Sơn Long Ngữ Loại
山龍語類 · 龍穴 (地理正宗 卷十一)
Biên tập: họ Vân (雲氏輯, theo bản in), trong dòng Vân Tiều Tưởng Quốc đời Thanh
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Sơn Long Ngữ Loại (山龍語類), phần Long huyệt, bài thứ ba và là bài khép phần Long huyệt. Sáu mục cuối của phần này trả lời ba câu hỏi: huyệt kết ở độ cao nào (cao tụ, thuỳ đầu, đê tàng: ba tầng thiên, nhân, địa của huyệt), huyệt nhận mạch theo chiều nào (hướng thủ: trực nhập, trắc nhập, chuyển nhập; trực lạc, trắc thụ, hồi kết), huyệt thuộc ngũ tinh nào (oa là thuỷ, kiềm là hoả, nhũ là mộc, đột là kim), và cuối cùng là hạ huyệt pháp: đặt chính, lệch trước sau trái phải sẽ thế nào, thập tự định huyệt, nông sâu theo màu đất.
Trả lời nhanh: Cao tụ huyệt kết trên núi cao hay lưng chừng núi, như ném châu, như người đứng thẳng khí nổi lên não, tục gọi ngưỡng cao huyệt. Thuỳ đầu huyệt kết dưới bụng núi, như người ngồi cúi mình khí về đan điền, tục gọi áp sát huyệt. Đê tàng huyệt kết ở đất bằng, như người nằm ngủ khí đi xuống chân, tục gọi thoát kiếp huyệt. Long nhập thủ có ba cách: trực nhập, trắc nhập, chuyển nhập; huyệt tinh hướng thủ cũng ba: trực lạc, trắc thụ, hồi kết. Huyệt tinh theo ngũ tinh: oa thuỷ, kiềm hoả, nhũ mộc, đột kim, bốn hình làm thể ấy là thổ; cốt ở mạch dừng khí súc, đừng chấp. Hạ huyệt: chính long chính huyệt thì đặt chính; lùi sau thì tinh hoa chạy mất, vượt trước thì sinh khí không tới, lệch trái con trưởng suy, lệch phải con út cô hàn. Oa không táng giữa lòng, đột không táng đỉnh. Sai một ngón tay như cách vạn trùng núi. Nông sâu xem màu đất; giếng sâu không quá năm thước, thái cực vựng không được cuốc vỡ, kỵ long huyệt không nên mở lớn.
Thầy Vũ Giới giảng: "Tìm được huyệt mới là chín phần; phần thứ mười là đặt quan. Lùi một chút, tiến một chút, lệch trái lệch phải một chút, sách xưa đều đã nói rõ hậu quả. Câu 'sai một ngón tay như cách vạn trùng núi' không phải nói quá."
Ba tầng huyệt: cao tụ, thuỳ đầu, đê tàng – 高聚 垂頭 低藏
Nguyên văn – 原文
高聚穴結於高山之上。或結於半山之中。高飛有如拋珠。一名飛結。此如人身挺立。氣浮於腦。俗呼爲仰高穴是也。
垂頭穴結於山腹之下。一名中停穴。此如人之曲身而坐。氣歸丹田。俗呼爲壓煞穴是也。
低藏穴結於平地。一名潛結。此如人身寢息。氣行於足。俗呼爲脫刦穴是也。
Dịch: Cao tụ huyệt kết trên núi cao, hoặc kết ở lưng chừng núi, bay cao như ném hạt châu, tên khác là phi kết. Như thân người đứng thẳng, khí nổi lên não; tục gọi là ngưỡng cao huyệt. Thuỳ đầu huyệt kết dưới bụng núi, tên khác là trung đình huyệt. Như người cúi mình mà ngồi, khí về đan điền; tục gọi là áp sát huyệt. Đê tàng huyệt kết ở đất bằng, tên khác là tiềm kết. Như thân người nằm ngủ, khí đi xuống chân; tục gọi là thoát kiếp huyệt.
