Sơn Long Ngữ Loại
山龍語類 · 龍沙 (地理正宗 卷十一)
Biên tập: họ Vân (雲氏輯, theo bản in), trong dòng Vân Tiều Tưởng Quốc đời Thanh
Bản gốc: Địa Lý Chính Tông, Văn Minh thư cục Thượng Hải 1926.
Sơn Long Ngữ Loại (山龍語類) bước sang phần thứ ba, Long sa (龍沙): những ngọn núi, gò đất quanh long và huyệt. Phần này cũng có mười sáu điều. Bài này giảng lời tổng luận về sa và tám mục đầu, tức các sa đi kèm thân long cho đến hai sa sát huyệt: quan trục, giang giáp, hoa cái, hộ long, nhiêu trạo, thủ giáp, nghênh tống và long hổ. Tư tưởng xuyên suốt là câu của Ngô Cảnh Loan: "sa như con gái đi lấy chồng, sang hèn theo chồng". Sa tốt hay xấu là do long, không phải ngược lại.
Trả lời nhanh: Sa là dư khí của long phát lộ ra, tức hai sao phụ bật của bản long chuyển hoá thành cửu tinh để làm phò tá cho thân chủ. Chầu ôm là có tình, xiên bay quay đi là vô ý. Long thật thì sa sống mà có tình, long giả thì sa chết mà vô ý. Tông Dương Tử nói: có long ấy thì có huyệt ấy, có huyệt ấy thì có sa thuỷ ấy; việc phân biệt là ở long huyệt, không ở sa thuỷ. Long quý sa tiện thì tiện hoá quý, long tiện sa quý thì quý thành tiện; sa như gả con gái, sang hèn theo chồng. Quan trục là đá lạ hai bên thân long, trái là quan, phải là trục. Giang giáp là sao hộ trợ hai bên, cong như cánh cung là giang, khách sơn cùng chầu là giáp. Hoa cái là ba ngọn đứng như chữ phẩm, cực quý. Hộ long chỉ dùng cho sa có kết, cùng tổ với bản long như anh em. Nghênh tống là sao giúp long đi: thuận theo là tống, quay ngược lại là nghênh. Long hổ là sa vệ khí hai bên huyệt, trái thanh long, phải bạch hổ, có mười một hình cát và mười một hình hung; long có lực thì huyệt nương trái, hổ có lực thì huyệt nương phải.
Thầy Vũ Giới giảng: "Người mới học hay đếm sa: bao nhiêu ngọn bút, bao nhiêu ấn, bao nhiêu kiếm. Sơn Long Ngữ Loại dạy ngược lại: sa không định long, long định sa. Long thật thì ngọn núi nhọn là văn bút; long giả thì cùng ngọn ấy là dao đồ tể."
Tổng luận về sa: sang hèn theo chồng – 龍沙總論
Nguyên văn – 原文
沙者。龍之餘氣發露。卽本龍輔弼二星。轉而化成九星。以爲主身佐佑也。朝拱環抱則有情。斜飛反去乃無意。其形尖圓平正。秀麗端莊者吉。破碎欹斜。形容媿拙者凶。……陡峻一邊爲背。平坦一邊爲面。龍有背面。面者脈之所出。沙有背面。面者情之所交。直射主龍者爲殺。長拕遠拽者爲刦。殺沙衝撞弱主。刦沙照處無地。龍眞則沙活而有情。龍假則沙死而無意。
宗陽子云。有是龍則有是穴。有是穴則有是沙水。未有龍眞穴的而沙水不稱者也。亦未有龍穴不眞而沙水合格者也。是辨在龍穴。不在沙水也。……廖公消沙。分富貴賤三科。乃取象應類。不可拘執。蓋沙隨龍穴以爲吉凶。龍貴沙賤。賤而化貴。龍賤沙貴。貴而爲賤。吳景鸞云。沙如嫁女。貴賤從夫是也。……可因龍而狀沙之形象。不可因沙而定龍之吉凶。
或問護山何以稱沙。曰沙者石之散氣也。……護山者。龍之散氣也。龍到之處。左右之山來護。……故謂之沙。但亦極有靈。不然雖有賓主。不知朝拱矣。
此以下十六條。皆龍沙之辨。
