💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Thẩm Huyệt (3) Chính phối, tá phối và lập hướng theo nạp giáp 正配借配 納甲

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Thẩm Huyệt (3) Chính phối, tá phối và lập hướng theo nạp giáp 正配借配 納甲

Bình Sa Ngọc Xích Kinh
平沙玉尺經 (卷上 · 審穴篇第四)
Tác giả: đề Lưu Bỉnh Trung (劉秉忠, thái sư đời Nguyên) trứ · Lưu Cơ (劉基) chú · Lại Tòng Khiêm (賴從謙) tăng thích · Từ Chi Mạc (徐之鏌) tham bổ
Bản gốc: bản khắc đời Minh Thuyên địa lý tham bổ bình lâm đồ quyết toàn bị Bình Sa Ngọc Xích Kinh (鐫地理參補評林圖訣全備平沙玉尺經), thư lâm Trần Hiền (陳賢) ở Kiến Dương khắc.

Hai bài trước của Thẩm Huyệt thiên đã đặt nền: long âm vượng tướng thì quý, long dương cô hư thì tiện, và âm dương phải phối hợp. Bài này đi vào phần mà lời bình trên đầu trang gọi là "luận nhập thủ lập huyệt, dùng chính phối và tá phối để lập hướng". Kinh văn đi qua từng cặp long và hướng: Ly với Nhâm Quý, Khảm với Đinh Khôn, Bính với Tân Cấn, Canh với Cấn Chấn, Đinh với Cấn Tân Hợi, Đoài với Đinh, Chấn với Canh, Tốn với Tân, Cấn với Bính. Rồi chính kinh văn tự hạ một câu rất đáng nhớ: thần sát ngang dọc không đều, sa thuỷ ẩn hiện không đủ, nên khó mà chấp phép nạp giáp; cái thật diệu là ở chỗ biến thông.

Trả lời nhanh: Đoạn này của Ngọc Xích dạy lập hướng theo quái khí nạp giáp: long nào thì hướng về can mà quẻ của nó nạp (chính phối), như Ly nạp Nhâm, Khảm nạp Quý, Cấn nạp Bính, Tốn nạp Tân, Đoài nạp Đinh, Chấn nạp Canh; khi chính phối không dùng được vì thế đất, sa thuỷ hay diệu sát thì mượn một hướng hợp tình khác (tá phối, 借配), như long Khôn không dùng Ất vì Ất sát Mão là diệu sát của Khôn, nên mượn Quý. Mỗi cặp long hướng được gán một ứng nghiệm: Chấn Canh như vợ chồng, gặp Tân Hợi thì văn võ song toàn; Tốn Tân dùng lẫn cho nhau thì đỗ đạt sớm; Cấn dùng hướng Tốn thì giàu mà kém thọ. Nhưng kinh và lời chú đều nhấn: quái khí không hợp thì dùng song sơn, song sơn không hợp thì dùng tam hợp; phải xem long khí, đường khí và sa thuỷ thật rồi mới lập hướng, không được bắt người dời núi lấp nước cho vừa với phép.

Thầy Vũ Giới giảng: "Bảng chính phối tá phối này người học hay chép ra thuộc lòng. Thuộc thì được, nhưng đọc tiếp cho hết trang: chính sách này viết rằng tìm nghìn long còn dễ, lập một hướng mới khó, và ai bắt người ta dời núi lấp nước cho hợp với phép của mình là ngu. Hướng phải theo đất, không phải đất theo hướng."

La bàn phong thuỷ nhiều vòng sơn hướng
La bàn phong thuỷ nhiều vòng. Từ tiết này kinh bàn nhập thủ lập huyệt: long vào quẻ nào thì hướng về can mà quẻ ấy nạp. (Ảnh: borghal, Wikimedia Commons, CC BY 2.0)

Lời bình đầu tiết: từ đây bàn nhập thủ lập huyệt – 評 自本節至末論入首立穴

評:自本節至末,論入首立穴,而用正借配向之法也。

Dịch: Lời bình: Từ tiết này đến cuối thiên là bàn về nhập thủ lập huyệt, và phép dùng chính phối, tá phối để lập hướng.

Giảng: Lời bình này cho người đọc một tấm bản đồ: phần còn lại của Thẩm Huyệt thiên đều là kỹ thuật lập hướng cho từng long nhập thủ. Hai thuật ngữ cần nắm trước. Chính phối (正配) là hướng về đúng can mà quẻ của long nạp theo phép nạp giáp: Càn nạp Giáp, Khôn nạp Ất, Cấn nạp Bính, Đoài nạp Đinh, Chấn nạp Canh, Tốn nạp Tân, Ly nạp Nhâm, Khảm nạp Quý (theo cách chia của sách này, đã giảng ở bài trước). Tá phối (借配) là mượn một hướng khác vẫn hợp tình với long, khi chính phối bị vướng: thế đất không cho, sa thuỷ phương ấy xấu, hay phương ấy phạm diệu sát.

Ly hướng về Nhâm Quý, Quý hướng về Ly – 離趨壬癸 癸向離

Nguyên văn:

離趨壬癸,癸向離。

(注)離納壬,用壬向而坐丙穴,此卦氣也。然坐丁向癸,亦不失為坎離相見,而離山淨陽之氣,亦癸向收之矣。癸山用午向,癸配于坎,癸同方而與離相對,亦不失為坎離水火既濟之意,以離向收癸氣而取貴也。

Dịch: Long Ly hướng về Nhâm Quý; long Quý hướng về Ly.