Giảng: Ba mục này dùng hình ảnh thân người theo ba tư thế để nói ba tầng huyệt. Người đứng thẳng thì khí dồn lên đầu; huyệt cao tụ kết trên đỉnh hoặc lưng chừng núi cao, như một hạt châu được ném lên. Đây là tầng "thiên" của huyệt, thường gọi là thiên huyệt hay ngưỡng cao huyệt (huyệt phải ngửa nhìn lên). Điều kiện là bốn bề phải có núi cao ngang tầm che chắn, nếu không huyệt sẽ bị gió.

Người ngồi cúi mình thì khí về đan điền ở bụng; huyệt thuỳ đầu kết ở bụng núi, lưng chừng phía dưới, chỗ núi cúi đầu xuống. Đây là tầng "nhân", gọi là trung đình huyệt. Tên tục "áp sát" (壓煞) có nghĩa là huyệt đè lên sát khí: đầu núi cúi xuống đè chặt mạch thô, khí đã thuần. Người nằm ngủ thì khí đi xuống chân; huyệt đê tàng kết ở đất bằng dưới chân núi, ẩn kín, gọi là tiềm kết. Đây là tầng "địa". Tên tục "thoát kiếp" (脫刦) có nghĩa là huyệt đã thoát khỏi kiếp sát của núi cao, khí đã hoàn toàn thuần hoà.

Ba tầng này rất tiện dùng khi đi núi: đứng trước một quả núi, trước hết hỏi khí đang ở tầng nào. Núi có thế đứng thẳng, bốn bề cao ngang thì tìm trên cao; núi cúi đầu, bụng mở thì tìm giữa; núi đổ dài xuống đồng thì tìm dưới chân. Tìm sai tầng thì dù đúng hình cũng không gặp khí.
Hướng thủ: ba cách nhập thủ, ba cách huyệt tinh – 向首論
Nguyên văn – 原文
凡龍入首。其格有三。曰直入。曰側入。曰轉入。穴星向首。亦有三格。曰直落。曰側授。曰回結。凡此三格。無論直龍側龍轉龍。決在低藏之脈。若是拋珠垂頭之結。其辨屬在龍身也。
Dịch: Phàm long nhập thủ, cách có ba: trực nhập, trắc nhập, chuyển nhập. Huyệt tinh hướng thủ cũng có ba cách: trực lạc, trắc thụ, hồi kết. Ba cách này, bất luận trực long, trắc long hay chuyển long, quyết định ở mạch đê tàng. Nếu là kết ném châu (cao tụ) hay thuỳ đầu thì việc phân biệt thuộc về thân long.
Giảng: "Nhập thủ" là đoạn long đi vào huyệt. Long có thể đi thẳng vào (trực nhập), đi từ bên cạnh vào (trắc nhập), hoặc vòng lại mà vào (chuyển nhập). Tương ứng, huyệt tinh cũng có ba cách nhận: thẳng rơi xuống (trực lạc), nhận từ bên (trắc thụ), và quay đầu kết lại (hồi kết, tức hồi long cố tổ: huyệt quay về nhìn tổ sơn). Đây là bộ khung để đọc hướng của huyệt so với đường long đến.

Câu sau rất tinh: ba cách này chỉ dùng để phân biệt ở mạch đê tàng, tức huyệt ở đất bằng. Còn huyệt cao tụ và thuỳ đầu thì việc phân biệt thuộc về thân long. Lý do: ở núi, hướng của huyệt gần như do thân núi quyết định, nhìn thân là biết; còn ở đất bằng, mạch chìm, phải đọc kỹ đường mạch nhập thủ mới biết huyệt nhận theo chiều nào. Đây lại là ý "núi cao không quý đột, đất bằng không quý oa": mỗi tầng địa hình có cách đọc riêng.
