn phong thuỷ.
- Thế dựa phía sau: phía sau khu đất là nhà máy khác cao hơn, đồi, hàng cây hay khoảng trống, kênh mương. Phía sau trống trải nên được bù bằng khối xưởng chính hoặc dải cây xanh dày.
- Lân cận bất lợi: trạm biến áp, đường điện cao thế, ống khói của nhà máy bên cạnh, bãi rác, nghĩa trang. Những yếu tố này cần được đẩy về phía khu phụ trợ, không đối diện khu làm việc đông người.
Với khu đất trong khu công nghiệp, nhiều thông số như khoảng lùi, mật độ xây dựng, tỷ lệ cây xanh đã được ban quản lý quy định. Người tư vấn phong thuỷ không đặt ra con số pháp lý mà làm việc trong khuôn khổ đó; chủ đầu tư cần lấy thông tin quy hoạch chính thức từ ban quản lý trước khi bắt đầu.
Phân khu chức năng trên tổng mặt bằng
Một nhà xưởng điển hình gồm năm nhóm chức năng. Cách xếp chúng cạnh nhau quyết định phần lớn chất lượng của quy hoạch.
| Khu | Vị trí nên đặt | Lý do theo Hình Pháp và vận hành |
|---|---|---|
| Văn phòng điều hành | Phía trước, gần cổng chính, nơi cao ráo, thoáng | Là "đầu" của cả khu, đón khách và đối tác, cần minh đường phía trước |
| Xưởng sản xuất chính | Giữa hoặc phía sau, khối lớn nhất làm thế dựa | Khối nặng tạo chỗ dựa vững, dây chuyền dài cần mặt bằng liên tục |
| Kho nguyên liệu và thành phẩm | Hai đầu dây chuyền, sát đường nội bộ và bến bãi | Hàng vào một đầu, ra một đầu, không đi ngược |
| Khu phụ trợ kỹ thuật | Góc khuất, cuối hướng gió, xa văn phòng và nhà ăn | Trạm điện, máy nén, xử lý nước thải, rác thải ồn và có mùi |
| Nhà ăn, nhà nghỉ công nhân | Gần lối người đi, tách khỏi luồng xe tải, đón gió sạch | Nơi người lao động hồi sức, cần yên và an toàn |
Cách xếp này tạo thành một trục rõ ràng: phía trước là đầu não (văn phòng), giữa là thân (sản xuất), hai bên là tay (kho, bến bãi), phía sau và góc khuất là phần phụ (kỹ thuật, xử lý). Đây là cách Hình Pháp nhìn một quần thể: có đầu, có thân, có chỗ dựa, có minh đường.
Sai lầm hay gặp là đặt văn phòng điều hành ở sâu bên trong để "giữ kín", buộc khách đi qua bãi xe tải và khu sản xuất mới tới phòng họp. Cũng hay gặp kiểu đặt khu xử lý nước thải sát cổng vì tiện đấu nối, khiến ấn tượng đầu tiên của khách là mùi và bể chứa.
Cổng chính, cổng hàng và văn phòng điều hành
Với nhà xưởng quy mô vừa trở lên, nên tách ít nhất hai cổng: cổng chính cho người, khách và xe con; cổng hàng cho xe tải, container. Khi đất chỉ có một mặt tiền và buộc phải dùng chung cổng, cần tách làn ngay sau cổng để hai luồng không chạy song song quá lâu.
Cổng chính
Cổng chính nên mở ra khoảng sân rộng trước khối văn phòng – đó là minh đường của cả nhà máy. Khoảng sân này không cần quá lớn nhưng phải thông thoáng, sạch, không biến thành bãi chứa pallet hay phế liệu. Cổng không nên đặt ngay trước ngã ba đâm thẳng, đối diện cột điện hay góc nhọn của nhà máy đối diện; nếu không tránh được thì xử lý bằng cách lùi cổng, đặt lệch hoặc dùng dải cây che chắn.