Dịch: Sa là dư khí của long phát lộ ra, tức hai sao phụ bật của bản long chuyển mà hoá thành cửu tinh, để làm phò tá cho thân chủ. Chầu ôm vòng quanh là có tình, xiên bay quay đi là vô ý. Hình nhọn, tròn, bằng, chính, đẹp đẽ đoan trang là cát; vỡ vụn nghiêng lệch, dáng vụng là hung. … Bên dốc gắt là lưng, bên bằng phẳng là mặt. Long có lưng mặt, mặt là chỗ mạch ra; sa có lưng mặt, mặt là chỗ tình giao. Bắn thẳng vào long chủ là sát; kéo dài lôi xa là kiếp. Sa sát xung vào chủ yếu, sa kiếp soi đến đâu thì đất ấy không còn. Long thật thì sa sống mà có tình, long giả thì sa chết mà vô ý. Tông Dương Tử nói: có long ấy thì có huyệt ấy, có huyệt ấy thì có sa thuỷ ấy; chưa có long thật huyệt đúng mà sa thuỷ không xứng, cũng chưa có long huyệt không thật mà sa thuỷ hợp cách. Vậy phân biệt là ở long huyệt, không ở sa thuỷ. … Liêu công tiêu sa chia ba khoa phú, quý, tiện, là lấy tượng ứng loại, không thể chấp cứng. Vì sa theo long huyệt mà thành cát hung: long quý sa tiện thì tiện hoá quý, long tiện sa quý thì quý thành tiện. Ngô Cảnh Loan nói "sa như gả con gái, sang hèn theo chồng" là vậy. … Có thể nhân long mà tả hình tượng của sa, không thể nhân sa mà định cát hung của long. Có người hỏi: núi hộ sao gọi là sa? Đáp: sa là tán khí của đá… núi hộ là tán khí của long, long đến đâu thì núi hai bên đến hộ… nên gọi là sa. Nhưng nó cũng rất có linh, nếu không thì dù có chủ khách cũng không biết chầu về. Từ đây trở xuống mười sáu điều đều là phân biệt long sa.
Giảng: Tổng luận về sa là một trong những đoạn hay nhất của sách. Câu đầu định nghĩa: sa là dư khí của long, do hai sao phụ bật hoá thành chín sao để phò tá. Tức là sa không phải vật ngoài; nó là phần thừa của chính long, giống như cành lá là dư khí của thân cây. Sa có tình khi chầu ôm, vô ý khi xiên bay quay đi. Sa cũng có lưng có mặt: bên dốc là lưng, bên thoải là mặt; mặt sa quay về huyệt là có tình.

Hai loại sa xấu được định nghĩa rõ: "sát" (殺) là sa bắn thẳng vào long chủ, như mũi giáo; "kiếp" (刦) là sa kéo dài lôi đi xa, cướp khí của long. Sa sát hại chủ yếu; sa kiếp chiếu vào đâu thì chỗ ấy không có đất. Nhưng câu then chốt là: long thật thì sa sống có tình, long giả thì sa chết vô ý. Tông Dương Tử nói thẳng: có long thật huyệt đúng thì sa thuỷ tự xứng; việc phân biệt là ở long huyệt, không ở sa thuỷ. Người đi tìm huyệt bằng cách đếm sa là "xuất chủ nhập nô", bỏ chủ theo đầy tớ, mò mẫm trong tối.
Liêu Kim Tinh (Liêu công) chia sa thành ba khoa phú, quý, tiện; sách nói đó chỉ là lấy tượng ứng loại, không được chấp. Câu của Ngô Cảnh Loan là kết luận: "sa như gả con gái, sang hèn theo chồng". Long quý thì sa dù tầm thường cũng hoá quý; long tiện thì sa dù đẹp cũng thành tiện. Sa như đồ dùng của người: người sang thì đồ dùng là ấn kiếm, người hèn thì cùng hình ấy chỉ là dụng cụ. Vì vậy: nhân long mà tả hình sa, không nhân sa mà định long.

Đoạn hỏi đáp cuối giải thích chữ "sa" (沙, cát): cát là tán khí của đá, núi hộ là tán khí của long. Long gốc ở xương (đá), núi hộ là khí tinh của xương tản ra, thành những núi "không vong vô mạch", không có mạch riêng, nên gọi là sa. Nhưng sách thêm một câu đẹp: sa "cũng rất có linh", nếu không thì dù có chủ có khách cũng không biết chầu về. Sa không có mạch nhưng có tình.
