Bình Sa Ngọc Xích Kinh
平沙玉尺經 (卷上 · 審龍篇第三)
Tác giả: đề Lưu Bỉnh Trung (劉秉忠, thái sư đời Nguyên) trứ · Lưu Cơ (劉基) chú · Lại Tòng Khiêm (賴從謙) tăng thích · Từ Chi Mạc (徐之鏌) tham bổ
Bản gốc: bản khắc đời Minh Thuyên địa lý tham bổ bình lâm đồ quyết toàn bị Bình Sa Ngọc Xích Kinh (鐫地理參補評林圖訣全備平沙玉尺經), thư lâm Trần Hiền (陳賢) ở Kiến Dương khắc.
Thẩm Long thiên (審龍篇) là thiên thứ ba và là thiên ngắn nhất của Bình Sa Ngọc Xích Kinh, chỉ sáu trang bản khắc. Khác với Thẩm Khí nặng về phương vị, thiên này gần như hoàn toàn là hình pháp: nhìn sa, nhìn thuỷ để biết long đang đi hay đã dừng, chỗ nào là nơi long nhập thủ. Bài này giảng trọn thiên, kèm "Sơn thuỷ phân hợp giao hội, hoành cung lặc mã chi đồ" in trong bản khắc.
Trả lời nhanh: Thẩm Long thiên dạy tìm long qua sa và thuỷ. Sa đi, thuỷ theo như vợ chồng xướng tuỳ; thuỷ quấn, sa quay lại như vua tôi lạy chầu. Long mới phát thì như muôn ngựa phi; long sắp dừng thì nước như cung giương ngang, sa như ngựa ghìm cương. Long chưa dừng thì "đến như đuổi", đã dừng thì "dừng như nằm phục"; nước chầu minh đường, sa hai bên quay vào. Nơi nước giao, sa hội mới là đất long nhập thủ. Ngược lại, nước chảy tuột ra biển, núi bay đi như quạ, sao viên tản mát, thì khí còn đi, chưa thu, dù trông như "mở cửa lập mặt" cũng chỉ là chém lưng cắt khí.
Thầy Vũ Giới giảng: "Thẩm Long của Ngọc Xích là phần học trò nên thuộc. Nó không bắt ta tính can chi, chỉ bắt ta mở mắt: nước có về không, núi có quay đầu không. Đứng ở đồng bằng không thấy núi thì nhìn nước; nước dừng, nước ôm là long dừng."
Xét lời thánh hiền, biết yếu quyết tầm long – 詳觀先聖之遺言 方識尋龍之要訣
Thiên mở bằng một câu tôn sư, rồi vào thẳng hai cặp hình ảnh dễ nhớ nhất của cả sách.

Nguyên văn – 原文
詳觀先聖之遺言,方識尋龍之要訣。砂行水輔,唱隨聯夫婦之情;水遶砂回,拜舞類君臣之象。
Dịch: Xét kỹ lời để lại của tiên thánh, mới biết yếu quyết tìm long. Sa đi, nước giúp, xướng tuỳ như tình vợ chồng; nước quấn, sa quay về, lạy múa như tượng vua tôi.
Giảng: Lời chú dẫn Táng Thư: "khí cưỡi gió thì tan, gặp nước giới hạn thì dừng". Khí bên ngoài nhờ nước để dừng, khí bên trong nhờ nước làm mẹ; nước đi thì khí đi, nước dừng thì khí dừng, nước giới hạn phía ngoài thì khí dừng phía trong. Vì vậy phàm long đi thì nước theo như vợ theo chồng: sa (dãy núi, gò đất) là chồng xướng, nước là vợ tuỳ. Vế sau tả lúc long dừng: nước quấn quanh, sa quay đầu về huyệt như bầy tôi lạy chầu vua. Lời thích của họ Lại: sa quay đầu, cúi phục như chầu lạy; nước tụ trước mặt, quanh co như múa.
Muôn ngựa phi và ngựa ghìm cương – 萬馬奔馳 砂猶勒馬
Đoạn tiếp đối lập hai trạng thái của long: lúc mới khởi và lúc sắp dừng.