Huyệt tinh và ngũ tinh – 穴星辨
Nguyên văn – 原文
穴星乃穴形之象。穴形五星。窩者水。鉗者火。乳者木。突者金。四者體若載方。土象也。夫此窩鉗乳突。乃穴形總持。其間變化固不一端。主要在提氣脈。金體爲用。天元歌云。穴不起頂非眞穴是也。又云。昔人辨穴決以五星。金星宜開口。木星宜包節。水星宜起泡。火星宜剪尖。土星宜掛角。固也。然要在乎脈止氣蓄。若然拘執。不得穴之眞竅矣。
Dịch: Huyệt tinh là tượng của hình huyệt. Hình huyệt theo ngũ tinh: oa là thuỷ, kiềm là hoả, nhũ là mộc, đột là kim; bốn hình mà thể như chở vuông, ấy là tượng thổ. Oa kiềm nhũ đột là tổng trì của hình huyệt, trong đó biến hoá vốn không một mối, chủ yếu ở nắm được khí mạch, lấy thể kim làm dụng. Thiên Nguyên Ca nói: "huyệt không nổi đỉnh không phải huyệt thật" là vậy. Lại nói: người xưa phân huyệt quyết bằng ngũ tinh: kim tinh nên mở miệng, mộc tinh nên bao đốt, thuỷ tinh nên nổi bọt, hoả tinh nên cắt nhọn, thổ tinh nên treo góc. Đúng vậy; nhưng cốt yếu ở chỗ mạch dừng khí súc. Nếu chấp cứng thì không được chân khiếu của huyệt.
Giảng: Mục này nối bốn hình huyệt với ngũ hành. Oa lõm chứa như nước, thuộc thuỷ; kiềm hai cẳng nhọn như ngọn lửa chia, thuộc hoả; nhũ dài rủ như cành cây, thuộc mộc; đột tròn như chuông úp, thuộc kim; còn bốn hình ấy đặt trên một thể vuông vức thì thuộc thổ. Câu then chốt là "lấy thể kim làm dụng": dù huyệt hình gì, ở chính chỗ huyệt phải có một chút tròn nổi (kim), nên Thiên Nguyên Ca nói huyệt không nổi đỉnh không phải huyệt thật. Ý này khớp với mục kiềm ở bài trước: giữa kiềm phải hơi có đột.

Tiếp theo là năm câu quyết cổ để điểm huyệt trên từng loại sao núi: kim tinh (núi tròn) huyệt ở chỗ mở miệng (khai khẩu, như oa trên đỉnh tròn); mộc tinh (núi thẳng) huyệt ở chỗ có đốt bao (như đốt tre, chỗ thân thắt lại); thuỷ tinh (núi uốn lượn) huyệt ở chỗ nổi bọt (một gò nhỏ trên thân sóng); hoả tinh (núi nhọn) huyệt ở chỗ cắt nhọn (chỗ ngọn lửa đã tắt, đầu nhọn được cắt bằng); thổ tinh (núi vuông) huyệt ở chỗ treo góc (góc của khối vuông). Sách nói những câu ấy đúng, nhưng lập tức nhắc: cốt yếu là mạch dừng khí súc, chấp cứng vào ngũ tinh thì không được chân khiếu.

