💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Thẩm Huyệt (1) Long từ đất khởi, quý âm tiện dương 審穴篇

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Thẩm Huyệt (1) Long từ đất khởi, quý âm tiện dương 審穴篇

Bình Sa Ngọc Xích Kinh
平沙玉尺經 (卷上 · 審穴篇第四)
Tác giả: đề Lưu Bỉnh Trung (劉秉忠, thái sư đời Nguyên) trứ · Lưu Cơ (劉基) chú · Lại Tòng Khiêm (賴從謙) tăng thích · Từ Chi Mạc (徐之鏌) tham bổ
Bản gốc: bản khắc đời Minh Thuyên địa lý tham bổ bình lâm đồ quyết toàn bị Bình Sa Ngọc Xích Kinh (鐫地理參補評林圖訣全備平沙玉尺經), thư lâm Trần Hiền (陳賢) ở Kiến Dương khắc.

Thẩm Huyệt thiên (審穴篇) là thiên thứ tư và là thiên dài nhất quyển thượng của Bình Sa Ngọc Xích Kinh. Bài này giảng phần mở thiên: long thuộc đất, nước thuộc trời; sáu phương "lục tú" và "thiên môn"; long Chấn Canh, Khảm Ly, Quý, Khôn; rồi đến các câu nổi tiếng nhất của Tam Hợp về long dương bị bỏ: "Càn Khôn đến đầu rốt cuộc bại tuyệt", "Thìn Tuất nhập thủ đời chịu cô hàn", "quý âm tiện dương". Đây cũng chính là những câu mà thiên Biện Quý Âm Tiện Dương của Tưởng Đại Hồng nhắm vào.

Trả lời nhanh: Đầu Thẩm Huyệt thiên nói: long từ đất khởi nên có cát có hung, nước từ trời đến nên có trong có đục; khí tinh anh tụ ở sáu phương "lục tú" (Cấn, Bính, Tốn, Tân, Đoài, Đinh) và ở "thiên môn". Kinh văn xếp hạng các long nhập thủ: Chấn Canh chủ võ, Khảm Ly đã cực, Quý có dụng, Khôn chưa thuần; Càn Khôn, Thìn Tuất, Dần Giáp Thân bị chê. Từ đó kinh đúc kết: nhà địa lý "quý long âm, lấy vượng tướng; khinh long dương, tránh cô hư". Điều đáng chú ý là chính người tham bổ Từ Chi Mạc phê thói câu nệ: gặp long Càn Khôn, Thìn Tuất mà huyệt kết thiên nhiên thì không nên bỏ; phải lấy long, huyệt, sa, thuỷ kết thật làm chủ, còn thiên tinh lý khí thì nên rộng mà lấy.

Thầy Vũ Giới giảng: "Đọc Ngọc Xích phải đọc tới lời của người bổ chú. Kinh nói Càn Khôn bại tuyệt, Thìn Tuất cô hàn; người bổ chú đọc kỹ sách xưa lại bảo: huyệt thật thì đừng bỏ. Người học nào chỉ thuộc kinh văn mà không đọc tới câu đó thì đã bỏ mất nhiều ngôi đất tốt."

Long từ đất khởi, nước từ trời đến – 龍從地起 水自天來

Câu mở Thẩm Huyệt thiên đặt hai trục của mọi phép tìm huyệt: long và thuỷ, đất và trời.

Mây mưa phủ trên thung núi, long từ đất khởi, nước từ trời đến
Mây mưa phủ trên thung núi (Ella, Sri Lanka): núi từ đất nổi lên, nước từ trời rơi xuống. Câu mở Thẩm Huyệt thiên đặt hai trục long và thuỷ, đất và trời. (Ảnh: Vyacheslav Argenberg, Wikimedia Commons, CC BY 4.0)

Nguyên văn – 原文

龍從地起,有吉有凶;水自天來,誰清誰濁。

Dịch: Long từ đất mà khởi, có cát có hung; nước từ trời mà đến, ai trong ai đục.

