Thiền theo giờ âm dương: không gian thiền sáng, tối theo phong thủy

Thiền theo giờ âm dương là cách chọn thời điểm thiền và chuẩn bị không gian thiền sao cho hợp với khí của buổi sáng và buổi tối. Nhiều người dồn hết công sức vào việc bày một góc thiền đẹp, mà quên rằng cùng một góc đó, khí lúc bốn giờ sáng và lúc mười giờ đêm hoàn toàn khác nhau.

"Thiền sáng với mặt trời là cách tốt nhất để luyện dương thần. Tối thì luyện âm thần. Khi cả hai đều khoẻ và cân bằng thì tất yếu sẽ đạt được vô cực." — Thầy Vũ Giới

Nên thiền vào giờ nào trong ngày?

Thời điểm tốt nhất để thiền là sáng sớm, khi vừa thức dậy và tâm chưa bị việc đời kéo đi; thời điểm thứ hai là buổi tối, sau khi đã xong việc trong ngày. Hai buổi này mang tính chất âm dương khác nhau nên mục đích luyện cũng khác nhau.

Thầy Vũ Giới chia sẻ rằng thiền sáng gắn với dương quang, dùng để luyện dương thần, còn thiền tối dùng để luyện âm thần. Dương thần và âm thần ở đây là hai mặt của thần khí trong một con người. Khi cả hai mặt cùng khoẻ và cân bằng, người tu tiến gần tới trạng thái quân bình mà Thầy gọi là vô cực.

Trong một bài khác về luyện khí buổi sáng, Thầy Vũ Giới nhắc khoảng từ 4 giờ đến 6 giờ sáng là khung giờ quý để luyện khí hoặc tham thiền. Lý do: sau một đêm ngủ, cơ thể đã tích được dương tinh, và nếu ngay khi thức dậy người tu bắt tay vào công phu thì phần tinh khí ấy được dùng trọn.

Buổi	Tính chất	Mục đích chính	Không gian hợp
Sáng sớm (khoảng 4–6 giờ)	Dương sinh, khí mới	Luyện dương, giữ tinh khí vừa tích	Thoáng, đón ánh sáng tự nhiên
Buổi tối	Âm tĩnh, khí thu về	Luyện âm, lắng lại những xao động trong ngày	Kín, dịu sáng, ít âm thanh

Người đi làm không phải lúc nào cũng thức được lúc 4 giờ. Điều quan trọng không phải là con số cứng, mà là nguyên tắc: thiền ngay khi thức dậy, trước khi cầm điện thoại, trước khi nghĩ đến công việc. Buổi tối thì nên cách bữa ăn một khoảng và trước khi ngủ.

Vì sao thời gian và không gian là một cặp âm dương?

Thời gian và không gian là một cặp âm dương vì thời gian vô hình, mang tính dương, còn không gian hữu hình, mang tính âm. Theo Thầy Vũ Giới, sự giao thoa của bộ đôi này sinh hoá vạn vật, và môi trường sống chỉ trọn vẹn khi cả hai hoà làm một.

Trong bài "Hai quy tắc thống trị vũ trụ", Thầy Vũ Giới viết rằng phong thuỷ chân truyền không dừng ở bài trí nội thất hay chọn ngày lành tháng tốt đơn thuần, mà là thấu hiểu hai quy tắc nền tảng: quy tắc không gian và quy tắc thời gian. Thời gian vô hình mang năng lượng dương; không gian hữu hình mang năng lượng âm.

Áp vào không gian thiền, điều này có nghĩa là:

• Một góc thiền chỉ là phần âm, phần "hình". Nó cần phần dương là thời điểm đúng thì mới thành một buổi thiền có khí.
• Cùng một không gian nhưng ngồi sai giờ, ví dụ ngồi buổi trưa nắng gắt, ồn ào, thì khí không hợp với việc tĩnh tâm.
• Cùng một giờ nhưng không gian không hợp, ví dụ sáng sớm mà ngồi trong phòng kín, bí, đèn điện chói, thì phần dương quang của buổi sáng bị bỏ phí.

Thầy Vũ Giới hay nhắc câu Nhất âm nhất dương chi vị đạo: một âm một dương hợp lại thành đạo. Với người thiền, một không gian và một thời điểm hợp nhau là một cặp âm dương đúng bộ, giống như nguyên lý phu thê chính phối mà Phong Thuỷ Liên Hoa dùng cho nhà ở.

Không gian thiền buổi sáng cần những gì?

Không gian thiền buổi sáng cần thoáng, có ánh sáng tự nhiên và không khí sạch, vì đây là buổi đón dương khí. Nơi phù hợp có thể là phòng có cửa sổ hướng ra phía có nắng sớm, ban công, sân nhỏ hoặc một khoảng vườn.