Quan trục, giang giáp, hoa cái – 關軸 扛夾 華蓋
Nguyên văn – 原文
關軸者。乃龍兩旁貼身之迎接也。龍峯開帳。兩臂垂下。各生異石。如龜如蛇。護拓本龍。在左者爲關。在右者爲軸。龍自龍樓寶殿而下。旁有此星。則稱天關地軸。其餘龍去之後。兩旁雖有異石護拓。祇可云左關右軸。不得以天地二字加之。
扛夾者。乃龍兩旁護助之星。本龍兩臂曲轉相迎。形如彎弓。爲扛星。兩旁客山齊拱者。爲夾星。入龍入首起頂。貼身夾峰。左爲傳送。右爲功曹。
華蓋星。乃龍峰本身前面貼生兩護。共成三峰。同形卓立。中峰高。左右兩峯低。有如品字之形。中峰者正龍也。左右兩峰爲輔弼。三峰端正秀麗。尖則皆尖。圓則皆圓。方則皆方。有一相雜。形不具矣。星峰有此。龍之至貴者也。
Dịch: Quan trục là sự nghênh tiếp sát thân hai bên long. Đỉnh long mở trướng, hai tay rủ xuống, mỗi bên sinh đá lạ, như rùa như rắn, đỡ hộ bản long; bên trái là quan, bên phải là trục. Long từ Long Lâu Bảo Điện đi xuống mà bên cạnh có sao này thì gọi là thiên quan địa trục; những chỗ khác sau khi long đi, hai bên dù có đá lạ đỡ hộ, chỉ gọi là tả quan hữu trục, không được thêm hai chữ thiên địa. Giang giáp là sao hộ trợ hai bên long. Hai tay của bản long cong quay đón nhau, hình như cánh cung, là giang tinh; núi khách hai bên cùng chầu là giáp tinh. Long vào đến nhập thủ, nổi đỉnh, ngọn kẹp sát thân thì bên trái là Truyền Tống, bên phải là Công Tào. Hoa cái tinh là phía trước thân ngọn long sinh sát hai ngọn hộ, cùng thành ba ngọn, cùng hình đứng sừng sững, ngọn giữa cao, hai ngọn trái phải thấp, như hình chữ phẩm (品). Ngọn giữa là chính long, hai ngọn trái phải là phụ bật. Ba ngọn đoan chính đẹp đẽ: nhọn thì đều nhọn, tròn thì đều tròn, vuông thì đều vuông; có một ngọn lẫn khác thì hình không đủ. Sao núi có hình này là long chí quý.
Giảng: Ba mục này nói về sa sát thân long, theo thứ tự từ trên tổ xuống. "Quan trục" (關軸) là những tảng đá lạ ở hai cánh tay của ngọn long mở trướng, hình như rùa như rắn. Tên gọi có thứ bậc: chỉ khi long xuất phát từ Long Lâu Bảo Điện (những ngọn tổ quý nhất, đã giảng ở bài Thái Tổ) thì mới gọi "thiên quan địa trục"; ở những đoạn sau chỉ gọi "tả quan hữu trục". Đây là ví dụ cho nguyên tắc "sa theo long": cùng là đá lạ, ở long quý thì tên quý.

"Giang giáp" (扛夾) chia hai: giang là hai tay của chính bản long cong lại đón nhau như cánh cung (sa của nhà); giáp là núi khách hai bên cùng chầu vào (sa của ngoài). Đến chỗ nhập thủ, hai ngọn kẹp sát thân có tên riêng: trái là Truyền Tống, phải là Công Tào. Hai tên này mượn từ tên các thần tướng trong lục nhâm (truyền tống ứng Thân, công tào ứng Dần), ở đây chỉ dùng làm tên gọi vị trí, không cần suy theo lục nhâm.
"Hoa cái" (華蓋) là cách sa đẹp nhất của thân long: ba ngọn đứng như chữ 品, ngọn giữa cao là chính long, hai ngọn thấp là phụ bật. Điều kiện khắt khe: ba ngọn phải cùng hình, nhọn thì đều nhọn, tròn thì đều tròn, vuông thì đều vuông; lẫn một ngọn khác hình là không thành. Sách nói sao núi có hình này là long chí quý. Hoa cái vốn là tên chiếc lọng của vua, cũng là tên một chòm sao che trên Tử Vi.

