Tuyết Tâm Phú trực giải (4): Luận sơn rồi luận thuỷ
雪心賦直解 · nhị quyển (二卷), từ "論山可也,於水何如" đến "誰識桑田能變海" · bộ bốn quyển
Tác giả: tương truyền địa sư đời Đường Bốc Tắc Nguy (卜則巍, tự Ứng Thiên 應天) soạn; đời Minh sơn nhân Điền Hy Ngọc (田希玉) tập giải; hậu học Uông Hữu Tử (汪右子), Diệp Văn Sinh (葉文生) đồng tham đính
Bản gốc: bản khắc "Thiên gia chú toản" (合千家註纂), in trong Cố Cung trân bản tùng san (故宮珍本叢刊).
Thủ quyển của Tuyết Tâm Phú (雪心賦) đã nói xong đại thế núi sông, năm sao và long sống long chết. Sang nhị quyển, Bốc Tắc Nguy mở bằng một câu hỏi: "Luận sơn khả dã, ư thuỷ hà như?", bàn núi thì đã được, còn nước thì thế nào? Bài này đọc trọn ba đoạn đầu của nhị quyển mà bản trực giải ghi rõ ở cuối mỗi đoạn: "hữu đoạn luận thuỷ cát hung" (bàn nước tốt xấu), "hữu đoạn luận long mạch ẩn hiển chân nguỵ" (bàn mạch rồng ẩn hiện, thật giả) và "hữu đoạn luận long huyệt hộ vệ" (bàn những thứ che chở long và huyệt). Đây là phần người học phong thuỷ hình thế hay thuộc lòng nhất sau thủ quyển: bốn chữ giao, toả, chức, kết; năm cửa ba cửa; thuỷ khẩu như cổ quả bầu; long nghịch thuỷ và án vào lòng.

Trả lời nhanh: Nước tốt có bốn dáng giao, toả, chức, kết; nước dữ có bốn dáng xuyên, cát, tiễn, xạ. Nước đâm vào thành thì phá nhà, nước quay lưng thì sinh người ương ngạnh; nước quấn Huyền Vũ thì lâu bền, nước vòng Thanh Long thì làm quan giàu có. Năm cửa nước ra phải đóng kín, ba cửa nước vào phải rộng. Thuỷ khẩu chặt như cổ quả bầu, nước ôm thân cong như sừng trâu. Núi khó ở chỗ nhận mạch: mạch có khi ẩn giữa đồng, có khi chìm dưới hồ; triều gần hơn triều xa, thế nghịch hơn thế thuận. Huyệt thật phải có hộ thác, có âm dương, có long hổ ôm qua huyệt, có án vào lòng; có cả huyệt dưới đáy nước, huyệt giữa đá, chỉ người có mắt đạo mới nhận được.
Thầy Vũ Giới giảng: "Thủ quyển dạy nhìn núi, nhị quyển dạy nhìn nước. Núi là thân, nước là máu. Người đi xem đất mà chỉ ngắm núi, không theo nước từ chỗ đến tới chỗ đi, thì mới thấy được nửa cuộc đất."
Đoạn 1: Bốn chữ nên có, bốn hung nên tránh – 交鎖織結
Nguyên văn
論山可也,於水何如。交鎖織結,四字分明;穿割箭射,四凶合避。撞城者破家蕩業,背城者拗性強心。悠悠長定見水纏玄武,為官富厚必然水遶青龍。
Dịch
Bàn núi thì được rồi, còn nước thì thế nào? Giao, toả, chức, kết, bốn chữ ấy phải rõ ràng; xuyên, cát, tiễn, xạ, bốn hung ấy nên tránh. Nước đâm vào thành thì phá nhà tan nghiệp; nước quay lưng với thành thì sinh người tính ương lòng cứng. Dằng dặc lâu bền là vì thấy nước quấn Huyền Vũ; làm quan giàu dày ắt là vì nước vòng Thanh Long.
Giảng
Lời trực giải nói thủ quyển đã luận núi, đến đây chuyển sang nước, vì núi và nước không rời nhau: núi không có nước thì khí không dừng, nước không có núi thì khí không tụ. Bốn chữ tốt là bốn dáng của nước trước huyệt. "Giao" (交) là nước hai bên chảy tới gặp nhau trước huyệt. "Toả" (鎖) là chỗ nước ra bị núi khoá lại, không cho trông thấy nước đi thẳng. "Chức" (織) là nước uốn qua lại như con thoi dệt cửi, tức dáng chữ chi, chữ huyền mà các sách hay nói. "Kết" (結) là nước tụ lại thành vũng, thành hồ trước minh đường.
