Bình Sa Ngọc Xích Kinh
平沙玉尺經 (卷下 · 附錄 · 博山篇 · 論砂 論水 論明堂 論陽宅 論平地)
Tác giả: đề Lưu Bỉnh Trung (劉秉忠, thái sư đời Nguyên) trứ · Lưu Cơ (劉基) chú · Lại Tòng Khiêm (賴從謙) tăng thích · Từ Chi Mạc (徐之鏌) tham bổ; phụ lục Bác Sơn thiên đề Hoàng Diệu Ứng (黃妙應) trứ
Bản gốc: bản khắc đời Minh Thuyên địa lý tham bổ bình lâm đồ quyết toàn bị Bình Sa Ngọc Xích Kinh (鐫地理參補評林圖訣全備平沙玉尺經), thư lâm Trần Hiền (陳賢) ở Kiến Dương khắc.
Đây là bài thứ ba và cũng là bài cuối của Bác Sơn thiên (博山篇), khép lại toàn bộ bản khắc đời Minh của Bình Sa Ngọc Xích Kinh trên Kho Sách Quý. Bài trước đã giảng trọn thiên Luận Huyệt. Bài này đi qua năm thiên còn lại: Luận Sa (論砂) với bốn sa, án triều, sa thuỷ khẩu, sa tốt xấu; Luận Thuỷ (論水) với bốn tầng nước, nước nghịch, cách nếm nước; Luận Minh Đường (論明堂) với ba minh đường và bệnh của đường; Luận Dương Trạch (論陽宅) cho nhà ở thành thị và thôn quê; Luận Bình Địa (論平地) cho đất bằng; rồi bài kệ khép sách và lời tán của học trò.
Trả lời nhanh: Bác Sơn dạy sa giữ nước, nước ôm sa: sa ôm huyệt giữ nước nguyên thần, long hổ giữ nước trong lòng, án gần giữ nước trung đường, triều xa giữ nước ngoài. Bốn sa là thị sa, vệ sa, nghênh sa, triều sa; triều sa quan trọng nhất. Nước đến trái thì sa xoay phải, nước đến phải thì sa xoay trái. Án cần gần, triều không ngại xa; sa thuỷ khẩu đan chặt thì long dừng. Nước phải về đường, uốn quanh, nghịch long nghịch huyệt nghịch sa mới tốt; nước mênh mông là cách giàu, uốn lượn là cách quý, chảy thẳng là hèn. Minh đường chia nhỏ, trung, đại; trung minh đường quan trọng nhất, rộng hẹp theo long dài ngắn. Dương trạch cùng lý với âm trạch; đất bằng thì cao một chút là núi, thấp một chút là nước.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đọc đến cuối Bác Sơn mới thấy cái gọn của người xưa. Năm thiên Sa, Thuỷ, Minh Đường, Dương Trạch, Bình Địa mỗi thiên chỉ vài trang, nhưng câu nào cũng là một bài học thực địa. Câu 'cao một chút là núi, thấp một chút là nước' tôi vẫn dặn học trò khi đi đất bằng: ở đồng, mắt phải tinh từng tấc đất nổi."
Sa giữ nước, nước ôm sa – 砂關水 水抱砂
Nguyên văn – 原文
論砂:砂關水,水抱砂。抱穴之砂關元辰水,龍虎之砂關懷中水,小近案之砂關中堂水,外朝之砂關外龍水。周圍抱環,腳牙交插,砂之貴者,水之鑰者。○兩邊聳立,命曰侍砂,能遮惡風,最為有力;從龍擁抱,命曰衛砂,外禦凹風,內增氣勢;遶抱穴前,命曰迎砂,平低似拱,拜參之職;面前特立,命曰朝砂,不論遠近,特來為貴。四砂惟朝,關係匪細,高低穴法,只此可據。○本身橫案,亦是朝砂。
Dịch: Luận sa: sa giữ nước, nước ôm sa. Sa ôm huyệt giữ nước nguyên thần; sa long hổ giữ nước trong lòng; sa án nhỏ gần giữ nước trung đường; sa triều bên ngoài giữ nước của long ngoài. Bốn bề ôm vòng, chân răng đan cài: sa quý là sa làm then khoá cho nước. Hai bên đứng cao gọi là thị sa (sa hầu), che được gió dữ, có sức nhất; theo long ôm ấp gọi là vệ sa (sa hộ vệ), ngoài chống gió lõm, trong tăng khí thế; vòng ôm trước huyệt gọi là nghênh sa (sa đón), thấp bằng như chắp tay, giữ phận lạy chầu; đứng riêng trước mặt gọi là triều sa (sa chầu), không kể xa gần, đến riêng là quý. Trong bốn sa thì triều sa can hệ không nhỏ; huyệt đặt cao hay thấp chỉ dựa vào đây. Án ngang của chính thân long cũng là triều sa.
Lời bình bên lề bản khắc: "Từ đây trở xuống bàn kỹ tên gọi của sa; cách dùng có khác nhau, mà trọng nhất ở triều sơn."

Giảng: Bác Sơn mở thiên Sa bằng một câu rất gọn: sa không đẹp vì dáng mà quý vì giữ nước. Mỗi tầng sa giữ một tầng nước: sa sát huyệt giữ nước nguyên thần (dòng nước nhỏ chia hai bên huyệt rồi hợp trước huyệt), long hổ giữ nước trong lòng, án giữ nước trung đường, triều giữ nước lớn bên ngoài. Bốn tên thị, vệ, nghênh, triều chia theo vị trí và phận sự. Triều sa được đặt lên đầu vì nó cho biết huyệt nên cao hay thấp: triều cao thì huyệt nâng lên, triều thấp thì huyệt hạ xuống.