Nguyên văn – 原文
是故真龍發足之初,猶萬馬奔馳之勢;砂如浪湧,水似鱗交,簇擁向外,誰識方來之跡。水似橫弓,砂猶勒馬,屯軍列戟,知止札之蹤。
Dịch: Cho nên lúc chân long mới cất bước, thế như muôn ngựa phi; sa như sóng dâng, nước như vảy cá xen nhau, chen chúc quay ra ngoài, ai biết được dấu vết nó từ đâu tới. Đến khi nước như cung giương ngang, sa như ngựa ghìm cương, quân đóng, giáo bày, mới biết dấu chỗ long dừng đóng trại.
Giảng: Lúc long mới phát từ tổ sơn, núi non dồn dập, sa và nước đều quay ra ngoài, chưa có chỗ dừng; đó không phải nơi tìm huyệt. Lời chú dặn: lúc ấy thế không thể ngăn được. Khi long đến đầu, các sa đưa tiễn hai bên quay đầu nhìn nhau như ngựa bị ghìm cương; bốn dòng nước giao nhau chảy ngang trước minh đường, ôm vòng như cánh cung; án sơn, long hổ bày hai bên như giáo, nằm phục như quân đóng. Lời thích thêm: phàm chân long kết huyệt không ở giữa dòng nước lớn mà ở chỗ hai nước kẹp lại; nước lớn chỉ làm "lam" ngoài cùng.
Lời thích – 釋
真龍到頭,則送從旁砂隻隻回頭相顧,猶如勒馬;四水交流過堂,橫聚環抱如弓;案應龍虎,側列如戟,屯伏如軍。……大凡真龍結穴,不在長流大水之中,結于兩水夾流之中。
Dịch: Chân long đến đầu thì các sa tiễn đưa bên cạnh đều quay đầu nhìn nhau, như ngựa ghìm cương; bốn nước giao nhau chảy qua minh đường, tụ ngang ôm vòng như cung; án sơn, long hổ bày hai bên như giáo, nằm phục như quân… Phàm chân long kết huyệt không ở giữa sông dài nước lớn, mà kết ở giữa hai nước kẹp chảy.

Đến như đuổi, dừng như nằm phục – 其來如逐 其止如伏
Nguyên văn – 原文
龍未住時,其來如逐;龍既住時,其止如伏。左砂右歸,右砂左踏,衆水朝堂,群龍躍足。注氣凝神,雖招之而不來;前關後鎖,將拒之而不去。故知水交砂會之方,乃見真龍入首之地。
Dịch: Khi long chưa dừng thì đến như đuổi; khi long đã dừng thì dừng như nằm phục. Sa trái quay về phải, sa phải bước sang trái; các nước chầu vào minh đường, các long nhảy chân chầu tới. Khí rót vào, thần ngưng lại, dù gọi cũng không đến; trước có quan, sau có khoá, dù đuổi cũng không đi. Cho nên biết phương nào nước giao, sa hội, ấy là đất chân long nhập thủ.
Giảng: Chữ "trục" (逐) và chữ "phục" (伏) là cặp hình ảnh rất đắt: long đang đi thì từng tiết nối nhau như đuổi bắt, không có chỗ ngừng; long đã dừng thì thấp xuống, tĩnh lại như con thú nằm phục. Lời chú: lúc ấy sa trái qua minh đường hướng phải, sa phải qua minh đường hướng trái, bốn bên vòng chầu, các sa tiễn theo đều nhảy chân chầu về hộ vệ. "Chú khí ngưng thần": nước chầu thì khí rót vào mà không đi, thần ngưng mà không tan; tĩnh mà không động, đó là chỗ dừng. "Tiền quan hậu toả": tả hữu trước sau đều có ủng hộ, quanh kín, gọi không đến, đuổi không đi, đó mới là chỗ chân long vào. Câu kết "thuỷ giao sa hội" là công thức tìm huyệt của cả thiên.

Bản khắc in kèm "Sơn thuỷ phân hợp giao hội, hoành cung lặc mã chi đồ" (山水分合交會橫弓勒馬之圖): núi bao nhiều lớp như cánh hoa, giữa là gò dừng, phía trước nước giao ngang "như cung", hai bên có gò nhỏ "ngựa ghìm". Lời bổ dưới đồ: xem đồ này mới thấy hình trạng cát hung, hưu cữu.

