💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Tuyết Tâm Phú (6): Mộ cổ, la thành và hình tượng ứng nghiệm

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Tuyết Tâm Phú (6): Mộ cổ, la thành và hình tượng ứng nghiệm

Tuyết Tâm Phú trực giải (6): Mộ cổ, la thành và hình tượng ứng nghiệm
雪心賦直解 · tam quyển (三卷), từ "追尋仙跡,看格龍勝看書" đến "巧憑眼力,妙在心思" · bộ bốn quyển
Tác giả: tương truyền địa sư đời Đường Bốc Tắc Nguy (卜則巍, tự Ứng Thiên 應天) soạn; đời Minh sơn nhân Điền Hy Ngọc (田希玉) tập giải; hậu học Uông Hữu Tử (汪右子), Ngô Xác Công (吳愨公) đồng tham đính
Bản gốc: bản khắc "Thiên gia chú toản" (合千家註纂), in trong Cố Cung trân bản tùng san (故宮珍本叢刊).

Tam quyển của Tuyết Tâm Phú (雪心賦) ngắn nhất trong bốn quyển, nhưng là quyển "thực hành" nhất. Bốc Tắc Nguy mở đầu bằng lời khuyên: muốn học thì đi xem mộ cổ của các nhà phú quý, tin mắt hơn tin tai. Sau đó là năm đoạn mà bản trực giải ghi ở cuối: "luận cổ cách đương chuẩn" (lấy mộ cổ làm chuẩn), "luận hình thế nghi thẩm" (xét kỹ hình thế), "luận la thành nghi mật" (la thành phải kín), "luận sa thuỷ cát hung" (sa nước tốt xấu) và "luận hình tượng ứng nghiệm" (hình tượng của sa và cái ứng của nó). Bài này đọc trọn tam quyển, tr. 289–301 bản khắc.

Thần đạo dẫn lên Càn Lăng, lăng đời Đường tựa núi Lương Sơn
Càn Lăng (Thiểm Tây), lăng đời Đường tựa vào núi Lương Sơn: muốn học địa lý, người xưa dạy đi xem mộ cổ. Ảnh: 猫猫的日记本, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Trả lời nhanh: Học địa lý phải đi xem mộ cổ: xem cách long thật hơn đọc sách, tin mắt hơn tin tai. Núi dốc đá thô nước gấp thì không có chân long; núi nước chầu ôm thì sinh người hiền. Thuỷ hoạ phúc thấy nhanh, sơn ứng nghiệm chậm. Núi lớn nước nhỏ thì cần minh đường rộng; nước lớn núi nhỏ thì quý tổ sơn cao dày. La thành phải kín: tám cửa khuyết thì nhà son cũng chết đói, bốn nước quy về thì nhà tranh cũng ra công khanh. Nước quanh co có tình thì không hợp sao cũng tốt; núi nghiêng vỡ thì hợp quẻ cũng vô dụng. Hình tượng sa quanh huyệt như cờ, trống, bút, ấn được cổ nhân gán cho quan chức, phú quý; Kho sách ghi lại như cổ thuyết.

Thầy Vũ Giới giảng: "Câu 'tín nhĩ bất như tín nhãn' là phương pháp của cả nghề. Sách dạy được khuôn, còn mắt phải luyện ở ngoài đồng, trên đồi, trước những ngôi mộ cổ đã phát hay đã tuyệt."

Đoạn 1: Tin tai không bằng tin mắt – 信耳不如信眼

Nguyên văn

追尋仙跡,看格龍勝看書;奉勸世人,信耳不如信眼。山峻石粗流水急,豈有真龍;左迴右抱主賓迎,定生賢佐。聚衆者必須形合,入眼者定是有情。

Dịch

Theo tìm dấu tích của tiên nhân, xem cách long hơn xem sách; xin khuyên người đời, tin tai không bằng tin mắt. Núi dốc đá thô nước chảy gấp, đâu có chân long; trái vòng phải ôm, chủ khách đón nhau, ắt sinh bậc hiền tá. Chỗ tụ được nhiều thì hình phải hợp, chỗ vào được mắt thì ắt là có tình.

Giảng

"Tiên tích" là dấu tích các bậc địa sư đời trước để lại, tức những ngôi mộ cổ họ đã điểm. Lời trực giải nói sách là do người viết, có chỗ đúng chỗ sai; mộ cổ đã phát hay đã tuyệt thì là bằng chứng thật, nên "khán cách long thắng khán thư". Câu "tín nhĩ bất như tín nhãn" là lời khuyên phương pháp: đừng nghe người ta khen đất này đất kia, phải tự đến xem.

Câu "sơn tuấn thạch thô lưu thuỷ cấp" nối lại ý thủ quyển: núi quá dốc, đá thô sắc, nước chảy xiết là đất sát khí, không có chân long. Ngược lại, tả vòng hữu ôm, chủ khách đón nhau, tức long hổ ôm đủ, án triều đón huyệt, thì sinh người hiền giúp nước. Hai câu cuối nói chỗ tụ: nơi các núi nước cùng quy về phải có hình hợp lại, không tán; và cái gì nhìn vào thấy vừa mắt, êm ái, là có tình. Lời giải nói "có tình" là chỗ người học phải luyện mắt nhiều nhất.