Long hổ, thuận nghịch và chính biến – 龍虎 順逆 正變
Nguyên văn – 原文
水左來,砂右轉;水右來,砂左轉;抱內水,插外水,所以貴。○龍與虎,吾指掌,就身取,為至切。穴若真,必不順;穴若假,豈肯逆。若借外砂,名為護從,環抱低平,左右相應,其或不交,賴案橫攔,亦能收水,此亦可扦。上水宜長,下水宜短,下水若長,下砂要轉。亦有偏龍,水自右來,左宮貴穴;亦有偏虎,水自左來,右宮貴穴。或取正用,或取斜裁,知正知變,逆順安排。又有龍虎結成順局,須抱過腕臂,末起峯,橫攔穴前,亦多成地。○主短朝長,是朝逆主;主長朝短,是主逆朝,名為變勢。若道其常,主朝相若,是為正勢,兩山相會,水亦相交。
Dịch: Nước đến bên trái thì sa xoay về phải; nước đến bên phải thì sa xoay về trái; ôm nước trong, cài nước ngoài, cho nên quý. Long và hổ, ta chỉ trên bàn tay: lấy ngay từ thân long là thiết yếu nhất. Huyệt thật thì sa ắt không thuận theo nước; huyệt giả thì sa đâu chịu nghịch. Nếu mượn sa bên ngoài thì gọi là hộ tòng: ôm vòng thấp bằng, trái phải ứng nhau; nếu không giao nhau thì nhờ án chắn ngang cũng thu được nước, như vậy cũng táng được. Nước phía trên nên dài, nước phía dưới nên ngắn; nước phía dưới nếu dài thì hạ sa phải xoay lại. Có khi lệch về long, nước từ phải đến, huyệt quý ở cung trái; có khi lệch về hổ, nước từ trái đến, huyệt quý ở cung phải. Hoặc dùng chính, hoặc cắt chéo; biết chính biết biến, sắp đặt theo thuận nghịch. Lại có long hổ kết thành cục thuận: phải ôm qua khỏi cánh tay, cuối nổi đỉnh chắn ngang trước huyệt, cũng nhiều khi thành đất. Chủ ngắn triều dài là triều nghịch chủ; chủ dài triều ngắn là chủ nghịch triều; đó gọi là thế biến. Nói theo lẽ thường thì chủ và triều tương xứng là thế chính: hai núi gặp nhau thì nước cũng giao nhau.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây bàn kỹ sa long hổ."

Giảng: Đây là nguyên tắc "sa nghịch thuỷ" đã gặp ở Luận Huyệt, nay áp vào long hổ. Câu "huyệt thật thì sa không thuận, huyệt giả thì sa không nghịch" là phép thử rất nhanh trên thực địa: đứng ở huyệt, nhìn nước chảy đi về phía nào, rồi xem tay sa bên đó có vươn ngược lại để giữ không. Đoạn "thượng thuỷ nên dài, hạ thuỷ nên ngắn" nói về đoạn nước trước khi đến huyệt và sau khi qua huyệt: nước đến từ xa là tốt, nước đi phải bị khoá sớm; nếu đường nước đi dài thì hạ sa bắt buộc phải xoay lại thu.
Câu "chủ ngắn triều dài, chủ dài triều ngắn" phân biệt thế chính và thế biến giữa núi chủ (sau huyệt) với núi triều (trước huyệt). Chính thế là hai bên tương xứng; biến thế là một bên trội hơn, khi ấy phải xét bên nào nghịch bên nào để điều chỉnh cao thấp của huyệt.
Triều sơn và án sơn – 朝山 案山
Nguyên văn – 原文
朝山貴峰,或三或五,尖圓端秀,是為上格;短縮之形,雖秀減神。時或橫過,突起對峯,竟非特朝,亦有可取。身腳水路,不我相向,偏斜飛竄,無所取裁。主山之水,賴朝鎖紐;朝山之水,趨向主龍;何論尖圓,何拘平方,但要端正,真水到堂。○有等大地,主山固逆,朝山亦逆三陽之水,乃無走泄。○殺龍虎後,抱龍虎前,此名近案;或殺龍腰,亦為案取;貴下生上,勿上生下。有案無朝,內水可收;有朝無案,亦賴前砂;朝案俱無,護砂前插;法有背此,豁龍之宅。朝不厭遠,案固欲近;案秀尖圓,厥形為上;一字平過,得案正樣;中高中低,幾幾相合;高峻低散,云胡可論。
Dịch: Triều sơn quý ở đỉnh, hoặc ba hoặc năm, nhọn tròn ngay đẹp là cách thượng; dáng ngắn co thì dù đẹp cũng giảm thần. Có khi núi ngang đi qua, nổi đỉnh đối diện, tuy không phải triều riêng mà đến cũng có thể dùng. Thân chân và đường nước không hướng về ta, lệch xiên bay chạy thì không lấy gì được. Nước của chủ sơn nhờ triều sơn khoá buộc; nước của triều sơn chảy hướng về long chủ; cần gì luận nhọn tròn, cần gì câu nệ bằng vuông, chỉ cần ngay ngắn, nước thật về minh đường. Có những đất lớn, chủ sơn đã nghịch, triều sơn cũng nghịch nước tam dương, nên không tiết thoát. Sau thì cắt qua long hổ, trước thì ôm lấy long hổ, gọi là án gần; hoặc cắt ngang lưng long cũng có thể lấy làm án; quý ở chỗ dưới sinh trên, chớ để trên sinh dưới. Có án không triều thì nước trong vẫn thu được; có triều không án thì nhờ sa phía trước; triều án đều không thì sa hộ phải cài ra phía trước; trái với phép này là nhà của long trống trải. Triều không ngại xa, án thì cần gần; án đẹp nhọn tròn là dáng thượng; một nét ngang như chữ nhất là án đúng mẫu; giữa cao hay giữa thấp phải tương hợp với huyệt; cao vút hay thấp rời rạc thì nói gì được.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây bàn kỹ án sơn, bút sơn, quý ở chỗ nghịch thuỷ." "Từ đây trở xuống bàn kỹ triều sơn." "Đây bàn triều, án, tiền sa dùng bổ trợ lẫn nhau."

