Yên Ba Điếu Tẩu Ca
箋元遁甲句解煙波釣叟歌 (二冊)
Tác giả: tương truyền Triệu Phổ (趙普), tể tướng đầu đời Bắc Tống, làm ca; Trì Kỷ (池紀) đời Minh cú giải, giải nghĩa từng câu
Bản gốc: bản khắc gỗ đời Minh, hai tập thượng, hạ; bài này dịch sáu câu từ "Tiên tu chưởng thượng bài cửu cung" tới "Nhất khí tam nguyên nhân mạc trắc", cùng hai bài Dương độn ca, Âm độn ca và các đồ Linh quy bối số, Bát quái bát tiết.
Bài 2 đã kể vì sao Kỳ Môn còn mười tám cục. Bài 3 đi vào phần thực hành đầu tiên của bài ca: lập cục. Sáu câu ca ở đây dạy theo thứ tự: trước hết bày chín cung trên bàn tay; nhớ rằng dọc ngang chéo đều mười lăm; rồi lấy tám quẻ giữ tám tiết, mỗi tiết ba khí; chia hai độn thuận nghịch; mỗi khí ba nguyên. Kèm theo là hai bài ca cục số ngắn mà người học Kỳ Môn nào cũng phải thuộc: Dương độn ca và Âm độn ca, cho biết mỗi khí trong năm dùng cục số nào. Lời cú giải của Trì Kỷ ở phần này có một đoạn tự tính lại số cục rất đáng đọc, và một bài thơ khác giúp nhớ cục thượng nguyên theo từng quẻ.
Trả lời nhanh: Theo Yên Ba Điếu Tẩu Ca, lập cục Kỳ Môn đi bốn bước. Một, bày chín cung Lạc Thư lên bàn tay: Khảm 1, Khôn 2, Chấn 3, Tốn 4, Trung 5, Càn 6, Đoài 7, Cấn 8, Ly 9, dọc ngang chéo đều cộng 15. Hai, tám quẻ giữ tám tiết, mỗi tiết ba khí, cả năm hai mươi bốn khí. Ba, chia hai độn: từ Đông chí tới Mang chủng là Dương độn, đi thuận; từ Hạ chí tới Đại tuyết là Âm độn, đi nghịch. Bốn, mỗi khí ba nguyên thượng, trung, hạ, mỗi nguyên năm ngày, tra cục số theo bài ca: "Đông chí, Kinh trập nhất thất tứ" nghĩa là hai khí ấy dùng cục 1, 7, 4 cho ba nguyên; "Hạ chí, Bạch lộ cửu tam lục" là cục 9, 3, 6.
Thầy Vũ Giới giảng: "Thuộc hai bài Dương độn ca, Âm độn ca là thuộc được nửa phép lập cục. Nửa còn lại là biết hôm nay thuộc nguyên nào. Hai thứ ấy nằm trên bàn tay, không cần sách, không cần máy."

Bày chín cung trên bàn tay – 先須掌上排九宮
先須掌上排九宮。坎一、坤二、震三、巽四、中五、乾六、兌七、艮八、離九,乃九宮也。……洛書九星以鎮九宮,地有九宮以應九州。……戴九履一,左三右七,二四為肩,六八為足,五居中。中宮者土也,火之子,金之母,所寄理於西南坤位也。坎一白水居正北,坤二黑土居西南,震三碧木在正東,巽四綠木居東南,中五黃土居中宮,乾六白金居西北,兌七赤金居正西,艮八白土居東北,離九紫火居正南。
Dịch: Trước hết phải bày chín cung trên bàn tay. Khảm một, Khôn hai, Chấn ba, Tốn bốn, Trung năm, Càn sáu, Đoài bảy, Cấn tám, Ly chín, ấy là chín cung. … Chín sao của Lạc Thư trấn chín cung, đất có chín cung để ứng với chín châu. … Đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai và bốn là vai, sáu và tám là chân, năm ở giữa. Trung cung là Thổ, con của Hoả, mẹ của Kim, gửi việc ở phương Tây Nam, ngôi Khôn. Khảm một Bạch thuỷ ở chính Bắc, Khôn hai Hắc thổ ở Tây Nam, Chấn ba Bích mộc ở chính Đông, Tốn bốn Lục mộc ở Đông Nam, Trung năm Hoàng thổ ở giữa, Càn sáu Bạch kim ở Tây Bắc, Đoài bảy Xích kim ở chính Tây, Cấn tám Bạch thổ ở Đông Bắc, Ly chín Tử hoả ở chính Nam.