Suối Cửu Khúc ở Vũ Di Sơn
Suối Cửu Khúc (Vũ Di Sơn): núi nước chầu ôm, nhìn vào thấy êm ái, ấy là "có tình". Ảnh: rheins, Wikimedia Commons, CC BY 3.0.

Đoạn 2: Lấy mộ phú quý làm chuẩn – 古格當準

Nguyên văn

但看富貴之祖墳,必得山川之正氣。何年興,何年廢,鑒彼成規;某山吉,某山凶,瞭然在目。水之禍福立見,山之應驗稍遲。地雖吉而葬多凶,終無一發;穴尚隱而尋未見,留待後人。毋執己見而擬精微,須看後龍而分貴賤。三吉鍾於何地,則取前進後退之步量;切害出於何方,則取三合四衝之年應。遇吉則發,逢凶則災。

Dịch

Cứ xem mộ tổ của các nhà phú quý, ắt được chính khí của núi sông. Năm nào hưng, năm nào phế, soi vào khuôn phép đã thành ấy; núi nào tốt, núi nào xấu, rõ ràng trước mắt. Hoạ phúc của nước thấy ngay, ứng nghiệm của núi hơi chậm. Đất tuy tốt mà táng phần nhiều xấu thì rốt cuộc không phát được một lần; huyệt còn ẩn mà tìm chưa thấy thì để chờ người sau. Chớ cố chấp ý mình mà đoán chỗ tinh vi, phải xem long phía sau mà phân sang hèn. Ba cát tụ ở đất nào thì lấy bước tiến bước lui mà đo; chỗ hại cắt ra từ phương nào thì lấy năm tam hợp, tứ xung mà ứng. Gặp cát thì phát, gặp hung thì tai.

Giảng

Đây là đoạn "luận cổ cách đương chuẩn". Lời trực giải nói người học muốn biết đất tốt thì xem mộ tổ của nhà phú quý; muốn biết đất xấu thì xem mộ nhà tuyệt tự. Mỗi ngôi mộ cổ là một bài học: táng năm nào, phát năm nào, suy năm nào; núi bên nào cao thì phòng nào phát. Lấy những cái đã thành mà làm khuôn thì không lầm.

"Thuỷ chi hoạ phúc lập kiến, sơn chi ứng nghiệm sảo trì": nước động nên ứng nhanh, núi tĩnh nên ứng chậm. Câu "địa tuy cát nhi táng đa hung" nối lại lời răn chọn ngày ở cuối nhị quyển. Câu "huyệt thượng ẩn nhi tầm vị kiến, lưu đãi hậu nhân" là một quan niệm cổ: đất quý có khi trời giấu, để dành cho người sau có phúc. "Hậu long" là long sau huyệt; long cao quý thì huyệt quý, long thấp hèn thì huyệt hèn, không thể chỉ xem huyệt trường mà đoán.

Hai câu cuối nói cách cổ nhân đoán thời ứng: "tam cát" (ba phương cát, như đã giảng ở bài 4) ở chỗ nào thì đo bằng số bước tiến lui từ huyệt; "thiết hại" (chỗ sa nước xấu cắt vào) ở phương nào thì ứng vào năm tam hợp, tứ xung với phương ấy. Kho sách chỉ ghi lại như phép đoán ứng của người xưa; cách tính cụ thể phải học trực tiếp, và không nên dùng để doạ gia chủ.

Thương Sơn và hồ Nhĩ Hải ở Đại Lý
Thương Sơn và Nhĩ Hải (Đại Lý): người xưa đoán ứng theo phương của núi nước quanh đất. Ảnh: Toni Wöhrl, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đoạn 3: Núi nước xứng nhau, thiên quan địa trục – 天關地軸

Nguyên văn

山大水小者,要堂局之寬平;水大山小者,貴祖宗之高厚。一起一伏斷了斷,到頭定有奇蹤;九曲九彎迴復迴,下手便尋水口。山外山稠疊,補缺障空;水外水橫闌,弓圓弩滿。緊拱者富不旋踵,寬平者福必悠深。修竹茂林,可驗盛衰之氣象;天關地軸,可驗富貴之速遲。

Dịch

Núi lớn nước nhỏ thì cần đường cục rộng phẳng; nước lớn núi nhỏ thì quý ở tổ tông cao dày. Một nổi một chìm, đứt rồi lại đứt, đến đầu ắt có dấu lạ; chín khúc chín vòng, quay lại rồi quay, ra tay thì tìm ngay thuỷ khẩu. Ngoài núi có núi dày chồng, vá chỗ khuyết che chỗ trống; ngoài nước có nước chắn ngang, như cung tròn nỏ căng. Chầu sát thì giàu không kịp quay gót; rộng phẳng thì phúc ắt dài sâu. Tre tu, rừng tốt có thể nghiệm khí tượng thịnh suy; thiên quan, địa trục có thể nghiệm phú quý nhanh chậm.