Hộ long, nhiêu trạo, thủ giáp – 護龍 橈棹 守峽
Nguyên văn – 原文
護龍者。乃龍兩旁大迎大送。見於本龍貼身迎送之外之沙。今人不問本龍自發。與客山來應。概稱爲護龍。其實護而稱龍者。必是有結之沙。如同宗共祖分出。而爲本龍之兄弟者。方可當其名也。手足之間。自有情誼相關。故來護耳。此沙特意重於作朝。外復能湊爲城郭。結水口。又必盡其餘力而後已。
橈棹。進船器。短曰橈。長曰棹。橈則前划。棹則後推。此借以明龍之脚手。或前去。或橫行。或反走。或爲分龍。取類稱名。與他沙剗論者有殊。
守峽星。乃龍過峽之處。或左或右。旁起一峯。脚不出行者是也。亦有拖脚延袤前去。或再起峯。此又爲正龍護關峽。非分龍也。
Dịch: Hộ long là sa đại nghênh đại tống hai bên long, hiện ra ở ngoài lớp nghênh tống sát thân của bản long. Người nay không hỏi là tự bản long phát ra hay núi khách đến ứng, đều gọi chung là hộ long. Thật ra, đã hộ mà được gọi là "long" thì phải là sa có kết, như cùng tông cùng tổ tách ra, làm anh em của bản long, mới đáng tên ấy. Tình tay chân tự có tình nghĩa liên quan, nên đến hộ. Sa này có ý trọng ở việc làm triều; bên ngoài lại có thể góp làm thành quách, kết thuỷ khẩu, đem hết sức thừa rồi mới thôi. Nhiêu trạo là dụng cụ đẩy thuyền, ngắn gọi là nhiêu, dài gọi là trạo; nhiêu thì khua phía trước, trạo thì đẩy phía sau. Đây mượn để chỉ chân tay của long: hoặc đi về trước, hoặc đi ngang, hoặc chạy ngược, hoặc làm phân long. Lấy loại mà đặt tên, khác với các sa khác bàn riêng. Thủ giáp tinh là ở chỗ long quá giáp, hoặc trái hoặc phải, bên cạnh nổi một ngọn mà chân không chìa ra đi. Cũng có khi kéo chân trải dài về trước, hoặc lại nổi ngọn, đó vẫn là hộ quan giáp cho chính long, không phải phân long.
Giảng: "Hộ long" (護龍) là một tên bị dùng sai nhiều. Sách phân biệt rõ: sa sát thân là nghênh tống nhỏ; bên ngoài lớp ấy là đại nghênh đại tống. Nhưng không phải núi nào ở ngoài cũng gọi là hộ long. Chỉ những dải núi có kết riêng, cùng tổ với bản long, như anh em ruột, mới đáng chữ "long". Vì là anh em nên có tình: chúng đến làm triều sơn, góp thành vòng thành quách, kết thuỷ khẩu, "đem hết sức thừa rồi mới thôi". Một hình ảnh rất người: anh em giúp nhau đến cùng.

"Nhiêu trạo" (橈棹) mượn hình mái chèo: nhiêu ngắn khua phía trước, trạo dài đẩy phía sau. Đây là những chân núi mọc ra từ thân long, làm cho long "đi" được, như chân chèo làm thuyền đi. Chân hướng về trước là long đang tiến, chân ngang là long đi ngang, chân ngược là long sắp quay. Đọc hướng chân chèo là đọc hướng đi của long. "Thủ giáp" (守峽) là ngọn núi canh giữ bên quá giáp: một ngọn nổi bên cạnh chỗ long thắt lại, chân không chìa đi. Có khi chân nó kéo dài hoặc nổi thêm ngọn, nhưng vẫn là canh giữ cửa giáp, không phải long tách nhánh. Quá giáp có thủ giáp là quá giáp thật, khí được bảo vệ khi đi qua chỗ hẹp nhất.