Bốn chữ xấu là bốn cách nước hại huyệt. "Xuyên" (穿) là nước xuyên qua long mạch hoặc xuyên vào lòng minh đường. "Cát" (割) là nước cắt sát chân huyệt, bào mòn đất huyệt. "Tiễn" (箭) là nước chảy thẳng đi như mũi tên bắn ra. "Xạ" (射) là nước chảy thẳng đâm vào huyệt. Bản khắc vẽ kèm "Ngũ tinh thuỷ thành đồ": nước ôm quanh huyệt như bức thành, có thành kim tròn, thành mộc thẳng, thành thuỷ uốn, thành hoả nhọn, thành thổ vuông; kim, thuỷ, thổ là thành tốt, mộc thẳng và hoả nhọn là thành xấu. "Chàng thành" là nước đâm thẳng vào thành ấy, "bối thành" là nước cong quay lưng ra ngoài, tức thế phản cung mà sách sau hay gọi.
Hai câu cuối nói nước về hai phía. Nước quấn sau lưng Huyền Vũ thì khí giữ được lâu, phúc dài lâu. Nước vòng bên Thanh Long thì chủ quan lộc, giàu dày. Lời giải nhắc thêm: nước cốt ở chỗ có tình với huyệt, chứ không phải nước nhiều là tốt.


Đoạn 2: Năm cửa đóng kín, ba cửa rộng mở – 五戶三門
Nguyên văn
所貴者五戶閉藏,所愛者三門寬闊。垣局雖貴,三門逼窄不須觀;形穴雖奇,五戶不關何足取。
Dịch
Cái đáng quý là năm cửa đóng kín, cái đáng ưa là ba cửa rộng mở. Viên cục tuy quý, mà ba cửa chật hẹp thì chẳng cần xem; hình huyệt tuy lạ, mà năm cửa không đóng thì lấy gì cho đáng.
Giảng
Lời trực giải giảng "ngũ hộ" (五戶) là năm vị bệnh, suy, tử, tuyệt, thai, chỗ nước nên chảy ra, tức cái gọi là "địa hộ". "Tam môn" (三門) là ba vị tham lang, cự môn, vũ khúc, ba cát tinh, chỗ nước nên chảy vào, tức cái gọi là "thiên môn". "Viên" là tinh viên trên trời như Tử Vi viên, Thái Vi viên, Thiên Thị viên, dùng để ví cục đất lớn có núi vây như thành; "cục" là đường cục, như Tỵ Dậu Sửu là kim cục, Hợi Mão Mùi là mộc cục. Ý câu phú: nước đến phải rộng, nước đi phải kín.
Bản giải còn dẫn thuyết của Liêu Công: năm hộ là Hậu Tam Thai cùng tả phụ hữu bật, năm ngọn núi đóng phía sau và hai bên; ba môn là thiên quan, địa trục và tả hữu phụ bật đứng chầu trước mặt. Hai cách giảng khác nhau ở tên gọi nhưng chung một lý: chỗ khí đến phải mở cho rộng để đón, chỗ khí đi phải khép cho kín để giữ. Viên cục dù quý mà cửa đón chật hẹp thì khí không vào; hình huyệt dù lạ mà cửa ra trống trải thì khí không giữ được. Kho sách chỉ nêu đến nguyên lý; phép định phương vị cửa nước trên la kinh cần học trực tiếp.

Đoạn 3: Nước nguyên thần, nước vào lòng – 元辰水
Nguyên văn
元辰水當心直出,未可言凶;外面山轉首橫闌,得之反吉。以之界脈則脈自止,以之藏風則風不吹。水纏過穴而反跳,一文不值;水若入懷而反抱,一發便衰。
Dịch
Nước nguyên thần chảy thẳng ra giữa lòng, chưa thể nói là hung; nếu bên ngoài có núi quay đầu chắn ngang, được thế ấy lại thành tốt. Lấy núi ấy giới mạch thì mạch tự dừng, lấy núi ấy tàng phong thì gió không thổi vào. Nước quấn qua huyệt rồi lại nhảy ngược đi thì chẳng đáng một đồng; nước nếu vào lòng mà rồi ôm ngược ra ngoài thì phát một lần là suy.
Giảng
"Nguyên thần thuỷ" (元辰水) là dòng nước nhỏ sinh ngay trong huyệt trường, từ hai bên long hổ chảy ra trước mặt. Nhiều sách cho rằng nguyên thần thuỷ chảy thẳng ra là đại kỵ, tán khí, hao tài. Bốc Tắc Nguy nói khác: chưa vội nói hung, phải xem bên ngoài. Nếu ngoài minh đường có một dải núi quay đầu nằm ngang chắn lại, nước tuy chảy thẳng một đoạn mà đến đó phải uốn, thì khí vẫn được giữ. Bản khắc vẽ "Nguyên thần thuỷ đồ": nước từ huyệt chảy thẳng xuống, phía ngoài có núi án ngang như cái then cài cửa.