Dương quang là ánh sáng mặt trời buổi sớm, mang khí dương mới sinh. Phong Thuỷ Liên Hoa coi đây là nguồn khí tốt để người tu nuôi dương. Một không gian thiền buổi sáng nên đáp ứng các tiêu chí sau:

1. Thoáng nhưng không lùa: có gió nhẹ đi qua, nhưng không ngồi ngay chỗ gió thổi thẳng vào lưng hay gáy.
2. Có ánh sáng tự nhiên dịu: ánh sáng buổi sớm vào phòng, tắt đèn điện nếu đủ sáng.
3. Có chỗ đi lại: buổi sáng hợp với thiền hành trước khi ngồi, nên cần một lối đi bằng phẳng, an toàn.
4. Sạch và gọn: không gian sạch giúp tâm sạch. Không ngồi cạnh đống đồ bừa bộn, thùng rác, nhà vệ sinh.
5. Ít âm thanh nhân tạo: tránh tivi, loa, điện thoại đổ chuông.

Thầy Vũ Giới chia sẻ nếp tập buổi sáng của mình là đi bộ thiền hành trong chánh niệm theo pháp Tứ Niệm Xứ, rồi mới ngồi đón nắng sớm. Thiền hành là thiền khi đi: mỗi bước đều biết rõ, chậm rãi, không vội. Nếp này giúp thân phách vận động trước khi tâm vào tĩnh.

Lưu ý quan trọng: đón nắng sớm không có nghĩa là nhìn thẳng vào mặt trời. Người tự tập tuyệt đối không nhìn thẳng mặt trời bằng mắt trần vì có thể tổn thương mắt. Các phép dùng dương quang trong luyện khí thuộc phần thủ pháp, Thầy Vũ Giới dặn không khuyến cáo tự tu tập.

Không gian thiền buổi tối cần những gì?

Không gian thiền buổi tối cần kín đáo, ánh sáng dịu và yên tĩnh, vì đây là buổi khí thu về và tâm cần lắng xuống. Phòng ngủ, phòng thờ yên tĩnh hoặc một góc riêng có rèm đều có thể dùng nếu được chuẩn bị đúng.

Buổi tối thuộc âm. Khí trong nhà về đêm tĩnh hơn, nhưng người tu lại mang theo nhiều xao động của cả ngày. Vì vậy không gian thiền tối cần giúp "đóng" bớt các kích thích bên ngoài:

• Ánh sáng thấp, ấm: một ngọn đèn nhỏ hoặc đèn vàng dịu đặt thấp, không chiếu thẳng vào mắt.
• Kín lưng: ngồi tựa về phía tường đặc hoặc phía có chỗ dựa, không quay lưng ra cửa đi. Đây cũng là nguyên tắc có tựa trong Hình Pháp.
• Tránh gương soi thẳng: gương phản chiếu ánh đèn và chuyển động dễ làm tâm động.
• Nhiệt độ vừa phải: không ngồi ngay luồng gió điều hoà hay quạt thổi trực diện.
• Tắt thiết bị: điện thoại để chế độ im lặng, để xa chỗ ngồi.

Thiền tối là lúc người tu nhìn lại những gì đã khởi lên trong ngày: giận, lo, tham, tiếc. Theo tinh thần Tứ Niệm Xứ, người thiền chỉ quan sát chúng sinh khởi và qua đi, không đè nén, không chạy theo. Không gian kín và tĩnh hỗ trợ cho sự quan sát này.

Vì sao lúc vừa thức dậy là lúc quý nhất để thiền?

Lúc vừa thức dậy là lúc quý nhất vì tâm chưa bị việc đời làm xao động, nên tinh khí tích được qua đêm còn nguyên. Theo Thầy Vũ Giới, chỉ cần một ý nghĩ lo toan khởi lên ngay khi mở mắt là phần tinh khí quý ấy đã hao đi.

Thầy Vũ Giới mô tả bằng hình ảnh rất đời: sáng ra vừa mở mắt đã nghĩ đến chỉ tiêu, hạn nộp việc hay lướt điện thoại xem tin tức thì tâm đã "động". Ngay khoảnh khắc tâm xao động, phần năng lượng tích được trong đêm bị chuyển hoá thành thứ vô dụng. Sau đó luyện khí cũng không còn tác dụng như lúc đầu.

Nhà Đạo gọi bộ ba tinh – khí – thần là tam bảo của con người. Phép luyện tinh hoá khí, luyện khí hoá thần cần bắt đầu từ lúc tinh còn đầy. Đây là lý do Phong Thuỷ Liên Hoa khuyên người tu chuẩn bị sẵn không gian thiền từ tối hôm trước:

1. Dọn gọn chỗ ngồi, đặt sẵn đệm và khăn.
2. Để điện thoại ngoài phòng hoặc xa chỗ ngủ.
3. Mở sẵn rèm hoặc cửa sổ hé để sáng ra có ánh sáng tự nhiên.
4. Đi ngủ sớm để thức dậy không mệt.
5. Khi thức dậy, rửa mặt rồi vào thiền ngay, chưa làm việc khác.

