💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ – Biện Long Ngũ Hành Sở Thuộc 辨龍五行所屬

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ – Biện Long Ngũ Hành Sở Thuộc 辨龍五行所屬

Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ
平砂玉尺辨偽 · 辨龍五行所屬 (地理正宗 卷十二)
Tác giả: Tưởng Bình Giai, tự Đại Hồng (蔣平階大鴻, cuối Minh đầu Thanh)
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.

Biện Long Ngũ Hành Sở Thuộc (辨龍五行所屬) là thiên biện thứ ba và là thiên dài nhất của Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ. Ngọc Xích gán ngũ hành cho long theo phương vị: trước hết theo hậu thiên bát quái, rồi theo tam hợp và song sơn, rồi chia âm dương theo long tả toàn hữu toàn, rồi khởi mười hai trường sinh từ đó để định sinh vượng mộ của long, thuỷ, sa. Tưởng Đại Hồng bác cả chuỗi ấy: tiên thiên bát quái là thể, chưa thể lấy ngũ hành mà nói; ngũ hành thật của long là hình thể (thẳng mộc, tròn kim, cong thuỷ, nhọn hoả, vuông thổ) và cửu tinh biến thể, không phải tên phương vị. Câu chốt: sơn long chỉ xem ngũ tinh của kết thể, bình dương chỉ xem ngũ tinh của thuỷ thành.

Trả lời nhanh: Khắp trời đất chỉ có tám quẻ; tiên thiên là đối đãi, tám quẻ là thể của trời đất, ngũ hành là dụng; lúc làm thể chưa thể lấy dụng mà nói, nên Khảm là thuỷ tiên thiên, không phải nước có hình. Lấy hậu thiên mà gán Khảm thuỷ, Ly hoả, Chấn mộc, Đoài kim thì gần đúng, nhưng bốn góc đều là thổ sao Tốn lại là mộc, Càn lại là kim: đó là cái sai thứ nhất. Rồi bày tam hợp, phụ thêm song sơn: Tý hợp Thân Thìn làm thuỷ, kéo luôn Khôn Nhâm Ất cạnh đó thành thuỷ; Ngọ hợp Dần Tuất làm hoả, kéo Cấn Bính Tân thành hoả; luận quẻ thì hào loạn, luận bốn mùa thì phương vị đảo: đó là cái sai thứ hai. Lại chia âm dương theo long tả hữu toàn, khởi trường sinh từ đó: sai càng sai. Ngũ hành là tinh hoa của âm dương, không chỗ nào không có; ngũ hành của long là thẳng mộc, tròn kim, cong thuỷ, nhọn hoả, vuông thổ, cùng cửu tinh Tham Cự Lộc Văn Liêm Vũ Phá Phụ Bật. Chẳng lẽ người phương đông đều không có nghĩa, người phương tây đều không có nhân? Sinh vượng mộ không thể hạn theo phương. Sơn long chỉ xem ngũ tinh của kết thể, bình dương chỉ xem ngũ tinh của thuỷ thành; ngũ hành phương vị, kể cả tam hợp song sơn, tiểu huyền không, hồng phạm, đều không thể tin.

Thầy Vũ Giới giảng: "Thầy thường hỏi học trò: một ngọn núi tròn như cái chuông ở phương Đông, nó là kim hay mộc? Sách phương vị nói là mộc vì ở Đông. Tưởng Đại Hồng nói là kim vì nó tròn. Ngũ hành ở trong hình, không ở trong tên phương."

Tiên thiên là thể, chưa thể lấy ngũ hành mà nói – 八卦體 五行用

Nguyên văn – 原文

盈天地間只有八卦。先天之位,曰乾坤定位,山澤通氣,風雷相薄,水火不相射。八卦總之陰而已,山陽澤陰、雷陽風陰、火陽水陰,皆兩儀對待之象。對待之中,化機出焉。所謂玄牝之門,是為天地根,一陰一陽之謂道。八卦者,天地之體;五行者,天地之用。當其為體之時,未可以用言也。故坎雖為水,此先天之水,不可以有形之水言也;離雖為火,此先天之火,不可以有形之火言也。故艮為山而不可以土言也、兌為澤而不可以金言也、震巽為風雷而可以木言也。

Dịch: Khắp trong trời đất chỉ có tám quẻ. Vị trí tiên thiên là: Càn Khôn định vị, núi đầm thông khí, sấm gió xô nhau, nước lửa không bắn nhau. Tám quẻ tóm lại chỉ là âm (dương) mà thôi: núi dương đầm âm, sấm dương gió âm, lửa dương nước âm, đều là tượng đối đãi của lưỡng nghi. Trong đối đãi, cơ hoá sinh ra; cái gọi là "cửa huyền tẫn là gốc của trời đất", "một âm một dương gọi là đạo". Tám quẻ là thể của trời đất, ngũ hành là dụng của trời đất. Lúc nó làm thể thì chưa thể lấy dụng mà nói. Cho nên Khảm tuy là thuỷ, đó là thuỷ tiên thiên, không thể lấy nước có hình mà nói; Ly tuy là hoả, đó là hoả tiên thiên, không thể lấy lửa có hình mà nói. Cho nên Cấn là núi mà không thể lấy thổ mà nói, Đoài là đầm mà không thể lấy kim mà nói, Chấn Tốn là sấm gió mà (không) thể lấy mộc mà nói.