Giảng: Án là núi thấp gần trước huyệt, triều là núi xa phía sau án. Bác Sơn đưa ra một bảng thay thế rõ ràng: có án không triều thì án giữ nước; có triều không án thì nhờ tiền sa; không có cả hai thì tay sa hộ vệ phải cài ra trước. Nếu cả ba đều thiếu, minh đường trống hoác, khí tán theo gió. Câu "dưới sinh trên, chớ trên sinh dưới" ý nói án và triều phải đỡ cho huyệt, tức thế án thấp nâng lên, không phải núi cao đè xuống. Án "giữa cao giữa thấp phải tương hợp" là án và huyệt phải cân với nhau: huyệt cao án cao, huyệt thấp án thấp.
Sa thuỷ khẩu, sa giàu quý hèn và sa sát – 水口砂 富貴賤 砂殺
Nguyên văn – 原文
水口之砂,最關利害,交插緊密,龍神斯聚;走竄斜飛,真龍必去。○砂有三:富貴賤。肥圓正為富局,秀尖麗為貴局,斜……為下賤砂。砂有殺,汝知乎?有尖射的,破透頂的,探出頭的,身反向的,順水走的,高壓穴的,皆凶相也。又有相鬭的,破碎的,直強的,狹逼的,低陷的,斜飛的,粗大的,瘦弱的,短縮的,昂頭的,背面的,斷腰的,皆砂中弱也。護之砂,須要審詳:左護多的必穴左,右護多的必為右穴。迎托之砂須認下落;後托之砂,有邊長的,有邊短的,穴在長邊,此亦可據。
Dịch: Sa ở thuỷ khẩu là chỗ hệ trọng lợi hại nhất: đan cài chặt khít thì long thần mới tụ; chạy trốn xiên bay thì long thật ắt bỏ đi. Sa có ba bậc: giàu, quý, hèn. Béo tròn ngay ngắn là cục giàu; thanh nhọn đẹp là cục quý; xiên lệch sưng phồng là sa hèn. Sa có sát, ngươi biết chăng? Có cái nhọn bắn vào, cái vỡ thủng đỉnh, cái thò đầu ra, cái thân quay ngược, cái thuận theo nước mà đi, cái cao đè lên huyệt, đều là tướng hung. Lại có cái chọi nhau, cái vỡ vụn, cái thẳng cứng, cái ép chật, cái thấp hãm, cái xiên bay, cái thô to, cái gầy yếu, cái ngắn co, cái ngẩng đầu, cái quay lưng, cái đứt eo, đều là sa yếu. Sa hộ vệ phải xét kỹ: bên trái hộ nhiều thì huyệt ắt ở trái; bên phải hộ nhiều thì huyệt ắt ở phải. Sa đón đỡ phải nhận chỗ hạ xuống; sa đỡ phía sau có bên dài bên ngắn, huyệt ở bên dài, điều này cũng dựa được.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây bàn sa thuỷ khẩu." "Từ đây trở xuống bàn kỹ hình sa tốt xấu."

Giảng: Ba bậc giàu quý hèn khớp với ngũ tinh: béo tròn là Kim Thổ (giàu), thanh nhọn là Mộc Hoả (quý), xiên lệch là sa không có hình (hèn). Danh sách sa sát rất đáng ghi nhớ, vì đi thực địa người ta hay chỉ thấy núi đẹp mà quên xem núi quay lưng hay theo nước chạy đi. Câu "hộ nhiều bên nào, huyệt ở bên ấy" là phép tìm huyệt trên cùng một gò: khí dồn về phía có nhiều sa che chở.
Tứ linh và các sa phụ: cái, chiếu, nhạc, quỷ, diệu, quan – 四砂 蓋照樂鬼曜官
Nguyên văn – 原文
四砂法,若推詳:龍與虎,事若何,吉吉凶亦多。後玄武,要垂頭,禍與福,誰之招;前朱雀,不緊急,要翔舞,須軒豁,吉凶機,宜審察。○有蓋砂,高大蓋穴者是;有照砂,正照穴場者是。○有樂山,出穴之後者是。○尖尾鬼,尖屬火,乃主貴;□尾鬼,屬土,只主富;橫龍穴須鬼……隨有無。○曜氣何?插兩臂,龍虎邊,掩衣袖。○官星何?前砂外。官屬陰,曜屬陽,不見者見,見者不見。前後左右,氣之賸餘;尖圓直方,氣之秀發;向外則吉,反射則凶。參以龍穴,細細研窮。
Dịch: Phép bốn sa, nếu xét kỹ: long và hổ thế nào, tốt cũng nhiều mà hung cũng nhiều. Huyền Vũ phía sau phải cúi đầu, hoạ hay phúc do ai mà chiêu lấy; Chu Tước phía trước không gấp gáp, phải như múa lượn, phải cao thoáng, cơ cát hung nên xét kỹ. Có cái sa (sa che), cao lớn che trên huyệt; có chiếu sa (sa soi), soi thẳng vào huyệt trường. Có nhạc sơn (núi tựa), ló ra sau huyệt. Quỷ đuôi nhọn, nhọn thuộc Hoả, chủ quý; quỷ đuôi thuộc Thổ thì chỉ chủ giàu; huyệt hoành long cần có quỷ, tuỳ có hay không. Diệu khí là gì? Là chỗ cài ở hai cánh tay, bên long hổ, như vạt áo che. Quan tinh là gì? Là sa ngoài tiền sa. Quan thuộc âm, diệu thuộc dương; cái không thấy thì lại thấy, cái thấy thì lại không thấy. Trước sau trái phải là phần khí dư; nhọn tròn thẳng vuông là khí phát tú; quay ra ngoài thì tốt, bắn ngược lại thì hung. Đem đối chiếu với long huyệt mà nghiên cứu cho kỹ.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây bàn bốn sa: tả Long, hữu Hổ, tiền Chu Tước, hậu Huyền Vũ, hình phải hợp cách." "Đây phân biệt cái sa và chiếu sa." "Đây bàn nhạc sơn, quỷ sơn, diệu sơn, quan sơn."