Khi nào long còn đi, chưa dừng – 龍尚去而不住
Nửa sau của thiên nói ngược lại: những dấu hiệu long chưa dừng, khí chưa thu, để người học không bị cái vẻ ngoài lừa.
Nguyên văn – 原文
或涓涓情猶赴海,鴉飛鵬影極目天涯,流神渙散則不歸,龍尚去而不住;微垣星散而不顧,氣尚行以未收。雖或開門立面,須知風翼游鱗;總然衆水為關,亦是斬腰截氣。
Dịch: Hoặc nước róc rách mà lòng vẫn hướng ra biển, núi bay như quạ, như bóng chim bằng, mắt nhìn tận chân trời; thần nước tản mát thì không về, long còn đi mà chưa dừng. Sao viên tản mát không ngoảnh lại, khí còn đi mà chưa thu. Dù có khi trông như mở cửa lập mặt, phải biết đó là cánh gió, vảy bơi; dù có các nước làm quan, cũng là chém lưng cắt khí.
Giảng: Lời chú giải từng hình ảnh. "Quyên quyên phó hải" là nước đi mà không tụ; "nha phi … ảnh" là núi đi mà không ngoảnh lại. Bốn câu này nói thế long còn đi, chưa dừng. Nước tản không thu thì biết long còn đi, chưa thấy chỗ dừng. Khí long quanh co ở các sa bên cạnh, ẩn phục đó rồi mới mở ra; nếu các viên bên cạnh bày hàng mà đều quay ra ngoài, không ngoảnh vào minh đường, thì khí còn đi, chưa thu. "Phong dực du lân" là cánh chim bay, vảy cá bơi: chỉ những nhánh núi phụ trông như có mặt, có cửa, nhưng là cánh, là vảy của long đang đi, không phải chỗ khí dừng. Câu cuối cảnh tỉnh nhất: có nước bao quanh chưa chắc đã tốt; nếu nước ấy cắt ngang thân long đang đi thì đó là "chém lưng", không phải "quan khoá".

Chiếu dài, thảm lớn và lời răn cuối thiên – 長砂展席 大塊鋪氈
Nguyên văn – 原文
長砂展席,取一節于枝流;大塊鋪氈,求至純于配合。參透玄機,實可挽回造化;古先秘訣,豈容輕度非人。
Dịch: Sa dài trải như chiếu, chọn lấy một tiết nơi nhánh nước; khối đất lớn trải như thảm, tìm chỗ thuần nhất ở nơi phối hợp. Thấu suốt huyền cơ thật có thể xoay lại tạo hoá; bí quyết của cổ nhân há để dễ dàng trao cho người không xứng.
Giảng: Lời chú: sa dài chạy thẳng theo nước mà đi như trải chiếu, không có gì thu giới, không thể lập huyệt; chỉ ở giữa có nhánh nước cắt vào, chia lấy khí, thì nhập cục mới có thể cắt mà dùng. "Đại khối" là sa đầu mênh mông trải như thảm; phải để đến đầu được nước giao, sa hội, âm dương phối hợp thì mới dung kết thành huyệt, không thì cũng chỉ là một mảng da đất. Hai câu này là kinh nghiệm quý cho vùng đồng bằng: ở đó gò đất dài và bãi lớn rất nhiều, chỉ chỗ có nhánh nước chia, nước giao mới có khí. Câu kết là lời răn quen thuộc của sách thuật số: biết mà không nói bừa.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thầy Vũ Giới coi Thẩm Long thiên là phần "thuần hình" quý nhất của Ngọc Xích, và cũng là phần ít bị Tưởng Đại Hồng phê nhất, vì nó gần với Táng Thư, Hám Long, Nghi Long. Học trò Liên Hoa nên thuộc mấy cặp: "sa hành thuỷ phụ – thuỷ nhiễu sa hồi", "kỳ lai như trục – kỳ chỉ như phục", "thuỷ giao sa hội", "trảm yêu tiệt khí".
