Xây mộ đá là việc hệ trọng của nhiều gia đình: vừa thể hiện lòng hiếu kính với người đã khuất, vừa là công trình tồn tại hàng chục năm ngoài trời. Phần chọn loại đá, kiểu mộ, hoa văn đã được trình bày trong bài mộ đá: chọn loại đá, kiểu mộ, hoa văn. Bài này đi vào phần mà gia đình thường lúng túng nhất: làm sao chốt kích thước theo thước Lỗ Ban 38,8, giám sát thi công tại xưởng và tại nghĩa trang, nghiệm thu khi lắp đặt và bảo dưỡng mộ đá về lâu dài.
Theo quan điểm của Thầy Vũ Giới, trong âm trạch, Hình Pháp vẫn là gốc: vị trí, thế đất, hướng mộ, nước chảy quanh khu mộ quyết định trước; kích thước Lỗ Ban, hoa văn, chất liệu đá là phần hoàn thiện. Một ngôi mộ đá đẹp đặt trên nền đất trũng, đọng nước, bị đường đâm thẳng vẫn là ngôi mộ cần xử lý lại. Vì vậy trước khi đặt xưởng làm mộ, gia đình nên chắc chắn phần vị trí, hướng đã được xem xét kỹ.
Chúng tôi không đưa giá cụ thể trong bài này, vì giá mộ đá phụ thuộc loại đá, kích thước, độ phức tạp hoa văn, vận chuyển và từng thời điểm. Gia đình nên lấy báo giá chi tiết từ nhiều đơn vị, so sánh theo cùng một bản vẽ.
Chốt kích thước mộ đá theo thước Lỗ Ban 38,8
Thước Lỗ Ban 38,8 cm (thước âm phần) dùng cho mộ phần, bàn thờ, tiểu quách. Thước có 10 cung lớn: Đinh, Hại, Vượng, Khổ, Nghĩa, Quan, Tử, Hưng, Thất, Tài; mỗi cung chia các cung nhỏ. Các kích thước chính của mộ đá như chiều dài, chiều rộng, chiều cao tổng, chiều cao thân mộ, kích thước bia nên rơi vào cung tốt (thường được tô đỏ trên thước).
Phong Thuỷ Liên Hoa đã thử một số kích thước trên công cụ thước Lỗ Ban Liên Hoa ở dòng 38,8 âm phần để minh hoạ cách tra:
| Kích thước thử (cm) | Cung lớn | Cung nhỏ | Đánh giá trên công cụ |
|---|---|---|---|
| 69 | Hưng | Hưng vượng | Tốt |
| 81 | Đinh | Đăng khoa | Tốt |
| 107 | Hưng | Thêm đinh | Tốt |
| 127 | Vượng | Tiến bảo | Tốt |
| 147 | Hưng | Hưng vượng | Tốt |
| 197 | Đinh | Đăng khoa | Tốt |
| 217 | Quan | Thuận khoa | Tốt |
Bảng trên chỉ là ví dụ minh hoạ cách tra, không phải bộ kích thước chuẩn cho mọi ngôi mộ. Kích thước thực tế phụ thuộc kiểu mộ (mộ đơn, mộ đôi, mộ tam sơn, mộ có mái), diện tích ô đất được phép xây tại nghĩa trang và quy định của ban quản lý nghĩa trang. Cách làm đúng là: lấy kích thước khung theo thiết kế, nhập từng con số vào thước, nếu rơi vào cung xấu thì tăng giảm vài cm để vào cung tốt gần nhất, sau đó ghi rõ vào bản vẽ.
Kích thước gợi ý cho từng loại mộ có thể tham khảo thêm các bài kích thước mộ đơn, kích thước mộ đôi theo Lỗ Ban và thước Lỗ Ban âm phần cho mộ, bàn thờ, tiểu quách.
Những kích thước nên tra
- Chiều dài và chiều rộng phủ bì của mộ (tính cả đế, bậc).