Giảng: Câu ca mở phần lập cục bằng một việc rất cụ thể: bày chín cung lên bàn tay. Người xưa không có giấy bút lúc nào cũng sẵn, nên mọi phép đếm Kỳ Môn đều làm trên các đốt ngón tay. Cách thường dùng là lấy ba ngón trỏ, giữa, áp út, mỗi ngón ba đốt, thành chín ô đúng như lưới Lạc Thư: đốt trên là Tốn 4, Ly 9, Khôn 2; đốt giữa là Chấn 3, Trung 5, Đoài 7; đốt gốc là Cấn 8, Khảm 1, Càn 6. Dương độn đếm thuận 1, 2, 3; Âm độn đếm nghịch 9, 8, 7; ngón cái chạy trên các đốt mà tìm cung.
Lời giải đọc thứ tự ấy bằng câu quen thuộc của Lạc Thư: "đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân, năm ở giữa". Rồi gắn mỗi cung với một sắc của Cửu tinh trạch nhật: Nhất bạch, Nhị hắc, Tam bích, Tứ lục, Ngũ hoàng, Lục bạch, Thất xích, Bát bạch, Cửu tử, cùng hành của cung ấy. Có một chi tiết kỹ thuật quan trọng: Trung cung gửi ở Khôn (Tây Nam). Trong bàn Kỳ Môn chỉ có tám cửa và tám quẻ, nên khi sao hay nghi rơi vào cung 5 thì phải gửi sang cung 2. Lời giải nói rõ ngay từ đầu để người học không lúng túng về sau.
Ngay dưới câu này, sách chép một bài thơ khởi lệ ghép chín sao với tám cửa theo số cung: cung 1 là Thiên Bồng với cửa Hưu, cung 2 là Thiên Nhuế với cửa Tử, cung 3 là Thiên Xung với cửa Thương, cung 4 là Thiên Phụ với cửa Đỗ, cung 5 là Thiên Cầm, cung 6 là Thiên Tâm với cửa Khai, cung 7 là Thiên Trụ với cửa Kinh, cung 8 là Thiên Nhậm với cửa Sinh, cung 9 là Thiên Anh với cửa Cảnh. Bài thơ ở bản này rách vài chữ, nên Kho Sách Quý chỉ dịch ý; phần sao và cửa sẽ giảng kỹ ở bài 5.


Dọc ngang chéo đều mười lăm – 縱橫十五在其中
縱橫十五在其中。洛書數:東三、南九、北一、西七、中五。……巽四震三艮八共得十五數;西直三宮坤二兌七乾六共得十五數;南北中三宮離九中五坎一共得十五數;南橫三宮巽四離九坤二共得十五數;北橫三宮艮八坎一乾六共得十五數;東西中三宮震三中五兌七共得十五數;東南中西北三宮巽四中五乾六共得十五數;東北中西南三宮艮八中五坤二共得十五數。縱過合十五,橫過合十五,對過合十五,乃天地萬世不易之數。
Dịch: Dọc ngang mười lăm ở trong ấy. Số Lạc Thư: Đông ba, Nam chín, Bắc một, Tây bảy, giữa năm. … Ba cung phía Đông Tốn bốn, Chấn ba, Cấn tám cộng được mười lăm; ba cung dọc phía Tây Khôn hai, Đoài bảy, Càn sáu cộng mười lăm; ba cung giữa Nam Bắc Ly chín, Trung năm, Khảm một cộng mười lăm; ba cung ngang phía Nam Tốn bốn, Ly chín, Khôn hai cộng mười lăm; ba cung ngang phía Bắc Cấn tám, Khảm một, Càn sáu cộng mười lăm; ba cung giữa Đông Tây Chấn ba, Trung năm, Đoài bảy cộng mười lăm; ba cung Đông Nam, giữa, Tây Bắc là Tốn bốn, Trung năm, Càn sáu cộng mười lăm; ba cung Đông Bắc, giữa, Tây Nam là Cấn tám, Trung năm, Khôn hai cộng mười lăm. Đi dọc hợp mười lăm, đi ngang hợp mười lăm, đi chéo hợp mười lăm, ấy là con số muôn đời không đổi của trời đất.