Hạ huyệt pháp: chính, lệch, thập tự, nông sâu – 下穴法
Nguyên văn – 原文
下穴點穴扦葬也。正龍正穴。法則正下。失後者情華走失。過前者生氣不濟。偏左者長子銷削。偏右者少子孤寒。諺云。下穴猶饒取日火。上下左右皆不可。龍頭轉結者。有似穴側。其實非穴側也。穴正而龍側也。窩穴不葬心。突穴不葬頂。取的之法也。古語云。若還差一指。如隔萬重山。裁穴定向。約定穴星十字之形。姜氏云。明此十字。則穴之上下左右向之偏正饒減。盡於此矣。
穴有淺深。辨在土色。面浮之土皮膚也。爲一色。其下堅潤之土。又是一色。藏棺之所也。藏棺下土。乃爲穴底。質則剛硬粗濁。反此則凶。穴之吞吐沉浮。事以開鑿堆培。用此爲則。又云。精華外露之氣如花。宜葬其皮。精華內蘊之氣如果。宜葬其骨。井深不過五尺。太極暈不宜鉏破。騎龍穴不宜大開。一不合法。損傷穴氣矣。
Dịch: Hạ huyệt là điểm huyệt cắm táng. Chính long chính huyệt thì phép là đặt chính. Lùi về sau thì tình hoa chạy mất, vượt về trước thì sinh khí không tới, lệch trái thì con trưởng hao mòn, lệch phải thì con út cô hàn. Ngạn ngữ nói: hạ huyệt như lấy lửa mặt trời, trên dưới trái phải đều không được. Long quay đầu kết lại thì có vẻ như huyệt lệch, thật ra không phải huyệt lệch, mà là huyệt chính còn long lệch. Oa huyệt không táng giữa lòng, đột huyệt không táng đỉnh, đó là phép lấy đích. Lời xưa nói: nếu còn sai một ngón tay, như cách vạn trùng núi. Cắt huyệt định hướng, ước định theo hình chữ thập của huyệt tinh. Họ Khương nói: rõ chữ thập này thì trên dưới trái phải của huyệt, lệch chính, thêm bớt của hướng đều ở cả đây. Huyệt có nông sâu, phân biệt ở màu đất. Lớp đất nổi trên mặt là da, một màu; lớp đất cứng nhuận bên dưới lại một màu, là chỗ chứa quan tài. Đất dưới chỗ chứa quan là đáy huyệt, chất cứng thô đục; ngược lại thế là hung. Việc nuốt nhả chìm nổi của huyệt, đào khoét hay đắp bồi, đều lấy đây làm phép. Lại nói: khí tinh hoa lộ ra ngoài như hoa thì táng ở da, khí tinh hoa ẩn trong như quả thì táng ở cốt. Giếng sâu không quá năm thước; thái cực vựng không được cuốc vỡ; kỵ long huyệt không nên mở lớn. Một điều không hợp phép là tổn thương khí huyệt.
Giảng: Đây là mục thực hành cụ thể nhất trong cả sách. Đoạn đầu nói về sai lệch vị trí: chính long chính huyệt thì đặt chính giữa. Lùi sau quá thì tình hoa (cái tinh của khí) đã chạy qua; tiến trước quá thì sinh khí chưa tới; lệch trái thì ứng con trưởng suy (bên Thanh Long ứng trưởng), lệch phải thì ứng con út nghèo hiu quạnh (bên Bạch Hổ ứng út). Ngạn ngữ "như lấy lửa mặt trời": người xưa dùng gương lõm hội tụ ánh mặt trời để lấy lửa, lệch tiêu điểm một chút là không cháy.

Có một trường hợp đặc biệt: long quay đầu kết (hồi kết) thì huyệt trông như đặt lệch so với thân núi. Sách nói rõ: huyệt không lệch, mà long lệch. Đặt theo huyệt, đừng đặt theo long. Hai câu "oa không táng giữa lòng, đột không táng đỉnh" là phép lấy đích: lòng oa là chỗ nước đọng, đỉnh đột là chỗ gió lộng; huyệt của oa ở chỗ hơi nổi trong lòng, huyệt của đột ở chỗ hơi lõm dưới đỉnh. Câu "sai một ngón tay như cách vạn trùng núi" nói độ chính xác mà nghề này đòi hỏi.

