Bình Sa Ngọc Xích Kinh
平沙玉尺經 (卷上 · 審氣篇第二)
Tác giả: đề Lưu Bỉnh Trung (劉秉忠, thái sư đời Nguyên) trứ · Lưu Cơ (劉基) chú · Lại Tòng Khiêm (賴從謙) tăng thích · Từ Chi Mạc (徐之鏌) tham bổ
Bản gốc: bản khắc đời Minh Thuyên địa lý tham bổ bình lâm đồ quyết toàn bị Bình Sa Ngọc Xích Kinh (鐫地理參補評林圖訣全備平沙玉尺經), thư lâm Trần Hiền (陳賢) ở Kiến Dương khắc.
Bài trước đã giảng phần mở Thẩm Khí thiên: long chia ba tám, khí thuộc ngũ hành, thể toàn và lĩnh khí, tam dương giao thái. Bài này đi tiếp vào lõi của Tam Hợp: long đi vào đất khắc mình thì không kết, dương long thuận, âm long nghịch, và bộ tám bàn tràng sinh mà bản khắc Minh in kèm. Cuối bài là các câu về tiến khí, hưu tù, "song hưng" và "lưỡng bại".
Trả lời nhanh: Thẩm Khí thiên dạy xét khí của long theo ngũ hành và vòng tràng sinh. Long Kim đi vào đất Hoả thì "tự đốt thây", long Mộc vào đất Kim thì "gần như tuyệt mệnh": long đi vào phương khắc mình thì không kết huyệt. Long Hoả đã bị Kim (Đoài Canh) rút khí mà còn đi tới Bắc (Thuỷ) thì phế. Dương long đi thuận từ trường sinh đến đế vượng (tả toàn), âm long đi nghịch từ đế vượng về trường sinh (hữu quy). Long nhập thủ phải ở khí tiến (sinh, vượng), kỵ rơi vào hưu tù; nếu đầu long đã suy thì nhờ nước vượng, nước sinh triều về mà cứu; đáng quý nhất là long và nước cùng sinh vượng, đáng sợ nhất là cả hai cùng bại.
Thầy Vũ Giới giảng: "Vòng tràng sinh không phải cái để thuộc mười hai chữ. Nó là cái thước đo khí đang lên hay đang xuống. Long đang lên mà gặp nước đang lên là song hưng; long đã xuống mà nước cũng xuống là lưỡng bại. Ngọc Xích chỉ dạy có thế, mà người học thường làm rối lên."
Kim gặp đất Hoả tự đốt thây – 金臨火地 自焚屍

Nguyên văn – 原文
金臨火地,自焚屍;木入金鄉,依稀絕命。
Dịch: Kim đến đất Hoả thì tự đốt thây; Mộc vào làng Kim thì gần như tuyệt mệnh.
Lời chú – 註
兌金行龍,趨向午丙立穴,是金臨火地,火來剋金,為自焚屍矣……甲卯木龍行至兌宮庚酉方上到頭,則木入金鄉,而受制絕命,不成穴矣。
Dịch: Long Kim phương Đoài đi về phía Ngọ Bính mà lập huyệt, ấy là Kim đến đất Hoả, Hoả đến khắc Kim, thành ra tự đốt thây… Long Mộc Giáp Mão đi đến cung Đoài, đầu long dừng ở phương Canh Dậu, thì Mộc vào làng Kim mà bị chế, tuyệt mệnh, không thành huyệt.
Lời bình bổ của Từ Chi Mạc – 評補
徐氏曰:此節總言龍行受剋之地者,多不結穴。舉一金木為例,其餘水龍入土鄉,火龍入水鄉,土龍入木鄉,結局並多虛假不結,例與金木相同。
Dịch: Họ Từ nói: Tiết này nói chung rằng long đi vào đất bị khắc thì phần nhiều không kết huyệt. Đưa Kim, Mộc làm ví dụ; còn lại long Thuỷ vào làng Thổ, long Hoả vào làng Thuỷ, long Thổ vào làng Mộc, kết cục cũng phần nhiều giả, không kết, lệ giống như Kim Mộc.