Chú: Ly nạp Nhâm, dùng hướng Nhâm mà toạ huyệt Bính, đó là quái khí. Nhưng toạ Đinh hướng Quý cũng không mất cái nghĩa Khảm Ly gặp nhau, và khí tịnh dương của sơn Ly cũng được hướng Quý thu lấy. Sơn Quý dùng hướng Ngọ: Quý phối với Khảm, cùng phương với Khảm mà đối diện Ly, cũng không mất ý thuỷ hoả ký tế của Khảm Ly, lấy hướng Ly thu khí Quý mà được quý.

Giảng: Câu mở đầu dùng cặp Khảm Ly, cặp "tiểu phụ mẫu" sẽ được giải thích ở phần bổ cuối bài. Long Ly (phương Nam) đến thì lập huyệt toạ Nam hướng Bắc, hướng về Nhâm là chính phối (vì Ly nạp Nhâm). Nếu thế đất không cho đặt đúng Nhâm thì nhích sang Quý cũng được, vì Quý là can của Khảm, mà Khảm với Ly là một cặp "tương kiến". Ngược lại, long Quý thì hướng về Ngọ của Ly. Ý chung: hai quẻ đối nhau trên trục Nam Bắc, Thuỷ Hoả giao nhau thành ký tế, hướng nào thu được khí của quẻ kia đều tốt.

Khảm được Đinh Khôn thì phát quý, Bính gặp Tân Cấn thì chung linh – 坎得丁坤而發貴 丙逢辛艮以鍾靈

Nguyên văn:

坎得丁坤而發貴,丙逢辛艮以鍾靈。

(注)坎本納癸,癸與坎同方,故以癸坐以收丁氣入坎,亦正氣也;坐坎而借配于坤,以坎水長生于坤申方耳。丙艮本同一氣,坐丙相濟,正配也;辛在戌宮,三合類配,亦足以鍾靈。

Dịch: Long Khảm được hướng Đinh, Khôn thì phát quý; long Bính gặp hướng Tân, Cấn thì chung đúc được khí linh.

Chú: Khảm vốn nạp Quý, Quý cùng phương với Khảm, nên toạ Quý để thu khí Đinh vào Khảm, cũng là chính khí; toạ Khảm mà mượn phối với Khôn, là vì Thuỷ của Khảm trường sinh ở phương Khôn Thân. Bính với Cấn vốn cùng một khí (Cấn nạp Bính), toạ Bính mà giúp nhau là chính phối; Tân ở cung Tuất, là loại phối theo tam hợp, cũng đủ để chung đúc khí linh.

Giảng: Câu này cho thấy rõ hai loại tá phối. Loại thứ nhất mượn theo tràng sinh: long Khảm (Thuỷ) hướng về Khôn, vì Thuỷ sinh ở Thân, mà Thân nằm trong cung Khôn. Loại thứ hai mượn theo tam hợp: long Bính (Hoả) hướng Tân, vì Tân ở cung Tuất, mà Dần Ngọ Tuất là Hoả cục. Còn Bính với Cấn là chính phối vì Cấn nạp Bính. Như vậy ngay trong một câu kinh, ba phép nạp giáp, tràng sinh, tam hợp đã được dùng xen nhau.

Canh hợp Cấn Chấn, Khôn gặp Quý giao – 庚宜艮震 坤遇癸交

Nguyên văn:

庚宜艮震,坤遇癸交。

(注)庚與震而穴坐酉,一氣也;借配于艮,亦與之所喜,則富貴……坤本納乙,而不作乙,何者?以近卯之曜殺也;借配于癸,論坐丁亦發大貴。

Dịch: Long Canh hợp hướng Cấn, Chấn; long Khôn gặp Quý thì giao.

Chú: Canh với Chấn (Chấn nạp Canh) mà huyệt toạ Dậu, là một khí; mượn phối với Cấn cũng là chỗ nó ưa, thì giàu sang… Khôn vốn nạp Ất mà không làm hướng Ất, vì sao? Vì Ất gần cái diệu sát của Mão; nên mượn phối với Quý, xét toạ Đinh cũng phát đại quý.

Giảng: Chỗ này nối thẳng với bài trước về bát diệu sát: "Khôn long kỵ nước Mão". Khôn nạp Ất, nhưng Ất nằm sát Mão, nên dùng hướng Ất là đặt huyệt nhìn sát vào phương diệu sát của chính mình. Vì vậy chú bỏ chính phối, mượn Quý. Đây là ví dụ rõ nhất cho nguyên tắc: phép nạp giáp phải nhường cho phép tránh sát.

Bảng chính phối và tá phối của các long theo kinh văn Thẩm Huyệt thiên
Sơ đồ: chính phối là hướng về can mà quẻ của long nạp; tá phối là hướng mượn khi chính phối vướng thế. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ)

Cấn Tân Hợi là niềm vui của long Đinh – 艮辛亥乃丁龍之樂

Nguyên văn:

艮辛亥乃丁龍之樂,許丙巽癸為亥氣之必從。

(注)丁山行龍,正配在酉,然酉與丁相隔六宮,雖卦氣得合而勢不可得,故棄兌而趨艮者,以艮亦兌之喜也。辛與亥二方,以丁在未,而亥為木音,兌為巽之所惡,而借巽之辛為配,棄其所惡而從其所喜,情無不合。亥龍本與未配,而辰戌丑未四金之殺皆非可交,故棄未而取丙為正,巽癸為借,此三合皆能以致貴。用癸非可向坐,癸向丁為是。

Dịch: Cấn, Tân, Hợi là niềm vui của long Đinh; cho phép Bính, Tốn, Quý là chỗ khí Hợi tất phải theo.