Công cụ để đạt độ chính xác ấy là "thập tự" (十字): kẻ một đường dọc theo mạch đến (từ huyệt tinh xuống) và một đường ngang giữa hai cánh long hổ; giao điểm là tâm huyệt. Họ Khương nói: rõ chữ thập thì trên dưới trái phải, lệch chính, thêm bớt của hướng đều giải quyết được. Đây cũng là phép "thiên tâm thập đạo" mà các sách khác nhắc: bốn phía trước sau trái phải đều có núi ứng, giao nhau ở huyệt.

Đoạn sau nói về nông sâu, và tiêu chuẩn là màu đất. Lớp mặt là "da", một màu; đào xuống gặp lớp đất cứng nhuận, khác màu, là chỗ đặt quan; dưới đó là "đáy huyệt", đất cứng thô đục. Nếu thứ tự ngược lại (trên cứng dưới bở) là hung. Câu "như hoa táng da, như quả táng cốt" được dẫn lại từ Tinh Nghĩa Thiên, cho thấy hai sách cùng một mạch. Ba điều kiêng cuối cùng rất cụ thể: giếng (huyệt đào) không sâu quá năm thước; gặp thái cực vựng thì không được cuốc vỡ vòng vựng; kỵ long huyệt (trên sống long) không được đào mở rộng, vì long còn đi, mở rộng sẽ cắt đứt mạch.

Tóm tắt các mục trong bài – 本篇提要
| Mục | Nội dung chính | Dùng khi xem đất |
|---|---|---|
| Cao tụ 高聚 | Huyệt trên cao, như người đứng, khí lên não | Bốn bề phải cao ngang che gió |
| Thuỳ đầu 垂頭 | Huyệt bụng núi, như người ngồi, khí về đan điền | Tìm chỗ núi cúi đầu |
| Đê tàng 低藏 | Huyệt đất bằng, như người nằm, khí xuống chân | Đọc kỹ mạch nhập thủ |
| Hướng thủ 向首 | Trực, trắc, chuyển nhập; trực lạc, trắc thụ, hồi kết | Dùng chủ yếu ở huyệt đê tàng |
| Huyệt tinh 穴星 | Oa thuỷ, kiềm hoả, nhũ mộc, đột kim, thể vuông thổ | Huyệt phải nổi đỉnh; đừng chấp ngũ tinh |
| Hạ huyệt 下穴 | Chính, lệch, thập tự, nông sâu theo màu đất | Oa không táng lòng, đột không táng đỉnh; giếng ≤ 5 thước |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Mục hạ huyệt pháp là phần Phong Thuỷ Liên Hoa dạy kỹ nhất trong thực hành âm trạch. Thầy Vũ Giới luôn làm đúng thứ tự của sách: xác định tầng huyệt (cao, giữa, thấp), xác định cách nhập thủ, kẻ thập tự để định tâm, rồi đào thử xem màu đất trước khi quyết định độ sâu. Câu "lệch trái con trưởng, lệch phải con út" cũng được Thầy dùng khi xem lại các ngôi mộ cũ: đối chiếu vị trí mộ với tâm thập tự thường giải thích được vì sao trong một nhà, chi này thịnh chi kia suy.
Trong dương trạch, ba tầng cao tụ, thuỳ đầu, đê tàng chuyển thành chuyện chọn tầng ở trong nhà cao tầng hay chọn vị trí nhà trên sườn dốc: lưng chừng dốc, chỗ đất cúi xuống và có mặt bằng, thường là chỗ tốt nhất (trung đình). Phần trời, Phong Thuỷ Liên Hoa phối thêm vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục để chọn năm tháng hạ huyệt, động thổ cho hợp khí. Lý pháp này được chia sẻ trong bộ sách; phần thủ pháp như kẻ thập tự, đọc màu đất, định độ sâu phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Huyệt có ba tầng: cao tụ như người đứng khí lên não, thuỳ đầu như người ngồi khí về đan điền, đê tàng như người nằm khí xuống chân. Long nhập thủ có trực, trắc, chuyển; huyệt tinh có trực lạc, trắc thụ, hồi kết, phân biệt chủ yếu ở đất bằng. Oa thuỷ, kiềm hoả, nhũ mộc, đột kim, thể vuông là thổ; huyệt phải nổi đỉnh, nhưng cốt yếu là mạch dừng khí súc. Hạ huyệt phải chính: lùi thì mất tình hoa, tiến thì thiếu sinh khí, lệch trái hại trưởng, lệch phải hại út; oa không táng lòng, đột không táng đỉnh; kẻ thập tự định tâm; nông sâu theo màu đất; giếng không quá năm thước, không cuốc vỡ vựng, không mở lớn kỵ long huyệt. Phần Long huyệt kết thúc ở đây; bài sau sang phần Sa.