- Chiều cao tổng từ mặt nền đến đỉnh mái hoặc đỉnh bia.
- Kích thước thân mộ, nắp mộ.
- Kích thước bia: rộng, cao, dày.
- Kích thước lòng huyệt, tiểu quách nếu xây mới phần trong.
- Kích thước tường bao, cổng nếu làm khu mộ gia đình.
Chọn đá và kiểm tra tại xưởng trước khi chế tác
Phần lớn sự cố của mộ đá xuất phát từ khối đá ban đầu. Gia đình hoặc người được giao giám sát nên đến xưởng xem đá trước khi chế tác, hoặc ít nhất yêu cầu ảnh chụp, video rõ từng mặt khối đá.
- Kiểm tra vết nứt, vết rạn: nhìn kỹ mặt đá dưới ánh sáng chiếu xiên, gõ nhẹ nghe tiếng; đá nứt ngầm thường có tiếng đục, dễ vỡ khi chạm khắc hoặc vận chuyển.
- Kiểm tra màu và vân đồng đều: các tấm đá ghép một ngôi mộ nên cùng lô, cùng tông màu, tránh tấm đậm tấm nhạt.
- Kiểm tra độ dày tấm: tấm quá mỏng dễ gãy, nhất là nắp mộ, mái mộ, bậc lên xuống.
- Xác nhận loại đá: đá xanh tự nhiên, đá granite hay đá trắng; yêu cầu xưởng ghi rõ loại đá trong hợp đồng.
- Duyệt bản vẽ có kích thước: bản vẽ mặt đứng, mặt bằng, chi tiết hoa văn, ghi rõ từng kích thước đã tra Lỗ Ban.
- Duyệt nội dung bia: họ tên, năm sinh, năm mất, quê quán, người lập; kiểm tra chính tả, dấu tiếng Việt ít nhất hai lần.
Đây là giai đoạn sửa sai còn dễ. Khi đá đã khắc chữ, chạm hoa văn, mọi lỗi đều rất tốn kém để làm lại.
Giám sát thi công tại nghĩa trang
Thi công mộ đá tại nghĩa trang gồm phần móng, phần lắp dựng và phần hoàn thiện. Gia đình nên có người có mặt ít nhất ở hai thời điểm: khi làm móng và khi lắp dựng.
Phần móng
Móng là phần quyết định mộ có bị lún, nghiêng sau vài mùa mưa hay không. Cần kiểm tra:
- Nền đất đã được dọn sạch, đầm chặt, không có rễ cây lớn.
- Móng bê tông hoặc móng xây có kích thước rộng hơn chân mộ, cao độ mặt móng cao hơn nền xung quanh để tránh đọng nước.
- Có lối thoát nước quanh mộ, không để nước mưa chảy dồn vào chân mộ.
- Hướng mộ đã được đo lại bằng la bàn ngay trên móng trước khi lắp dựng. Có thể dùng la kinh web Liên Hoa để đối chiếu.
Phần lắp dựng
Các tấm đá được lắp ghép bằng vữa, keo chuyên dụng hoặc chốt. Kiểm tra mặt mộ phẳng, cân, không vênh; các mối ghép kín, đều; bia thẳng đứng, đúng hướng. Dùng thước nivô hoặc ống nước kiểm tra độ cân bằng ở các mặt.
Phần hoàn thiện
Sau khi lắp, xưởng sẽ vệ sinh, chà mặt đá, xử lý mối ghép, tô màu chữ bia nếu có. Yêu cầu dọn sạch vữa thừa, xà bần quanh khu mộ trước khi bàn giao.