Giảng: Tưởng Đại Hồng bắt đầu từ Thuyết Quái truyện: "thiên địa định vị, sơn trạch thông khí, lôi phong tương bạc, thuỷ hoả bất tương xạ", tức tiên thiên bát quái bốn cặp đối nhau. Trong mỗi cặp một âm một dương (núi dương đầm âm, sấm dương gió âm, lửa dương nước âm), và "trong đối đãi cơ hoá sinh ra", dẫn Đạo Đức Kinh "huyền tẫn chi môn, thị vị thiên địa căn" và Hệ Từ "nhất âm nhất dương chi vị đạo". Đây đúng là câu "tiên thiên lấy một âm một dương đối đãi làm chủ" của Tinh Nghĩa Thiên.

Thung lũng sâu dưới làn sương
Thung lũng sâu dưới làn sương: "cốc thần bất tử, thị vị huyền tẫn", chỗ trũng sâu của núi là hình ảnh gốc của âm dương đối đãi. Ảnh: Terry Kearney, Wikimedia Commons, CC0.

Rồi ông đặt nguyên tắc: tám quẻ là thể, ngũ hành là dụng. Khi xét ở tầng thể (tiên thiên), không được đem ngũ hành vào. Khảm là thuỷ của tiên thiên, tức là tượng âm dương, không phải nước có hình. Cấn là núi, nhưng không được nói Cấn là thổ; Đoài là đầm, không được nói Đoài là kim. Ý câu cuối theo văn mạch là "Chấn Tốn là sấm gió mà không thể lấy mộc mà nói"; bản chữ in "而可以木言也", có lẽ thiếu chữ "不". Người đọc cần nắm: ở tầng tiên thiên, ngũ hành phương vị không có chỗ đứng.

Hai cái sai: hậu thiên ngũ hành và tam hợp song sơn – 一謬 再謬

Nguyên văn – 原文

若論後天方位八卦,而以坎位北而為水、以離位南而為火、以震位東而為木、以兌位西而為金,似矣。四隅皆土也,又何以巽木乾金不隨四季,而隨春秋耶?此八卦五行之一謬也。及論二十四龍則又造為三合之說。復附會之以雙山,更屬支離牽強而全無憑據。夫,既以東南西北為四正五行,則巳丙丁皆從離以為火、亥壬癸皆從坎而為水、寅甲乙皆從震而為木、申庚辛皆從兌而為金,辰戌丑未皆從四隅以為土,猶之可也。今又以子合申辰而為水、并其鄰之坤壬乙亦化為水;以午合寅戌而為火,并其鄰之艮丙辛亦化為火;以卯合亥未而為木,并其鄰之乾甲丁亦化為木;以酉合巳丑而為金,并其鄰之巽庚癸亦化為金。論八卦則卦爻錯亂,論四令則方位顛倒,此三合雙山之再謬也。所謂多岐亡羊,朝令夕改,自相矛盾,不持悖於理義,亦不通於辭說者矣。

Dịch: Nếu luận hậu thiên phương vị bát quái, lấy Khảm ở bắc làm thuỷ, Ly ở nam làm hoả, Chấn ở đông làm mộc, Đoài ở tây làm kim, thì có vẻ đúng. Nhưng bốn góc đều là thổ, sao Tốn là mộc, Càn là kim lại không theo tứ quý (thổ) mà theo xuân thu? Đó là cái sai thứ nhất của bát quái ngũ hành. Đến khi luận hai mươi bốn long lại bày ra thuyết tam hợp, lại phụ thêm song sơn, càng chi ly gượng ép, hoàn toàn không có căn cứ. Đã lấy đông nam tây bắc làm ngũ hành bốn chính, thì Tỵ Bính Đinh đều theo Ly làm hoả, Hợi Nhâm Quý đều theo Khảm làm thuỷ, Dần Giáp Ất đều theo Chấn làm mộc, Thân Canh Tân đều theo Đoài làm kim, Thìn Tuất Sửu Mùi đều theo bốn góc làm thổ, còn tạm được. Nay lại lấy Tý hợp Thân Thìn làm thuỷ, kéo luôn Khôn Nhâm Ất bên cạnh cũng hoá thuỷ; lấy Ngọ hợp Dần Tuất làm hoả, kéo luôn Cấn Bính Tân bên cạnh cũng hoá hoả; lấy Mão hợp Hợi Mùi làm mộc, kéo luôn Càn Giáp Đinh bên cạnh cũng hoá mộc; lấy Dậu hợp Tỵ Sửu làm kim, kéo luôn Tốn Canh Quý bên cạnh cũng hoá kim. Luận theo bát quái thì quẻ hào rối loạn, luận theo bốn mùa thì phương vị đảo lộn: đó là cái sai thứ hai của tam hợp song sơn. Đúng là "nhiều ngả lạc dê", sáng đặt chiều đổi, tự mâu thuẫn, không những trái nghĩa lý mà lời lẽ cũng không thông.