Chú: Long đi theo sơn Đinh, chính phối ở Dậu (Đoài nạp Đinh); nhưng Dậu với Đinh cách nhau sáu cung, dù quái khí hợp mà thế đất không thể được, nên bỏ Đoài mà đến Cấn, vì Cấn cũng là chỗ Đoài ưa. Còn Tân và Hợi: Đinh ở cung Mùi, Hợi là âm Mộc (Hợi Mão Mùi), Đoài là chỗ Tốn ghét, nên mượn Tân của Tốn để phối; bỏ cái nó ghét mà theo cái nó ưa, tình không gì không hợp. Long Hợi vốn phối với Mùi, nhưng sát Kim của Thìn Tuất Sửu Mùi đều không nên giao, nên bỏ Mùi lấy Bính làm chính, Tốn Quý làm mượn; ba cách hợp này đều có thể đưa đến quý. Dùng Quý thì không nên toạ, phải lấy Quý hướng Đinh mới đúng.

Giảng: Lời chú ở đây cho thấy một lý do tá phối rất thực tế: thế đất không cho. Long Đinh chính phối là Dậu, nhưng Đinh ở Nam lệch Tây, Dậu ở chính Tây, hai phương cách nhau gần chín mươi độ; một huyệt toạ Đinh không thể hướng Dậu. Khi đó người xưa không bẻ cong đất, mà tìm hướng khác hợp tình: Cấn (đối diện cung Khôn, cùng tịnh âm), Tân, Hợi. Người làm nghề nên nhớ cách suy nghĩ ấy hơn là nhớ bảng.

Đoài Đinh vốn là chính phối, gặp Hợi Cấn càng thịnh – 兌丁本為正配 見亥艮而富貴尤盛

Nguyên văn:

兌丁本為正配,見亥艮而富貴尤盛。

(注)兌丁相見,兌宜向丁;然酉與丁相間六宮,體勢斜而氣不貫,不若……亦不為吉。借配于亥艮,則富貴殊異;從三合,癸亦可。但巽非兌之所喜,故左衿仙不取巽,以巽于兌龍化曜氣侵害之故也。

Dịch: Đoài với Đinh vốn là chính phối; gặp Hợi, Cấn thì giàu sang càng thịnh.

Chú: Đoài với Đinh gặp nhau thì long Đoài nên hướng Đinh; nhưng Dậu với Đinh cách sáu cung, thể thế xiên mà khí không suốt… cũng không tốt. Mượn phối với Hợi, Cấn thì giàu sang khác thường; theo tam hợp thì Quý cũng được. Nhưng Tốn không phải chỗ Đoài ưa, nên tiên sư Tả Khâm không lấy Tốn, vì Tốn đối với long Đoài hoá thành diệu khí xâm hại.

Giảng: Câu này là mặt kia của câu trước: long Đoài, chính phối Đinh, cũng vướng đúng chỗ "cách sáu cung, thế xiên". Chú lại nhắc đến diệu sát: Đoài kỵ Tị, mà Tốn nằm sát Tị, nên hướng Tốn với long Đoài bị coi là diệu khí xâm hại. Tên "Tả Khâm tiên sư" (左衿先師) xuất hiện ở đây; cuối bài kinh văn sẽ kể lai lịch của vị này.

Chấn Canh như vợ chồng, gặp Tân Hợi văn võ song toàn – 震庚猶如夫婦 逢辛亥而文武雙全

Nguyên văn:

震庚猶如夫婦,逢辛亥而文武雙全。

(注)震與庚卦氣相見而配合,向指所趨,必發大貴;若辛亥則文武相承而並顯:震庚主武,辛亥主文……亥則先文而後武,辛則文武全才也。

Dịch: Chấn với Canh như vợ chồng; gặp Tân, Hợi thì văn võ song toàn.

Chú: Chấn với Canh, quái khí gặp nhau mà phối hợp; hướng chỉ về chỗ ấy ắt phát đại quý. Nếu được Tân, Hợi thì văn võ nối nhau cùng hiển: Chấn Canh chủ võ, Tân Hợi chủ văn… Hợi thì trước văn sau võ, Tân thì văn võ toàn tài.

Giảng: Chấn nạp Canh, nên long Chấn hướng Canh là chính phối, chú ví như "vợ chồng", một âm một dương hợp nhau. Lời chú thêm vào một lớp ứng nghiệm theo tính chất của can chi: Canh là Kim, chủ binh quyền, nên chủ võ; Tân là Kim âm, thanh tú, Hợi là Thuỷ, thông minh, nên chủ văn. Ở đây ta thấy rõ lối đoán của Tam Hợp đời Minh: mỗi phương mang một "tính" và ứng vào một loại người, một loại phúc.

Tranh Vương Giám đời Thanh phỏng sơn thuỷ người xưa
Tranh cổ: một trang trong tập "Phỏng cổ sơn thuỷ" (仿古山水圖) của Vương Giám (王鑑) đời Thanh. Núi chủ, núi khách đối nhau như vợ chồng, như Chấn với Canh trong kinh. (Phạm vi công cộng, CC0)

Tốn thấy Tân, Tân thấy Tốn, hai bên dùng nhau đều diệu – 巽見辛 辛見巽 兩承妙用

Nguyên văn:

巽見辛,辛見巽,兩承妙用。

(注)巽辛相見,互用作向,主大貴,少年科第,文翰清奇,何其妙也。然辛龍尤配于卯,亦主先文而後武;借配于亥,亦主文翰官爵。若巽龍辛則大貴,而借配于艮亥二向,則福力便輕,雖貴不顯。

Dịch: Tốn thấy Tân, Tân thấy Tốn, hai bên nhận lấy chỗ dùng diệu của nhau.