Giảng

Đây là đầu đoạn "luận hình thế nghi thẩm". Lời trực giải nói núi và nước phải xứng nhau. Núi lớn mà nước nhỏ thì thế núi đè nặng, cần minh đường rộng phẳng để thở; nước lớn mà núi nhỏ thì sức nước mạnh, phải có tổ sơn cao dày phía sau mới chịu được. "Nhất khởi nhất phục đoạn liễu đoạn": long đi nổi chìm, đứt rồi nối, là long sống, đến đầu ắt kết lạ. "Cửu khúc cửu loan": nước quanh co nhiều vòng thì việc đầu tiên là tìm thuỷ khẩu xem có khoá không. Bản khắc vẽ "Cửu khúc sơn thuỷ".

"Sơn ngoại sơn trù điệp": lớp núi ngoài chồng lên che chỗ khuyết của lớp trong; "thuỷ ngoại thuỷ hoành lan": lớp nước ngoài chắn ngang, ôm như cánh cung căng. Lời giải dẫn Đào Công: ngoài trời có trời, ngoài núi có núi; vòng ngoài càng nhiều lớp càng giữ khí. "Khẩn củng" là núi chầu sát, giàu nhanh; "khoan bình" là núi chầu rộng, phúc chậm mà sâu. Hai câu cuối nói hai cái dấu: cây cối tốt tươi quanh mộ, quanh nhà là dấu khí thịnh; "thiên quan địa trục" là những gò đá, núi nhỏ đứng giữ ở thuỷ khẩu như then cửa, có thì phú quý đến nhanh và bền.

Núi đá đứng bên dòng Cửu Khúc, Vũ Di Sơn
Núi đá đứng giữ bên dòng Cửu Khúc (Vũ Di Sơn): những gò đá ở cửa nước như "thiên quan địa trục". Ảnh: Rolf Müller, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
Sơ đồ núi lớn nước nhỏ và nước lớn núi nhỏ
Sơ đồ 1: Núi và nước phải xứng: núi lớn cần minh đường rộng, nước lớn cần tổ sơn cao dày (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ).

Đoạn 4: Những điều kỵ quanh huyệt, tướng trong và hình ngoài – 形勢宜審

Nguyên văn

牛畏直繩,虎防暗箭;玄武不宜吐舌,朱雀切忌破頭。穴前忌見深坑,臂上怕行交路。上不正而下參差者無用,左空缺而右重抱者徒勞。外貌不足而內相有餘,誰能辨此;大象可觀而小節可略,智者能知。何精神顯露者反不祥,何形勢隱拙者反為吉。蓋隱拙者卻有奇蹤異跡,顯露者多是花穴假形。膠柱鼓瑟者何知,按圖索驥者何曉。

Dịch

Trâu sợ dây thẳng, hổ phòng tên ngầm; Huyền Vũ không nên thè lưỡi, Chu Tước rất kỵ vỡ đầu. Trước huyệt kỵ thấy hố sâu, trên cánh tay sợ có đường đi chéo. Trên không chính mà dưới so le thì vô dụng; trái trống khuyết mà phải ôm hai lớp thì uổng công. Hình ngoài không đủ mà tướng trong có thừa, ai phân biệt được; đại thể đáng xem mà tiểu tiết có thể bỏ qua, người trí mới biết. Sao cái tinh thần phô lộ lại không lành, sao cái hình thế ẩn vụng lại là tốt? Vì cái ẩn vụng lại có dấu lạ tích kỳ, cái phô lộ phần nhiều là huyệt hoa hình giả. Kẻ dán trục mà gảy đàn thì biết gì, kẻ theo tranh mà tìm ngựa thì hiểu gì.

Giảng

Lời trực giải giảng "ngưu" là thổ ngưu, tức huyệt ở đất bằng như con trâu đất nằm; "trực thằng" là nước hay đường đi trước huyệt kéo thẳng như sợi dây. "Hổ phòng ám tiễn": bên hổ có sa nhọn ngầm chĩa vào. "Huyền Vũ thổ thiệt": núi sau huyệt thò ra một lưỡi đất dài không thu lại, khí trôi đi. "Chu Tước phá đầu": núi án trước mặt vỡ nát, đầu núi sạt. Bản khắc vẽ ba hình "Đột tước", "Huyền vũ thổ thiệt" và "Văn lộ" (đường đi cắt ngang tay long hổ). "Thâm khanh" là hố sâu trước huyệt; "giao lộ" là đường đi chéo trên cánh tay long hổ, như dao cắt tay.

"Thượng bất chính nhi hạ sâm si": long trên không ngay mà dưới huyệt so le lộn xộn thì vô dụng; bản khắc vẽ "Đảo quải thoan hình". "Tả không khuyết nhi hữu trùng bão": một bên trống mà bên kia ôm nhiều lớp, cũng là lệch. Câu "ngoại mạo bất túc nhi nội tướng hữu dư" lấy phép xem tướng người: có người bề ngoài không đẹp mà phúc tướng bên trong dày; đất cũng vậy, chỉ người có mắt mới nhận ra. "Đại tượng khả quan nhi tiểu tiết khả lược": cục lớn tốt thì những vết nhỏ có thể bỏ qua.