Lời chú – 註

凡龍出身須在十二支辰之方,蓋龍屬陰氣,十二支辰象地,從陰故也。然地支上行龍出身入首,亦有吉凶之異。凡水神來去宜在八干四維之上,蓋水屬陽氣,天干象天,從陽故也。然天干水亦有清濁之殊。乃昔楊氏所謂「萬水盡從天上去,群龍須向地中行」,以天地分之而不言吉凶,蓋秘之也。

Dịch: Phàm long ra thân phải ở phương mười hai địa chi, vì long thuộc khí âm, mười hai chi tượng đất, theo âm vậy. Nhưng long đi trên địa chi ra thân, nhập thủ cũng có cát hung khác nhau. Phàm thuỷ thần đến đi nên ở trên tám can, bốn duy, vì nước thuộc khí dương, thiên can tượng trời, theo dương vậy. Nhưng nước ở thiên can cũng có trong đục khác nhau. Ấy là điều xưa họ Dương nói: "Muôn nước đều theo trên trời đi, các long phải đi trong đất", lấy trời đất chia ra mà không nói cát hung, vì giữ kín vậy.

Giảng: Đây là một nguyên tắc nền của Tam Hợp: long đi theo địa chi (âm), thuỷ đi theo thiên can và tứ duy (dương). Câu "vạn thuỷ tận tòng thiên thượng khứ, quần long tu hướng địa trung hành" là câu nổi tiếng trong Thiên Ngọc Kinh của Dương Quân Tùng. Lời thích của họ Lại nói thêm: khí đi trong đất là lấy địa khí; nước chảy ngoài đất là lấy thiên khí; nên long theo âm, thuỷ theo dương. Người học cần biết: Tưởng Đại Hồng hiểu câu ấy theo nghĩa khác hẳn (nói về quái khí huyền không, không phải can chi), đó là một trong những chỗ tranh luận lớn giữa hai phái.

Lục tú và thiên môn – 六秀 天門

Nguyên văn – 原文

精靈聚于六秀之方,英粹誕于天門之上。

Dịch: Tinh linh tụ ở phương lục tú; anh tuý sinh ra trên thiên môn.

Giảng: Lời chú định: Cấn, Bính, Tốn, Tân, Đoài, Đinh là sáu vị "lục tú", vì ứng các viên sao quý: Thiên Thị viên ở Cấn, Thái Vi viên ở Tốn, Thiếu Vi ở Đoài, còn Bính, Đinh, Tân là nơi các sao chủ thọ, phúc, lộc. "Thiên môn" là Hợi (Càn Hợi), cửa của Tử Vi viên. Long đến từ những phương ấy được coi là có tinh anh, dễ sinh người tài. Đây là phép "thiên tinh" thuần phương vị: tên sao gắn vào sơn, sơn định quý tiện.

Tinh đồ của Tô Tụng đời Tống, các chòm sao xếp quanh cực
Tranh cổ: tinh đồ trong sách của Tô Tụng (蘇頌) đời Tống, các chòm sao xếp quanh cực. Phép "lục tú" gắn tên sao quý vào sáu sơn Cấn, Bính, Tốn, Tân, Đoài, Đinh. (Phạm vi công cộng)

Chấn Canh, Khảm Ly, Quý, Khôn – 震庚 坎離 癸 坤

Tiếp theo, kinh lần lượt xếp hạng một số long nhập thủ.

Nguyên văn – 原文

震庚會而耀武,亦有重輕;坎離交而已極,焉無厚薄。癸龍兼坎氣而有用,坤母妙酉孩而未純。蓋以陰陽老亢,四墓藏金;寅甲寓風魔之列,巳申當二四之偏。

Dịch: Chấn Canh hội nhau thì rạng võ, cũng có nặng nhẹ; Khảm Ly giao nhau thì đã đến cực, sao không có dày mỏng. Long Quý kiêm khí Khảm nên có dụng; mẹ Khôn ôm con Dậu nên chưa thuần. Vì âm dương già cực, bốn mộ chứa Kim; Dần Giáp ở hàng phong ma, Tị Thân rơi vào chỗ lệch của hai, bốn.