Giảng: Nguyên tắc rất gọn: long thuộc hành nào thì đầu long (chỗ nhập thủ, chỗ lập huyệt) không được rơi vào phương của hành khắc nó. Kim kỵ Hoả (Bính Ngọ), Mộc kỵ Kim (Canh Dậu), Thuỷ kỵ Thổ, Hoả kỵ Thuỷ, Thổ kỵ Mộc. Chữ "tự" trong "tự đốt thây" rất đáng để ý: không ai đẩy long Kim vào đất Hoả; chính long tự đi tới đó. Đó là lời nhắc người xem đất: đừng cố tìm huyệt ở chỗ long đã đi lạc vào phương khắc mình.
Long Hoả sợ gặp Đoài Canh, đến phương Bắc thì phế – 火龍畏見兌庚 遇北辰而自廢
Nguyên văn – 原文
火龍畏見兌庚,遇北辰而自廢;東震愁逢火劫,見西兌而傷魂。
Dịch: Long Hoả sợ gặp Đoài Canh, đến phương Bắc thì tự phế; long Chấn phương đông lo gặp kiếp của Hoả, thấy Đoài phương tây thì thương hồn.
Lời chú – 註
丙午行龍到西兌,則火為金氣洩剝,而展至亥壬之地,則火氣廢絕無餘矣。甲卯行龍向丙午,則木生火而氣脫,復入金鄉于申酉入首,則木絕于申,而魂氣俱傷矣。
Dịch: Long Bính Ngọ đi đến Đoài phương tây thì Hoả bị khí Kim rút lột, lại còn duỗi tới đất Hợi Nhâm thì khí Hoả phế tuyệt không còn gì. Long Giáp Mão đi về Bính Ngọ thì Mộc sinh Hoả mà khí thoát ra, lại vào làng Kim, nhập thủ ở Thân Dậu, thì Mộc tuyệt ở Thân, hồn và khí đều thương.
Lời bình bổ – 評補
徐氏曰:此節上二句言來龍忌行我剋之地,則龍氣既受洩剝,而復展至剋我之方,則其氣廢絕損傷,斷不結穴……下二句言龍行于我生之地,便當停住結穴,不復他行,正作體全之象、領氣之神,有何不吉?所忌者,行至我生之地,而復展轉行至剋我之方,則以既洩之氣,復被剋制而受傷,斷不結穴。
Dịch: Họ Từ nói: Hai câu trên nói long đến kỵ đi vào đất mình khắc; khí long đã bị rút lột rồi lại duỗi tới phương khắc mình thì khí phế tuyệt tổn thương, quyết không kết huyệt… Hai câu dưới nói long đi đến đất mình sinh thì nên dừng lại kết huyệt, không đi nữa, đúng là tượng "thể toàn", là thần "lĩnh khí", có gì không tốt? Điều kỵ là đi đến đất mình sinh rồi lại xoay chuyển đi tiếp đến phương khắc mình, thì khí đã tiết ra lại bị khắc chế, thương tổn, quyết không kết.
Giảng: Đây là phép "hai lần mất khí". Lần thứ nhất là tiết: long đi qua phương mình sinh ra hoặc mình khắc, khí bị rút bớt (Hoả gặp Kim thì Hoả phải "tiêu hao" để khắc Kim; Mộc gặp Hoả thì Mộc phải sinh Hoả). Lần thứ hai là khắc: còn đi tiếp đến phương khắc mình (Hoả đến Bắc gặp Thuỷ; Mộc đến Thân Dậu gặp Kim). Hai lần liền thì "phế", "thương hồn". Từ Chi Mạc nói rõ: long đến đất mình sinh mà dừng ngay thì vẫn tốt; cái hại là không chịu dừng.
Người học có thể hình dung một dải long dài như một người đi đường: đi qua chỗ phải bỏ sức (tiết) thì mệt, nếu dừng nghỉ ngay thì còn được; còn cố đi tiếp vào chỗ có kẻ chặn đường (khắc) thì kiệt. Huyệt chỉ kết ở chỗ long còn sức.