Checklist nghiệm thu mộ đá khi bàn giao
Gia đình có thể in bảng dưới đây để đối chiếu khi nhận bàn giao:
| Hạng mục | Cần kiểm tra | Đạt / chưa đạt |
|---|---|---|
| Kích thước | Đo lại dài, rộng, cao, bia đúng bản vẽ đã tra Lỗ Ban 38,8 | |
| Hướng mộ | Đo lại bằng la bàn, đúng hướng đã chọn | |
| Mặt đá | Không nứt, không mẻ góc, màu đồng đều | |
| Mối ghép | Kín, đều, không hở, không trào keo | |
| Độ cân bằng | Mặt mộ, nắp, bia không nghiêng, không vênh | |
| Chữ bia | Đúng nội dung, đúng chính tả, nét khắc sắc, màu đều | |
| Hoa văn | Đúng mẫu đã duyệt, nét chạm rõ | |
| Thoát nước | Nền quanh mộ không đọng nước, có lối thoát | |
| Vệ sinh | Sạch vữa thừa, xà bần, dụng cụ |
Nên chụp ảnh từng mặt mộ khi bàn giao, lưu cùng hợp đồng và bản vẽ. Đây là căn cứ để yêu cầu bảo hành nếu sau này xuất hiện nứt, lún.
Bảo dưỡng mộ đá theo mùa
Mộ đá bền nhưng không phải không cần chăm sóc. Ngoài trời, đá chịu nắng, mưa, rêu mốc, lá cây và bụi bẩn. Một kế hoạch bảo dưỡng đơn giản giúp mộ luôn sạch đẹp:
- Vệ sinh định kỳ: mỗi dịp thanh minh, giỗ chạp, cuối năm, quét lá, lau bụi, rửa bằng nước sạch và bàn chải mềm.
- Xử lý rêu mốc: dùng bàn chải mềm, nước sạch; hạn chế hoá chất tẩy mạnh làm ố, mờ mặt đá.
- Kiểm tra mối ghép: mối ghép hở cần trám lại sớm để nước không thấm vào bên trong.
- Kiểm tra lún, nghiêng: sau mùa mưa lớn, quan sát xem mộ có nghiêng, nền có sụt không; nếu có, liên hệ đơn vị thi công xử lý.
- Tô lại chữ bia: chữ bia tô màu sẽ phai theo thời gian, có thể tô lại sau vài năm.
- Giữ thoát nước: dọn rác, lá cây chặn rãnh thoát nước quanh khu mộ.
Chi tiết về chăm sóc mộ phần nói chung có trong bài chăm sóc mộ phần; nếu mộ có dấu hiệu bất thường như nứt, sụt, đọng nước, xem thêm mộ phần bị động: dấu hiệu và cách xử lý.
Hợp đồng và trao đổi với đơn vị làm mộ đá
Nhiều tranh chấp về mộ đá không đến từ tay nghề thợ mà từ việc hai bên hiểu khác nhau. Một hợp đồng rõ ràng giúp gia đình yên tâm và đơn vị thi công cũng làm việc dễ hơn. Nội dung nên có:
- Bản vẽ kèm theo: mặt bằng, mặt đứng, chi tiết bia, hoa văn, ghi đủ kích thước đã tra thước 38,8; bản vẽ có chữ ký xác nhận của gia đình.
- Loại đá, độ dày tấm, xuất xứ: ghi cụ thể, tránh các cụm từ chung chung như "đá loại một".
- Hạng mục bao gồm: chế tác, vận chuyển, làm móng, lắp dựng, vệ sinh; hạng mục nào gia đình tự lo thì ghi rõ.
- Tiến độ: ngày duyệt mẫu, ngày hoàn thành chế tác, ngày lắp đặt; lưu ý ngày lắp thường được gia đình chọn trước nên cần thống nhất sớm.
- Bảo hành: thời hạn và phạm vi bảo hành cho nứt, lún, bong mối ghép, phai chữ.
- Điều kiện thanh toán: chia theo giai đoạn: đặt cọc, duyệt mẫu, nghiệm thu.