Giảng: Cái sai thứ nhất: hậu thiên bát quái gán ngũ hành bốn chính (Khảm thuỷ, Ly hoả, Chấn mộc, Đoài kim) thì có vẻ hợp, nhưng bốn quẻ góc thì lại không nhất quán. Theo bốn mùa, bốn góc là tứ quý (cuối mùa), thuộc thổ; vậy mà Tốn lại là mộc (theo xuân), Càn lại là kim (theo thu), chỉ Cấn Khôn là thổ. Một hệ thống mà quy tắc không áp đều cho các phần tử là hệ thống có lỗi.

Sơ đồ ngũ hành hậu thiên trên chín cung bát quái, bốn quẻ góc không nhất quán – Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ, Biện Long Ngũ Hành Sở Thuộc
Bốn quẻ chính Khảm thuỷ, Ly hoả, Chấn mộc, Đoài kim có vẻ hợp, nhưng bốn góc là cuối mùa lẽ ra đều là thổ, vậy mà chỉ Cấn Khôn là thổ, Tốn thành mộc, Càn thành kim: quy tắc không áp đều thì hệ có lỗi. Vẽ lại theo Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ (Địa Lý Chính Tông) – Phong Thuỷ Liên Hoa

Cái sai thứ hai lớn hơn. Tam hợp lấy ba chi cách nhau 120 độ làm một cục (Thân Tý Thìn thuỷ, Dần Ngọ Tuất hoả, Hợi Mão Mùi mộc, Tỵ Dậu Sửu kim). Song sơn lại ghép mỗi chi với can hay quẻ đứng sát nó (Nhâm với Tý, Khôn với Thân, Ất với Thìn…), để hai mươi bốn sơn đều có ngũ hành tam hợp. Kết quả: Khôn (thổ theo hậu thiên) thành thuỷ; Cấn (thổ) thành hoả; Càn (kim) thành mộc; Tốn (mộc) thành kim; Bính (hoả) đứng cạnh Ngọ thì lại ghép với Cấn thành hoả, còn Đinh (hoả) lại thành mộc. Tưởng Đại Hồng gọi là "quẻ hào rối loạn, phương vị đảo lộn": một sơn có ba bốn ngũ hành tuỳ hệ thống, "sáng đặt chiều đổi".

Hồn thiên nghi bằng đồng ở Triều Thiên Cung Nam Kinh
Hồn thiên nghi ở Triều Thiên Cung (Nam Kinh): một bầu trời có nhiều vòng đo khác nhau, cũng như một sơn có ba bốn ngũ hành tuỳ hệ thống mà người ta gán. Ảnh: Ecelan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Cái sai thứ ba: âm dương tả hữu toàn và mười hai trường sinh – 左旋右旋 長生

Nguyên văn – 原文

又以龍脈之左旋右旋,而分五行之陰陽,曰亥龍自甲卯乙、丑艮寅、壬子癸方來者為陽木龍;亥龍自未坤申、庚酉辛、戌乾方來者為陰木龍。其餘無不皆然,謬之謬者也。又以龍之所屬而起長生、沐浴、冠帶、臨官、帝旺、衰、病、死、墓、絕、胎、養;又以龍順逆之陰陽分起長生,曰陽木在甲,長生在亥,旺於卯、墓於未;陰木屬乙,長生在午、旺於寅、墓於戌。其餘無不皆然。舉世若狂以為定理,真可哀痛矣。

Dịch: Lại lấy long mạch tả toàn hữu toàn mà chia âm dương của ngũ hành, nói long Hợi từ các phương Giáp Mão Ất, Sửu Cấn Dần, Nhâm Tý Quý đến là dương mộc long; long Hợi từ các phương Mùi Khôn Thân, Canh Dậu Tân, Tuất Càn đến là âm mộc long. Các long khác đều như thế. Đó là sai trong cái sai. Lại theo chỗ thuộc của long mà khởi trường sinh, mộc dục, quan đới, lâm quan, đế vượng, suy, bệnh, tử, mộ, tuyệt, thai, dưỡng; lại theo âm dương thuận nghịch của long mà chia khởi trường sinh: dương mộc ở Giáp, trường sinh ở Hợi, vượng ở Mão, mộ ở Mùi; âm mộc thuộc Ất, trường sinh ở Ngọ, vượng ở Dần, mộ ở Tuất. Các hành khác đều như thế. Cả đời như điên cho là lý nhất định, thật đáng đau xót.

Giảng: Đây là tầng thứ ba được dựng trên hai tầng sai trước. Đã gán long Hợi là mộc (theo tam hợp Hợi Mão Mùi), Ngọc Xích lại chia mộc ấy làm dương hay âm tuỳ long đi vòng trái hay vòng phải mà đến Hợi. Rồi từ âm dương ngũ hành ấy khởi mười hai cung trường sinh: dương mộc sinh ở Hợi, vượng ở Mão, mộ ở Mùi (đi thuận); âm mộc sinh ở Ngọ, vượng ở Dần, mộ ở Tuất (đi nghịch). Từ đó định nước nào là "sinh thuỷ", nước nào là "mộ thuỷ", sa nào là "vượng sa".