Tham chiếu: ngũ khí sinh khắc và thiên tinh quý tiện – 參
徐氏曰:據劉氏上兩節金火焚屍、火水滅炎之說,則龍要相生而不相剋方為吉也。乃《催官篇》云「少微轉巽後火微」,又云「太乙火微後太乙」,此非金木相剋乎?文曰「天皇行龍入天市」,此非土水相剋乎?乃賴氏反取之而不忌為凶,何也?蓋劉氏自五氣生剋中取,而賴氏則從天星貴賤中取,二說雖當互用可也……可見五行、天星兩者默相符矣……故曰五氣生剋、天星貴賤兩者須當互用。參觀乎此,劉賴二公之意,其庶乎不悖。
Dịch: Họ Từ nói: Theo hai tiết trên của họ Lưu về "Kim Hoả đốt thây, Hoả Thuỷ tắt lửa", thì long phải tương sinh không tương khắc mới tốt. Thế mà Thôi Quan thiên nói "Thiếu Vi chuyển Tốn sau Hoả Vi", lại nói "Thái Ất Hoả Vi sau Thái Ất", đó chẳng phải Kim Mộc tương khắc sao? Văn nói "Thiên Hoàng hành long nhập Thiên Thị", đó chẳng phải Thổ Thuỷ tương khắc sao? Vậy mà họ Lại lại lấy dùng, không kỵ là hung, vì sao? Vì họ Lưu lấy theo sinh khắc của năm khí, họ Lại lấy theo quý tiện của thiên tinh; hai thuyết nên dùng xen nhau… Có thể thấy ngũ hành với thiên tinh ngầm hợp nhau… Nên nói ngũ khí sinh khắc và thiên tinh quý tiện phải dùng xen. Đối chiếu như vậy thì ý hai ông Lưu, Lại gần như không trái nhau.
Giảng: Đoạn "tham" này đáng quý vì người tham bổ chỉ ra một mâu thuẫn trong chính truyền thống Tam Hợp: Lưu Cơ dạy long tương khắc là xấu, còn Lại Văn Tuấn trong Thôi Quan thiên lại khen những đường long tương khắc. Ông hoà giải bằng cách nói hai bên đo hai thứ khác nhau (ngũ hành và thiên tinh). Người học nên nhớ bài học phương pháp: khi hai sách cùng phái nói ngược nhau, phải hỏi mỗi bên đang đo cái gì, chứ không vội bỏ một bên.
Dương long tả toàn, âm long hữu quy – 陽龍左旋 陰龍右歸
Nguyên văn – 原文
是故陽龍左旋,從生趨旺;陰龍右歸,自旺朝生。
Dịch: Cho nên dương long xoay trái, từ sinh mà đến vượng; âm long quay phải, từ vượng mà chầu về sinh.
Lời chú và lời thích – 註·增釋
陽龍自生方至旺方為左旋,即楊公所謂「陽從左邊團團轉」也;陰龍自旺方至生方為右歸,即楊公所謂「陰從右路轉相通」也。然皆要得生旺之本氣,其犯鬼劫剋洩,則不成龍穴矣。
賴氏曰:陽龍左旋,從本生上起長生順行,如水土生居申,沐浴酉,冠戌,臨官亥之類;陰龍右歸,從死位上起長生逆行,如水生于卯,沐浴寅,冠帶丑,臨官子,帝旺亥之類。
Dịch: Dương long từ phương sinh đến phương vượng là xoay trái, tức điều Dương công gọi là "dương theo bên trái mà xoay vòng vòng"; âm long từ phương vượng đến phương sinh là quay phải, tức điều Dương công gọi là "âm theo đường phải mà xoay thông nhau". Nhưng đều phải được bản khí sinh vượng; nếu phạm quỷ kiếp, khắc tiết thì không thành long huyệt. Họ Lại nói: Dương long xoay trái, khởi trường sinh từ chỗ bản sinh mà đi thuận, như Thuỷ Thổ sinh ở Thân, mộc dục Dậu, quan đới Tuất, lâm quan Hợi…; âm long quay phải, khởi trường sinh từ chỗ "tử" mà đi nghịch, như Thuỷ (âm) sinh ở Mão, mộc dục Dần, quan đới Sửu, lâm quan Tý, đế vượng Hợi…
Giảng: Đây là gốc của phép "dương thuận âm nghịch" trong Tam Hợp. Mỗi hành có hai vòng tràng sinh: vòng dương đi thuận chiều kim đồng hồ trên la bàn (tả toàn), vòng âm đi ngược (hữu quy), và trường sinh của âm nằm ở chỗ "tử" của dương. Ví dụ Thuỷ: dương Thuỷ sinh Thân, vượng Tý; âm Thuỷ sinh Mão, vượng Hợi. Kinh văn chỉ đòi một điều: dương long đi từ chỗ sinh tới chỗ vượng, âm long đi từ chỗ vượng về chỗ sinh. Như thế là "đi đúng chiều khí", khí càng đi càng thịnh.