Lời giải nói núi chắn ngang ấy có hai công: một là giới mạch, nước đến đó gặp núi thì mạch dừng lại, không đi tiếp; hai là tàng phong, núi che trước mặt thì gió không thổi thẳng vào huyệt. Hai câu sau nói hai cái hỏng của nước. Nước đã quấn qua huyệt mà ra tới ngoài lại vểnh ngược đi như cánh cung bật, gọi là "phản khiêu" (反跳), là đất không đáng giá. Nước chảy vào tận lòng minh đường mà thế lại ôm ngược ra ngoài, không quay về huyệt, thì cái phát chỉ được một lần rồi suy. Lời giải kết: nước quý ở chỗ đến có tình, đi có lưu luyến.

Đoạn 4: Thuỷ khẩu như cổ quả bầu, nước ôm như sừng trâu – 水口之砂
Nguyên văn
水口則愛其緊如葫蘆喉,抱身則貴其彎如牛角。交牙截水者最宜聳拔,當面瀦水者惟愛澄凝。聳拔者如糾糾武夫之捍城,澄凝者若肅肅賢臣之拱位。水口之砂,最關利害。此特舉其大略,當自察其細微。
Dịch
Thuỷ khẩu thì ưa nó chặt như cổ quả bầu; nước ôm thân thì quý nó cong như sừng trâu. Núi cài răng chặn nước thì nên cao vút; nước đọng trước mặt thì chỉ ưa lắng trong. Cao vút như võ phu hùng dũng giữ thành; lắng trong như hiền thần nghiêm cẩn đứng chầu. Sa ở thuỷ khẩu quan hệ lợi hại nhất. Đây chỉ nêu cái đại lược, phải tự mình xét chỗ tinh vi.
Giảng
"Thuỷ khẩu" (水口) là chỗ nước của cả cục đất chảy ra. Cổ quả bầu thì bụng to miệng nhỏ: trong cục rộng mà cửa ra hẹp, nước phải lượn ra từ từ, khí mới đọng lại trong bụng. Bản khắc vẽ "Nghịch khiêu thuỷ" (nước nhảy ngược) và "Phản bão thuỷ" (nước ôm ngược) để đối chiếu với thế tốt. "Bão thân" là nước ôm sát thân huyệt; cong như sừng trâu là cong đều, ôm lấy huyệt mà không cắt vào chân huyệt.
"Giao nha" (交牙) là hai bên núi cài nhau như răng chó cài răng, nước phải uốn qua kẽ ấy mà đi. Núi cài răng nên cao, đứng thẳng, như người lính canh cổng thành. "Đương diện trư thuỷ" là nước đọng thành vũng, thành hồ ngay trước mặt huyệt; nước ấy phải trong, phẳng lặng, như vị quan hiền đứng chầu, không được đục, không được xô sóng. Câu "thuỷ khẩu chi sa, tối quan lợi hại" là câu then chốt: ở thuỷ khẩu mà có núi nhỏ, gò đá đứng giữa dòng như hoa biểu, hãn môn, bắc thần, la tinh, thì khí trong cục được giữ; thuỷ khẩu trống trải thì cục đẹp mấy cũng tán. Câu chót nhắc người học tự đi thực địa mà xét, sách chỉ nói được phần lớn.


Đoạn 5: Núi khó ở nhận mạch – 認脈
Nguyên văn
水固切於觀流,山尤難於認脈。或隱顯於茫茫迥野,或潛藏於淼淼平湖。星散孤村,秀氣全無半點;雲浮貴地,精光略露一斑。聳於後必應於前,有諸內必形諸外。欲求真的,遠朝不如近朝;要識生成,順勢無過逆勢。多是愛遠而嫌近小,誰知迎近是而貪遠非。
Dịch
Nước thì cốt ở xem dòng chảy, núi lại càng khó ở chỗ nhận mạch. Mạch có khi ẩn hiện giữa đồng xa mênh mang, có khi lặn giấu dưới hồ phẳng bát ngát. Sao núi tản mác như xóm lẻ thì tú khí không có nửa điểm; mây nổi trên đất quý thì tinh quang hé lộ một vệt. Nổi cao ở sau ắt có ứng ở trước; có ở bên trong ắt hiện ra bên ngoài. Muốn tìm chỗ thật, triều xa không bằng triều gần; muốn biết lẽ sinh thành, thế thuận không bằng thế nghịch. Người ta phần nhiều ưa xa mà chê gần nhỏ, nào biết đón cái gần là phải, tham cái xa là sai.
Giảng
Đây là đầu đoạn "luận long mạch ẩn hiển chân nguỵ". Lời trực giải nói nước thì có hình, nhìn dòng là thấy; núi thì mạch đi trong đất, chỗ cao còn dễ, chỗ bằng rất khó. Ở đồng bằng, mạch có khi chỉ là một dải đất hơi cao hơn ruộng chung quanh, đi ngầm rồi nổi lên một gò; có khi mạch đi qua cả lòng hồ rồi mới nổi lên ở bờ bên kia. Người xem phải nhìn chỗ nước chia, chỗ đất gồ, mới thấy được.