Giảng: Đây là tính chất nổi tiếng nhất của Lạc Thư: một ma phương ba nhân ba, tám đường dọc, ngang, chéo đều có tổng 15. Lời giải đếm đủ cả tám đường, không bỏ đường nào, đúng kiểu người dạy nghề muốn học trò tự tay cộng lại. Con số 15 cũng không phải ngẫu nhiên đối với Kỳ Môn: một khí có 15 ngày, chia ba nguyên mỗi nguyên năm ngày; số 5 ở giữa nhân ba ra 15. Người xưa coi sự trùng hợp ấy là dấu trời đất cùng một lý.
Bên cạnh lời giải, bản khắc in trang "Linh quy bối số chi đồ", tức đồ số trên lưng rùa thiêng, ghi các phép cộng ra mười lăm quanh hình con rùa, dưới có bài thơ dẫn lời Chu Hy về âm dương thăng giáng. Với người học, chỉ cần nhớ một mẹo: số lẻ ở bốn phương chính (1 Bắc, 3 Đông, 7 Tây, 9 Nam), số chẵn ở bốn góc (2 Tây Nam, 4 Đông Nam, 6 Tây Bắc, 8 Đông Bắc), số 5 ở giữa. Thuộc được như vậy thì bày cung trên tay không bao giờ nhầm.



Tám quẻ giữ tám tiết – 次將八卦論八節
次將八卦論八節。天有八風以直八卦,地有八方以應八節。節有三氣,氣有三候,如是八節以因之成二十四氣,更乘之七十二候備焉。冬至一宮坎卦,立春八宮艮卦,春分三宮震卦,立夏四宮巽卦,夏至九宮離卦,立秋二宮坤卦,秋分七宮兌卦,立冬六宮乾卦。十一月建子乃冬至,氣陰極陽生也。子為天正,周以為歲首……十二月建丑為地正,商以為歲首……正月建寅為人正,夏以為歲首也,配地天泰卦,乃三陽開泰也。漢武帝以來並用夏正建寅之月為歲首也。
Dịch: Kế đến lấy tám quẻ bàn tám tiết. Trời có tám gió ứng với tám quẻ, đất có tám phương ứng với tám tiết. Tiết có ba khí, khí có ba hậu; như thế tám tiết nhân lên thành hai mươi bốn khí, lại nhân nữa thì đủ bảy mươi hai hậu. Đông chí là cung một quẻ Khảm, Lập xuân là cung tám quẻ Cấn, Xuân phân là cung ba quẻ Chấn, Lập hạ là cung bốn quẻ Tốn, Hạ chí là cung chín quẻ Ly, Lập thu là cung hai quẻ Khôn, Thu phân là cung bảy quẻ Đoài, Lập đông là cung sáu quẻ Càn. Tháng mười một kiến Tý là Đông chí, khí âm cùng cực thì dương sinh. Tý là thiên chính, nhà Chu lấy làm đầu năm … tháng mười hai kiến Sửu là địa chính, nhà Thương lấy làm đầu năm … tháng giêng kiến Dần là nhân chính, nhà Hạ lấy làm đầu năm, phối quẻ Địa Thiên Thái, tức "tam dương khai thái". Từ Hán Vũ Đế về sau đều dùng lịch nhà Hạ, lấy tháng kiến Dần làm đầu năm.