Rừng mùa thu bên vịnh Gullesfjord
Mùa thu ở Gullesfjordbotn (Na Uy): cây cối sinh, vượng, suy theo mùa, là gốc của bảng trường sinh mà thuyết phương vị đem gán cố định lên từng phương. Ảnh: Ximonic (Simo Räsänen), Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Tưởng Đại Hồng gọi tầng này là "sai trong cái sai" (謬之謬者). Lý lẽ đơn giản: nếu nền móng (ngũ hành của long theo phương vị) đã sai, thì mọi thứ dựng trên nó (âm dương, trường sinh, sinh vượng mộ của thuỷ sa) đều sai theo. Câu "cả đời như điên cho là lý nhất định" cho thấy mức độ phổ biến của thuyết này thời ông, và đến nay vẫn còn rất phổ biến.

Ngũ hành thật của long: hình thể và cửu tinh – 直木 圓金 曲水 銳火 方土

Nguyên văn – 原文

夫五行者,陰陽二氣之精華,散於萬象,周流六虛,盈天地之內,無處不有五行之氣,無物不具五行之體。今以龍而言,則直者為木、圓者為金、曲者為水、銳者為火、方者為土。又窮五行之變體,而曰貪狼木、巨門土、祿存土、文曲水、廉貞火、武曲金、破軍金、左輔土、右弼金。五行之變盡矣。此楊曾諸先覺,明目張膽以告後人者也。夫此九星五行者,或為起祖之星、或為傳變之星、或為結穴之星、或為夾從輔佐之星,或兼二、或兼三、或兼四,甚而五星傳變,則地大不可名言,以此見五行者變化之物,未有單取一行不變以為用者也。今不於龍體求五行之變化,而但執方位論五行之名字,是使天地之生機不變不化,取其一,盡廢其四矣。又從方位之左右旋分五行之陰陽,是使一氣之流行左支右絀,得其半而未能全其一矣。

Dịch: Ngũ hành là tinh hoa của hai khí âm dương, tản ra muôn tượng, lưu chuyển khắp sáu hư, đầy trong trời đất; không chỗ nào không có khí ngũ hành, không vật nào không đủ thể ngũ hành. Nay lấy long mà nói: thẳng là mộc, tròn là kim, cong là thuỷ, nhọn là hoả, vuông là thổ. Lại xét đến cùng biến thể của ngũ hành mà nói: Tham Lang mộc, Cự Môn thổ, Lộc Tồn thổ, Văn Khúc thuỷ, Liêm Trinh hoả, Vũ Khúc kim, Phá Quân kim, Tả Phụ thổ, Hữu Bật kim. Biến của ngũ hành đến đây là hết. Đó là điều Dương, Tăng và các bậc tiên giác đã sáng mắt dạn gan bảo người sau. Chín sao ngũ hành này, hoặc làm sao khởi tổ, hoặc làm sao truyền biến, hoặc làm sao kết huyệt, hoặc làm sao kẹp theo phò tá; hoặc kiêm hai, kiêm ba, kiêm bốn, thậm chí năm sao truyền biến, thì đất lớn không thể nói hết. Do đó thấy ngũ hành là vật biến hoá, chưa có khi nào lấy riêng một hành không đổi mà dùng. Nay không ở thể long mà cầu biến hoá của ngũ hành, chỉ giữ phương vị mà luận tên ngũ hành, là khiến sinh cơ của trời đất không biến không hoá, lấy một bỏ hết bốn. Lại theo tả hữu toàn của phương vị mà chia âm dương ngũ hành, là khiến sự lưu hành của một khí bên trái thiếu bên phải hụt, được một nửa mà không trọn được một.

Giảng: Đây là phần xây dựng của thiên. Ngũ hành không nằm ở tên phương; nó có ở khắp nơi, "không chỗ nào không có, không vật nào không đủ". Với long, ngũ hành đọc từ hình: thẳng mộc, tròn kim, cong thuỷ, nhọn hoả, vuông thổ. Rồi đọc từ cửu tinh, tức chín biến thể hình núi mà Dương Quân Tùng và Tăng Văn Địch dạy trong Hám Long Kinh, Nghi Long Kinh: Tham Lang mộc, Cự Môn thổ, Lộc Tồn thổ, Văn Khúc thuỷ, Liêm Trinh hoả, Vũ Khúc kim, Phá Quân kim, Tả Phụ thổ, Hữu Bật kim.