Giảng: Quỷ là nhánh núi thò ra sau lưng huyệt, nhất là với huyệt hoành long (long đi ngang, huyệt mở ở sườn): phải có quỷ chống phía sau thì huyệt mới đứng được. Diệu là mỏm nhọn ở đầu tay long hổ, quan là mỏm ở ngoài án. Câu "không thấy thì thấy, thấy thì không thấy" là cách nói của sách xưa: quan nên ở mặt sau án, từ huyệt không thấy mới đúng; diệu ở đầu tay long hổ, nên thấy. Tất cả đều là "khí dư" của long: long càng mạnh thì càng nhiều mỏm thừa phát ra.
Sa theo phương vị và ngũ hành – 砂位 生尅 制化
Nguyên văn – 原文
天有北辰,地有鎮星,生居水口……分明。○亦有獸星,與夫螺星,方圓尖石,馬象龜形,如鸞如鳳,平地高岡,論力之重。虎掌水中,印砂何取,魚砂何論,顧我為真,背我弗問。……巽丙丁,砂之秀;乾坤艮,亦吉。……木尅土,土尅水,水尅火,火尅金,金尅木;木生火,火生土,土生金,金生水,水生木。生中尅,尅中生,看何方,何星屬,何星旺,是得地。○砂之形,穴之應,勿失真,認而認。○宜立堆,宜作坪,論生尅,討分明;宜開池,宜築埧,論制化,俱有驗。○化凶吉,隨龍神,妙中妙,心目明。
Dịch: Trời có sao Bắc Thần, đất có sao trấn; sinh ở thuỷ khẩu thì phải phân rõ. Lại có thú tinh và loa tinh (sa hình ốc), vuông tròn nhọn đá, hình ngựa voi rùa, như loan như phượng; ở đất bằng hay gò cao, xét sức nặng nhẹ. Sa như bàn chân hổ trong nước, sa như ấn, sa như cá: nhìn về ta là thật, quay lưng với ta thì không hỏi đến. Tốn, Bính, Đinh là sa thanh tú; Càn, Khôn, Cấn cũng tốt. Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thuỷ, Thuỷ khắc Hoả, Hoả khắc Kim, Kim khắc Mộc; Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thuỷ, Thuỷ sinh Mộc. Trong sinh có khắc, trong khắc có sinh: xem phương nào, thuộc sao nào, sao nào vượng, ấy là đắc địa. Hình của sa là ứng của huyệt, chớ để mất thật, nhận rồi lại nhận. Nên đắp gò, nên làm nền phẳng, thì luận sinh khắc cho rõ; nên mở ao, nên đắp đập, thì luận chế hoá, đều có nghiệm. Hoá hung thành cát, tuỳ theo long thần; diệu trong diệu là lòng sáng mắt sáng.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây bàn sa thuỷ khẩu mà quý ở chỗ đắc vị." "Đây tổng luận sa vị quý tiện cát hung."
Giảng: Câu then chốt là "nhìn về ta là thật, quay lưng với ta thì không hỏi". Mọi tên gọi ấn, cá, voi, ngựa, loan, phượng chỉ có nghĩa khi sa đó hướng về huyệt. Phần ngũ hành sinh khắc cho biết người xưa không chỉ xem sa mà còn sửa sa: chỗ thiếu thì đắp gò, chỗ trũng thì làm nền, chỗ khô thì mở ao, chỗ nước tháo thì đắp đập, nhưng tất cả phải theo chế hoá ngũ hành của long. Đây là phần thủ pháp, phải học tận nơi.
Luận thuỷ: bốn tầng nước và nước nghịch – 論水 四水 逆水
Nguyên văn – 原文
論水:聚水法,要到堂。○第一水,元神方,食母乳,養孩嬰;第二水,懷中方,食堂饌,命養生;第三水,中堂中,積錢穀,家計隆;第四水,龍神方,廣田宅,大官方。○水口山,論遠近,龍長短,此正應,識大小,辨逆順。○何以分?來者是;何以合?止者是。堂中受,甕中貯。○欲識龍,在識水;欲識水,在識中;識得中,逆之中。○水近穴,須梭織;到穴前,須環曲;既過穴,又梭織;若此水,水之吉。與龍逆,與穴逆,與砂逆,水之得。
Dịch: Luận thuỷ: phép tụ nước là nước phải về minh đường. Nước thứ nhất ở phương nguyên thần, như bú sữa mẹ, nuôi trẻ thơ; nước thứ hai ở phương trong lòng, như ăn cơm nhà, nuôi mạng sống; nước thứ ba ở giữa trung đường, chứa tiền thóc, nhà cửa thịnh; nước thứ tư ở phương long thần, rộng ruộng nhà, làm quan lớn. Núi thuỷ khẩu xét xa gần theo long dài ngắn, đó là ứng đúng; nhận lớn nhỏ, phân nghịch thuận. Lấy gì để phân? Nước đến là phân. Lấy gì để hợp? Nước dừng là hợp. Minh đường nhận lấy như chum chứa nước. Muốn biết long thì phải biết nước; muốn biết nước thì phải biết chỗ giữa; biết được chỗ giữa là chỗ nghịch. Nước gần huyệt phải đan qua lại như thoi; đến trước huyệt phải uốn vòng; đã qua huyệt lại đan như thoi; nước như vậy là nước tốt. Nghịch với long, nghịch với huyệt, nghịch với sa, đó là được nước.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây phân biệt nước của ba đường." "Đây nói quý tiện của nước."