Chú: Tốn với Tân gặp nhau, dùng lẫn nhau làm hướng, chủ đại quý, trẻ tuổi đỗ đạt, văn chương thanh kỳ, diệu biết bao. Nhưng long Tân còn phối được với Mão, cũng chủ trước văn sau võ; mượn phối với Hợi cũng chủ văn chương quan tước. Long Tốn hướng Tân thì đại quý; còn mượn phối với hai hướng Cấn, Hợi thì phúc lực nhẹ đi, tuy quý mà không hiển.

Giảng: Tốn nạp Tân, nên cặp Tốn Tân dùng lẫn cho nhau: long Tốn hướng Tân, long Tân hướng Tốn. Điều đáng chú ý là lời chú tự xếp hạng: chính phối mạnh nhất ("đại quý"), tá phối yếu hơn ("quý mà không hiển"). Tá phối là cách cứu, không phải cách ngang bằng.

Cấn sinh Nhâm, Nhâm sinh Bính, thật là thượng cát – 艮生壬 壬生丙 誠為上吉

Nguyên văn:

艮生壬,壬生丙,誠為上吉。

(注)艮用辛庚而尤貴,取丁兌而亦宜。艮山納卦于丙,作壬山丙向者,大吉之壤,極富極貴之向也。然用辛向則名馳譽館,用庚向則才略過人,用丁向則祿與壽齊,用兌向則文與福齊,是皆極為全美,而艮山又不當執丙向為定也。

Dịch: Cấn sinh Nhâm, Nhâm sinh Bính, thật là thượng cát.

Chú: Long Cấn dùng hướng Tân, Canh thì càng quý, lấy Đinh, Đoài cũng hợp. Sơn Cấn nạp quẻ ở Bính; làm sơn Nhâm hướng Bính là đất đại cát, là hướng cực giàu cực sang. Nhưng dùng hướng Tân thì danh vang quán các, dùng hướng Canh thì tài lược hơn người, dùng hướng Đinh thì lộc với thọ đều đủ, dùng hướng Đoài thì văn với phúc đều đủ; những hướng ấy đều rất toàn mỹ, nên sơn Cấn cũng không nhất định phải chấp hướng Bính.

Giảng: Ba chữ "sinh" trong câu kinh nét khắc đọc được rõ, nhưng nghĩa thật mà lời chú giảng là: long Cấn nhập thủ, lập huyệt toạ Nhâm, hướng Bính (vì Cấn nạp Bính). Đây là một cục được sách coi là cực quý. Ngay sau đó lời chú lại tự nới ra: Cấn còn dùng được Tân, Canh, Đinh, Đoài, mỗi hướng ứng một loại phúc, và "không nên chấp hướng Bính làm định". Lối viết này lặp lại suốt bài: nêu chính phối, rồi lập tức dặn đừng chấp.

Thiên Thị thấy Canh tài kham văn võ, thiếu nam qua Tốn phúc thọ khó toàn – 天市見庚 少男過巽

Nguyên văn:

天市見庚,才堪文武;少男過巽,福壽全難。

(注)天市艮山,作庚向。艮本生氣貪狼之地,主生而不主殺,以庚向,則庚為威權,主有武略,故主文武之才而富貴也。艮為少男,而巽為艮之所忌,若艮土陷于東南也。若用巽向,雖主發富而出人無壽,獨發中房,女人賢美,以少女在巽耳。

Dịch: Thiên Thị thấy Canh thì tài kham cả văn võ; thiếu nam đi qua Tốn thì phúc thọ khó được toàn.

Chú: Thiên Thị là sơn Cấn, làm hướng Canh. Cấn vốn là đất sinh khí, sao Tham Lang, chủ sinh mà không chủ sát; dùng hướng Canh thì Canh là uy quyền, chủ có võ lược, nên chủ người có tài văn võ mà giàu sang. Cấn là thiếu nam, Tốn là chỗ Cấn kỵ, như Thổ của Cấn sụt về đông nam. Nếu dùng hướng Tốn, tuy chủ phát giàu nhưng sinh người không thọ, chỉ phát riêng phòng giữa, đàn bà hiền đẹp, vì (theo lời chú) có tượng người nữ ở phương Tốn.

Giảng: "Thiên Thị" là tên sao ứng với Cấn, đã gặp ở Thẩm Thế thiên (Thiên Thị viên). Câu này đưa ra một cặp kỵ quan trọng: Cấn hướng Tốn. Lý do theo ngũ hành là Tốn Mộc khắc Cấn Thổ; lời chú gọi hình ảnh ấy là “Thổ của Cấn sụt về đông nam”. Lời đoán "phát giàu mà không thọ, chỉ phòng giữa phát, đàn bà đẹp" là kiểu đoán phân phòng, phân nam nữ theo tượng quẻ của Tam Hợp.