Hai câu hỏi "tinh thần hiển lộ phản bất tường, hình thế ẩn chuyết phản vi cát" là một nguyên lý quan trọng của hình thế cổ: đất quý thường kín đáo, khiêm tốn; đất phô hết vẻ đẹp ra ngoài thường là hoa không kết. "Giao trụ cổ sắt" là dán chết trục đàn mà gảy, không biết chỉnh dây; "án đồ sách ký" là cầm tranh vẽ ngựa đi tìm ngựa hay. Hai thành ngữ chê người học khư khư theo hình vẽ trong sách, không biết biến thông.

Hồ Nhĩ Hải dưới chân Thương Sơn
Nhĩ Hải dưới chân Thương Sơn: thực địa không bao giờ giống hệt hình vẽ trong sách. Ảnh: 钉钉, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đoạn 5: La thành phải kín – 羅城宜密

Nguyên văn

城上星峯卓卓,真如押戟護垣;面前龜阜纍纍,真作排衙唱喏。華表捍門居水口,傳臺鼓角列羅城。若非立郡扦都,定主為官近帝。衆山輻輳者富而且貴,百川同歸者清而又長。山稱水,水稱山,不宜偏勝;虎讓龍,龍讓虎,只要比和。八門缺,八風吹,朱門餓莩;四水歸,四獸聚,白屋公卿。突中之窟,須扦窟中之突。莫棄窮源千仞,不如平地一堆;外鎖千重,不如眠弓一案。山秀水響者,終為絕穴;水急山巉者,多是神壇。不論平地高山,總宜深穴;若是窮原僻塢,豈有真龍。遠著脚頭,高擡眼力。

Dịch

Trên thành có đỉnh sao vút cao, thật như cắm kích giữ tường; trước mặt gò rùa lớp lớp, thật như nha lại xếp hàng tung hô. Hoa biểu, hãn môn đứng ở thuỷ khẩu; truyền đài, cổ giác bày quanh la thành. Nếu chẳng phải dựng quận đặt đô thì ắt chủ làm quan gần vua. Các núi tụ về như nan hoa vào trục thì giàu lại sang; trăm sông cùng về một chỗ thì thanh quý lại lâu dài. Núi xứng nước, nước xứng núi, không nên bên nào trội; hổ nhường long, long nhường hổ, chỉ cần tương hoà. Tám cửa khuyết, tám gió thổi, nhà son cũng chết đói; bốn nước quy về, bốn thú tụ lại, nhà tranh cũng ra công khanh. Trong chỗ nổi có chỗ lõm thì đặt vào chỗ nổi trong chỗ lõm. Nguồn sâu nghìn nhận không bằng một đống ở đất bằng; khoá ngoài nghìn lớp không bằng một án cung nằm. Núi đẹp mà nước kêu thì rốt cuộc là huyệt tuyệt; nước gấp mà núi lởm chởm thì phần nhiều là đền thần. Không kể đất bằng hay núi cao, đều nên huyệt sâu kín; nếu là cùng nguồn xó núi, đâu có chân long. Phải đi cho xa chân, nâng cho cao mắt.

Giảng

Đây là đoạn "luận la thành nghi mật". "La thành" là vòng núi bao quanh cả cục như bức thành. Trên thành có đỉnh cao như lính cầm kích canh; trước mặt có gò nhỏ xếp hàng như nha lại đứng chầu. "Hoa biểu", "hãn môn" là các núi đá đứng ở thuỷ khẩu như cột hoa biểu, như người giữ cửa; "truyền đài", "cổ giác" là các gò như đài truyền tin, như trống như tù và bày quanh thành. Lời trực giải nói cục như vậy là cục lớn của đô ấp, không thì cũng là đất làm quan gần vua.

"Chúng sơn bức thấu": núi các phía quy về như nan hoa vào trục xe. "Bách xuyên đồng quy": nước các ngả cùng về một chỗ. Hai câu "sơn xứng thuỷ" và "hổ nhượng long" nói cái lý quân bình: không bên nào lấn bên nào. Bản khắc vẽ "Sơn hoàn thuỷ nhiễu". Câu "bát môn khuyết, bát phong xuy, chu môn ngã biểu; tứ thuỷ quy, tứ thú tụ, bạch ốc công khanh" là câu được trích rất nhiều: la thành hở tám phía thì nhà giàu cũng sa sút; bốn phía nước quy về, bốn thú (Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ) đều đủ thì nhà nghèo cũng sinh người làm quan.

"Đột trung chi quật, tu thiên quật trung chi đột": chỗ đất nổi mà giữa có lõm thì đặt huyệt vào chỗ nổi nhỏ trong lõm ấy; đó là phép oa đột tương kiêm. Bản khắc vẽ "Bình địa ao đột", "Phù đột", "Huyền oa", "Thất tinh". "Cùng nguyên thiên nhận bất như bình địa nhất đôi": núi sâu hùng vĩ mà không kết thì không bằng một gò thấp ở đồng bằng mà kết thật. "Ngoại toả thiên trùng bất như miên cung nhất án": khoá ngoài nhiều lớp không bằng một án gần nằm cong như cánh cung ôm huyệt.