Giảng: Tám tiết lớn của năm là hai chí (Đông chí, Hạ chí), hai phân (Xuân phân, Thu phân) và bốn lập (Lập xuân, Lập hạ, Lập thu, Lập đông). Mỗi tiết ứng với một quẻ của Hậu Thiên bát quái và một cung Lạc Thư: Đông chí ở Khảm 1 phương Bắc, Lập xuân ở Cấn 8 Đông Bắc, Xuân phân ở Chấn 3 phương Đông, Lập hạ ở Tốn 4 Đông Nam, Hạ chí ở Ly 9 phương Nam, Lập thu ở Khôn 2 Tây Nam, Thu phân ở Đoài 7 phương Tây, Lập đông ở Càn 6 Tây Bắc. Đi một vòng theo chiều kim đồng hồ là đi hết một năm.
Mỗi quẻ giữ ba khí, tám quẻ thành 24 khí; mỗi khí ba hậu, thành 72 hậu, chính là 72 nguyên của Khương Thái Công nói ở bài 2. Đoạn sau của lời giải nhắc chuyện ba nhà Hạ, Thương, Chu lấy đầu năm khác nhau (tháng Dần, tháng Sửu, tháng Tý), nhưng Kỳ Môn không theo tháng âm lịch mà theo tiết khí, nên dù đầu năm đặt ở đâu thì Đông chí vẫn là gốc của Dương độn.
Bản khắc in "Bát quái bát tiết chi đồ", vẽ tám quẻ quanh vòng với tên tám tiết, kèm bài thơ tám câu chỉ cung khởi: Lập xuân ở Cấn, Xuân phân ở Chấn, Lập hạ tìm Tốn, Hạ chí ở Ly, Lập thu đếm từ Khôn, Thu phân ở Đoài, Lập đông lấy Càn, Đông chí về lại Khảm. Đây chính là chữ "hoàn hương" của câu ca thứ hai, mở rộng ra cho cả tám tiết.


Một khí gồm ba nguyên – 一氣統三為正宗
一氣統三為正宗。氣者,中氣,雨水、春分、穀雨、小滿、夏至、大暑、處暑、秋分、霜降、小雪、冬至、大寒也。○經云:冬至、小寒及大寒,天地人元一二三;立春、雨水并驚蟄,依艮順增八九一;春分、清明并穀雨,起震宮三四五;立夏、小滿、芒種,氣四五六兮列成例;夏至、小暑與大暑,九八七兮還退數;立秋、處暑并白露,……二一九;秋分、寒露及霜降,七六五兮依此行;立冬、小雪并大雪,六五四兮依此訣。○統三者,一節分三元,即三候也。
Dịch: Một khí gồm ba là phép chính. "Khí" là trung khí: Vũ thuỷ, Xuân phân, Cốc vũ, Tiểu mãn, Hạ chí, Đại thử, Xử thử, Thu phân, Sương giáng, Tiểu tuyết, Đông chí, Đại hàn. ○ Kinh nói: Đông chí, Tiểu hàn và Đại hàn, nguyên trời, đất, người là một, hai, ba; Lập xuân, Vũ thuỷ cùng Kinh trập, theo Cấn đếm thuận tám, chín, một; Xuân phân, Thanh minh cùng Cốc vũ, khởi cung Chấn ba, bốn, năm; Lập hạ, Tiểu mãn, Mang chủng, khí bốn, năm, sáu xếp thành lệ; Hạ chí, Tiểu thử với Đại thử, chín, tám, bảy, đếm lùi; Lập thu, Xử thử cùng Bạch lộ, … hai, một, chín; Thu phân, Hàn lộ và Sương giáng, bảy, sáu, năm, theo đó mà đi; Lập đông, Tiểu tuyết cùng Đại tuyết, sáu, năm, bốn, theo quyết này. ○ "Gồm ba" là một tiết chia ba nguyên, tức ba hậu.