Đó thật là chỗ hợp của quái khí, là âm dương gặp nhau – 此實卦氣之攸宜 乃為陰陽之相見

Nguyên văn:

此實卦氣之攸宜,乃為陰陽之相見。

(注)已上取穴立向,並從卦氣作用,然有不合于法而不容執一取裁,於名山之下復取借配之意,亦皆與龍家本音相合情性,一氣而用之也。如砂水吉凶異宜,則棄正配而用借配方向,上消息之,務使龍向與砂水品定得旺相休囚之宜,而不失于偏廢榮枯,乃為妙用。卦氣不合則用雙山三合五行收本山之音;本山之音不合,則用雙山收向上之音;三合之法互相斟酌,庶不誤人。若曰某山必得某卦氣納甲作向者,固不是理;某山龍必得某三合作向者,亦不通變。必須旁觀龍氣及堂氣砂水相應,而後議立向,指以收某山之吉、出某山之凶方,善于裁酌者也。

Dịch: Đó thật là chỗ thích hợp của quái khí, là âm dương gặp nhau.

Chú: Các cách lấy huyệt lập hướng ở trên đều theo quái khí mà dùng; nhưng có chỗ không hợp phép mà không thể chấp một để cắt định, nên dưới các danh sơn lại lấy ý tá phối, cũng đều hợp tính tình với bản âm của long, coi như một khí mà dùng. Nếu sa thuỷ cát hung khác nhau thì bỏ chính phối mà dùng tá phối, cân nhắc trên hướng, cốt cho long, hướng và sa thuỷ đều được định đúng chỗ vượng tướng hưu tù, không lệch về bên tươi hay bên khô, thế mới là diệu dụng. Quái khí không hợp thì dùng ngũ hành song sơn tam hợp để thu âm của bản sơn; âm của bản sơn không hợp thì dùng song sơn để thu âm trên hướng; phép tam hợp cân nhắc lẫn nhau thì mới khỏi làm hại người. Nếu nói sơn nào ắt phải lấy hướng quái khí nạp giáp nào, thì vốn không phải lẽ; sơn long nào ắt phải lấy hướng tam hợp nào, thì cũng không thông biến. Phải nhìn rộng long khí, đường khí, sa thuỷ ứng nhau thế nào rồi mới bàn lập hướng, chỉ ra hướng để thu cái tốt của sơn này, đẩy cái xấu của sơn kia; đó là người khéo cắt định.

Giảng: Đây là đoạn chú có giá trị phương pháp nhất của cả tiết. Nó đặt thứ tự ưu tiên: trước hết thử quái khí nạp giáp (chính phối, rồi tá phối); không hợp thì xét song sơn tam hợp cho toạ sơn; vẫn không hợp thì dùng song sơn thu khí trên hướng. Nhưng trên cả ba phép là một điều kiện: long khí, đường khí, sa thuỷ phải ứng với nhau. Câu "nếu nói sơn nào ắt phải lấy hướng nào thì không phải lẽ" là lời phê thẳng vào lối học thuộc bảng.

Bổ: Khảm Ly tiểu phụ mẫu, gốc của quái khí nạp giáp – 補 卦氣納甲五行義本坎離小父母圖說

Bản khắc chèn ở đây một bức đồ tròn "Khảm Ly tiểu phụ mẫu đồ" (坎離小父母圖): ở giữa là vầng tròn chia sáng tối như các tuần trăng, quanh ngoài là sáu quẻ con kèm can nạp giáp và một dấu tròn đậm nhạt chỉ trăng tròn khuyết.

Nguyên văn (lược):

徐氏曰:坎離小父母,以少陰少陽相合而生:震一陽、兌二陽、乾三陽,巽一陰、艮二陰、坤三陰也……今圖坎離之中交周流升降也。坎離居中,六卦居外;離左附陽,坎右附陰者,互藏其宅,互為其根也。又火陽水陰,左陽上升,右陰下降也。虞翻曰:日月懸天成八卦象。三日暮震象月出庚,八日兌象月見丁,十五日乾象月盈甲,十六日旦巽象月退辛,二十三日艮象月消丙,三十日坤象月滅乙;晦夕朔旦則坎象水流戊,日中則離象火就己,成戊己土位,象見於中……此一月之消息盈虛,天運之可攻,天象之可見者也。地理因之,推八卦之爻分配八干於卦位,以統十二支之方,配以五行之位,蓋本于此。

Dịch: Họ Từ nói: Khảm Ly là tiểu phụ mẫu, do thiếu âm thiếu dương hợp nhau mà sinh ra: Chấn một dương, Đoài hai dương, Càn ba dương; Tốn một âm, Cấn hai âm, Khôn ba âm… Nay đồ này vẽ Khảm Ly giao ở giữa, lưu chuyển lên xuống. Khảm Ly ở giữa, sáu quẻ ở ngoài; Ly bên trái nương dương, Khảm bên phải nương âm, là cất giữ nhà của nhau, làm gốc cho nhau. Lại Hoả là dương, Thuỷ là âm; bên trái dương bốc lên, bên phải âm chìm xuống. Ngu Phiên nói: Mặt trời mặt trăng treo trên trời thành tượng tám quẻ. Chiều ngày mồng ba, tượng Chấn, trăng hiện ở Canh; ngày mồng tám, tượng Đoài, trăng hiện ở Đinh; ngày rằm, tượng Càn, trăng tròn ở Giáp; sáng ngày mười sáu, tượng Tốn, trăng lui ở Tân; ngày hai mươi ba, tượng Cấn, trăng tiêu ở Bính; ngày ba mươi, tượng Khôn, trăng tắt ở Ất; chiều tối cuối tháng, sáng sớm đầu tháng là tượng Khảm, nước chảy ở Mậu; giữa trưa là tượng Ly, lửa đến Kỷ; thành ngôi Thổ Mậu Kỷ, tượng hiện ở giữa… Đó là sự đầy vơi tiêu trưởng trong một tháng, vận trời có thể xét, tượng trời có thể thấy. Địa lý theo đó, đem các hào của tám quẻ phân phối tám can vào ngôi quẻ, để thống lĩnh phương vị mười hai chi, phối với ngôi ngũ hành; gốc là ở đây.