Giảng: Bốn tầng nước đi từ trong ra ngoài, và Bác Sơn ví rất dễ nhớ: nước nguyên thần sát huyệt như sữa mẹ, nước trong lòng long hổ như cơm nhà, nước trung đường như kho thóc, nước của long thần bên ngoài như ruộng đất và quan lộc. Tầng càng trong càng quyết định sự sống của huyệt; tầng ngoài quyết định tầm vóc. Ba chữ "nghịch long, nghịch huyệt, nghịch sa" tóm gọn phép thuỷ: nước phải chảy ngược hướng long đi đến, quay về phía huyệt và ngược tay sa giữ nó.
Thuỷ cách giàu quý hèn, nước bệnh và phép nếm nước – 水格 水病 嘗水
Nguyên văn – 原文
山坐北面南,水自西趨而東轉而北,北有地,何以故?水之抱,抱在北,氣聚斯,宜融結,類而推,穴易得。有捍門,守禦固;有羅星,紐命……○觀緊緩,知有無;觀形勢,知大小。○……龍若佳,水口狹;若不佳,便寬飄。……○五龍落,四水聚,真血脈,真生氣。○洋潮汪汪,水格之富;彎環曲折,水格之貴;直流直去,賤無比。○有形與穴尅的,穴小水大的,穿破堂局的,穴前割腳的,過穴反背的,尖背射穴的,皆從凶論。○尋龍認氣,認氣嘗水:其色碧,其味甘,其氣香,主上貴;其色白,其味清,其氣溫,主中貴;其色淡,其味辛,其氣烈,主下貴;若酸澀,若腥穢,若發餿,不足論。
Dịch: Núi ngồi bắc nhìn nam, nước từ tây chảy sang đông rồi chuyển lên bắc, thì phía bắc có đất; vì sao? Nước ôm, ôm ở phía bắc, khí tụ ở đó nên dễ kết; suy ra như vậy thì dễ tìm huyệt. Có hãn môn thì giữ chắc; có la tinh thì khoá buộc. Xem chặt hay lỏng biết có hay không; xem hình thế biết lớn hay nhỏ. Long tốt thì thuỷ khẩu hẹp; long không tốt thì thuỷ khẩu rộng toang. Năm long rơi xuống, bốn nước tụ lại, đó là huyết mạch thật, sinh khí thật. Nước mênh mông như thuỷ triều là cách giàu; cong vòng uốn khúc là cách quý; chảy thẳng đi thẳng thì hèn không gì bằng. Nước có hình khắc với huyệt, huyệt nhỏ nước lớn, xuyên phá minh đường, cắt chân trước huyệt, qua huyệt quay lưng, nhọn bắn vào huyệt, đều luận là hung. Tìm long phải nhận khí, nhận khí thì nếm nước: nước màu biếc, vị ngọt, hơi thơm là thượng quý; màu trắng, vị trong, hơi ấm là trung quý; màu nhạt, vị cay, hơi gắt là hạ quý; nếu chua chát, tanh hôi, có mùi ôi thì không đáng bàn.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây nói xem nước có thể biết huyệt." "Đây nói hạ sa và thuỷ khẩu." "Đây nói nước là khí huyết của long, mênh mông uốn khúc thì tốt, chảy thẳng thì hung." "Đây nói chỗ bệnh của nước." "Phép nếm nước."
Giảng: Ví dụ núi ngồi bắc rất hay: nước đi một vòng tây sang đông rồi lên bắc tức là nước ôm vòng quanh phía bắc, nên đất ở phía bắc là chỗ khí tụ. Đây là phép "thuỷ bão" (nước ôm) để định khu vực có huyệt trước khi đi tìm từng gò. Phép nếm nước nghe lạ nhưng có lý: nước ngọt, trong, không mùi cho biết đất sạch, khô ráo, khí lành; nước chua chát tanh hôi cho biết đất úng, có mạch phèn, mạch thối. Ngày nay có thể bổ sung bằng quan sát màu đất, mạch nước ngầm, nhưng nguyên tắc "nước nói thay đất" vẫn đúng.
Thuỷ khẩu, sơn ứng thuỷ ứng và phương vị nước – 水口 遲速 三陽
Nguyên văn – 原文
水為朱雀,亦是貴局……○論水遠近,當山高低,加減之則,此亦可推。○或統穴後,或統左右,皆為吉地;面前水法,尤宜精細。水口重重,將相之關。○山谷水口,倍加結磧;平陽水口,勢自停紆;外海洋潮,勝於交織;水口雖濶,納水之域。○或無朝山,真水無山;或無朝水,真山錯環;左右交牙,氣聚其間。○山應稍遲,水應神速。……○何為三陽?巽丙及丁……水法之吉……○龍賤水貴,亦非全吉。
Dịch: Nước làm Chu Tước cũng là cục quý. Xét nước xa gần thì xét núi cao thấp, phép thêm bớt ấy cũng suy ra được. Nước bọc sau huyệt, hoặc bọc trái phải, đều là đất tốt; phép nước trước mặt càng phải tinh tế. Thuỷ khẩu khoá nhiều lớp là cửa ải của tướng tướng. Thuỷ khẩu vùng núi khe phải thêm bãi đá kết chặt; thuỷ khẩu đồng bằng thế tự dừng lượn; nước biển triều dâng bên ngoài còn hơn đan cài; thuỷ khẩu tuy rộng mà là vùng thu nước. Có khi không có triều sơn, thì nước thật thay núi; có khi không có nước triều, thì núi thật vòng giao nhau; trái phải giao răng, khí tụ ở giữa. Núi ứng hơi chậm, nước ứng rất nhanh. Tam dương là gì? Tốn, Bính và Đinh… là các phương nước tốt. Long hèn mà nước quý cũng không phải tốt trọn vẹn.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây nói nước xa không câu nệ trái phải trước sau mà quy về hạ sa và thuỷ khẩu khoá nhau thì tốt." "Đây nói sơn thuỷ ứng nghiệm chậm nhanh." "Đây bàn phương vị của nước."