Bài trước: Thạch huyệt, thái cực vựng, chân thổ, dựng dục, nghênh tiếp, đệ đoạt.
Bài sau: Sa (1) – quan trục, giang giáp, hoa cái, hộ long, nhiêu trạo, long hổ 關軸 扛夾 龍虎.
Nguồn: Sơn Long Ngữ Loại (山龍語類), phần Long huyệt, các mục Cao tụ huyệt, Thuỳ đầu huyệt, Đê tàng huyệt, Hướng thủ luận, Huyệt tinh biện, Hạ huyệt pháp, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển mười một, trang 281–282, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Hiệu đính: chữ in 遷 trong "點穴遷葬" đọc là 扦 (cắm táng). Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo đường mạch nhập thủ và trục thập tự của huyệt.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, chọn năm tháng hạ huyệt theo vận khí Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ chữ thập định tâm huyệt, vị trí long hổ để kiểm độ lệch.
Bài liên quan – 相關文章
- Sơn Long Ngữ Loại 山龍語類: Long huyệt oa, kiềm, nhũ, đột
- Sơn Long Ngữ Loại 山龍語類: Thạch huyệt, thái cực vựng
- Tinh Nghĩa Thiên 精義篇: phép toạ, phép tác, nông sâu
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Kẻ thập tự, đọc màu đất, định độ sâu là những việc sai một ngón tay là hỏng, phải làm cùng thầy nhiều lần mới quen tay. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Cao tụ, thuỳ đầu, đê tàng là gì? – 高聚 垂頭 低藏
Là ba tầng huyệt: cao tụ kết trên cao hay lưng chừng núi cao, như người đứng khí lên não; thuỳ đầu kết ở bụng núi, như người ngồi khí về đan điền; đê tàng kết ở đất bằng, như người nằm khí xuống chân.
Đặt huyệt lệch thì ảnh hưởng thế nào? – 下穴偏差
Theo Sơn Long Ngữ Loại: lùi sau thì tình hoa chạy mất, tiến trước thì sinh khí không tới, lệch trái thì con trưởng hao mòn, lệch phải thì con út cô hàn. Sai một ngón tay như cách vạn trùng núi.
Vì sao oa không táng giữa lòng, đột không táng đỉnh? – 窩不葬心 突不葬頂
Lòng oa là chỗ nước đọng, đỉnh đột là chỗ gió lộng. Huyệt của oa ở chỗ hơi nổi trong lòng, huyệt của đột ở chỗ hơi lõm dưới đỉnh; đó là phép lấy đích.
Thập tự định huyệt là gì? – 十字定穴
Là kẻ một đường dọc theo mạch đến và một đường ngang giữa hai cánh long hổ, giao điểm là tâm huyệt. Họ Khương nói rõ chữ thập thì trên dưới trái phải, lệch chính của hướng đều giải quyết được.
Huyệt đào sâu bao nhiêu? – 穴之淺深
Theo màu đất: qua lớp da mặt, đến lớp đất cứng nhuận khác màu là chỗ đặt quan; dưới đó là đáy huyệt. Sách dặn giếng sâu không quá năm thước, gặp thái cực vựng không được cuốc vỡ.