Sơ đồ nạp giáp nguyệt tướng: sáu pha trăng ứng sáu quẻ và sáu can
Sơ đồ: nạp giáp nguyệt tướng theo Ngu Phiên; trăng mồng 3 ở Tây ứng Chấn nạp Canh, rằm ở Đông ứng Càn nạp Giáp, Khảm Ly ở giữa. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ)

Giảng: Đoạn bổ trả lời câu hỏi "nạp giáp từ đâu ra". Câu trả lời của Ngu Phiên đời Hán (nạp giáp nguyệt tướng) rất đẹp: mỗi tuần trăng trong tháng ứng với một quẻ, và phương trời nơi trăng hiện lúc chập tối hay rạng sáng ứng với một can. Trăng non mồng ba hiện ở phương Tây (Canh), dáng một vạch sáng dưới, giống quẻ Chấn (một dương dưới), nên Chấn nạp Canh. Trăng thượng huyền mồng tám hiện ở phương Nam lệch Tây (Đinh), hai phần sáng, giống Đoài, nên Đoài nạp Đinh. Trăng rằm mọc ở phương Đông (Giáp), tròn đủ, giống Càn, nên Càn nạp Giáp. Rồi trăng khuyết dần: Tốn nạp Tân, Cấn nạp Bính, Khôn nạp Ất. Khảm Ly là mặt trăng và mặt trời, ở giữa, ứng Mậu Kỷ. Hiểu gốc thiên văn này thì bảng nạp giáp không còn là con số khô, mà là một cách ghi lại nhịp sáng tối của trời đặt lên mặt đất.

Cũng cần nhớ rằng ở bài trước, Từ Chi Mạc đã giải thích vì sao trong phép lập hướng của sách này, Khảm Ly không nạp Mậu Kỷ mà nạp Quý Nhâm: Mậu Kỷ là Thổ ở giữa, không có ngôi phương vị, nên bỏ; Khảm theo Khôn nạp Quý, Ly theo Càn nạp Nhâm.

Thần sát ngang dọc, khó chấp nạp giáp, diệu ở biến thông – 例難執乎納甲法 真妙于變通

Nguyên văn:

龍或神殺之交橫不一,砂水之隱見不齊,例難執乎納甲法,真妙于變通。

(注)黃泉曜氣,皆為神殺,交橫于前後左右,甚至不一;砂水之去來于前後左右,隱見難齊。故尋龍容易,立向極難;向指一差,……若拘于卦氣而不知神殺之在側,執于雙山而不知砂水之去來,亦皆如此,議何鮮不誤人?古云:「寧與人家尋千龍,不與人家立一向。」蓋以向之禍人甚大。世俗用雙山卦氣之法,小有不合,則使人移山塞水以強就之,不知以立向就砂水,而欲改山水就立向,其至愚亦甚矣。……

賴氏曰:有吉龍必有吉水相輔,然而世遠年湮,或為人開鑿填塞,亦不合法者。若龍體真正,則又不拘,不問鑿剪改以就向也;亦不過是大純而小疵者,方可如此。若大勢不合,亦當棄之矣。若其龍來真正,而入首偏斜,或穴或堂欠收拾,則又不可不剪裁。經曰:「龍不足當培則培,虎有餘當裁則裁。」亦裁成輔相之宜也。《易》曰:「裁成天地之道,輔相天地之宜。」此之謂也。

Dịch: Long có khi thần sát ngang dọc không đều, sa thuỷ ẩn hiện không đủ, nên lệ khó mà chấp phép nạp giáp; cái thật diệu là ở biến thông.

Chú: Hoàng tuyền, diệu khí đều là thần sát, ngang dọc trước sau trái phải, thậm chí không chỉ một; sa thuỷ đến đi trước sau trái phải, ẩn hiện khó đủ. Cho nên tìm long thì dễ, lập hướng thì rất khó; hướng chỉ sai một chút… Nếu câu nệ quái khí mà không biết thần sát ở bên cạnh, chấp song sơn mà không biết sa thuỷ đến đi, thì đều như thế, bàn sao cho khỏi làm hại người? Người xưa nói: "Thà tìm cho người nghìn long, chẳng lập cho người một hướng", vì hướng làm hại người rất lớn. Thói đời dùng phép song sơn, quái khí, hơi có chỗ không hợp thì bắt người ta dời núi lấp nước để gượng cho vừa; không biết lập hướng theo sa thuỷ, lại muốn sửa núi sông theo hướng đã lập, ngu đến thế là cùng…

Họ Lại nói: Có long tốt ắt có nước tốt giúp; nhưng đời xa năm lâu, có khi bị người đào xẻ lấp bít nên không hợp phép. Nếu thể long chân chính thì không câu nệ, không cần đào sửa để theo hướng; nhưng chỉ khi đại thể thuần, chỉ có vết nhỏ mới làm như thế. Nếu đại thế không hợp thì nên bỏ. Nếu long đến chân chính mà nhập thủ xiên lệch, hoặc huyệt hoặc minh đường chưa được thu xếp, thì lại không thể không cắt sửa. Kinh nói: "Long thiếu thì đắp thêm, hổ thừa thì xén bớt", cũng là cái nghĩa cắt thành giúp đỡ. Kinh Dịch nói: "Cắt thành đạo trời đất, giúp đỡ chỗ nên của trời đất", là nói điều này.