Giảng: "Núi ứng chậm, nước ứng nhanh" là kinh nghiệm cổ: nước động nên phúc hoạ từ nước đến sớm, núi tĩnh nên ứng muộn mà bền. Câu cuối "long hèn nước quý cũng không tốt trọn" giữ đúng thứ bậc của cả bộ sách: long là gốc, nước là phụ; nước đẹp mà long không thật thì phúc không lâu.
Luận minh đường – 論明堂
Nguyên văn – 原文
論明堂:善知識,語汝明堂法。○明堂裡,合天機,識明堂,穴可扦。○小明堂,穴前是;中明堂,龍虎裡;大明堂,案內是。此三堂,聚四水;水上堂,穴即是。……要藏風,要聚氣,良可扦;氣不聚,空坦夷。○其中最重,惟中明堂,關鎖要備,紐會要全,山腳田谷,關插重重,氣不走泄,福自興隆。○堂內聚水,名蓄內氣,深淨為佳……穿鑿傷殘真氣,反惹禍基。○堂之廣狹,隨龍長短:龍遠堂寬,斯為正法;龍近堂小,形勢乃宜。○山谷寬好,平陽狹作;宜狹而寬,便為曠野;宜寬而狹,真氣不發;寬不至曠,狹不至逼,斯名全吉。
Dịch: Luận minh đường: người hiểu biết, ta nói cho ngươi phép minh đường. Trong minh đường hợp thiên cơ; nhận được minh đường thì táng được huyệt. Tiểu minh đường là ngay trước huyệt; trung minh đường là trong long hổ; đại minh đường là trong án. Ba đường này tụ bốn nước; nước lên đến đường thì huyệt ở đó. Phải kín gió, phải tụ khí mới táng được; khí không tụ thì chỉ là bãi trống. Trong ba đường, quan trọng nhất là trung minh đường: khoá phải đủ, mối giao phải trọn, chân núi ruộng khe chắn cài nhiều lớp, khí không tiết thoát thì phúc tự hưng long. Nước tụ trong đường gọi là chứa khí bên trong, sâu và sạch là tốt; đào khoét làm tổn thương chân khí thì lại chuốc lấy gốc hoạ. Rộng hẹp của đường theo long dài ngắn: long xa thì đường rộng, đó là phép chính; long gần thì đường nhỏ, hình thế mới hợp. Vùng núi khe thì rộng là tốt, đồng bằng thì nên hẹp; đáng hẹp mà rộng thì thành đồng hoang; đáng rộng mà hẹp thì chân khí không phát; rộng không đến hoang, hẹp không đến bức, gọi là toàn cát.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây nói minh đường là phép yếu để điểm huyệt." "Đây bàn ba đường mà quy trọng ở trung đường, can hệ rất lớn." "Đây bàn trong đường nên sâu sạch." "Đây nói đường rộng hẹp phải vừa."
Nguyên văn (tiếp) – 原文
或堂中窩坑,堂中壅塞……四面不足,山腳射身,傾斜崩隔,皆堂病也。○其勢四平,高下分明,中低傍起,屈曲迴環;廣得好,直得好,圓得好,方得好,扁得好,皆好相也。忌有土山,忌有巨石,忌有土堆,忌長荊棘,忌作亭臺,忌多種植。○天光下照,吉水長流……○既明堂局,要識堂炁:一白好,五黃好,六白好,八白好,九紫好,此名五吉;又忌四凶:二黑宜忌,三碧宜忌,四綠宜忌,七赤宜忌。○放水去,放水來,宜側左,宜側右,要合法,勿妄裁。
Dịch: Hoặc trong đường có hố lõm, trong đường bị lấp nghẽn, bốn mặt không đủ, chân núi bắn vào thân, nghiêng lệch sụt lở, đều là bệnh của đường. Thế đường bằng phẳng bốn bề, cao thấp phân minh, giữa thấp hai bên nổi, uốn khúc vòng quanh; rộng cũng tốt, thẳng cũng tốt, tròn cũng tốt, vuông cũng tốt, dẹt cũng tốt, đều là tướng tốt. Kỵ có núi đất, kỵ có đá to, kỵ có đống đất, kỵ mọc gai góc, kỵ làm đình đài, kỵ trồng nhiều cây. Ánh trời soi xuống, nước tốt chảy dài. Đã rõ cục minh đường thì phải biết khí của đường: nhất bạch tốt, ngũ hoàng tốt, lục bạch tốt, bát bạch tốt, cửu tử tốt, gọi là năm cát; lại kỵ bốn hung: nhị hắc, tam bích, tứ lục, thất xích đều nên kỵ. Tháo nước đi, dẫn nước đến, nên lệch trái, nên lệch phải, phải hợp phép, chớ cắt bừa.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây nói bệnh trong đường." "Đây bàn phương vị khí của đường." "Đây bàn phép tháo nước đến đi của đường."