"Tinh tán cô thôn" là các đỉnh núi tản mát như mấy xóm lẻ, không cái nào chầu cái nào, thì không có tú khí. "Vân phù quý địa" là đất quý như có mây phủ, không phô bày hết, chỉ hé một vệt tinh quang. Hai câu "tủng ư hậu tất ứng ư tiền, hữu chư nội tất hình chư ngoại" lấy ý sách Đại Học: có ở trong ắt hiện ra ngoài. Núi sau dựng cao thì trước mặt tất có núi ứng lại; khí tụ trong huyệt thì bên ngoài tất có dấu hiện ra.
"Viễn triều bất như cận triều": núi chầu ở xa dù đẹp không bằng núi án ở gần, vì gần mới thật sự giữ khí cho huyệt. "Thuận thế vô quá nghịch thế": long đi thuận theo chiều nước chảy thì khí theo nước mà đi; long quay ngược đón nước thì khí bị nước chặn lại mà tụ. Hai câu cuối chê người xem chỉ ham cái núi xa to đẹp mà bỏ cái án gần nhỏ. Bản khắc vẽ "Triều sơn đồ" để minh hoạ.

Đoạn 6: Tâm hội mắt ứng, xem cái thật cái giả – 會之於心
Nguyên văn
會之於心,應之於目。三吉六秀何用強求,正穴真形自然默合。八卦五行必須參究,浮花浪蘂徒費觀瞻。死絕處有生成氣局,旺相中審休廢蹤由。棄甲曳兵,過水重興營寨;排鎗列陣,穿珠別換門牆。遊魚不顧而參差,是息肩於傳舍;連珠不止而散亂,似假道於他邦。滾浪浮花,隨風落絮,皆是無蒂無根,未必有形有氣。若見土牛隱伏,水纏便是山纏;或如鷗鳥浮泥,脈好自然穴好。水外要四山來會,平中得一突為奇。細尋朝對之分明,的要左右之交固。
Dịch
Hiểu nó ở lòng, ứng nó ở mắt. Tam cát lục tú cần gì gượng cầu, huyệt chính hình thật tự nhiên ngầm hợp. Bát quái ngũ hành phải tham cứu, còn hoa nổi nhuỵ trôi chỉ phí công nhìn. Chỗ tử tuyệt có khí cục sinh thành, trong vượng tướng phải xét dấu hưu phế. Bỏ giáp kéo binh, qua nước lại dựng doanh trại; bày giáo dàn trận, xâu chuỗi đi rồi đổi khác cửa tường. Cá bơi không ngoảnh lại mà so le, ấy là ghé vai nghỉ ở quán trạm; chuỗi ngọc nối mãi không dừng mà tán loạn, như mượn đường qua nước khác. Sóng cuộn hoa trôi, gió đưa tơ rụng, đều là không cuống không rễ, chưa chắc có hình có khí. Nếu thấy trâu đất nằm ẩn, nước quấn tức là núi quấn; hoặc như chim âu nổi trên bùn, mạch tốt thì huyệt tự nhiên tốt. Ngoài nước cần bốn núi đến hội, giữa đất bằng được một chỗ nổi lên là lạ. Tìm kỹ cho rõ triều đối, cốt cần tả hữu giao chặt.
Giảng
Lời trực giải giảng "tam cát" là ba phương Hợi, Chấn, Canh; "lục tú" là sáu phương Cấn, Bính, Tốn, Tân, Đoài, Đinh. Người thời ấy hay đi tìm núi đứng đúng các phương ấy rồi gán là quý. Bốc Tắc Nguy nói không cần gượng cầu: huyệt thật hình thật thì tự nhiên hợp, còn nếu hình sai thì có đủ tam cát lục tú cũng vô dụng. Nhưng câu sau lại nói bát quái ngũ hành phải tham cứu: lý khí không bỏ, chỉ là không được đặt lý khí lên trên hình thế. Hoa nổi nhuỵ trôi là những núi đẹp mà không có gốc, nhìn thì vui mắt nhưng không kết.
"Tử tuyệt xứ hữu sinh thành khí cục": chỗ tưởng là đất chết, long đã già, đã vụn, mà ở đó lại có cục sinh. "Vượng tướng trung thẩm hưu phế tung do": chỗ tưởng là đang vượng, phải xét xem có dấu suy không. Hai câu "khí giáp duệ binh" và "bài thương liệt trận" là hai hình ảnh quân trận. Long như đạo quân thua chạy, giáp bỏ binh kéo, tưởng đã tan, mà qua sông lại dựng trại, tức long qua nước lại nổi lên kết huyệt. Long như quân bày giáo dàn trận, đỉnh nối đỉnh như xâu chuỗi, tưởng sắp kết, mà đi qua rồi lại đổi cửa khác, kết ở nơi khác. Bản khắc có "Long mạch quá hiệp chi đồ" và "Quá giáp xuyên châu chi đồ".