Nghênh tống: sa giúp long đi – 迎送星
Nguyên văn – 原文
迎送者。乃龍兩旁助行之星。龍出脈。龍起頂。兩護順從。謂之送。兩護逆回。謂之迎。有雙迎雙送。有有迎無送。有有送無迎。有邊迎邊送。又有一種逆護反手。雙關兩脇。以作迎接者。此不可以反背無情之沙目之。龍有貼身自發之迎送。有同祖共宗之迎送。故曰大龍迎送隔江水也。列若排衙唱喏。擁若隊仗儀容。皆是貴龍之護龍。無護從謂之奴。護不拔卓謂之弱。散漫委靡。行無收拾謂之虛。反背無情。不顧主龍謂之逆。凶惡尖利。反射主龍謂之殺。拕拽太重。奔走東西謂之刦。邊有邊無。邊長邊短。邊順邊逆。邊美邊惡謂之病。兩旁垂落。如拕槍。如臥屍。硬直無情。皆是凶形。
Dịch: Nghênh tống là sao giúp long đi hai bên. Long ra mạch, long nổi đỉnh, hai bên hộ thuận theo gọi là tống, hai bên hộ quay ngược lại gọi là nghênh. Có song nghênh song tống, có nghênh mà không tống, có tống mà không nghênh, có bên nghênh bên tống. Lại có một loại hộ ngược trở tay, khoá hai bên sườn để làm nghênh tiếp, loại này không được coi là sa quay lưng vô tình. Long có nghênh tống tự phát sát thân, có nghênh tống cùng tổ cùng tông, nên nói "đại long nghênh tống cách sông". Xếp hàng như nha môn xướng dạ, vây quanh như nghi trượng đội ngũ, đều là hộ long của long quý. Không có hộ theo gọi là nô; hộ mà không cao vững gọi là nhược; tản mạn ủ rũ, đi không thu xếp gọi là hư; quay lưng vô tình, không đoái long chủ gọi là nghịch; hung ác nhọn sắc, bắn ngược vào long chủ gọi là sát; kéo lôi quá nặng, chạy đông chạy tây gọi là kiếp; bên có bên không, bên dài bên ngắn, bên thuận bên nghịch, bên đẹp bên xấu gọi là bệnh. Hai bên rủ xuống như kéo giáo, như xác nằm, cứng thẳng vô tình, đều là hình hung.
Giảng: Nghênh tống (迎送) là cặp khái niệm cơ bản của long pháp. Khi long ra mạch hay nổi đỉnh, hai bên có núi đi kèm: núi đi cùng chiều với long, như tiễn đưa, là "tống"; núi quay ngược lại, như ra đón, là "nghênh". Long thật thường có cả nghênh lẫn tống, đi đến đâu cũng có người đưa người đón, như quan lớn đi có nghi trượng. Mục này cảnh báo một trường hợp dễ nhầm: sa quay ngược trở tay khoá hai sườn trông như quay lưng, nhưng thật ra là nghênh tiếp, không phải vô tình.

Câu "đại long nghênh tống cách giang thuỷ" nói tầm vóc: long lớn thì nghênh tống ở tận bên kia sông, là những dải núi cùng tổ ở xa. Rồi sách liệt kê bảy bệnh của sa hộ: nô (không có hộ), nhược (hộ thấp yếu), hư (tản mạn ủ rũ), nghịch (quay lưng), sát (bắn ngược vào chủ), kiếp (kéo lôi chạy tán), bệnh (hai bên không đều). Danh sách này dùng rất tốt khi khảo sát một dải long: đi dọc thân long, mỗi đoạn ghi lại sa hai bên thuộc loại nào.