"Sơn tú thuỷ hưởng": núi đẹp mà nước chảy kêu róc rách bên huyệt thì khí không yên, thành huyệt tuyệt; "thuỷ cấp sơn sàm": nước xiết núi nhọn sắc, là chỗ khí dữ, người xưa thường lập đền miếu ở đó. "Tổng nghi thâm huyệt": lời giải giảng là huyệt phải nằm sâu kín trong vòng bọc, không phải đào sâu. "Cùng nguyên tịch ổ": cuối nguồn, xó núi hẹp trơ trọi thì không có chân long. Câu chót "viễn trước cước đầu, cao đài nhãn lực": muốn tìm đất thật phải chịu đi xa, nhìn rộng.

Nhĩ Hải và Thương Sơn nhìn từ xa
Nhĩ Hải và Thương Sơn nhìn xa: muốn tìm đất thật phải chịu đi xa, nhìn rộng. Ảnh: Kcx36, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Sơ đồ la thành kín và la thành hở tám cửa
Sơ đồ 2: La thành kín, bốn nước quy về; la thành hở, tám gió thổi vào (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ).

Đoạn 6: Sa nước tốt xấu – 砂水吉凶

Nguyên văn

根大則枝盛,源深則流長。要龍真而穴正,要水秀以砂明。登山見一水之斜流,退官失職;入穴見衆山之背去,失井離鄉。若見文筆孤單,硯池污濁,枉擊匡衡之壁,徒閉孫敬之門。財山被流水之返牽,花蜂釀蜜;懷抱有圓峯之秀異,蜾蠃負螟。一歲九遷,定是木流九曲;十年不調,蓋因山不十全。水若屈曲有情,不合星辰亦吉;山若欹斜破碎,縱合卦例何為。覆宗絕嗣,多因水盡山窮;滅族亡家,總是山飛水散。不問何方,允為凶兆。

Dịch

Gốc lớn thì cành tốt, nguồn sâu thì dòng dài. Cần long thật mà huyệt chính, cần nước đẹp mà sa sáng. Lên núi thấy một dòng nước chảy xiên đi thì lui quan mất chức; vào huyệt thấy các núi quay lưng đi thì mất giếng lìa làng. Nếu thấy núi bút đơn côi, ao nghiên đục bẩn, thì uổng công khoét vách như Khuông Hành, phí công đóng cửa như Tôn Kính. Núi của bị nước chảy kéo ngược đi, như ong hút mật cho người; trong lòng ôm có đỉnh tròn đẹp lạ, như tò vò nuôi con sâu. Một năm chín lần thăng, ắt là nước chảy chín khúc; mười năm không được bổ, vì núi không mười phần đủ. Nước nếu quanh co có tình thì không hợp tinh thần cũng tốt; núi nếu nghiêng lệch vỡ vụn thì dẫu hợp lệ quẻ để làm gì. Đổ tông tuyệt tự phần nhiều vì nước cạn núi cùng; diệt tộc mất nhà đều là núi bay nước tán. Không kể phương nào, thật là điềm hung.

Giảng

Đây là đoạn "luận sa thuỷ cát hung". Hai câu đầu là lẽ thường: long gốc lớn thì nhánh tốt, nguồn sâu thì dòng dài. "Đăng sơn kiến nhất thuỷ chi tà lưu": đứng ở huyệt mà thấy một dòng nước chảy xiên đi không quay lại, thì chủ lui quan; "nhập huyệt kiến chúng sơn chi bối khứ": các núi quanh đều quay lưng, thì con cháu phải bỏ quê. Bản khắc vẽ "Sơn phi thuỷ khứ".

"Văn bút" là núi nhọn như ngòi bút, "nghiễn trì" là ao nước như nghiên mực; bút đơn côi, nghiên đục thì học giỏi mấy cũng khó đỗ. Khuông Hành đời Hán nhà nghèo khoét vách mượn ánh đèn nhà hàng xóm mà đọc sách; Tôn Kính đóng cửa đọc sách, buộc tóc lên xà nhà cho khỏi ngủ gật. Câu phú nói đất không giúp thì công khổ học ấy cũng uổng; đây là lối nói cực đoan của sách cổ, Kho sách ghi lại để hiểu văn, không phải để coi nhẹ việc học.

"Tài sơn" là sa hai bên ôm vào, đầu quay vào trong; lời trực giải nói đó là núi của cải. Nếu tài sơn bị nước kéo ngược đi thì như ong hút mật, làm cho người khác hưởng. "Hoài bão hữu viên phong chi tú dị": trong lòng huyệt có đỉnh tròn lạ, như con tò vò mang sâu về nuôi làm con, chủ có con nuôi. Bản khắc vẽ "Cô phong tà đồ". "Nhất tuế cửu thiên" và "thập niên bất điều" là hai câu đối: nước chín khúc thì thăng nhanh, núi không đủ thì mãi không được bổ dụng.