Giảng: Lời giải dẫn một bài "kinh" khác, ngắn hơn hai bài độn ca, để nhớ cục thượng nguyên của từng khí theo quẻ. Quy tắc rất gọn: khí đầu của mỗi quẻ khởi ở chính số cung của quẻ ấy, hai khí sau tăng dần (Dương độn) hoặc giảm dần (Âm độn). Ví dụ Cấn là 8: Lập xuân 8, Vũ thuỷ 9, Kinh trập 1 (qua 9 thì quay về 1). Ly là 9: Hạ chí 9, Tiểu thử 8, Đại thử 7. Khôn là 2: Lập thu 2, Xử thử 1, Bạch lộ 9. Đem đối chiếu thì mọi con số đều khớp với số đầu của Dương độn ca, Âm độn ca bên dưới.
Chữ "thống tam" lời giải hiểu theo hai lớp. Lớp thứ nhất: một tiết gồm ba khí. Lớp thứ hai, quan trọng hơn khi dùng: một khí chia ba nguyên thượng, trung, hạ, mỗi nguyên năm ngày, ứng với ba hậu. Lời giải còn chép thêm một thuyết "tam giáp": ba nguyên ứng với ba loại ngày Giáp làm phù đầu, và một đoạn về thời "tam giáp hợp" lúc nửa đêm và giữa trưa, có giờ lợi cho chủ, có giờ lợi cho khách; phần ấy thuộc về phép dụng binh, Kho Sách Quý sẽ nhắc lại khi đến bài chủ khách.

Bài ca cục số: Dương độn ca, Âm độn ca – 陽遁歌 · 陰遁歌
陽遁歌:冬至驚蟄一七四,小寒二八五同推,大寒春分三九六,芒種六三九,穀雨小滿五二八,立春八五二相隨,清明立夏四一七,雨水九六三。陰遁歌:夏至白露九三六,小暑八二五重逢,大暑秋分七一四,立秋二五八流,霜降小雪五八二,大雪四七一相同,處暑排來一四七,立冬寒露六九三。
Dịch: Dương độn ca: Đông chí, Kinh trập một, bảy, bốn; Tiểu hàn hai, tám, năm cùng suy; Đại hàn, Xuân phân ba, chín, sáu; Mang chủng sáu, ba, chín; Cốc vũ, Tiểu mãn năm, hai, tám; Lập xuân tám, năm, hai theo nhau; Thanh minh, Lập hạ bốn, một, bảy; Vũ thuỷ chín, sáu, ba. Âm độn ca: Hạ chí, Bạch lộ chín, ba, sáu; Tiểu thử tám, hai, năm gặp lại; Đại thử, Thu phân bảy, một, bốn; Lập thu hai, năm, tám xoay vần; Sương giáng, Tiểu tuyết năm, tám, hai; Đại tuyết bốn, bảy, một giống nhau; Xử thử xếp ra một, bốn, bảy; Lập đông, Hàn lộ sáu, chín, ba.
Giảng: Hai bài ca này in ở trang ngay trước Hà Đồ, nối vào lời giải câu "nhị chí hoàn hương", có chỗ tô son đỏ; Kho Sách Quý đưa vào đây cho liền mạch lập cục. Mỗi khí kèm ba số là cục của thượng nguyên, trung nguyên, hạ nguyên. Đông chí 1, 7, 4 nghĩa là năm ngày đầu của Đông chí dùng Dương độn 1 cục, năm ngày giữa dùng 7 cục, năm ngày cuối dùng 4 cục. Hạ chí 9, 3, 6 nghĩa là Âm độn 9 cục, 3 cục, 6 cục.
Có một quy luật giúp nhớ nhanh: trong Dương độn, số sau bằng số trước cộng 6, quá 9 thì trừ 9: 1 → 7 → 4, 2 → 8 → 5, 3 → 9 → 6. Trong Âm độn, số sau bằng số trước cộng 3, quá 9 thì trừ 9: 9 → 3 → 6, 8 → 2 → 5, 7 → 1 → 4. Nhiều khí dùng chung một bộ số, nên bài ca ghép hai khí vào một câu: Đông chí với Kinh trập cùng 1, 7, 4; Đại hàn với Xuân phân cùng 3, 9, 6; Hạ chí với Bạch lộ cùng 9, 3, 6. Lời giải ở cuối đoạn "nhất thập bát cục" còn chỉ ra một hệ quả hay: Dương 1 cục được dùng bốn lần một năm, ở Đông chí thượng, Kinh trập thượng, Thanh minh trung và Lập hạ trung, đúng như con số "bốn tiết chung một cục" trong phép của Phong Hậu.