Long hổ: hai sa vệ khí của huyệt – 龍虎論
Nguyên văn – 原文
龍虎。乃穴星兩旁衞氣之沙。左爲靑龍。右爲白虎。本龍自出者爲正。外山湊合者爲變。……宜肩高頭低。喜開展曲抱。此較他沙。尤爲切要。約錄吉形十有一。則左右停均。不強不弱爲比和。前後不相鬪競爲遜讓。兩旁重疊爲排衙。左右皆有墩阜爲執杖。……左右繞抱過宮爲交會。……凶形十有一則。一曰相鬪。……四曰分飛。左右向外反走。五曰推車。兩手直長。六曰反背。……八曰順水。隨水流走。……十曰昂頭。奴欺主。十有一曰折腰。穴受風。……然亦不可盡拘。蓋穴有無龍虎而吉者。有龍虎分飛而吉者。有有龍虎而凶者。要在龍眞穴的。宗陽子節取玉尺云。本主興隆。殺曜變爲文曜。龍身微賤。牙刀化作屠刀。此消沙要語也。
龍虎有虛實先後之分。觀龍虎之虛實。定穴之有無。觀龍虎之先後。定穴之左右。龍有力。穴依左。虎有力。穴依右。龍逆水。穴依龍。虎逆水。穴依虎。龍單提。穴在左。虎單提。穴在右。龍虎高。穴亦高。龍虎低。穴亦低。不高不低。穴中停。龍欺穴。穴依虎。虎欺穴。穴依龍。龍過案。穴趨龍。虎過案。穴趨虎。龍先到收龍。虎先到收虎。龍虎齊到。穴在中央。龍虎內旁生捍。名曰指穴沙。龍虎內穴星兩旁。發生陰沙極微者。俗名蟬翼沙。稍顯者。俗名牛角沙。又沙在龍虎之外者。皆謂之外沙。
Dịch (tóm ý những đoạn lược): Long hổ là sa vệ khí hai bên huyệt tinh, trái là thanh long, phải là bạch hổ. Do bản long tự ra là chính, núi ngoài góp lại là biến; có loại bên này của bản long bên kia của núi ngoài, có bên có bên không, bên dài bên ngắn, cả hai cùng đến, cả hai cùng không, cả hai đều dài, cả hai đều ngắn. Nên vai cao đầu thấp, ưa mở rộng cong ôm; so với các sa khác, long hổ càng thiết yếu. Ghi tóm mười một hình cát: hai bên cân đều không mạnh không yếu là tỷ hoà; trước sau không tranh nhau là tốn nhượng; hai bên trùng điệp là bài nha; hai bên đều có gò là chấp trượng; ôm vòng qua cung là giao hội… Mười một hình hung: một là tương đấu, bốn là phân phi (hai bên chạy ngược ra ngoài), năm là thôi xa (hai tay thẳng dài), sáu là phản bối, tám là thuận thuỷ (theo nước chảy đi), mười là ngang đầu (đầy tớ lấn chủ), mười một là chiết yêu (gãy eo, huyệt bị gió)… Nhưng không thể chấp hết: có huyệt không có long hổ mà cát, có huyệt long hổ phân phi mà cát, có huyệt có long hổ mà hung; cốt ở long thật huyệt đúng. Tông Dương Tử trích Ngọc Xích nói: chủ hưng thịnh thì sát diệu biến thành văn diệu; thân long hèn mọn thì nha đao hoá thành đồ đao. Đây là lời yếu của tiêu sa.
Dịch đoạn cuối: Long hổ có phân hư thực, trước sau. Xem hư thực của long hổ để định huyệt có hay không; xem trước sau của long hổ để định huyệt lệch trái hay phải. Long có lực thì huyệt nương trái, hổ có lực thì huyệt nương phải. Long nghịch thuỷ thì huyệt nương long, hổ nghịch thuỷ thì huyệt nương hổ. Long đơn đề thì huyệt ở trái, hổ đơn đề thì huyệt ở phải. Long hổ cao thì huyệt cũng cao, long hổ thấp thì huyệt cũng thấp, không cao không thấp thì huyệt ở giữa. Long lấn huyệt thì huyệt nương hổ, hổ lấn huyệt thì huyệt nương long. Long vượt án thì huyệt xu về long, hổ vượt án thì huyệt xu về hổ. Long đến trước thu long, hổ đến trước thu hổ, long hổ cùng đến thì huyệt ở chính giữa. Trong long hổ, bên cạnh sinh gò chặn, gọi là chỉ huyệt sa. Trong long hổ, hai bên huyệt tinh phát sinh sa âm rất nhỏ, tục gọi thiền dực sa (cánh ve); rõ hơn chút, tục gọi ngưu giác sa (sừng trâu). Sa ở ngoài long hổ đều gọi là ngoại sa.