Câu "thuỷ nhược khuất khúc hữu tình, bất hợp tinh thần diệc cát; sơn nhược khi tà phá toái, túng hợp quái lệ hà vi" là lần thứ ba Tuyết Tâm Phú đặt hình thế lên trên lý khí. Lời giải dẫn thuyết tam dương, lục kiến, thất diệu, bát quý của các nhà lý khí, rồi nói tất cả đều phải nhường cho hình thế. Hai câu cuối nói cái tận cùng của đất xấu: nước cạn núi cùng thì tuyệt tự, núi bay nước tán thì tan nhà, phương nào cũng vậy.

Suối đá trên Lư Sơn
Suối đá trên Lư Sơn: núi dốc đá thô, nước chảy gấp, không phải chỗ chân long dừng. Ảnh: xiquinhosilva, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Đoạn 7: Hình tượng sa và quan phẩm – 官品形象

Nguyên văn

論官品之高下,以龍法而推求。天乙太乙侵雲霄,位居臺諫;禽星獸星居水口,身處翰林。數峯插天外,累世公卿;九曲入明堂,當朝宰相。左旗右鼓,武將兵權;前幛後屏,文臣宰輔。犀牛望月,青衫出自天衢;丹鳳啣書,紫誥頒於帝闕。文筆聯於誥軸,一舉登科;席帽近於御屏,東宮侍講。衙刀交劍,名持帥閫之兵;鼓角梅花,身領知州之職。銀瓶盞注,富比石崇;玉帶金魚,貴如裴度。

Dịch

Bàn phẩm quan cao thấp thì lấy phép long mà suy tìm. Thiên Ất, Thái Ất vút lên mây xanh thì ngôi ở đài gián; cầm tinh, thú tinh đứng ở thuỷ khẩu thì thân ở Hàn Lâm. Mấy đỉnh cắm ngoài trời thì nhiều đời công khanh; chín khúc vào minh đường thì làm tể tướng đương triều. Trái cờ phải trống thì võ tướng cầm binh quyền; trước trướng sau bình phong thì văn thần làm tể phụ. Tê ngưu ngắm trăng thì áo xanh ra từ đường trời; phượng đỏ ngậm thư thì chiếu tía ban từ cửa vua. Bút văn nối với trục cáo thì một lần thi đỗ; mũ chiếu gần bình phong ngự thì giảng sách ở Đông Cung. Dao nha, kiếm chéo thì nổi danh giữ binh soái phủ; trống tù và, hoa mai thì thân lĩnh chức tri châu. Bình bạc, chén rót thì giàu sánh Thạch Sùng; đai ngọc, túi cá vàng thì sang như Bùi Độ.

Giảng

Từ đây đến hết tam quyển là đoạn "luận hình tượng ứng nghiệm". Lời trực giải nói phẩm quan phải xét từ long; long quý thì sa mới ứng. "Thiên Ất, Thái Ất" là hai núi cao đứng hai bên sau huyệt như hai vị quý nhân; bản khắc vẽ "Thiên Ất Thái Ất hội". "Cầm tinh, thú tinh" là gò đá hình chim, hình thú đứng giữa thuỷ khẩu. "Cửu khúc nhập minh đường": nước uốn chín khúc chảy vào minh đường; bản khắc vẽ "Cửu khúc sơn thuỷ".

"Tả kỳ hữu cổ": bên trái có núi như lá cờ, bên phải có gò tròn như cái trống; "tiền chướng hậu bình": trước có núi như trướng, sau có núi như bình phong. Bản khắc vẽ "Bình trướng kỳ cổ". "Tê ngưu vọng nguyệt" là gò hình con tê ngưu ngẩng nhìn một gò tròn như vầng trăng; "đan phượng hàm thư" là núi hình chim phượng ngậm một gò như cuốn thư. "Văn bút" và "cáo trục": núi nhọn như bút cạnh gò dài như trục chiếu cáo. "Nha đao giao kiếm", "cổ giác mai hoa", "ngân bình trản chú", "ngọc đới kim ngư" đều là tên hình sa. Bản khắc vẽ "Tê ngưu đan phượng", "Cổ giác chi đồ".

Đọc đoạn này cần nhớ đây là cách nói ước lệ của sách cổ: gán hình sa với chức quan đời Đường, Tống. Lời giải cũng nhắc phải có long thật huyệt chính thì sa mới ứng, sa đẹp mà long giả thì không có gì. Kho sách ghi lại để người học hiểu tên gọi các hình sa, không dùng để hứa hẹn quan chức.

Càn Lăng nhìn về núi Lương Sơn
Càn Lăng nhìn về núi Lương Sơn: sa quanh lăng phải có long thật huyệt chính mới ứng. Ảnh: 猫猫的日记本, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
Tranh Phú Xuân sơn cư đồ của Hoàng Công Vọng
Tranh cổ: Hoàng Công Vọng (đời Nguyên), Phú Xuân sơn cư đồ (nửa đầu): núi nước liền lớp như la thành. Phạm vi công cộng.