Giảng: Bác Sơn chia ba minh đường rất rõ và đặt trọng tâm ở trung minh đường (trong long hổ), vì đó là chỗ nước và khí của huyệt dừng lại. Danh sách kỵ trong minh đường đáng để người làm mộ ngày nay đọc kỹ: không đắp đống, không xây đình, không trồng nhiều cây che lấp minh đường. Nhiều khu mộ cải tạo bê tông hoá, xây am, trồng cây kín trước mặt chính là phạm vào những điều này. Phần "đường khí" theo cửu tinh là lớp lý khí đặt sau hình thế: phải có minh đường đúng hình rồi mới bàn đến phương vị.
Luận dương trạch – 論陽宅
Nguyên văn – 原文
論陽宅:理無二,但穴法分險易。勢來趨,亦可居;勢若止,……起樓臺,立亭院,俱有法,非虛語。○木之星,金之星,土之星,作居宅,子孫興;火之星,為龍神,須帶開,乃可扦;水之星,須止聚……水口固,財星臨,明堂濶,更坦平,路要環,水要纏,門中正,家道成。○看城居:論入局,論明堂,論水曲,論里高,論廣狹,論門戶,論比屋;虎忌沖,龍忌壓,反為傷;樓臺殺,天井深……細推詳,毋恍惚。○看鄉居:論前後,論陰陽,論緩急,論浮沉,論起伏,論龍虎,論纏托,論朝案,論城郭,論水口,論人煙……屋莫增高,屋莫傷龍。
Dịch: Luận dương trạch: lý không có hai, chỉ có phép huyệt chia khó dễ. Thế đang chạy đến cũng ở được; thế đã dừng thì càng tốt. Dựng lầu đài, lập đình viện đều có phép, không phải lời suông. Sao Mộc, sao Kim, sao Thổ làm nhà ở thì con cháu hưng; sao Hoả làm long thần thì phải có chỗ mở mới đặt được; sao Thuỷ thì phải có chỗ dừng tụ. Thuỷ khẩu chắc, tài tinh đến, minh đường rộng lại bằng phẳng, đường phải vòng, nước phải quấn, cửa chính giữa ngay ngắn thì gia đạo thành. Xem nhà trong thành: xét vào cục, xét minh đường, xét nước uốn, xét khu cao, xét rộng hẹp, xét cửa ngõ, xét nhà bên cạnh; bên hổ kỵ xung, bên long kỵ đè, ngược lại thì bị thương; lầu đài sát, sân trời sâu… phải suy xét kỹ, chớ mơ hồ. Xem nhà ở quê: xét trước sau, xét âm dương, xét hoãn cấp, xét nổi chìm, xét khởi phục, xét long hổ, xét triền thác, xét triều án, xét thành quách, xét thuỷ khẩu, xét khói nhà người. Nhà chớ nâng cao quá, nhà chớ làm tổn thương long.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây nói chỗ khác của dương trạch." "Đây nói thể sao nên tốt, mà quy trọng ở thuỷ khẩu chắc, minh đường mở, là nhà lớn." "Đây bàn nhà ở thành thị." "Đây bàn nhà ở thôn quê."
Giảng: "Lý không có hai" là câu quan trọng: dương trạch và âm trạch cùng một nguyên lý long, huyệt, sa, thuỷ, minh đường; chỉ khác là nhà ở cần đất rộng, thế có thể đang đến chứ không bắt buộc phải dừng như huyệt mộ. Phần nhà thành thị nói đến nhà bên cạnh, bên hổ không được bị nhà khác đâm vào, bên long không được bị nhà cao đè xuống. Đây chính là cách đọc "sa" trong đô thị: các toà nhà xung quanh là sa, đường phố là thuỷ.
Luận bình địa và lời kết – 論平地 偈 讃
Nguyên văn – 原文
論平地:語汝高山法,平地亦可猜:看坐立,知高山;看睡臥,知平地。龍與砂,水與堂,原無二。起一起,便是山;低一低,便是水……○腳在上,頂在下……○龍中形,得支性;支中形,得龍性。○急中取緩……○論五星,分位分……得水為上……地戶明,天門閉……
……偈曰:……乾旋坤轉任自然,能知內四般趣,便是人間行地仙。
曹偃讃曰:我師妙訣,千古心傳;雲依日月,水滴山川;陰陽無始,天地無聲;開門一笑,滴自真玄。
Dịch: Luận bình địa: ta nói với ngươi phép núi cao, đất bằng cũng suy ra được: xem thế ngồi đứng thì biết núi cao, xem thế nằm ngủ thì biết đất bằng. Long với sa, nước với đường, vốn không có hai. Cao lên một chút là núi; thấp xuống một chút là nước. Chân ở trên, đỉnh ở dưới. Trong long có hình thì được tính của chi (mạch đất bằng); trong chi có hình thì được tính của long. Trong gấp lấy hoãn. Luận năm sao, chia ngôi vị; được nước là trên hết; địa hộ phải rõ, thiên môn phải đóng. Bài kệ: trời xoay đất chuyển theo tự nhiên; biết được bốn điều thú vị bên trong thì là địa tiên đi giữa nhân gian. Học trò Tào Yển tán rằng: diệu quyết của thầy ta, nghìn xưa tâm truyền; mây nương trời trăng, nước nhỏ núi sông; âm dương không khởi đầu, trời đất không tiếng nói; mở cửa một tiếng cười, giọt nào cũng chân huyền.
Lời bình bên lề bản khắc: "Đây bàn đất bằng, núi cao không khác nhau." "Đây nói phép đất bằng." "Đây bàn đất bằng cũng có cấp có hoãn." "Đất bằng cũng có năm sao."
Giảng: Thiên Bình Địa ngắn nhưng chứa câu nổi tiếng "cao một chút là núi, thấp một chút là nước". Ở đồng bằng không có núi, long là dải đất cao hơn chừng một gang, một thước; sa là bờ ruộng, gò nhỏ; thuỷ là mương rạch. Câu "chân ở trên, đỉnh ở dưới" nói rằng ở đất bằng, thế đất có khi đảo ngược với núi: chỗ thấp lại là đầu khí, chỗ cao lại là chân. Đó là lý do người quen đi núi xuống đồng hay lạc huyệt.