Giảng: Long hổ là hai sa quan trọng nhất của huyệt, vì chúng trực tiếp giữ khí. Sách nêu hai tiêu chuẩn hình: "vai cao đầu thấp" (gốc cánh cao, đầu cánh hạ xuống như cúi chào) và "mở rộng cong ôm". Mười một hình cát và mười một hình hung là bảng tra rất chi tiết. Nhưng ngay sau bảng, sách lặp lại nguyên tắc của tổng luận: không thể chấp hết; có huyệt không long hổ mà cát, có huyệt long hổ chạy ra mà cát. Câu của Ngọc Xích tóm gọn: chủ thịnh thì sát hoá văn, long hèn thì nha đao (dao răng, một loại sa quý) hoá đồ đao (dao đồ tể).

Đoạn cuối là bảng quy tắc định vị huyệt theo long hổ, dùng được ngay trên thực địa. Nguyên tắc chung: huyệt nương về bên mạnh, bên nghịch thuỷ, bên đơn đề (một cánh duy nhất). Độ cao của huyệt đi theo độ cao của long hổ. Nhưng khi một bên quá mạnh đến mức "lấn" huyệt (cao ép sát), thì huyệt lại né sang bên kia. Bên nào vượt qua án sơn thì huyệt xu về bên ấy; bên nào đến trước thì thu bên ấy; cùng đến thì huyệt ở giữa. Đây là bảng quy tắc mà người làm nghề thường chép riêng mang theo.

Ba loại sa nhỏ cuối cùng là chỉ dấu tinh vi: "chỉ huyệt sa" (sa chỉ huyệt) là gò nhỏ trong lòng long hổ như ngón tay chỉ vào huyệt; "thiền dực sa" là hai đường đất âm cực nhỏ hai bên huyệt tinh như cánh ve; rõ hơn thì gọi "ngưu giác sa" (sừng trâu). Ai nhìn thấy cánh ve thì biết huyệt đang ở ngay giữa hai cánh ấy.

Tóm tắt các mục trong bài – 本篇提要
| Mục | Định nghĩa | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| Tổng luận 龍沙 | Sa là dư khí của long, do phụ bật hoá thành | Sa theo long như vợ theo chồng; không nhân sa định long |
| Quan trục 關軸 | Đá lạ hai tay ngọn long mở trướng | Chỉ dưới Long Lâu Bảo Điện mới gọi thiên quan địa trục |
| Giang giáp 扛夾 | Tay bản long cong đón (giang), núi khách chầu (giáp) | Sát nhập thủ: trái Truyền Tống, phải Công Tào |
| Hoa cái 華蓋 | Ba ngọn hình chữ phẩm | Ba ngọn phải cùng hình; long chí quý |
| Hộ long 護龍 | Đại nghênh đại tống ngoài lớp sát thân | Phải có kết, cùng tổ như anh em |
| Nhiêu trạo · Thủ giáp | Chân chèo của long; ngọn canh quá giáp | Đọc hướng đi của long; xác nhận quá giáp thật |
| Nghênh tống 迎送 | Thuận theo là tống, quay đón là nghênh | Bảy bệnh: nô, nhược, hư, nghịch, sát, kiếp, bệnh |
| Long hổ 龍虎 | Hai sa vệ khí của huyệt | 11 cát, 11 hung; huyệt nương bên mạnh, bên nghịch thuỷ |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Câu "sa như gả con gái, sang hèn theo chồng" là câu Phong Thuỷ Liên Hoa dùng để chữa một thói quen phổ biến: thấy núi bút, núi ấn là vội khen đất quý. Thầy Vũ Giới dạy học trò luôn đi theo thứ tự long, huyệt, rồi mới đến sa: xác nhận long thật, huyệt đúng, sau đó sa mới có ý nghĩa. Ở dương trạch, nguyên tắc này rất rõ: một toà nhà đẹp đối diện chỉ là "văn bút" khi ngôi nhà của mình có nền tảng tốt; nếu nhà mình nằm sai chỗ, cùng toà nhà ấy chỉ là khối đè ép.