Đoạn 8: Phấn đại, nga mi, thiên mã, văn tinh – 形象應驗

Nguyên văn

三千粉黛,牽公子之魂消;八百烟花,惹王孫之腸斷。蛾眉山現,女作宮妃;金誥花開,男婚公主。魚袋若居兌位,卿相可期;天馬若在南方,公侯立至。頓筆多生文士,卓旗定出將軍。內臺外閣,文武不同;某郡某州,分野可斷。御座御屏,入內臺而掌翰;頓鎗頓鼓,鎮外閫以持權。文星低而夭顏回,天柱高而壽彭祖。印浮水面,煥乎其有文章;水聚天心,孰不知其富貴。帶倉帶庫,陶猗之富可期;生擢生官,王導謝若可望。巧憑眼力,妙在心思。

Dịch

Ba nghìn phấn son kéo hồn công tử tiêu tan; tám trăm khói hoa khiến ruột vương tôn đứt đoạn. Núi mày ngài hiện thì con gái làm cung phi; hoa cáo vàng nở thì con trai cưới công chúa. Túi cá nếu ở ngôi Đoài thì khanh tướng có thể mong; ngựa trời nếu ở phương nam thì công hầu đến ngay. Bút dựng phần nhiều sinh văn sĩ, cờ đứng ắt ra tướng quân. Nội đài ngoại các, văn võ khác nhau; quận nào châu nào, theo phân dã mà đoán. Ngai vua, bình phong vua thì vào nội đài giữ việc văn hàn; giáo dựng, trống dựng thì trấn ngoài cõi nắm quyền. Văn tinh thấp thì chết yểu như Nhan Hồi; thiên trụ cao thì sống lâu như Bành Tổ. Ấn nổi trên mặt nước thì rực rỡ có văn chương; nước tụ ở giữa lòng thì ai chẳng biết là giàu sang. Có kho có lẫm thì giàu như Đào Chu, Ỷ Đốn có thể mong; có sao thăng có sao quan thì như Vương Đạo, Tạ An có thể trông. Khéo là ở sức mắt, mầu là ở tâm tư.

Giảng

Phần cuối tam quyển tiếp tục bảng hình tượng. "Tam thiên phấn đại, bát bách yên hoa": sa nhiều gò nhỏ lả lơi, nước tản lan man, lời giải nói chủ con cháu sa vào tửu sắc. "Nga mi sơn": núi cong như lông mày ngài, chủ con gái quý. "Ngư đại" là gò hình túi cá (túi đựng phù của quan đời Đường), "thiên mã" là núi hình ngựa phi; mỗi hình được gán một phương đắc vị. "Đốn bút" là núi nhọn dựng đứng, "trác kỳ" là núi như lá cờ cắm. Bản khắc vẽ "Bút kỳ đồ" và "Văn tinh thiên trụ đồ".

"Văn tinh đê nhi yểu Nhan Hồi": Nhan Hồi, học trò giỏi nhất của Khổng Tử, mất sớm; núi văn tinh thấp thì học giỏi mà không thọ. "Thiên trụ cao nhi thọ Bành Tổ": núi thiên trụ cao sau huyệt chủ thọ. "Ấn phù thuỷ diện": gò tròn vuông nổi giữa nước như cái ấn. "Thuỷ tụ thiên tâm": nước tụ giữa minh đường, chủ giàu. "Đái thương đái khố": gò như kho lẫm hai bên; Đào Chu Công (Phạm Lãi) và Ỷ Đốn là hai người giàu nổi tiếng thời Xuân Thu. Vương Đạo, Tạ An là hai danh thần đời Tấn.

Câu kết "xảo bằng nhãn lực, diệu tại tâm tư" là chìa khoá đọc cả đoạn: tên hình gọi được trên giấy, còn nhận ra hình ấy ngoài thực địa và biết nó có thật ứng không là việc của mắt và tâm. Lời giải nhắc lại: phải có long thật huyệt chính thì hình tượng mới ứng.

Sơ đồ tên gọi các hình sa cờ trống ấn kho bút quanh huyệt
Sơ đồ 3: Tên gọi các hình sa quanh huyệt theo cổ thuyết, chỉ để đọc hiểu sách xưa (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ).
Câu phúÝ chính
看格龍勝看書,信耳不如信眼Học bằng mắt ở mộ cổ hơn học bằng sách
山峻石粗流水急,豈有真龍Núi dốc đá thô nước xiết không có chân long
水之禍福立見,山之應驗稍遲Nước ứng nhanh, núi ứng chậm
山大水小要堂局之寬平,水大山小貴祖宗之高厚Núi và nước phải xứng nhau
天關地軸,可驗富貴之速遲Thuỷ khẩu có then khoá thì phú quý nhanh
玄武不宜吐舌,朱雀切忌破頭Núi sau không thò lưỡi, núi trước không vỡ đầu
顯露者多是花穴假形Đất phô hết vẻ đẹp thường không kết
八門缺八風吹朱門餓莩,四水歸四獸聚白屋公卿La thành kín hay hở quyết định thịnh suy
窮源千仞不如平地一堆Núi lớn không kết không bằng gò nhỏ kết thật
水若屈曲有情,不合星辰亦吉Hình thế đặt trên lý khí
巧憑眼力,妙在心思Hình tượng phải nhận bằng mắt và tâm