Dưới hai bài ca, sách in nhãn sáu cục đồ: Đông chí Dương độn thượng hậu 1 cục, trung hậu 7 cục, hạ hậu 4 cục; Hạ chí Âm độn thượng hậu 9 cục, trung hậu 3 cục, hạ hậu 6 cục. Chữ "hậu" ở đây dùng thay chữ "nguyên", đúng như lời giải "ba nguyên tức ba hậu".


Hai độn thuận nghịch, mỗi khí ba nguyên – 陰陽二遁分順逆,一氣三元人莫測
陰陽二遁分順逆,一氣三元人莫測。冬至後用陽遁,順飛于坎一宮也。如冬至上元陽一局,順甲子戊起一宮,甲戌己二宮,甲申庚三宮,甲午辛四宮,甲辰壬五宮,甲寅癸六宮,丁奇七宮,丙奇八宮,乙奇九宮,乃儀順奇逆也。○夏至後用陰遁,逆飛離九宮起。如夏至上元陰九局,逆甲子戊起於九宮,甲戌己八宮,甲申庚七宮,甲午辛六宮,甲辰壬五宮,甲寅癸四宮,丁奇三宮,丙奇二宮,乙奇一宮,乃逆儀順奇也。九星為直符,八門為直使。……○一節分三元:子午卯酉為上元,寅申巳亥為中元,辰戌丑未為下元。若不明三元,用奇不準,未有不測也。
Dịch: Âm dương hai độn chia thuận nghịch, một khí ba nguyên người khó lường. Sau Đông chí dùng Dương độn, bay thuận từ cung Khảm một. Như Đông chí thượng nguyên Dương 1 cục: thuận, Giáp Tý Mậu khởi cung một, Giáp Tuất Kỷ cung hai, Giáp Thân Canh cung ba, Giáp Ngọ Tân cung bốn, Giáp Thìn Nhâm cung năm, Giáp Dần Quý cung sáu, kỳ Đinh cung bảy, kỳ Bính cung tám, kỳ Ất cung chín; ấy là nghi thuận kỳ nghịch. ○ Sau Hạ chí dùng Âm độn, bay nghịch khởi từ cung Ly chín. Như Hạ chí thượng nguyên Âm 9 cục: nghịch, Giáp Tý Mậu khởi cung chín, Giáp Tuất Kỷ cung tám, Giáp Thân Canh cung bảy, Giáp Ngọ Tân cung sáu, Giáp Thìn Nhâm cung năm, Giáp Dần Quý cung bốn, kỳ Đinh cung ba, kỳ Bính cung hai, kỳ Ất cung một; ấy là nghi nghịch kỳ thuận. Chín sao làm Trực phù, tám cửa làm Trực sử. … ○ Một tiết chia ba nguyên: Tý, Ngọ, Mão, Dậu là thượng nguyên; Dần, Thân, Tỵ, Hợi là trung nguyên; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là hạ nguyên. Nếu không rõ ba nguyên thì dùng kỳ không đúng, chẳng có chỗ nào không sai.
Giảng: Đây là đoạn lời giải thực dụng nhất của bài: cách bày lục nghi tam kỳ lên chín cung. Sáu nghi Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý là sáu can ẩn của sáu tuần Giáp (Giáp Tý ẩn ở Mậu, Giáp Tuất ở Kỷ, Giáp Thân ở Canh, Giáp Ngọ ở Tân, Giáp Thìn ở Nhâm, Giáp Dần ở Quý); ba kỳ là Ất, Bính, Đinh. Thứ tự rải là Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, Đinh, Bính, Ất. Dương độn rải thuận theo số cung, bắt đầu từ cung bằng cục số; Âm độn rải nghịch. Vì thứ tự rải đặt Đinh trước Ất, nên khi nghi đi thuận thì nhìn theo Ất, Bính, Đinh lại thành nghịch, người xưa gọi là "nghi thuận kỳ nghịch"; Âm độn ngược lại là "nghi nghịch kỳ thuận".