Ví dụ dễ hiểu: một ấm trà ngon thì phải uống lúc vừa pha, để nguội và để lâu thì hương đã bay. Tinh khí buổi sớm cũng vậy, có đó nhưng không chờ người.

Những lưu ý an toàn khi thiền và luyện khí theo giờ

Lưu ý an toàn quan trọng nhất là không tự luyện các phép khí công sâu khi chưa có thầy hướng dẫn, và không coi thiền là cách chữa bệnh. Thầy Vũ Giới nhiều lần dặn "không khuyến cáo tự tu tập", người mới nên tập thói quen thiền đều đặn trước đã.

Trong bài "Tu luyện là quá trình dài khó khăn", Thầy Vũ Giới viết rằng bất cứ ai đi tắt, học sơ sài mà vội lao vào luyện tập thì có thể dẫn đến hậu quả khó lường cho cả thân lẫn tâm. Lộ trình đúng là đi từ động công, hiểu thân mình, rồi học kinh sách, sau đó mới đến các phép sâu hơn.

• Không nhịn thở, ép thở hay giữ hơi lâu theo hướng dẫn trên mạng.
• Không nhìn thẳng mặt trời.
• Không thiền khi quá đói, quá no hoặc đang say.
• Không thiền ở nơi nguy hiểm như mép ban công, sát mép nước, đường có xe.
• Khi thấy chóng mặt, đau đầu, hoảng sợ kéo dài thì dừng lại và hỏi người hướng dẫn.
• Người có bệnh tim mạch, huyết áp, rối loạn tâm lý hoặc đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi tập.

Thiền và luyện khí là rèn luyện tinh thần, không phải phương pháp điều trị. Người đang điều trị bệnh cần tiếp tục theo chỉ định của bác sĩ.

Giới hạn cần biết: bài viết trình bày nguyên tắc chọn giờ và chỉnh không gian thiền theo âm dương. Các phép luyện dương thần, âm thần và phép dùng dương quang là thủ pháp phải học trực tiếp. Như Thầy Vũ Giới nói: "Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp."

Tóm lại

Tóm lại, không gian thiền chỉ trọn khi đi cùng thời điểm đúng. Sáng sớm là dương, cần thoáng và đón ánh sáng tự nhiên; buổi tối là âm, cần kín, dịu và tĩnh. Theo Thầy Vũ Giới, thời gian là dương, không gian là âm, hai thứ hợp lại thì buổi thiền mới có khí. Đại đạo chí giản: dậy sớm, chưa động tâm, ngồi xuống là đã đi đúng đường.

— Vũ Giới —

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Luyện khí buổi sáng: đánh thức dương tinh
• Hai quy tắc thống trị vũ trụ trong phong thuỷ
• Cách ngồi thiền tại nhà cho người mới bắt đầu
• Khoá thiền dẫn nhập 30 ngày: tu giữa đời thường

Câu hỏi thường gặp

Không dậy sớm được thì thiền giờ nào cũng được chứ?

Được, nhưng nên giữ nguyên tắc thiền ngay sau khi thức dậy, trước khi cầm điện thoại hay nghĩ đến công việc. Buổi tối là lựa chọn thứ hai, nên cách bữa ăn một khoảng.

Thiền buổi trưa có tốt không?

Buổi trưa thường nóng, ồn và tâm đang bận việc nên khó tĩnh. Có thể ngồi ngắn để nghỉ ngơi, nhưng buổi thiền chính nên đặt vào sáng sớm hoặc buổi tối.

Thiền sáng và thiền tối có nên ngồi cùng một chỗ không?

Có thể, nếu điều chỉnh được không gian theo giờ: sáng mở rèm, mở cửa cho thoáng; tối kéo rèm, dùng đèn dịu. Nhà có điều kiện thì chọn chỗ đón nắng sớm cho buổi sáng và chỗ kín cho buổi tối.

Có nên vừa thiền vừa nghe nhạc không?

Người mới có thể dùng âm thanh rất nhẹ để dễ vào, nhưng về lâu dài nên tập ngồi trong yên lặng. Theo tinh thần Tứ Niệm Xứ, người thiền quan sát chính tâm mình chứ không dựa vào kích thích bên ngoài.

Thiền buổi sáng có chữa được mất ngủ hay huyết áp không?

Thiền là rèn luyện tinh thần, không phải phương pháp chữa bệnh. Người mất ngủ kéo dài hay có bệnh huyết áp cần hỏi bác sĩ và điều trị theo chỉ định; thiền chỉ nên là phần hỗ trợ đời sống điều độ.