Biện Nguỵ của Tưởng Đại Hồng đã phê mạnh thuyết "âm sinh ở chỗ dương tử" (âm dương ngũ hành tràng sinh). Phong Thuỷ Liên Hoa giữ phần ý nghĩa hình thế bên dưới (long đi phải càng đi càng mạnh, không đi vào chỗ khí tàn), còn việc tính tràng sinh âm nghịch để định cát hung thì phải đối chiếu lý gốc trước khi dùng.

Tám bàn tràng sinh thuận nghịch – 五行陰陽順逆旋轉圖式
Bản khắc in tiếp phần "bổ": "Ngũ hành âm dương thuận nghịch toàn chuyển đồ thức", gồm tám bàn tròn: tả toàn dương thuận hành Mộc, hành Hoả, hành Kim, hành Thuỷ và hữu toàn âm nghịch hành Mộc, hành Hoả, hành Kim, hành Thuỷ. Mỗi bàn có vòng trong là hai mươi bốn sơn, vòng ngoài là mười hai chữ: sinh, dục, đới, quan, vượng, suy, bệnh, tử, mộ, tuyệt, thai, dưỡng.

Đọc thử bàn "tả toàn dương thuận hành Mộc": Mộc sinh Hợi, mộc dục Tý, quan đới Sửu, lâm quan Dần, đế vượng Mão, suy Thìn, bệnh Tị, tử Ngọ, mộ Mùi, tuyệt Thân, thai Dậu, dưỡng Tuất. Bàn "hữu toàn âm nghịch hành Mộc" thì ngược lại: sinh Ngọ, dục Tị, đới Thìn, quan Mão, vượng Dần, suy Sửu, bệnh Tý, tử Hợi, mộ Tuất, tuyệt Dậu, thai Thân, dưỡng Mùi. Hai bàn chia chung các chữ "quan", "vượng" ở Dần Mão, nhưng đổi chỗ cho nhau.
Kỵ rơi vào hưu tù; nước vượng cứu đầu long suy – 切忌陷入於休囚
Nguyên văn – 原文
若言來於進氣,切忌陷入於休囚。到頭囚謝,旺水聚而財祿尤宜;入首衰微,生神會而人丁可救。所貴雙興並至,那堪兩敗重逢。
Dịch: Nếu nói long đến từ khí tiến, thì rất kỵ sa vào hưu tù. Đầu long đã tù tạ mà nước vượng tụ lại thì tài lộc vẫn tốt; nhập thủ suy vi mà thần sinh hội về thì nhân đinh còn cứu được. Quý ở chỗ hai cái cùng thịnh mà đến; sao chịu nổi hai cái cùng bại mà gặp nhau.