Giảng: Lời thích giải: Chấn, Canh hai long chủ võ (Chấn là cửa sấm, Canh là sao tướng), nên ra người có uy quyền; long nặng thì đại tướng trấn biên, long nhẹ thì tiểu tướng. Khảm Ly là Tý Ngọ, Thuỷ Hoả giao nhau đã đến cực, khí không hẳn bỏ, cũng có nhà phát phú quý, nhưng dày mỏng khác nhau. Quý vốn là sơn dương nhưng được chính khí Khảm Tý nên có dụng, lại thuộc Thái Vi viên nên không vì dương mà bỏ. Khôn là âm già ở giữa Thân Mùi, hơi có chỗ đứt thì không thuần. "Tứ mộ tàng Kim" chỉ Thìn Tuất Sửu Mùi; Dần Giáp là "phong ma sát"; Tị Thân là "lệch" theo số Lạc Thư (hai, bốn là vai). Lời bổ của Từ Chi Mạc giải chữ "nhị tứ chi thiên" bằng Lạc Thư: hai, bốn làm vai, sáu, tám làm chân, Thân ở chỗ lệch của hai, Tị ở chỗ lệch của bốn, đều không được chính khí.

Lăng Gia Long ở Huế có hồ nước phía trước như minh đường
Lăng Gia Long (Huế): đồi làm chỗ dựa, hồ nước phía trước làm minh đường. Thẩm Huyệt thiên xếp hạng long nhập thủ, nhưng huyệt thật vẫn phải có long, có thuỷ như thế này. (Ảnh: CEphoto, Uwe Aranas, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)

Càn Khôn bại tuyệt, Thìn Tuất cô hàn – 乾坤敗絕 辰戌孤寒

Đây là đoạn bị trích nhiều nhất, và cũng bị biện nhiều nhất.

Nguyên văn – 原文

乾坤二位到頭,雖發福而終歸敗絕;辰戌兩龍入首,縱利達而世受孤寒。來生止積,雖有成胎之象;而窮陽可惜,終蹈孤虛之咎。

Dịch: Càn Khôn hai vị đến đầu, tuy phát phúc mà rốt cuộc về bại tuyệt; Thìn Tuất hai long nhập thủ, dù lợi đạt mà đời đời chịu cô hàn. Đến chỗ sinh mà dừng lại tích tụ, tuy có tượng thành thai; nhưng dương cùng đáng tiếc, cuối cùng giẫm vào lỗi cô hư.

Giảng: Lời chú: Càn Khôn là cha mẹ già, lui về Tây Bắc, Tây Nam, sinh khí đã cạn, nên long từ Càn Khôn nhập thủ tuy có nước đẹp, khí ngoài trong cũng phát phúc được, nhưng âm già dương già không sinh, rốt cuộc bại. Thìn Tuất là đất bốn Kim, Thiên Cương, Thiên Ất không đến; hai long ấy dù gặp sa thuỷ tốt mà phát, con cháu vẫn cô hàn. Lời bình bên trên ghi: hai tiết Càn Khôn này, các bản cổ đều in như vậy.

Hai ngôi mộ đá song song của vua Gia Long và hoàng hậu trong lăng Thiên Thọ
Mộ đôi của vua Gia Long và hoàng hậu trong lăng Thiên Thọ (Huế). Kinh ví Càn Khôn như cha mẹ già lui về tây bắc, tây nam; người bổ chú lại dặn huyệt thật thì đừng bỏ. (Ảnh: BluesyPete, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0)

Lời tham bổ của Từ Chi Mạc – 徐氏參

徐氏曰:俗拘本篇乾坤敗絕、辰戌孤寒、龍陽剝體之說,凡逢此等龍脈,雖結穴天然,多置之不取,亦按圖索驥之弊矣。何不參觀《催官篇》云……乾龍則知坤矣。……還當以纏頭龍穴砂水結作之真為主,而天星理氣貴賤吉凶,應宜寬取一着為是。

Dịch: Họ Từ nói: Thói thường câu nệ thuyết "Càn Khôn bại tuyệt, Thìn Tuất cô hàn, long dương bác thể" trong thiên này; hễ gặp những long mạch ấy, dù huyệt kết thiên nhiên, cũng phần nhiều bỏ không lấy, ấy cũng là cái tệ "theo tranh tìm ngựa". Sao không xem thêm Thôi Quan Thiên nói… (biết long Càn thì biết long Khôn)… Vẫn phải lấy long, huyệt, sa, thuỷ kết thật làm chủ; còn thiên tinh lý khí, quý tiện cát hung thì nên rộng mà lấy một bậc mới phải.