Sơ đồ ngũ hành thật của long theo hình núi: thẳng mộc, tròn kim, cong thuỷ, nhọn hoả, vuông thổ, và ngũ hành của cửu tinh – Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ, Biện Long Ngũ Hành Sở Thuộc
Ngũ hành của long đọc từ hình: thẳng mộc, tròn kim, cong thuỷ, nhọn hoả, vuông thổ; rồi đọc từ cửu tinh: Tham Lang mộc, Cự Môn thổ, Lộc Tồn thổ, Văn Khúc thuỷ, Liêm Trinh hoả, Vũ Khúc kim, Phá Quân kim, Tả Phụ thổ, Hữu Bật kim. Vẽ lại theo Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ (Địa Lý Chính Tông) – Phong Thuỷ Liên Hoa

Ý quan trọng nhất là ngũ hành là "vật biến hoá". Trên một dải long, sao khởi tổ có thể là Liêm Trinh hoả, sao truyền biến là Tham Lang mộc, sao kết huyệt là Vũ Khúc kim, sao phò tá là Tả Phụ thổ; có long kiêm hai ba bốn sao, có long đủ năm sao truyền biến, "đất lớn không thể nói hết". Không bao giờ có long nào chỉ một hành không đổi. Thuyết phương vị gán cho long Hợi một hành mộc cố định từ tổ đến huyệt là "lấy một bỏ bốn", làm cho sinh cơ trời đất đông cứng lại.

Tranh quạt phỏng Ngô Trấn của Trình Chính Khuê
Tranh quạt "Sơn thuỷ phỏng Ngô Trấn" của Trình Chính Khuê (程正揆), Bảo tàng Nghệ thuật Honolulu, phạm vi công cộng: núi sông liền một mạch, sinh cơ đi suốt chứ không chia ô theo phương.

Phản chứng: vật sản, nhân tính, bốn mùa, năm tài – 物產 品性 四時 五材

Nguyên văn – 原文

試以物產言之。若曰南方火地無大水;北方水地不火食;西方金地不產各材;東方木地不產良金,有是理乎?試以品性言之。盡人皆具五德,若曰東方之人皆無義;西方之人皆無仁;北方之人皆無禮;南方之人皆無智,有是理乎?且不獨觀四時之流行乎,春氣一噓而萬物皆生,不特東南生,而西北無不盡生;秋氣一肅而萬物皆落,不特西北落,而東南無不盡落。是生殺之氣不可以方隅限也。又不觀乎五材之利用乎,棟樑之木遇斧斤以成材;入冶之金,須鍛煉而成器;大塊非耒耜不能耕耘;清泉非爨燎不能飲食。道家者流,神而明之,故有水火交媾、金木合并之義,以為大丹作用,即大易既濟、歸妹之象也。故曰識得五行顛倒顛,便是大羅仙。相生者何嘗生,相剋者何嘗剋乎。

Dịch: Thử lấy vật sản mà nói: nếu bảo phương nam đất hoả không có nước lớn, phương bắc đất thuỷ không ăn đồ nấu lửa, phương tây đất kim không sinh gỗ, phương đông đất mộc không sinh kim tốt, có lý ấy không? Thử lấy phẩm tính mà nói: người ai cũng đủ năm đức, nếu bảo người phương đông đều không có nghĩa, người phương tây đều không có nhân, người phương bắc đều không có lễ, người phương nam đều không có trí, có lý ấy không? Lại không thấy sự lưu hành bốn mùa sao: khí xuân một thở thì muôn vật đều sinh, không riêng đông nam sinh mà tây bắc cũng không chỗ nào không sinh; khí thu một túc thì muôn vật đều rụng, không riêng tây bắc rụng mà đông nam cũng không chỗ nào không rụng. Vậy khí sinh sát không thể hạn theo phương góc. Lại không thấy công dụng của năm tài sao: gỗ làm rường cột gặp rìu búa mới thành tài; kim vào lò phải rèn luyện mới thành đồ; đất lớn không có cày bừa thì không cày cấy được; suối trong không có bếp lửa thì không ăn uống được. Nhà Đạo gia thần minh điều ấy, nên có nghĩa thuỷ hoả giao cấu, kim mộc hợp tịnh để làm phép đại đan, tức là tượng Ký Tế, Quy Muội của Dịch. Nên nói: biết được ngũ hành điên đảo điên, ấy là tiên Đại La. Tương sinh có bao giờ là sinh, tương khắc có bao giờ là khắc đâu.

Giảng: Tưởng Đại Hồng đưa ra bốn phản chứng dễ hiểu, mỗi cái đẩy thuyết phương vị đến chỗ vô lý. Vật sản: phương nam là "hoả" thì không có sông lớn sao? Nhân tính: phương đông là "mộc" (nhân), vậy người phương đông không có nghĩa (kim) sao? Bốn mùa: khí xuân đến thì cả bốn phương đều sinh, khí thu đến thì cả bốn phương đều rụng, sinh sát không theo phương. Năm tài: gỗ cần kim (rìu) mới thành tài, kim cần hoả mới thành đồ, đất cần mộc (cày gỗ) mới cày được, nước cần hoả mới ăn được; tức là cái gọi là "khắc" lại chính là cái làm cho vật thành dụng.