Cổng hàng
Cổng hàng nên ở vị trí xe tải ra vào thuận nhất, thường là một bên hông khu đất hoặc ở đường phụ. Bán kính quay xe, chiều dài hàng chờ và khu cân xe cần được tính ngay từ quy hoạch. Một cổng hàng quá hẹp khiến xe phải đỗ chờ ngoài đường, vừa nguy hiểm vừa tạo ấn tượng ùn tắc.
Văn phòng điều hành
Văn phòng điều hành nên có tầm nhìn bao quát được sân trước và lối vào xưởng, như người chủ ngồi ở vị trí quan sát được cả nhà. Phòng giám đốc nằm ở tầng trên, phía trong, có tường dựa vững, không đối diện trực tiếp cổng. Chi tiết bên trong văn phòng và phòng giám đốc đã được bàn ở bài tổng quan về phong thuỷ nhà xưởng; ở tầm tổng mặt bằng, điều quan trọng là khối văn phòng có "minh đường" và có "chỗ dựa" là khối xưởng phía sau.
Luồng người, luồng hàng và luồng xe
Phần lớn rủi ro vận hành ở nhà máy đến từ việc các luồng giao cắt nhau. Một tổng mặt bằng tốt tách ba luồng ngay từ đầu.
- Luồng hàng một chiều: nguyên liệu vào từ cổng hàng → kho nguyên liệu → dây chuyền → kho thành phẩm → bến xuất. Tránh tuyệt đối việc hàng đã thành phẩm phải đi ngược qua khu nguyên liệu.
- Luồng người tách khỏi xe nâng: công nhân đi từ cổng chính hoặc cổng phụ đến nhà để xe, nhà thay đồ, rồi vào xưởng bằng lối riêng có mái che. Lối đi bộ không cắt ngang đường xe nâng.
- Luồng xe tải vòng tròn: nếu đất đủ rộng, tổ chức đường nội bộ chạy một chiều vòng quanh khối xưởng, xe vào cổng hàng, nhận hoặc trả hàng, rồi ra mà không phải quay đầu.
- Luồng khách: từ cổng chính vào sân trước, đỗ xe, vào văn phòng; khi cần tham quan xưởng thì đi theo hành lang quan sát, không đi xuyên khu sản xuất.
Nhìn theo phong thuỷ, luồng một chiều giống dòng nước chảy thuận: khí đến, dừng ở nơi cần dừng (kho, dây chuyền), rồi đi tiếp. Luồng giao cắt, quay đầu, lùi ngược giống dòng nước xoáy: tốn năng lượng và dễ sinh tai nạn. Cách kiểm tra đơn giản là vẽ ba màu khác nhau cho ba luồng lên tổng mặt bằng; chỗ nào các màu chồng nhau nhiều là chỗ cần sửa.
Sân bãi, cây xanh, nước và quỹ đất mở rộng
Ngoài các khối nhà, phần đất trống chiếm tỷ lệ đáng kể trong nhà máy và thường bị coi nhẹ. Thực ra chính các khoảng này điều hoà khí cho cả khu.
Sân bãi
Sân bãi container, bãi xe tải nên đặt gần cổng hàng, không chiếm minh đường trước văn phòng. Mặt bãi cần độ dốc thoát nước rõ ràng; nước đọng lâu trên bãi vừa hỏng mặt đường vừa là hình ảnh "khí trệ" trong phong thuỷ.
Cây xanh
Dải cây xanh dày dọc ranh sau và hai bên là cách tạo thế dựa và che chắn rẻ, bền. Cây đặt giữa khu kỹ thuật và khu nhà ăn giúp lọc mùi và tiếng ồn. Trước văn phòng nên dùng cây thấp, thảm cỏ để giữ tầm nhìn thoáng, tránh cây to chắn ngay cửa.
Nước
Hồ điều hoà, bể nước phòng cháy chữa cháy là hạng mục kỹ thuật bắt buộc ở nhiều nhà máy. Nếu có thể, đặt hồ cảnh quan ở phía trước, nơi thấp hơn văn phòng một chút, nước sạch và tĩnh – vừa đẹp, vừa mang ý nghĩa tụ khí trước minh đường. Bể xử lý nước thải thì ngược lại: đặt kín, ở góc khuất, cuối hướng gió.