Thầy Vũ Giới nhận xét – 師評
Năm thiên cuối của Bác Sơn là một bản tổng kết loan đầu đầy đủ: Sa, Thuỷ, Minh Đường cho âm trạch, rồi mở sang Dương Trạch và Bình Địa. Mạch xuyên suốt là một ý: sa và thuỷ giữ khí cho huyệt, và mọi thứ đều phải "nghịch" và "hướng về ta". Sa quay lưng, nước chảy thẳng, minh đường trống hoác thì đẹp đến đâu cũng vô dụng. Câu "long hèn nước quý cũng không trọn tốt" và câu "lý không có hai" là hai câu đáng ghi nhớ nhất khi khép bộ sách.
Phong Thuỷ Liên Hoa giữ thứ tự hình trước, khí sau, thời sau cùng. Ở đây, hình là bốn sa, án triều, thuỷ khẩu, ba minh đường; khí là ngũ hành sinh khắc của sa và phương vị của nước, của đường; thời là vận khí theo năm tháng, phối với vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục. Những thao tác Bác Sơn nhắc đến như đắp gò, mở ao, đắp đập, tháo nước đều là thủ pháp, phải học tận nơi cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Sa giữ nước, nước ôm sa; bốn sa thị, vệ, nghênh, triều, trọng nhất là triều. Nước đến trái sa xoay phải, nước đến phải sa xoay trái; huyệt thật thì sa nghịch. Án cần gần, triều không ngại xa; thiếu án thiếu triều thì sa hộ phải cài trước. Sa thuỷ khẩu chặt thì long tụ. Sa béo tròn là giàu, thanh nhọn là quý, xiên lệch là hèn; sa quay lưng, theo nước, đè huyệt là hung. Nước bốn tầng từ nguyên thần ra long thần; nước uốn vòng là quý, mênh mông là giàu, thẳng là hèn; nếm nước biết khí đất. Ba minh đường, trọng trung đường; rộng hẹp theo long; kỵ đống đá, đình đài, cây rậm. Dương trạch cùng lý với âm trạch. Đất bằng cao một chút là núi, thấp một chút là nước.
Bài trước: Bác Sơn thiên (2): Luận Huyệt. Đây là bài cuối của bộ Bình Sa Ngọc Xích Kinh trên Kho Sách Quý; xem toàn bộ mục lục ở trang chuyên mục Bình Sa Ngọc Xích Kinh.
Nguồn: Bình Sa Ngọc Xích Kinh (平沙玉尺經), quyển hạ, phụ lục Bác Sơn thiên (đề Hoàng Diệu Ứng), các thiên Luận Sa (論砂), Luận Thuỷ (論水), Luận Minh Đường (論明堂), Luận Dương Trạch (論陽宅), Luận Bình Địa (論平地), bài kệ và lời tán của Tào Yển (曹偃) ở cuối sách; bản khắc đời Minh, thư lâm Trần Hiền khắc (thuộc công cộng). Một số câu lược bằng "……". Chữ khắc mờ đọc theo văn mạch: chữ chỉ loại quỷ thuộc Thổ (để trống "□"), chữ cuối câu sa hèn, vài chữ ở đoạn "bắc thần trấn tinh", đoạn sa phương vị, đoạn "hãn môn la tinh", đoạn tam dương, vài chữ ở cuối Luận Dương Trạch và Luận Bình Địa, và bài kệ khép sách (lược bằng "……"). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: đo phương vị sa, thuỷ khẩu và hướng nước đến đi quanh huyệt.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa, xét ngũ hành sinh khắc của sa thuỷ.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ bốn sa, án triều, ba minh đường và đường nước để đối chiếu với Bác Sơn.
Bài liên quan – 相關文章
- Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Thẩm Huyệt thiên (1)
- Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Tạo Vi phú (1), âm dương giao cấu
- Táng Thư 葬書 của Quách Phác
- Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ 平砂玉尺辨偽: Biện Nguỵ Tổng Luận
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc sa, đọc thuỷ khẩu, định minh đường và xem nhà ở theo loan đầu là thủ pháp phải học tận nơi. Thầy Vũ Giới có các buổi khảo cứu thực địa cho học viên. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bốn sa thị, vệ, nghênh, triều khác nhau thế nào? – 侍衛迎朝
Thị sa đứng cao hai bên che gió; vệ sa theo long ôm ấp; nghênh sa thấp bằng vòng trước huyệt; triều sa đứng riêng trước mặt. Bác Sơn coi triều sa quan trọng nhất vì nó định huyệt cao hay thấp.
Không có án, không có triều thì sao? – 朝案俱無
Có án không triều thì án giữ nước; có triều không án thì nhờ tiền sa; không có cả hai thì sa hộ vệ phải cài ra trước. Thiếu cả ba thì minh đường trống, khí tán.
Thế nào là nước giàu, nước quý, nước hèn? – 水格
Nước mênh mông như triều dâng là cách giàu; cong vòng uốn khúc là cách quý; chảy thẳng đến thẳng đi là hèn nhất.
Ba minh đường là gì? – 三明堂
Tiểu minh đường ngay trước huyệt, trung minh đường trong long hổ, đại minh đường trong án. Trung minh đường quan trọng nhất, rộng hẹp phải theo long dài ngắn.
Đất bằng tìm long thế nào? – 平地
Bác Sơn dạy: cao lên một chút là núi, thấp xuống một chút là nước. Long đồng bằng là dải đất nổi, sa là bờ gò, thuỷ là mương rạch; long với sa, nước với đường vốn cùng một lý như ở núi.