"Du ngư bất cố": các gò như đàn cá bơi đi không ngoảnh lại, so le không có thứ tự, chỉ là chỗ long ghé nghỉ vai như khách nghỉ quán trạm. "Liên châu bất chỉ": các gò nối nhau như chuỗi ngọc mà không dừng, rồi tán loạn, là long mượn đường đi qua, kết ở chỗ khác. Ba hình "cổn lãng phù hoa, tuỳ phong lạc nhứ" là những gò nổi trên đồng như hoa trôi sóng, tơ bay gió, không có mạch nối, không có hình khí.
"Thổ ngưu ẩn phục": ở đất bằng, có gò thấp nằm như con trâu đất nằm phục, đó là huyệt ẩn; khi ấy nước quấn quanh gò cũng như núi quấn, vì đất bằng lấy nước làm long hổ. "Âu điểu phù nê": gò nhỏ nổi lên như chim âu nổi trên mặt bùn, chỉ cần mạch tốt thì huyệt tự tốt. Kinh Thuỷ Long cũng nói ở đất bằng, cao hơn một tấc đã là núi, thấp hơn một tấc đã là nước. Câu "bình trung đắc nhất đột vi kỳ" vì thế là câu then chốt của phép xem đất bằng: giữa đồng phẳng mà có một chỗ nổi lên, lại có nước bọc ngoài, bốn núi xa hội về, ấy là chỗ đáng xem. Hai câu chót trở về việc tìm triều án rõ ràng và tả hữu giao chặt.


Đoạn 7: Minh đường, long nghịch thuỷ và án vào lòng – 逆水之龍
Nguyên văn
堂寬無物,理合難於周圍;水亂無情,義合求於環聚。當生不生者勢孤援寡;見死不死者子弱母強。鶴膝蜂腰,恐鬼劫去來之未定;蛛絲馬跡,無龍神落泊以難明。彷彿高低,依稀遠抱。求吾所大欲,無非逆水之龍;使我快於心,必得入懷之案。蜂屯蟻聚,但要圓淨低回;虎踞龍蟠,不拘遠近大小。盞處須防氣絕,地卑處切忌泉流。
Dịch
Minh đường rộng mà trống không, lẽ thì khó ở chỗ vây quanh; nước loạn mà vô tình, nghĩa thì phải cầu chỗ vòng tụ. Đáng sinh mà không sinh là vì thế cô, ít kẻ giúp; thấy chết mà không chết là vì con yếu mà mẹ mạnh. Gối hạc lưng ong, e quỷ kiếp đi đến chưa định; tơ nhện vết ngựa, không có long thần dừng đậu thì khó rõ. Phảng phất có cao có thấp, mơ hồ ôm từ xa. Điều ta mong lớn nhất, không gì ngoài long nghịch thuỷ; điều làm lòng ta khoái, ắt là được án vào lòng. Ong đóng kiến tụ, chỉ cần tròn sạch, thấp và quay về; hổ ngồi rồng cuộn, không câu nệ xa gần lớn nhỏ. Chỗ lõm như chén phải phòng khí tuyệt; chỗ đất thấp rất kỵ mạch nước chảy.
Giảng
Đây là đầu đoạn "luận long huyệt hộ vệ". Hai câu đầu nói minh đường. Minh đường rộng mà không có gì che chắn, núi nước không vây quanh, thì khí tán; nước trong đường chảy loạn, không ôm về huyệt, thì phải tìm chỗ khác có nước vòng tụ. "Đương sinh bất sinh": long đáng lẽ kết mà không kết, vì đi một mình không có núi phò; "kiến tử bất tử": long tưởng đã chết mà không chết, vì tuy huyệt nhỏ yếu (con) nhưng sơn tổ phía sau mạnh (mẹ), mẹ khoẻ thì nuôi được con.
"Hạc tất phong yêu" là chỗ long thắt lại như gối chim hạc, như lưng con ong; đó là chỗ quá hiệp, chỗ khí bó lại mà đi, là dấu long thật. Nhưng ở chỗ ấy phải coi "quỷ" (núi nhỏ đâm ra phía sau huyệt) và "kiếp" (nhánh núi chia khí đi nơi khác), chưa biết khí đi hay đến. "Thù ti mã tích" là mạch mảnh như tơ nhện, đứt nối như vết chân ngựa trên đất bằng; mạch như vậy là thật, nhưng nếu không thấy chỗ long thần dừng lại thì khó định huyệt. Bản khắc có hai hình "Hạc tất phong yêu" và "Thù ti mã tích".