Giảng: Đây là một đoạn quý: chính người làm bản tham bổ cho Ngọc Xích tự sửa chỗ cứng nhắc của kinh văn, dẫn Thôi Quan Thiên của Lại Văn Tuấn (trong đó long Càn, long Tuất vẫn có thể đại quý) để nói rằng không thể chỉ vì tên sơn mà bỏ một huyệt kết thật. Lời bình đầu trang thêm bốn chữ: "thử ngôn châu cơ", lời này là ngọc. Người học Tam Hợp nên đánh dấu câu này.

Quý âm tiện dương – 貴陰賤陽

Nguyên văn – 原文

故地理家貴陰龍而取旺相,雖丑未巳猶為所棄;賤陽龍而避孤虛,況寅甲申益見難容。用坎離而求一節之長,避丑未而廢四金之氣。

Dịch: Cho nên nhà địa lý quý long âm mà lấy vượng tướng, dù Sửu Mùi Tị vẫn bị bỏ; khinh long dương mà tránh cô hư, huống chi Dần Giáp Thân càng khó dung. Dùng Khảm Ly mà cầu cái hay của một tiết; tránh Sửu Mùi mà bỏ khí của bốn Kim.

Giảng: Lời thích tóm: trên đã nói nhà địa lý đều quý long âm vì lấy khí vượng tướng; nhưng dù là long âm mà Sửu Mùi Tị vẫn bỏ. Long dương bị khinh vì tránh cô hư; Dần Giáp Thân càng không dung. Khảm Ly là hai long dương, nhưng dùng được vì Khảm Ly là Thái âm Thái dương, nam thuỷ bắc hoả giao tế; còn Sửu Mùi tuy là sơn âm nhưng là kho của Kim nên bỏ. Đoạn này là gốc trực tiếp của thiên Biện Quý Âm Tiện Dương trong Biện Nguỵ: Tưởng Đại Hồng cho rằng âm dương trong Thanh Nang không phải chia can chi âm dương như thế.

Sơ đồ hai mươi bốn sơn chia tịnh âm, tịnh dương theo nạp giáp, đánh dấu lục tú Cấn Bính Tốn Tân Đoài Đinh và thiên môn Hợi
Sơ đồ: hai mươi bốn sơn chia tịnh âm (hồng) và tịnh dương (xám) theo nạp giáp; sao vàng là lục tú, Hợi là thiên môn. Kinh "quý âm tiện dương" dựa trên cách chia này, và đây là chỗ Biện Nguỵ phê. (Phong Thuỷ Liên Hoa vẽ)

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Thầy Vũ Giới dạy học trò đọc đoạn này với ba ghi nhớ. Một, đây là phần "pháp phương vị" đậm nhất của Ngọc Xích, và cũng là phần dễ gây hại nhất nếu áp dụng máy móc: bỏ một huyệt kết thật chỉ vì long nhập thủ ở Càn, Thìn hay Dần. Hai, chính sách đã có thuốc giải: lời tham bổ "lấy long huyệt sa thuỷ kết thật làm chủ, thiên tinh lý khí nên rộng mà lấy". Ba, Thôi Quan Thiên và Biện Nguỵ đều cho thấy long dương vẫn có thể phát lớn.