Quỹ đất mở rộng
Nhiều nhà máy phải cơi nới sau vài năm và phá vỡ trục quy hoạch ban đầu. Nên giữ sẵn một phần đất, thường ở phía sau hoặc một bên khối xưởng, cho giai đoạn hai. Phần đất này tạm thời trồng cỏ hoặc làm bãi, và quan trọng là đường nội bộ, hạ tầng điện nước đã được chừa sẵn để khi mở rộng không phải đào phá khu đang hoạt động.
Kiểm tra tổng mặt bằng trước khi triển khai thiết kế
Trước khi giao cho đơn vị thiết kế triển khai kỹ thuật, chủ đầu tư có thể tự rà lại tổng mặt bằng bằng các câu hỏi sau:
- Đứng ở cổng chính nhìn vào, có thấy khoảng sân thoáng và khối văn phòng rõ ràng không?
- Hàng hoá có đi một chiều từ lúc vào đến lúc ra không, có đoạn nào phải quay đầu hay đi ngược không?
- Đường đi bộ của công nhân có giao cắt với đường xe nâng, xe tải không?
- Khu kỹ thuật, xử lý nước thải có nằm cuối hướng gió và xa nhà ăn, văn phòng không?
- Phía sau khu đất đã có thế dựa (khối xưởng cao, dải cây) chưa?
- Còn quỹ đất và hạ tầng chừa sẵn cho giai đoạn mở rộng không?
Nếu cả sáu câu đều trả lời được, tổng mặt bằng đã có nền tảng tốt. Sau đó mới đến những tinh chỉnh như hướng cửa văn phòng theo người đứng đầu, kích thước cửa theo thước Lỗ Ban 52,2, hay chọn ngày khởi công. Với các dự án có quy mô lớn, chủ đầu tư có thể liên hệ KTS Vũ Minh tại Hà Nội (0917 798 886) về phần quy hoạch kiến trúc và dự toán, hoặc Thầy Vũ Giới tại TP.HCM (0988 964 636) về phần phong thuỷ.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ mặt bằng 2D–3D – phác thử phân khu và ba luồng di chuyển
- Lập Cục Pháp – xem cục diện hướng của khu đất
- Dự toán xây dựng – ước khung chi phí cho khối văn phòng điều hành
Bài liên quan
- Phong thuỷ nhà xưởng: chọn đất, hướng cổng, văn phòng, dây chuyền và kho
- Phong thuỷ dự án quy hoạch
- Chuyên mục Kiến Trúc
Câu hỏi thường gặp
Quy hoạch nhà xưởng phong thuỷ khác gì phong thuỷ nhà ở?
Nguyên lý Hình Pháp giống nhau: có minh đường, có chỗ dựa, khí đi thuận. Khác biệt là ở quy mô và trọng tâm: nhà xưởng ưu tiên luồng hàng, luồng xe, an toàn lao động; nhà ở ưu tiên sự yên tĩnh và sinh hoạt gia đình.
Khu đất chỉ có một mặt tiền thì làm hai cổng thế nào?
Có thể mở hai cổng trên cùng một mặt tiền, cách nhau đủ xa, hoặc dùng một cổng rộng rồi tách làn ngay phía trong. Điều quan trọng là xe tải và người đi bộ không chạy chung một làn trong khu đất.
Văn phòng điều hành có nên tách khỏi xưởng không?
Nên có khối riêng hoặc ít nhất một phần tách biệt, phía trước, có lối vào riêng. Văn phòng nằm lẫn trong xưởng thì ồn, bụi và không có minh đường.
Có cần đặt vật phẩm phong thuỷ ở cổng nhà máy không?
Không cần. Cổng đúng vị trí, sân trước thoáng, luồng xe hợp lý đã là "vật phẩm" tốt nhất. Liên Hoa không khuyến khích treo gương bát quái hay bùa trấn ở cổng.
Khi nào nên mời người tư vấn phong thuỷ cho nhà xưởng?
Ngay ở giai đoạn quy hoạch tổng mặt bằng, trước khi thiết kế kỹ thuật. Lúc này việc dời cổng, đổi vị trí văn phòng hay xoay luồng hàng gần như không tốn chi phí.