Hai câu "cầu ngô sở đại dục" là câu nổi tiếng nhất của đoạn. "Nghịch thuỷ chi long" là long đi ngược chiều nước, tức chỗ đầu long quay ngược đón dòng nước đến, khí bị nước đón mà tụ lại; bản khắc vẽ "Nghịch thuỷ long đồ". "Nhập hoài chi án" là núi án gần, nằm ngay trước huyệt như cái bàn đặt vào lòng người ngồi, giữ khí cho huyệt. Lời giải nói có long nghịch thuỷ mà được án nhập hoài thì là đất phát nhanh, phát bền.
"Phong đồn nghĩ tụ": nhiều gò nhỏ tụ quanh như ong đóng tổ, kiến tụ đàn; bản khắc vẽ hình "Phong đồn nghĩ tụ". Chỉ cần các gò ấy tròn, sạch, thấp và quay về huyệt là tốt. "Hổ cứ long bàn": thế lớn như hổ ngồi rồng cuộn thì không cần câu nệ xa gần lớn nhỏ. Hai câu chót là hai điều kỵ: huyệt nằm trong lõm như cái chén thì phải coi chừng khí đã tuyệt, mạch không vào tới; đất thấp mà có mạch nước ngầm rỉ ra thì kỵ nhất. Kho sách chỉ nêu nguyên lý; cách thử đất, xem mạch nước ở chỗ huyệt cần học trực tiếp.

Đoạn 8: Hộ thác, âm dương, thư hùng và lậu thai – 雌雄漏胎
Nguyên văn
來則有止,止則或孤,須求護托。一不能生,生物必兩,要合陰陽。有雌有雄,有貴有賤。其或雌雄交度,不得水則為失度;倘如龍虎護胎,不過穴則為漏胎。可喜者龍虎峰上生峰;可惡者泥水穴邊尋水。出身處要列屏列幛,結穴處要帶褥帶裀。
Dịch
Có đến thì có dừng, dừng thì có khi cô độc, phải tìm núi che đỡ. Một thì không sinh được, sinh vật phải có hai, cần hợp âm dương. Có thư có hùng, có quý có tiện. Nếu thư hùng giao nhau mà không được nước thì là thất độ; nếu long hổ che thai mà không ôm qua huyệt thì là lậu thai. Đáng mừng là trên đỉnh long hổ lại sinh thêm đỉnh; đáng ghét là bên huyệt có bùn nước rỉ ra. Chỗ long xuất thân cần bày bình phong, dựng trướng; chỗ kết huyệt cần có nệm có đệm.
Giảng
Lời trực giải nói long đến chỗ dừng mà không có núi hộ vệ thì cô, khí bị gió thổi tán; nên phải có "hộ thác" (護托): núi nhỏ hai bên gối đỡ, núi sau đội lưng. "Nhất bất năng sinh, sinh vật tất lưỡng" là lý Kinh Dịch: một âm một dương mới sinh hoá. Lời giải giảng núi là âm thì nước là dương; long hùng thì phải có cục thư; huyệt động thì có cục tĩnh, cao thì có thấp. "Hữu quý hữu tiện" là trong cái thư hùng ấy còn phải phân chủ khách, cái nào làm chủ, cái nào làm tôi.
"Thư hùng giao độ" là long và cục, núi và nước đã giao nhau, nhưng nếu trước huyệt không có nước giới lại thì khí đi mất, gọi là "thất độ". "Long hổ hộ thai" là hai tay long hổ ôm lấy huyệt như bọc thai; nếu tay long hổ ngắn, không ôm qua khỏi huyệt, thì khí trong huyệt lọt ra ngoài, gọi là "lậu thai". Bản khắc vẽ "Hộ thai đồ" và "Lậu thai đồ" đặt cạnh nhau. "Long hổ phong thượng sinh phong" là trên đầu long hổ lại nổi thêm đỉnh nhỏ, càng giữ khí, càng quý. "Nê thuỷ huyệt biên tầm thuỷ" là bên huyệt đất ướt, bùn nước rỉ ra, là dấu khí không kết mà thuỷ thấm vào.
Hai câu cuối nói hai đầu của long. "Xuất thân xứ" là chỗ long rời tổ sơn ra đi; ở đó cần núi bày như bình phong, như trướng che, tức tổ sơn phải cao rộng. "Kết huyệt xứ" là chỗ long dừng; ở đó cần có "nhục" và "nhân", tức thần chiên, môi đất trải ra trước huyệt như tấm nệm, như chiếc đệm. Lời giải dẫn: đất có thần chiên trải ra là dấu khí thật đã dừng.