Thợ rèn nung sắt trong lò lửa
Lò rèn: kim cần hoả mới thành đồ dùng, đúng ý Tưởng Đại Hồng rằng cái gọi là "khắc" nhiều khi lại chính là cái làm cho vật thành dụng. Ảnh: A S M Jobaer, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Từ năm tài, ông dẫn sang Đạo gia: thuỷ hoả giao (quẻ Ký Tế, nước trên lửa dưới) và kim mộc hợp là phép luyện đan. Câu "thức đắc ngũ hành điên đảo điên, tiện thị Đại La tiên" là khẩu quyết đan đạo nổi tiếng. Kết luận: "tương sinh có bao giờ là sinh, tương khắc có bao giờ là khắc" (相生者何嘗生,相剋者何嘗剋). Ngũ hành sinh khắc không phải một chiều cố định; đây chính là câu "ngũ hành có điên đảo, tác dụng mỗi thứ có phép riêng" của Tinh Nghĩa Thiên.

Ngọc Xích lấy phương vị bỏ đất đẹp; sinh vượng mộ không hạn theo phương – 以方位廢之

Nguyên văn – 原文

今《玉尺》曰:癸壬來自兌庚,乃作體全之象;坎水迎歸寅卯,名為領氣之神。金臨火位,自焚厥屍;木入金鄉,依稀絕命。……是山川有至美之精英,而以方位廢之也。且五行之論生旺墓,而亦限之以方位,其說起於何人?若以天運言,則陽升而萬物皆生、陰升則萬物皆死,無此生彼死、此死彼生之分也。若以地脈言,有氣則萬物皆生、無氣則在在皆死,無此生彼墓,此旺彼衰之界也。……不知山龍平壤皆有一定之穴、生成之向,豈容拘牽字義,以意推移。朝向論五行固為乖謬、坐山論五行亦未為得也。《玉尺》又兩可其說曰:可合雙山,作用法聯珠之妙;宜從卦例,推求導納甲之宗。又何其鼠首兩端,從無定見耶。

Dịch (tóm ý những đoạn lược): Nay Ngọc Xích nói: Quý Nhâm từ Đoài Canh đến là tượng thể toàn; nước Khảm đón về Dần Mão gọi là thần lĩnh khí; kim gặp phương hoả thì tự đốt thây; mộc vào làng kim thì gần như tuyệt mệnh… Thế là núi sông có tinh anh đẹp nhất mà lấy phương vị bỏ đi. Vả lại ngũ hành luận sinh vượng mộ mà cũng hạn theo phương vị, thuyết ấy từ ai mà ra? Nếu lấy vận trời mà nói, dương thăng thì muôn vật đều sinh, âm thăng thì muôn vật đều chết, không có chỗ này sinh chỗ kia chết. Nếu lấy mạch đất mà nói, có khí thì muôn vật đều sinh, không khí thì chỗ nào cũng chết, không có ranh giới chỗ này sinh chỗ kia mộ, chỗ này vượng chỗ kia suy. … Không biết rằng sơn long, bình dương đều có huyệt nhất định, hướng sinh thành; há để câu nệ nghĩa chữ, theo ý mà dời đổi. Lấy hướng luận ngũ hành vốn là sai, lấy toạ sơn luận ngũ hành cũng chưa phải. Ngọc Xích lại nói nước đôi: có thể hợp song sơn, dùng phép liên châu; nên theo quái lệ, suy cầu gốc nạp giáp. Sao lại đầu chuột hai đường, không có định kiến bao giờ.

Giảng: Đoạn này nêu hậu quả: những câu như "kim gặp phương hoả tự đốt thây" khiến người ta bỏ những cuộc đất đẹp chỉ vì long tròn (kim) mà nằm ở phương nam (hoả). "Núi sông có tinh anh đẹp nhất mà lấy phương vị bỏ đi" là lời than chính của thiên. Rồi ông bác việc định sinh vượng mộ theo phương: theo vận trời thì cả thế giới cùng sinh cùng tử theo mùa; theo mạch đất thì có khí là sinh, không khí là chết; không có ranh giới phương "chỗ này sinh chỗ kia mộ".

Cánh đồng cải vàng mùa xuân
Đồng cải mùa xuân ở Breitau (Đức): theo mùa thì cả một vùng cùng sinh, cùng tàn; theo mạch đất thì chỗ có khí là sinh, không có ranh giới phương cố định. Ảnh: Wolfram Eberius, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Một điểm tinh tế: Tưởng Đại Hồng nói "sơn long bình dương đều có huyệt nhất định, hướng sinh thành". Hướng không phải do người chọn theo nghĩa chữ ngũ hành, mà do đất sinh ra: long đến thế nào, nước ôm thế nào thì hướng là thế ấy. Còn Ngọc Xích lúc thì bảo theo song sơn, lúc bảo theo nạp giáp, "đầu chuột hai đường" (鼠首兩端), không có định kiến.