Bảng quy tắc định vị huyệt theo long hổ được Phong Thuỷ Liên Hoa chuyển sang dương trạch như sau: hai dãy nhà hai bên là long hổ; bên nào cao vững hơn thì nhà nương về bên ấy, cửa và lối vào lệch về bên ấy; bên nào lấn sát quá thì né sang bên kia. Phần thời vận, Phong Thuỷ Liên Hoa phối thêm vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục để biết năm nào bên long, năm nào bên hổ được khí trời giúp. Lý pháp này được chia sẻ trong bộ sách; phần thủ pháp như nhận thiền dực sa, đọc hư thực tiên hậu của long hổ phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Sa là dư khí của long, có tình khi chầu ôm, vô ý khi xiên bay; long thật thì sa sống, long giả thì sa chết; sang hèn của sa theo long như vợ theo chồng. Quan trục là đá lạ hai tay long, chỉ dưới Long Lâu Bảo Điện mới gọi thiên quan địa trục. Giang là tay bản long cong đón, giáp là núi khách chầu. Hoa cái ba ngọn cùng hình như chữ phẩm, long chí quý. Hộ long phải có kết, cùng tổ như anh em. Nhiêu trạo là chân chèo cho long đi, thủ giáp canh cửa quá giáp. Nghênh tống: theo là tống, đón là nghênh, có bảy bệnh. Long hổ vai cao đầu thấp, mở rộng cong ôm; huyệt nương bên mạnh, bên nghịch thuỷ, bên đến trước; cùng đến thì ở giữa.
Bài trước: Cao tụ, thuỳ đầu, đê tàng; hướng thủ, huyệt tinh, hạ huyệt pháp.
Bài sau: Sa (2) – triều sơn, la thành, thuỷ khẩu tinh, la tinh, quan quỷ cầm diệu 朝山 羅城 水口.
Nguồn: Sơn Long Ngữ Loại (山龍語類), phần Long sa, các mục Tổng luận, Quan trục tinh, Giang giáp biện, Hoa cái tinh, Hộ long biện, Nhiêu trạo biện, Thủ giáp tinh, Nghênh tống tinh, Long hổ luận, in trong Địa Lý Chính Tông (地理正宗) quyển mười một, trang 282–285, Văn Minh thư cục Thượng Hải, 1926 (thuộc công cộng). Tổng luận và mục Long hổ dài, nguyên văn trích các câu chính (đánh dấu ……), phần lược được tóm ý trong lời dịch. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo phương vị từng ngọn sa và hai cánh long hổ.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch, xét long hổ, nghênh tống theo nguyên lý Liên Hoa.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ long hổ, hộ long, thủ giáp quanh khu đất, đánh dấu bên mạnh bên yếu.
Bài liên quan – 相關文章
- Sơn Long Ngữ Loại 山龍語類: Long thân, Thái Tổ, Long Lâu Bảo Điện
- Sơn Long Ngữ Loại 山龍語類: Cao tụ, thuỳ đầu, đê tàng, hạ huyệt pháp
- Tinh Nghĩa Thiên 精義篇: tiêu sa tiêu thuỷ
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc sa đúng là đọc theo long; nhận ra sa nghênh hay sa phản bối, hộ long thật hay núi khách, phải đi núi nhiều lần cùng thầy. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Sa trong phong thuỷ là gì? – 何謂沙
Sa là những núi, gò quanh long và huyệt. Sơn Long Ngữ Loại định nghĩa sa là dư khí của long phát lộ ra, do hai sao phụ bật của bản long hoá thành để phò tá thân chủ.
"Sa như gả con gái, sang hèn theo chồng" nghĩa là gì? – 沙如嫁女
Câu của Ngô Cảnh Loan: sa tốt hay xấu là do long. Long quý thì sa tầm thường cũng hoá quý; long hèn thì sa đẹp cũng thành tiện. Vì thế nhân long mà tả hình sa, không nhân sa mà định long.
Nghênh và tống khác nhau thế nào? – 迎送
Khi long ra mạch hay nổi đỉnh, núi hai bên đi thuận theo long là tống, núi quay ngược lại đón là nghênh. Long quý thường có cả nghênh lẫn tống, như nghi trượng của quan lớn.
Huyệt nương về long hay về hổ? – 穴依龍虎
Long có lực thì nương trái, hổ có lực thì nương phải; bên nào nghịch thuỷ thì nương bên ấy; bên nào đến trước thì thu bên ấy; nhưng bên nào lấn ép huyệt thì huyệt né sang bên kia; cùng đến thì huyệt ở giữa.
Hoa cái tinh là gì? – 華蓋星
Là ba ngọn núi đứng như chữ phẩm (品) trước thân ngọn long: ngọn giữa cao là chính long, hai ngọn hai bên thấp là phụ bật. Ba ngọn phải cùng hình mới thành; sao núi có hình này là long chí quý.