Đoạn 9: Sao cáo tố, tướng cống trần, huyệt dưới nước giữa đá – 告訴貢陳
Nguyên văn
當求隱顯之親疏,仍審怪奇之趨舍。犀角虎牙之脫漏,名為告訴之星;疊珠玉几之端員,即是貢陳之相。亦有穴居水底,奇脈異蹤;亦有穴在石間,博龍換骨。水底必須道眼,石間貴得明師。豈知地理自有神,誰識桑田能變海。
Dịch
Phải tìm chỗ thân sơ của cái ẩn cái hiện, lại xét nên theo hay nên bỏ cái quái cái kỳ. Sừng tê nanh hổ mà thoát lậu ra ngoài, gọi là sao cáo tố; chuỗi ngọc chồng nhau, kỷ ngọc vuông tròn đoan chính, ấy là tướng cống trần. Cũng có huyệt nằm dưới đáy nước, mạch lạ dấu kỳ; cũng có huyệt ở giữa đá, long đổi hình đổi xương. Huyệt đáy nước phải có mắt đạo, huyệt giữa đá quý được thầy sáng. Đâu biết địa lý tự có thần, ai hay ruộng dâu có thể hoá biển.
Giảng
"Ẩn hiển chi thân sơ": sa ẩn sa hiện quanh huyệt, cái nào gần gũi có tình, cái nào xa lạ vô tình, phải phân. "Quái kỳ chi xu xả": huyệt quái, hình lạ thì nên theo hay bỏ, phải xét có lý hay không. Lời giải nói sa nhọn như sừng tê, như nanh hổ, mà chĩa ra ngoài hoặc chĩa vào huyệt, gọi là "cáo tố chi tinh", chủ kiện tụng. Sa như chuỗi ngọc chồng, như cái kỷ ngọc vuông tròn ngay ngắn đặt trước huyệt, gọi là "cống trần chi tướng", như đồ dâng hiến bày trước mặt, chủ giàu sang. Bản khắc vẽ "Đấu tụng cống trần đồ" ở trang 275.
Bốn câu sau nói hai loại huyệt lạ. "Huyệt cư thuỷ để": huyệt nằm dưới nước, lời giải nói mạch đi xuyên qua đáy sông, đáy hồ mà kết; người đời truyền những ngôi mộ cổ táng ở bãi nước, nước rút mới hiện. "Huyệt tại thạch gian": long toàn đá, đến chỗ kết thì đá hoá đất, gọi là "bác long hoán cốt", đổi xương; giữa đá có chỗ đất mềm, đào ra có ngũ sắc thổ. Hai loại này "tất tu đạo nhãn", "quý đắc minh sư": người thường không nhận được. Câu chót mượn điển ruộng dâu hoá biển: địa lý có thần, đất cũng đổi theo thời; huyệt ở đáy nước hôm nay có thể là đất khô ngày trước. Kho sách chỉ ghi lời phú và lời giải; chỗ thủ pháp xin dừng ở nguyên lý.
| Câu phú | Ý chính |
|---|---|
| 交鎖織結,四字分明;穿割箭射,四凶合避 | Bốn dáng nước tốt và bốn dáng nước dữ |
| 撞城者破家蕩業,背城者拗性強心 | Nước đâm thành, nước quay lưng thành |
| 所貴者五戶閉藏,所愛者三門寬闊 | Cửa nước ra phải kín, cửa nước vào phải rộng |
| 元辰水當心直出,未可言凶 | Có núi chắn ngang ngoài thì nước thẳng chưa hung |
| 水口則愛其緊如葫蘆喉,抱身則貴其彎如牛角 | Thuỷ khẩu chặt, nước ôm cong đều |
| 水口之砂,最關利害 | Sa ở thuỷ khẩu quyết định cục có giữ khí không |
| 遠朝不如近朝,順勢無過逆勢 | Án gần hơn triều xa, thế nghịch hơn thế thuận |
| 若見土牛隱伏,水纏便是山纏 | Đất bằng lấy nước làm long hổ |
| 平中得一突為奇 | Giữa đồng phẳng được một chỗ nổi là lạ |
| 無非逆水之龍,必得入懷之案 | Long nghịch thuỷ, án vào lòng |
| 龍虎護胎,不過穴則為漏胎 | Long hổ phải ôm qua huyệt |
| 犀角虎牙名為告訴,疊珠玉几即是貢陳 | Sa nhọn chủ kiện tụng, sa tròn ngay chủ giàu sang |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Ba đoạn đầu nhị quyển cho thấy Bốc Tắc Nguy đặt nước ngang hàng với núi. Thủ quyển dạy nhìn thân rồng, nhị quyển dạy nhìn máu rồng: nước đến từ đâu, ôm thế nào, đi ra cửa nào. Phong Thuỷ Liên Hoa dạy học trò khi xuống thực địa đi theo nước trước: lên chỗ cao nhìn cả cục, rồi lần theo dòng từ chỗ đến tới thuỷ khẩu, xem thuỷ khẩu có chặt như cổ quả bầu không, có sa đứng giữa dòng không, rồi mới quay vào xem huyệt. Thuỷ khẩu không kín thì không cần mất công tìm huyệt.