Câu "một khí ba nguyên người khó lường" được lời giải cắt nghĩa bằng phép phù đầu: ngày Giáp hoặc ngày Kỷ mở đầu mỗi nguyên năm ngày; nếu ngày phù đầu mang chi Tý, Ngọ, Mão, Dậu thì đó là thượng nguyên, chi Dần, Thân, Tỵ, Hợi là trung nguyên, chi Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là hạ nguyên. Ví dụ ngày Giáp Tý hay Kỷ Mão là đầu thượng nguyên, ngày Kỷ Tỵ hay Giáp Thân là đầu trung nguyên, ngày Giáp Tuất hay Kỷ Sửu là đầu hạ nguyên. Lời giải cảnh báo thẳng: không rõ ba nguyên thì dùng kỳ không đúng. Nhiều người dựng bàn sai không phải vì nhầm sao, nhầm cửa, mà vì chọn nhầm nguyên nên cả bàn lệch một cục. Chỗ ngày phù đầu và ngày tiết khí không trùng nhau sinh ra phép "siêu thần tiếp khí" và "trí nhuận", là nội dung của bài 4.
Cuối lời giải có bài thơ khởi lệ: Dương độn thì nghi đi thuận, kỳ Đinh Bính Ất đi ngược; Âm độn thì nghi đi ngược, kỳ đi thuận; cửa Hưu theo Trực phù mà đếm. Ý thơ giống hệt phần văn xuôi, chỉ để học thuộc cho dễ.


Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phần lập cục này là phần kỹ thuật, có ba điều nên giữ.
Thứ nhất, Kỳ Môn đi theo tiết khí, không theo tháng âm lịch. Lời giải nhắc chuyện ba nhà Hạ, Thương, Chu đổi đầu năm để nói rằng lịch tháng là việc của người, còn Đông chí, Hạ chí là việc của trời. Trong Phong Thuỷ Liên Hoa cũng vậy: chọn ngày động thổ, khởi công phải xem tiết khí trước, đừng chỉ nhìn ngày âm.
Thứ hai, học trên tay trước rồi mới dùng máy. App Độn Pháp Liên Hoa dựng bàn rất nhanh, nhưng người học nên tự bày chín cung trên tay, tự rải nghi kỳ cho một cục, rồi mới đối chiếu với máy. Có hiểu cách rải thì khi gặp bàn lạ mới biết bàn ấy đúng hay sai.
Thứ ba, cẩn thận với nguyên. Cục số chỉ đúng khi nguyên đúng; nguyên chỉ đúng khi biết ngày phù đầu và giờ giao tiết. Khi dùng Kỳ Môn chọn giờ cho việc lớn, nên kiểm lại giờ giao tiết chính xác của năm đó, nhất là những ngày sát tiết. Và như mọi bài trước, Kỳ Môn chỉ là phần thiên thời đặt sau Hình Pháp: đất đúng, hướng đúng rồi mới tính giờ.
Tóm lại – 總結: Sáu câu ca dạy lập cục: bày chín cung Lạc Thư lên ba ngón tay (Tốn 4, Ly 9, Khôn 2; Chấn 3, Trung 5, Đoài 7; Cấn 8, Khảm 1, Càn 6), dọc ngang chéo đều 15; tám quẻ giữ tám tiết, mỗi tiết ba khí, thành 24 khí, 72 hậu; Dương độn từ Đông chí đi thuận, Âm độn từ Hạ chí đi nghịch; mỗi khí ba nguyên tra theo Dương độn ca, Âm độn ca, như Đông chí 1, 7, 4, Hạ chí 9, 3, 6. Lục nghi tam kỳ rải theo thứ tự Mậu Kỷ Canh Tân Nhâm Quý Đinh Bính Ất, thuận ở Dương độn, nghịch ở Âm độn; nguyên định theo chi của ngày phù đầu.