Lời kết: chỉ xem ngũ tinh của kết thể và thuỷ thành – 山龍只看結體之五星

Nguyên văn – 原文

我願世之學地理者,山龍只看結體之五星、平壤只看水城之五星,此乃五行之真者。苟精其義,雖以步武楊賴亦自不難。至於方位五行,不特小玄空生剋出入、宗廟洪範、雙山三合斷不可信,即正五行八卦五行亦不可拘。此關一破,則正見漸開,邪說盡息,地理之道始有入門。嗟乎,我安得盡洗世人之肺腸,而曉然告之以玄空大卦天元九氣之真訣,使黃石、《青囊》之秘,昭昭乎若揭日月而行也哉。

Dịch: Tôi mong người đời học địa lý: sơn long chỉ xem ngũ tinh của kết thể, bình dương chỉ xem ngũ tinh của thuỷ thành; đó mới là ngũ hành thật. Nếu tinh được nghĩa ấy, dù theo gót Dương Lại cũng không khó. Còn ngũ hành phương vị, không những sinh khắc xuất nhập của tiểu huyền không, tông miếu, hồng phạm, song sơn tam hợp quyết không thể tin, mà ngay cả chính ngũ hành, bát quái ngũ hành cũng không thể câu nệ. Cửa ải này một khi phá được, thì chính kiến dần mở, tà thuyết đều tắt, đạo địa lý mới có cửa vào. Than ôi, ta sao được rửa sạch tâm can người đời, mà rõ ràng bảo cho họ chân quyết huyền không đại quái thiên nguyên cửu khí, khiến bí mật của Hoàng Thạch, Thanh Nang sáng rõ như nâng mặt trời mặt trăng mà đi.

Giảng: Lời kết đưa ra hai quy tắc ngắn gọn: sơn long xem ngũ tinh của kết thể, tức hình sao của huyệt tinh và các ngọn liên quan; bình dương xem ngũ tinh của thuỷ thành, tức hình dòng nước quanh huyệt (nước thẳng mộc, vòng tròn kim, uốn lượn thuỷ, nhọn gãy hoả, vuông thổ). Đây là ngũ hành thật. Rồi ông liệt kê những hệ ngũ hành phương vị không thể tin: tiểu huyền không, tông miếu ngũ hành, hồng phạm ngũ hành, song sơn tam hợp; và ngay cả chính ngũ hành, bát quái ngũ hành cũng không được câu nệ.

Sơ đồ năm hình thuỷ thành quanh huyệt theo ngũ tinh và các hệ ngũ hành phương vị không đáng tin – Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ, Biện Long Ngũ Hành Sở Thuộc
Ngũ hành thật là ngũ tinh của kết thể và của thuỷ thành: nước thẳng mộc, vòng tròn kim, uốn lượn thuỷ, nhọn gãy hoả, vuông thổ. Tiểu huyền không, tông miếu, hồng phạm, song sơn tam hợp đều không thể tin. Vẽ lại theo Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ (Địa Lý Chính Tông) – Phong Thuỷ Liên Hoa

Câu cuối hé lộ hệ thống mà Tưởng Đại Hồng thật sự dùng: "huyền không đại quái thiên nguyên cửu khí", nền của Thanh Nang, Thiên Ngọc mà ông chú. Ông nói đó là phần ông muốn công khai nhưng không thể, chỉ mong "phá được cửa ải này" (bỏ ngũ hành phương vị) để người học có cửa vào. Đây là chỗ cho thấy thiên biện không chỉ phá mà còn chỉ hướng: phá phương vị ngũ hành để mở đường cho quái khí.

Cổng nhỏ trên lối lên núi
Cổng nhỏ trên lối lên núi: thiên biện không chỉ phá thuyết sai mà còn mở cửa cho người học đi vào phép quái khí. Ảnh: M J Roscoe, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Tóm tắt các luận điểm trong bài – 本篇提要

TầngNgọc Xích nóiTưởng Đại Hồng biện
Tiên thiênGán ngũ hành cho tám quẻTám quẻ là thể, ngũ hành là dụng; Khảm là thuỷ tiên thiên, không phải nước có hình
Hậu thiên (sai 1)Tốn mộc, Càn kimBốn góc đều là tứ quý thổ, quy tắc không nhất quán
Tam hợp song sơn (sai 2)Khôn Nhâm Ất thuỷ, Cấn Bính Tân hoả…Quẻ hào loạn, phương vị đảo
Tả hữu toàn, trường sinh (sai 3)Chia âm dương mộc, khởi 12 cungSai trong cái sai
Ngũ hành thậtTên phương vịHình thể và cửu tinh, luôn biến hoá
Sinh vượng mộHạn theo phươngCó khí thì sinh, không khí thì chết, không theo phương
Quy tắc kếtSong sơn, nạp giáp nước đôiSơn long xem ngũ tinh kết thể, bình dương xem ngũ tinh thuỷ thành

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Thiên biện này đặt nền cho cách Phong Thuỷ Liên Hoa đọc ngũ hành: ngũ hành ở trong hình. Khi xem một ngôi mộ, Thầy Vũ Giới dạy học trò gọi tên hình sao của huyệt tinh trước (tròn kim, thẳng mộc, nhọn hoả, vuông thổ, uốn thuỷ), rồi hình của các ngọn tổ, ngọn truyền biến, ngọn phò tá; không bắt đầu bằng việc tra phương vị thuộc hành gì. Với dương trạch, nguyên tắc "bình dương chỉ xem ngũ tinh của thuỷ thành" chuyển thành: xem hình đường phố, dòng kênh quanh nhà, vòng cung là kim (tốt), uốn lượn là thuỷ (tốt), thẳng đâm là mộc tiễn, gãy nhọn là hoả (xấu).