Phong Thuỷ Liên Hoa giữ thứ tự: hình trước, khí sau, thời sau cùng. Long có thật, huyệt có kết, sa thuỷ có tình thì đó là gốc; sau đó mới xét khí của đất theo vận trời, phối với vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, để biết ngôi đất ấy hợp với thời nào, người nào. Lý pháp được chia sẻ trong bộ sách; còn thủ pháp như đo đúng tiết nhập thủ, phân biệt long thuần với long tạp trên thực địa, phải học trực tiếp cùng thầy.

Khu mộ cổ ở xã Phước Vĩnh Đông, Cần Giuộc, Long An giữa cây cỏ
Khu mộ cổ ở Phước Vĩnh Đông (Cần Giuộc, Long An). Đo tiết nhập thủ, phân biệt long thuần với long tạp phải làm tại những khu đất thật như thế này. (Ảnh: SouthernSensibility, Wikimedia Commons, CC BY 4.0)

Tóm lại – 總結: Đầu Thẩm Huyệt thiên: long theo đất (địa chi), thuỷ theo trời (thiên can); lục tú và thiên môn là phương quý. Kinh xếp hạng long nhập thủ: Chấn Canh chủ võ, Khảm Ly đã cực mà vẫn dùng, Quý có dụng, Khôn chưa thuần; Càn Khôn bại tuyệt, Thìn Tuất cô hàn, Dần Giáp Thân khó dung; tổng kết "quý âm tiện dương". Lời tham bổ của Từ Chi Mạc nhắc: huyệt kết thật thì đừng bỏ, thiên tinh lý khí nên rộng mà lấy.

Bài trước: Thẩm Long thiên. Bài sau: Thẩm Huyệt thiên (2): Âm dương giao cấu, tam cát lục tú.

Nguồn: Bình Sa Ngọc Xích Kinh (平沙玉尺經), quyển thượng, Thẩm Huyệt thiên thứ tư, từ đầu thiên đến câu "tị Sửu Mùi nhi phế tứ Kim chi khí" cùng lời chú, lời thích, lời tham bổ; bản khắc đời Minh, thư lâm Trần Hiền khắc (thuộc công cộng). Lời chú lược bớt, có dấu "……". Chữ khắc mờ đọc theo văn mạch: 妙 trong "坤母妙酉孩" (có thể là chữ khác), 巳 trong "雖丑未巳". Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến, đo đúng tiết long nhập thủ để đối chiếu với kinh văn.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa, có xét vận khí.
  • Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ long, huyệt, sa, thuỷ để kiểm "kết thật" trước khi xét phương vị.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Biết một huyệt có kết thật hay không là việc của mắt và chân, không phải của bảng can chi. Thầy Vũ Giới có các buổi khảo cứu thực địa cho học viên. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

"Long tòng địa khởi, thuỷ tự thiên lai" nghĩa là gì? – 龍從地起水自天來

Theo lời chú, long thuộc âm nên đi theo mười hai địa chi; thuỷ thuộc dương nên đến đi ở tám can, bốn duy.

Lục tú là những phương nào? – 六秀何方

Cấn, Bính, Tốn, Tân, Đoài, Đinh; sách cho là ứng các viên sao quý nên long đến từ đó có tinh anh.

Có thật long Càn Khôn, Thìn Tuất là bại tuyệt, cô hàn? – 乾坤辰戌果凶乎

Kinh văn nói vậy, nhưng chính lời tham bổ phê thói câu nệ: huyệt kết thật thì không bỏ; Thôi Quan Thiên và Biện Nguỵ cũng cho long dương có thể phát lớn.

"Quý âm tiện dương" bị biện thế nào? – 貴陰賤陽之辨

Tưởng Đại Hồng cho rằng âm dương trong Thanh Nang là quái khí giao cấu, không phải chia can chi thành âm quý dương hèn.

Phong Thuỷ Liên Hoa dùng thứ tự nào? – 蓮花次第

Hình trước (long, huyệt, sa, thuỷ kết thật), khí sau, rồi xét thời theo vận khí; không bỏ huyệt thật chỉ vì tên sơn.

Từ khoá: ["thẩm huyệt thiên" · "貴陰賤陽" · "lục tú" · "quý âm tiện dương" · "bình sa ngọc xích kinh"]

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…