Giảng: Ngay sau bảng chính phối tá phối, kinh văn tự nhắc người học rằng bảng ấy có giới hạn. Câu "thà tìm cho người nghìn long, chẳng lập cho người một hướng" được giới phong thuỷ truyền lại đến nay. Lời chú phê thẳng thói "dời núi lấp nước cho hợp phép". Lời Lại Tòng Khiêm cân bằng lại: không phải cấm mọi sự sửa đất; long thật mà chỉ có tì vết nhỏ (đầu long hơi lệch, minh đường chưa gọn) thì được đắp chỗ thiếu, xén chỗ thừa. Còn đại thế không hợp thì bỏ, không sửa. Ranh giới giữa "cắt thành" và "gượng ép" là ranh giới giữa nghề và mẹo.

Ao và cây cổ thụ bên đình làng Quảng Bố, Bắc Ninh
Ao đình làng Quảng Bố (Lương Tài, Bắc Ninh). Lại Tòng Khiêm chú: khi hướng không hợp nạp giáp thì người xưa đào ao, đắp gò để sửa minh đường. (Ảnh: Nguoivietbao, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0)

Tiết lộ bí mật của trời, sách giữ trong nhà đá – 洩天機之秘 收函石屋之幽

Nguyên văn:

洩天機之秘,收函石屋之幽;造化昭通,神文自見。

(注)此書名《神文通機集》,蓋陳摶山所撰,而左衿先師得之,罄洩天機之秘,收拾于房州之石屋。基自取陝州,旋師而獲見是書,亂之真地理家奇術也。因述左衿先師之意,而不欲洩其機,復藏之于私,且戒其後勿輕洩天機。

Dịch: Tiết lộ cái bí mật của thiên cơ, thu giữ vào chỗ sâu kín của nhà đá; tạo hoá sáng tỏ thông suốt thì văn thần tự hiện.

Chú: Sách này tên là Thần Văn Thông Cơ tập, do Trần Đoàn (陳摶) soạn, tiên sư Tả Khâm được sách, đem hết bí mật thiên cơ ra, cất giữ trong nhà đá ở Phòng Châu. Cơ tôi (Lưu Cơ) khi đánh lấy Thiểm Châu, rút quân về mà được thấy sách này, thật là kỳ thuật của nhà địa lý. Nhân thuật lại ý của tiên sư Tả Khâm mà không muốn tiết lộ cơ mật, lại cất riêng, và răn người sau chớ khinh suất tiết lộ thiên cơ.

Giảng: Câu kinh và lời chú này là một "lai lịch truyền thừa" quen thuộc của sách phong thuỷ: bí kíp của một vị tiên (Trần Đoàn, ẩn sĩ đời Tống), qua một vị tiên sư, giấu trong hang đá, rồi đến tay người chú (ở đây là Lưu Cơ, quân sư khai quốc nhà Minh). Người đọc hiện đại nên đọc đoạn này như một phần văn hoá của sách, không phải bằng chứng lịch sử. Giá trị của nó là cho biết bảng chính phối tá phối ở trên được người biên soạn đời Minh coi là phần "bí truyền" của bộ sách.

Lời tham của Từ Chi Mạc: còn có phép hoá hợp, mộ hợp – 參 立向配龍之法

徐氏曰:已上立向配龍之法,全用卦氣納甲,而正取借取,合得固妙。然龍神變化百端,有不可以盡合者,故左衿仙師亦謂法宜變通,則更有賴氏《羅經解》略用化合、墓合、三合之法,可參用之例,詳補下。

Dịch: Họ Từ nói: Phép lập hướng phối long ở trên đều dùng quái khí nạp giáp, lấy chính lấy mượn, hợp được thì vốn diệu. Nhưng long thần biến hoá trăm mối, có chỗ không thể hợp hết; nên tiên sư Tả Khâm cũng nói phép phải biến thông. Vậy còn có các phép hoá hợp, mộ hợp, tam hợp mà họ Lại lược dùng trong La Kinh Giải, có thể tham dụng; lệ chi tiết bổ ở dưới.

Giảng: Lời tham khép bài và mở bài sau: phần bổ tiếp theo sẽ liệt kê các phép hoá hợp (thiên can ngũ hợp hoá khí), mộ hợp (hợp theo mộ khố của tam hợp) và tam hợp để lập hướng cho từng long. Như vậy Thẩm Huyệt thiên có ba lớp kỹ thuật lập hướng nối nhau: nạp giáp, rồi hoá hợp mộ hợp, rồi tam hợp, và lớp nào cũng phải đặt dưới hình thế thật.

Cửa hang đá Cốc Bó, Pác Bó (Cao Bằng)
Hang Cốc Bó ở Pác Bó (Cao Bằng). Kinh nói bí mật của trời được cất trong "thạch ốc", nhà đá trong núi. (Ảnh: Tycho, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Thầy Vũ Giới rút ra từ bài này ba điều. Thứ nhất, hướng theo đất: chính sách này viết "không biết lập hướng theo sa thuỷ mà muốn sửa núi sông theo hướng là ngu đến cùng". Người làm nghề ngày nay hay ngược lại, cầm la kinh tính trước một hướng rồi bắt chủ nhà xoay cửa, đào hồ, đắp gò cho khớp. Ngọc Xích đời Minh đã phê lối ấy.