Ngoài ra, gia đình nên hỏi trước ban quản lý nghĩa trang về giờ được thi công, kích thước ô đất được phép xây, lối vận chuyển đá, để tránh trường hợp xe chở đá không vào được hoặc mộ làm xong phải cắt bớt.
Phối hợp trong gia đình, dòng họ
Xây mộ đá thường liên quan đến nhiều người: anh chị em, con cháu, đôi khi cả dòng họ. Nên cử một người đại diện làm đầu mối làm việc với đơn vị thi công, tránh mỗi người một ý khiến thợ không biết nghe ai. Các quyết định chính như kiểu mộ, loại đá, nội dung bia, ngày làm nên được thống nhất trong gia đình trước khi ký hợp đồng. Nội dung bia đặc biệt cần nhiều người cùng đọc lại, vì sai tên, sai năm là lỗi khó sửa nhất trên mộ đá.
Những lỗi thường gặp khi xây mộ đá
- Chỉ tra Lỗ Ban chiều dài, bỏ qua chiều cao và bia: các kích thước chính đều nên tra.
- Dùng thước 42,9 hoặc 52,2 cho mộ: mộ phần dùng thước 38,8 âm phần.
- Không duyệt bản vẽ trước khi chế tác: sai kích thước, sai chữ bia phát hiện khi đã khắc xong.
- Làm móng sơ sài: mộ lún, nghiêng sau vài mùa mưa.
- Nền mộ thấp hơn xung quanh: nước mưa đọng quanh chân mộ, rêu mốc nhanh.
- Mộ quá khổ so với ô đất: lấn lối đi chung, không đúng quy định nghĩa trang, gây mâu thuẫn với các gia đình xung quanh.
- Bỏ qua thế đất, hướng nước: chú trọng đá đẹp mà quên phần Hình Pháp của khu mộ.
Khi cần tư vấn vị trí, hướng mộ, quý vị liên hệ Thầy Vũ Giới tại TP.HCM: 0988 964 636; phần thiết kế bản vẽ mộ, khu mộ gia tộc liên hệ KTS Vũ Minh tại Hà Nội: 0917 798 886.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Thước Lỗ Ban Liên Hoa: tra kích thước mộ ở dòng 38,8 âm phần.
- La kinh web Liên Hoa: đo lại hướng mộ trên móng trước khi lắp.
- Ứng dụng Lập Cục Pháp: xem cục theo toạ hướng.
Bài liên quan
- Mộ đá: chọn loại đá, kiểu mộ, hoa văn
- Xây mộ phong thuỷ: kích thước và hướng
- Lăng mộ gia tộc: kích thước, hạng mục và lỗi hay gặp
Câu hỏi thường gặp
Xây mộ đá dùng thước Lỗ Ban nào?
Dùng thước Lỗ Ban 38,8 cm (âm phần). Các kích thước chính như dài, rộng, cao, bia nên rơi vào cung tốt trên thước.
Làm sao biết kích thước mộ đá đã vào cung tốt?
Nhập từng kích thước vào công cụ thước Lỗ Ban Liên Hoa tại /loban/, xem dòng 38,8 âm phần; nếu rơi cung xấu thì tăng giảm vài cm sang cung tốt gần nhất.
Nên giám sát những giai đoạn nào khi xây mộ đá?
Ít nhất ba thời điểm: duyệt đá và bản vẽ tại xưởng, làm móng tại nghĩa trang, và lắp dựng, nghiệm thu khi bàn giao.
Mộ đá bị rêu mốc thì vệ sinh thế nào?
Dùng bàn chải mềm và nước sạch, hạn chế hoá chất tẩy mạnh. Vệ sinh định kỳ vào các dịp thanh minh, giỗ, cuối năm.
Chi phí xây mộ đá bao nhiêu?
Phụ thuộc loại đá, kích thước, hoa văn, vận chuyển. Gia đình nên lấy báo giá chi tiết từ nhiều đơn vị theo cùng một bản vẽ để so sánh.