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Tam quyển cho thấy rõ phương pháp của Tuyết Tâm Phú: lấy mộ cổ làm chứng, lấy mắt làm thầy. Phong Thuỷ Liên Hoa đưa học trò đi xem các lăng mộ cổ, các làng cổ ở Việt Nam đúng tinh thần ấy: đứng ở chỗ huyệt, nhìn la thành có kín không, thuỷ khẩu có then khoá không, núi có quay lưng không, rồi đối chiếu với điều sử sách và gia phả ghi về dòng họ ấy. Một ngôi mộ cổ đã phát hay đã tuyệt dạy được nhiều hơn mười trang sách.

Câu "thuỷ nhược khuất khúc hữu tình, bất hợp tinh thần diệc cát" là lần thứ ba phú nhắc hình thế trước lý khí, và Thầy Vũ Giới vẫn dạy đúng như vậy; vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy khôi phục dùng để đọc thời vận trên một cuộc đất đã thật, không dùng để cứu một cuộc đất hình hỏng. Phần hình tượng quan phẩm thì Phong Thuỷ Liên Hoa đọc như ngôn ngữ ước lệ của người xưa: nhớ tên hình để đọc được sách cổ, nhưng không đem ra hứa hẹn chức tước với gia chủ.

Tóm lại – 總結: Học địa lý phải đi xem mộ cổ, tin mắt hơn tin tai. Núi dốc nước xiết không có chân long; núi nước chầu ôm thì sinh người hiền. Nước ứng nhanh, núi ứng chậm; đất tốt mà táng sai cũng không phát. Núi và nước phải xứng; la thành phải kín, thuỷ khẩu có then khoá; tám cửa khuyết thì giàu cũng suy, bốn nước quy về thì nghèo cũng dậy. Đất quý thường kín đáo, đất phô lộ thường là hoa giả. Nước có tình thì không hợp sao cũng tốt, núi vỡ thì hợp quẻ cũng vô dụng. Hình tượng sa như cờ, trống, bút, ấn là ngôn ngữ của người xưa, chỉ ứng khi long thật huyệt chính.

Bài trước: Tuyết Tâm Phú (5): Long hổ, huyệt pháp và chọn ngày táng. Bài sau: Tuyết Tâm Phú (7): Vật dĩ loại suy, huyệt do hình thủ.

Nguồn: Tuyết Tâm Phú trực giải 雪心賦直解, tam quyển, đoạn "追尋仙跡…巧憑眼力,妙在心思" (năm đoạn luận cổ cách, hình thế, la thành, sa thuỷ, hình tượng ứng nghiệm) và lời trực giải của Điền Hy Ngọc (bản Thiên gia chú toản, Cố Cung trân bản tùng san, tr. 289–301). Chỗ "王導謝若可望" giữ đúng chữ bản khắc; ý câu chỉ Vương Đạo, Tạ An đời Tấn. Lời giảng là của Phong Thuỷ Liên Hoa theo bài giảng của Thầy Vũ Giới, có tóm ý lời trực giải.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

"Tin tai không bằng tin mắt": những chuyến đi xem mộ cổ, làng cổ cùng Thầy là chỗ luyện con mắt ấy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Vì sao Tuyết Tâm Phú khuyên xem mộ cổ? – 看格龍

Vì mộ cổ đã phát hay đã tuyệt là bằng chứng thật về một cuộc đất; xem nhiều mộ cổ thì luyện được mắt, "tin tai không bằng tin mắt".

"La thành" là gì? – 羅城

Là vòng núi bao quanh cả cục đất như bức thành. La thành kín thì giữ khí; hở tám phía thì "tám gió thổi", nhà giàu cũng suy.

"Thiên quan địa trục" là gì? – 天關地軸

Là những gò đá, núi nhỏ đứng giữ ở thuỷ khẩu như then cửa. Có thiên quan địa trục thì khí trong cục được khoá, phú quý đến nhanh và bền.

Vì sao đất "phô lộ" lại không tốt? – 顯露

Vì theo Tuyết Tâm Phú, đất quý thường kín đáo, ẩn vụng; đất phô hết vẻ đẹp ra ngoài phần nhiều là huyệt hoa hình giả, nở mà không kết.

Hình tượng sa như cờ, trống, bút có ứng thật không? – 形象

Sách cổ gán các hình sa với quan chức, phú quý; lời trực giải nhấn mạnh chỉ khi long thật huyệt chính thì sa mới ứng. Kho sách ghi lại như cổ thuyết để đọc hiểu sách xưa.

Từ khoá: ["Tuyết Tâm Phú" · "雪心賦" · "la thành" · "thiên quan địa trục" · "hình tượng sa" · "phong thủy hình thế" · "Bốc Tắc Nguy" · "Kho sách vugioi"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…