Bài sau: Yên Ba Điếu Tẩu Ca (4) – Nhị độn, tam nguyên, siêu thần tiếp khí và phép đặt nhuận.
Nguồn: Tiên nguyên Độn Giáp cú giải Yên Ba Điếu Tẩu Ca (箋元遁甲句解煙波釣叟歌), bản khắc gỗ đời Minh hai tập, Trì Kỷ (池紀) cú giải; quyển thượng, từ câu "Tiên tu chưởng thượng bài cửu cung" tới "Nhất khí tam nguyên nhân mạc trắc", hai bài Dương độn ca, Âm độn ca, đồ Linh quy bối số và đồ Bát quái bát tiết. Chữ Hán ở trên chép các đoạn chính, chỗ bản gốc rách để dấu ba chấm. Các sơ đồ là phần Kho Sách Quý dựng lại. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Độn Pháp Liên Hoa: dựng bàn Kỳ Môn, xem cục số, nguyên và cách rải lục nghi tam kỳ của bất kỳ giờ nào.
- Trạch Cát Liên Hoa: tra giờ giao tiết khí, ngày phù đầu và can chi để tự lập cục.
- La Kinh Liên Hoa: xác định tám phương của tám cung khi dùng Kỳ Môn chọn hướng.
Bài liên quan – 相關文章
- Yên Ba Điếu Tẩu Ca (2): Hoàng Đế, Phong Hậu và từ 4.320 cục còn 18 cục Kỳ Môn
- Yên Ba Điếu Tẩu Ca (1): Tác giả Triệu Phổ và bản cú giải đời Minh của Trì Kỷ
- Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy: sách Kỳ Môn dùng hằng ngày đời Minh
- Độn Giáp Diễn Nghĩa: sách Kỳ Môn đời Minh bốn quyển
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Lập cục đúng là nền của mọi phép Kỳ Môn. Mời bạn tham khảo Khoá học xem ngày tốt Trạch Cát hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bày chín cung trên bàn tay thế nào? – 掌上九宮
Dùng ba ngón trỏ, giữa, áp út, mỗi ngón ba đốt: đốt trên Tốn 4, Ly 9, Khôn 2; đốt giữa Chấn 3, Trung 5, Đoài 7; đốt gốc Cấn 8, Khảm 1, Càn 6. Dương độn đếm thuận, Âm độn đếm nghịch theo số.
"Đông chí, Kinh trập nhất thất tứ" nghĩa là gì? – 一七四
Là câu đầu của Dương độn ca: khí Đông chí và khí Kinh trập đều dùng Dương 1 cục ở thượng nguyên, 7 cục ở trung nguyên, 4 cục ở hạ nguyên, mỗi nguyên năm ngày.
Thượng, trung, hạ nguyên xác định thế nào? – 三元
Theo ngày phù đầu (ngày Giáp hoặc Kỷ mở đầu nguyên): chi Tý, Ngọ, Mão, Dậu là thượng nguyên; Dần, Thân, Tỵ, Hợi là trung nguyên; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là hạ nguyên.
"Nghi thuận kỳ nghịch" là gì? – 儀順奇逆
Ở Dương độn, sáu nghi Mậu Kỷ Canh Tân Nhâm Quý rải thuận theo số cung, tiếp theo là Đinh, Bính, Ất; nhìn theo thứ tự Ất Bính Đinh thì ba kỳ thành đi nghịch. Âm độn thì ngược lại, gọi là nghi nghịch kỳ thuận.
Vì sao Trung cung gửi ở Khôn? – 中五寄坤
Bàn Kỳ Môn chỉ có tám quẻ, tám cửa, nên cung 5 không có cửa riêng. Lời cú giải nói Trung cung là Thổ, gửi việc ở Khôn Tây Nam, nên sao hay nghi rơi vào cung 5 thì tính theo cung 2.