Câu "tam cát lục tú hà dụng cưỡng cầu, chính huyệt chân hình tự nhiên mặc hợp" là chỗ Thầy Vũ Giới hay nhắc: hình thế là gốc, lý khí là phần tham cứu đi kèm, không được lấy bảng phương vị mà chọn huyệt khi hình chưa thật. Đồng thời câu "bát quái ngũ hành tất tu tham cứu" nhắc rằng bỏ hẳn lý khí cũng là thiếu. Vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục đặt thêm nhịp thời gian lên trên khung hình thế ấy. Còn câu "bình trung đắc nhất đột vi kỳ" rất gần với đất Việt: đồng bằng Bắc Bộ, Nam Bộ ít núi, xem đất phần lớn là xem gò nổi và nước bọc, đúng như phép "thổ ngưu ẩn phục, thuỷ triền tiện thị sơn triền".
Tóm lại – 總結: Nước tốt có giao, toả, chức, kết; nước dữ có xuyên, cát, tiễn, xạ. Cửa nước ra phải kín, cửa nước vào phải rộng; thuỷ khẩu chặt như cổ quả bầu, nước ôm cong như sừng trâu; sa ở thuỷ khẩu quan hệ lợi hại nhất. Núi khó ở nhận mạch: mạch có thể ẩn giữa đồng, chìm dưới hồ; triều gần hơn triều xa, thế nghịch hơn thế thuận. Huyệt thật cần hộ thác, hợp âm dương, long hổ ôm qua huyệt, có long nghịch thuỷ và án vào lòng, có nệm đệm trước huyệt. Có cả huyệt dưới nước, huyệt giữa đá, phải có mắt đạo, có thầy sáng mới nhận được.
Bài trước: Tuyết Tâm Phú (3): Hoạt long, tử long và ngũ tinh. Bài sau: Tuyết Tâm Phú (5): Long hổ, huyệt pháp và chọn ngày táng.
Nguồn: Tuyết Tâm Phú trực giải 雪心賦直解, nhị quyển, đoạn "論山可也…誰識桑田能變海" (ba đoạn luận thuỷ cát hung, luận long mạch ẩn hiển chân nguỵ, luận long huyệt hộ vệ) và lời trực giải của Điền Hy Ngọc (bản Thiên gia chú toản, Cố Cung trân bản tùng san, tr. 264–275). Lời giảng là của Phong Thuỷ Liên Hoa theo bài giảng của Thầy Vũ Giới, có tóm ý lời trực giải.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem phương nước đến, nước đi quanh khu đất.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ dòng nước, thuỷ khẩu, long hổ quanh khu đất.
- Lập Cục Pháp: lập cục, xét ngũ hành theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Tuyết Tâm Phú (3): Hoạt long, tử long và ngũ tinh
- Tuyết Tâm Phú (2): Cổ nhân bốc trạch, sách xưa và phép xem đất
- Tuyết Tâm Phú (1): Thiên khai địa tịch, nhị khí nhất lý
- Hám Long Kinh: đề yếu, tổng luận núi Tu Di
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc thuỷ pháp trên giấy thì dễ; đứng giữa cánh đồng mà nhận ra một gò "trâu đất nằm ẩn", nhận ra thuỷ khẩu chặt hay hở, mới là chỗ cần thầy chỉ tận nơi. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bốn chữ "giao, toả, chức, kết" là gì? – 交鎖織結
Là bốn dáng nước tốt: nước hai bên giao nhau trước huyệt, thuỷ khẩu được khoá kín, nước uốn qua lại như dệt cửi, nước tụ thành hồ trước minh đường.
"Năm hộ, ba môn" là gì? – 五戶三門
Theo lời trực giải, năm hộ là năm vị bệnh, suy, tử, tuyệt, thai, chỗ nước nên ra và phải đóng kín; ba môn là ba vị tham lang, cự môn, vũ khúc, chỗ nước nên vào và phải rộng.
Nước nguyên thần chảy thẳng có phải luôn xấu? – 元辰水
Không. Tuyết Tâm Phú nói nếu bên ngoài có núi quay đầu chắn ngang thì lại tốt, vì núi ấy giới mạch và tàng phong.
Vì sao "long nghịch thuỷ" là quý? – 逆水之龍
Vì long quay ngược đón dòng nước đến thì khí bị nước đón lại mà tụ; long thuận theo nước thì khí theo nước mà đi.
"Lậu thai" là gì? – 漏胎
Là khi hai tay long hổ quá ngắn, không ôm qua khỏi huyệt, khí trong huyệt lọt ra ngoài. Đối lại là "hộ thai", long hổ ôm trọn huyệt.