Ở đồng bằng Việt Nam, câu "sa dài trải chiếu, chọn một tiết ở nhánh nước" rất thực tế: những giồng đất dài ven sông Tiền, sông Hậu, những gò đất ven sông Hồng phần lớn là thân long đang đi; chỉ những chỗ có rạch nhỏ cắt vào, nước giao nhau, đất hơi nổi gọn, mới đáng xét. Phong Thuỷ Liên Hoa thêm một tầng: xét khí của đất theo vận trời, phối với vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, để biết chỗ dừng ấy đang được thời hay chưa. Lý pháp được chia sẻ trong bộ sách; còn thủ pháp như phân biệt "phục" thật với gò giả, "quan khoá" với "trảm yêu" trên thực địa, phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Thẩm Long thiên dạy tìm long bằng sa và thuỷ. Long đi: sa thuỷ xướng tuỳ, như muôn ngựa phi, đến như đuổi. Long dừng: nước như cung ngang, sa như ngựa ghìm, dừng như nằm phục, nước chầu sa quay, khí ngưng thần tụ; nước giao sa hội là đất nhập thủ. Long còn đi: nước chảy tuột, núi bay đi, sao viên tản; mở mặt giả chỉ là cánh, là vảy; nước cắt ngang là chém lưng. Ở đất bằng, chọn tiết có nhánh nước, tìm chỗ thuần phối hợp.
Bài trước: Thẩm Khí thiên (4): Hai mươi bốn long, bảy mươi hai long và quan sát. Bài sau: Thẩm Huyệt thiên (1) 審穴篇.
Nguồn: Bình Sa Ngọc Xích Kinh (平沙玉尺經), quyển thượng, Thẩm Long thiên thứ ba (trọn thiên) cùng lời chú, lời thích và đồ "Sơn thuỷ phân hợp giao hội hoành cung lặc mã"; bản khắc đời Minh, thư lâm Trần Hiền khắc (thuộc công cộng). Lời chú lược bớt, có dấu "……". Chữ khắc mờ, đọc theo văn mạch và lời chú: 屯軍列戟 (chữ 軍), 右砂左踏 (chữ 踏), 鴉飛鵬影 (chữ 鵬). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến, đo hướng nước chầu, nước đi tại chỗ nghi có huyệt.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa, có xét vận khí.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ đường nước, gò đất để thấy chỗ "thuỷ giao sa hội".
Bài liên quan – 相關文章
- Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ 平砂玉尺辨偽: Biện Nguỵ Tổng Luận (có thiên Biện Thuận Thuỷ Hành Long)
- Táng Thư 葬書: khí cưỡi gió thì tan, gặp nước thì dừng
- Hám Long Kinh 撼龍經: Tu Di sơn, tổ của muôn núi
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Tìm chỗ long dừng ở đồng bằng phải đi theo nước, đọc từng con rạch, từng gò đất. Thầy Vũ Giới có các buổi khảo cứu thực địa cho học viên. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thẩm Long thiên dạy điều gì? – 審龍篇所言
Dạy nhìn sa và thuỷ để biết long đang đi hay đã dừng, và tìm chỗ nước giao, sa hội làm đất nhập thủ.
"Kỳ lai như trục, kỳ chỉ như phục" nghĩa là gì? – 其來如逐其止如伏
Long đang đi thì từng tiết nối nhau như đuổi bắt; long đã dừng thì thấp xuống, tĩnh lại như con thú nằm phục.
"Trảm yêu tiệt khí" là gì? – 斬腰截氣
Là nước cắt ngang thân long đang đi; trông như có nước làm quan nhưng thật là chém đứt khí, không phải chỗ kết.
Ở đồng bằng tìm huyệt thế nào theo thiên này? – 平地尋穴
Sa dài như chiếu thì chọn tiết có nhánh nước cắt vào chia khí; bãi lớn như thảm thì tìm chỗ nước giao, sa hội, âm dương phối hợp.
Thiên này có bị Biện Nguỵ phê không? – 辨偽評否
Phần lớn là hình pháp gần Táng Thư, Hám Long nên ít bị phê; Biện Nguỵ chủ yếu nhắm vào phần định cát hung theo phương vị ở các thiên khác.