Thứ hai, sửa đất có giới hạn: lời Lại Tòng Khiêm cho phép "long thiếu thì đắp, hổ thừa thì xén" khi long thật chỉ có tì vết nhỏ. Đây cũng là nguyên tắc Phong Thuỷ Liên Hoa giữ trong thiết kế dương trạch: điều chỉnh minh đường, lối vào, cây xanh để thu khí cho gọn là được; còn cả thế đất sai thì phải chọn đất khác, không cố cứu.

Thứ ba, bảng chính phối tá phối là tư liệu, không phải máy tính. Phong Thuỷ Liên Hoa không dùng nạp giáp làm thước chính để định hướng; hướng được định bằng hình thế (long nhập thủ, minh đường, thuỷ khẩu) và đối chiếu vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa do Thầy Vũ Giới khôi phục. Phần nạp giáp nguyệt tướng của Ngu Phiên thì rất đáng học, vì nó cho thấy gốc thiên văn của la kinh. Lý pháp được chia sẻ; thủ pháp lập hướng cho từng cuộc đất thì phải học trực tiếp cùng thầy.

Tóm lại – 總結: Từ tiết này Thẩm Huyệt thiên bàn nhập thủ lập huyệt bằng chính phối (hướng về can quẻ long nạp) và tá phối (mượn hướng hợp tình khi chính phối vướng thế đất, sa thuỷ hay diệu sát). Kinh văn đi qua các cặp Ly Nhâm, Khảm Quý Đinh Khôn, Cấn Bính, Chấn Canh, Tốn Tân, Đoài Đinh, kèm ứng nghiệm văn võ, phúc thọ. Phần bổ Khảm Ly tiểu phụ mẫu giải thích nạp giáp bằng các tuần trăng của Ngu Phiên. Rồi kinh văn tự nhắc: thần sát ngang dọc, sa thuỷ không đủ, khó chấp nạp giáp, diệu ở biến thông; thà tìm nghìn long chứ chẳng lập một hướng; không được dời núi lấp nước cho hợp phép.

Bài trước: Thẩm Huyệt thiên (2): Âm dương giao cấu, tam cát lục tú. Bài sau: Thẩm Huyệt thiên (4): Hai mươi bốn long lập hướng, từ Nhâm đến Tị.

Nguồn: Bình Sa Ngọc Xích Kinh (平沙玉尺經), quyển thượng, Thẩm Huyệt thiên thứ tư, từ lời bình "自本節至末論入首立穴" và câu "離趨壬癸" đến lời tham của Từ Chi Mạc trước phần bổ lệ lập hướng; kèm "卦氣納甲五行義本坎離小父母圖說"; bản khắc đời Minh, thư lâm Trần Hiền khắc (thuộc công cộng). Các đoạn lược hoặc chữ khắc mờ có dấu "……". Ba chữ "生" trong câu "艮生壬壬生丙" đọc theo nét khắc; nghĩa theo lời chú là sơn Nhâm hướng Bính. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến, xem vị trí các can nạp giáp trên hai mươi bốn sơn và các phương diệu sát quanh một hướng.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa, có xét vận khí, thay cho việc tra bảng chính phối cứng.
  • Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ sa thuỷ thật quanh huyệt hay quanh nhà trước, rồi mới thử các hướng, đúng tinh thần "lập hướng theo sa thuỷ".

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Lập một hướng cho đúng khó hơn tìm nghìn long: phải đọc sa thuỷ, tránh sát, cân khí ngay tại huyệt. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Chính phối và tá phối khác nhau thế nào? – 正配借配

Chính phối là hướng về đúng can mà quẻ của long nạp theo nạp giáp (như Chấn hướng Canh). Tá phối là mượn hướng khác hợp tình khi chính phối vướng thế đất, sa thuỷ xấu hay diệu sát; theo lời chú, tá phối phúc lực nhẹ hơn.

Vì sao long Khôn không dùng hướng Ất? – 坤不作乙

Khôn nạp Ất, nhưng Ất nằm sát Mão, mà Mão là diệu sát của Khôn; nên lời chú bỏ chính phối, mượn hướng Quý.

Nạp giáp từ đâu mà có? – 納甲本源

Theo phần bổ dẫn Ngu Phiên: các tuần trăng trong tháng ứng với sáu quẻ, phương trăng hiện ứng với can: mồng ba Chấn Canh, mồng tám Đoài Đinh, rằm Càn Giáp, mười sáu Tốn Tân, hai mươi ba Cấn Bính, ba mươi Khôn Ất; Khảm Ly ở giữa ứng Mậu Kỷ.

"Thà tìm nghìn long, chẳng lập một hướng" nghĩa là gì? – 寧尋千龍 不立一向

Là lời người xưa nhắc rằng lập hướng khó và dễ gây hại hơn tìm long, vì thần sát và sa thuỷ quanh huyệt rất phức tạp; hướng sai một chút là hại lớn.

Có được sửa núi sông cho hợp hướng không? – 移山塞水

Ngọc Xích chê việc dời núi lấp nước để gượng cho hợp phép là ngu. Lời họ Lại chỉ cho phép đắp chỗ thiếu, xén chỗ thừa khi long thật chỉ có tì vết nhỏ; đại thế sai thì bỏ.

Từ khoá: ["chính phối tá phối" · "納甲" · "nạp giáp lập hướng" · "khảm ly tiểu phụ mẫu" · "bình sa ngọc xích kinh"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…