Câu "khí sinh sát không thể hạn theo phương góc" cũng gần với cách Phong Thuỷ Liên Hoa xét thời vận: khí trời từng năm ứng khắp nơi theo vận khí, mạnh yếu ở từng phương thay đổi theo năm, không có phương nào cố định là sinh hay tử. Đó là chỗ dùng vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục. Lý pháp này được chia sẻ trong bộ sách; phần thủ pháp như nhận cửu tinh truyền biến, đọc ngũ tinh của thuỷ thành phải học trực tiếp cùng thầy.

Tóm lại – 總結: Tám quẻ là thể, ngũ hành là dụng; ở tầng tiên thiên chưa thể lấy ngũ hành mà nói. Hậu thiên ngũ hành bốn góc không nhất quán là sai thứ nhất; tam hợp song sơn làm quẻ hào loạn, phương vị đảo là sai thứ hai; chia âm dương theo tả hữu toàn rồi khởi trường sinh là sai trong cái sai. Ngũ hành thật của long là hình thể: thẳng mộc, tròn kim, cong thuỷ, nhọn hoả, vuông thổ, cùng cửu tinh biến thể; ngũ hành luôn biến hoá, không lấy một hành cố định. Vật sản, nhân tính, bốn mùa, năm tài đều cho thấy không thể hạn ngũ hành theo phương; tương sinh chưa hẳn sinh, tương khắc chưa hẳn khắc. Sinh vượng mộ không theo phương: có khí là sinh, không khí là chết. Sơn long chỉ xem ngũ tinh của kết thể, bình dương chỉ xem ngũ tinh của thuỷ thành.

Bài trước: Biện Quý Âm Tiện Dương – tịnh âm tịnh dương.

Bài sau: Biện Tứ Đại Thuỷ Khẩu 辨四大水口 – Thìn Tuất Sửu Mùi.

Nguồn: Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ (平砂玉尺辨偽), thiên Biện Long Ngũ Hành Sở Thuộc (辨龍五行所屬), Tưởng Bình Giai Đại Hồng soạn, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển mười hai, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Thiên dài, nguyên văn đoạn giữa về các câu của Ngọc Xích trích lược (……). Hiệu đính: "八卦總之陰而已" theo văn mạch là "陰陽而已"; "震巽為風雷而可以木言也" theo văn mạch là "不可以木言"; "已丑" đọc là 巳丑; "不持悖於理義" đọc là "不特". Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng sau khi đã đọc ngũ tinh của long và thuỷ thành.
  • Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo hình thể và vận khí Liên Hoa.
  • Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ hình huyệt tinh và hình dòng nước quanh khu đất để gọi đúng ngũ tinh.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Đọc ngũ hành trong hình núi, hình nước là con mắt của người làm nghề; phải nhìn nhiều cuộc đất thật cùng thầy mới tinh. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Ngũ hành của long xác định thế nào? – 龍之五行

Theo Tưởng Đại Hồng, bằng hình thể: thẳng là mộc, tròn là kim, cong là thuỷ, nhọn là hoả, vuông là thổ; và bằng cửu tinh: Tham Lang mộc, Cự Môn thổ, Lộc Tồn thổ, Văn Khúc thuỷ, Liêm Trinh hoả, Vũ Khúc kim, Phá Quân kim, Tả Phụ thổ, Hữu Bật kim.

Tam hợp song sơn sai ở đâu? – 三合雙山之謬

Nó kéo các can, quẻ đứng cạnh một chi vào cục tam hợp, khiến Khôn thành thuỷ, Cấn thành hoả, Càn thành mộc, Tốn thành kim; luận theo bát quái thì quẻ hào rối loạn, luận theo bốn mùa thì phương vị đảo lộn.

Có nên dùng mười hai trường sinh để định sinh vượng mộ của long không? – 長生

Tưởng Đại Hồng nói không. Trường sinh dựng trên ngũ hành phương vị đã sai, lại chia âm dương theo tả hữu toàn, là sai trong cái sai. Sinh vượng ở chỗ có khí hay không có khí, không theo phương.

"Tương sinh chưa hẳn sinh, tương khắc chưa hẳn khắc" là sao? – 相生何嘗生

Gỗ cần rìu (kim) mới thành tài, kim cần lửa mới thành đồ, đất cần cày (mộc) mới cày được, nước cần lửa mới ăn được. Cái gọi là khắc lại làm vật thành dụng; Đạo gia cũng lấy thuỷ hoả giao, kim mộc hợp làm phép đại đan.

Bình dương thì xem ngũ hành ở đâu? – 平壤水城五星

Ở ngũ tinh của thuỷ thành, tức hình dòng nước quanh huyệt: nước vòng tròn là kim, uốn lượn là thuỷ, thẳng là mộc, nhọn gãy là hoả, vuông là thổ.

Từ khoá: bình sa ngọc xích biện nguỵ · 平砂玉尺辨偽 · long ngũ hành · 辨龍五行所屬 · tam hợp song sơn · cửu tinh · tưởng đại hồng · địa lý chính tông

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…