Lời chú và lời bổ (trích) – 註·補節錄
此結上言龍脈自生方入旺方,或旺方入生方,皆為進氣;若生旺二方反行至死絕之地入首結局者,皆陷入于休囚矣。龍雖秀,結穴必不真也。
龍來入首之氣休囚,而或得官旺水聚明堂,則龍穴雖囚,而外氣補之,亦能發財;或得長生之水,來流至局前,則內氣雖廢,而外氣不絕,亦能興旺人丁,終不致于絕嗣。
徐氏曰:此權法以入首龍氣為主……但得局內有一宮帝旺水來,尚可發財;或一宮長生水來,亦可救丁。是內氣雖囚謝衰微,而得借助于外氣故也。其例如金氣休囚喜巳酉水潮,木氣休囚喜亥卯水潮,火氣休囚喜寅午水潮,水氣休囚喜申子水潮,是以外氣而救助其內氣之休囚衰微也……得生旺之龍,而又見生旺水神到局,此謂雙興並至,則富貴綿遠,發福悠長,人丁財祿兩無所欠;若龍穴休囚而水神朝向又見囚謝,是謂兩敗重逢,必見敗絕無疑。
Dịch: Câu này kết ý trên: long mạch từ phương sinh vào phương vượng, hoặc từ phương vượng vào phương sinh đều là khí tiến; nếu từ sinh vượng lại đi ngược đến đất tử tuyệt mà nhập thủ kết cục, thì đều sa vào hưu tù; long dù đẹp, huyệt kết ắt không thật. Khí long đến nhập thủ đã hưu tù, nếu được nước quan vượng tụ ở minh đường thì long huyệt tuy tù mà có khí bên ngoài bù vào, vẫn phát tài được; hoặc được nước trường sinh chảy đến trước cục, thì khí trong tuy phế mà khí ngoài không tuyệt, vẫn hưng vượng nhân đinh, rốt cuộc không đến nỗi tuyệt tự. Họ Từ nói: Đây là phép quyền biến, lấy khí long nhập thủ làm chủ… chỉ cần trong cục có nước một cung đế vượng đến thì còn phát tài; hoặc nước một cung trường sinh đến thì cũng cứu được đinh. Đó là khí trong tuy tù tạ suy vi mà được nhờ khí ngoài. Ví như khí Kim hưu tù thì mừng nước Tị Dậu triều về; khí Mộc hưu tù mừng nước Hợi Mão; khí Hoả hưu tù mừng nước Dần Ngọ; khí Thuỷ hưu tù mừng nước Thân Tý… Được long sinh vượng lại thấy thuỷ thần sinh vượng đến cục, gọi là "song hưng tịnh chí", giàu sang lâu dài, phát phúc bền, nhân đinh tài lộc không thiếu gì; nếu long huyệt hưu tù mà thuỷ thần chầu về cũng tù tạ, gọi là "lưỡng bại trùng phùng", ắt thấy bại tuyệt không nghi.
Giảng: Bốn câu kinh là một bảng phối hai chiều: khí trong (long nhập thủ) và khí ngoài (nước đến minh đường). Trong vượng, ngoài vượng: song hưng, tốt nhất. Trong suy, ngoài vượng: còn cứu được, nước đế vượng cứu tài, nước trường sinh cứu đinh. Trong suy, ngoài suy: lưỡng bại, xấu nhất. Cái hay của Ngọc Xích là không bỏ hẳn một cuộc đất vì long hơi yếu; nó cho phép "quyền pháp", lấy nước bù long. Cái cần dè dặt là việc định "vượng", "suy" chỉ bằng tên phương vị: Phong Thuỷ Liên Hoa đo thịnh suy của khí bằng hình thế thật (long có lực hay không, nước có tụ, có sạch hay không) và vận khí của thời gian.


Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thầy Vũ Giới rút từ bài này ba điều. Một: long phải dừng khi còn sức; đi quá vào chỗ tiết khí rồi khắc khí thì không kết. Hai: khí trong là chủ, khí ngoài là khách; khách tốt có thể bù cho chủ yếu, nhưng chủ hỏng mà khách cũng hỏng thì không cứu được. Ba: hai sách cùng phái có thể nói ngược nhau; phải hỏi mỗi bên đo cái gì.
Về các bàn tràng sinh âm dương thuận nghịch, Phong Thuỷ Liên Hoa coi đây là di sản kỹ thuật của Tam Hợp cần biết để đọc sách cổ, nhưng không dùng chúng như một máy tính cát hung. Thịnh suy của khí được Thầy Vũ Giới xét theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa, nơi trường sinh, đế vượng của một hành gắn với vận của năm tháng, không cố định mãi ở một phương. Lý pháp được chia sẻ; thủ pháp cân khí trong khí ngoài trên một cuộc đất cụ thể thì phải học trực tiếp cùng thầy.
Tóm lại – 總結: Long vào phương khắc mình thì không kết; long đã bị tiết khí mà còn đi vào phương khắc thì phế. Dương long xoay trái từ sinh đến vượng, âm long quay phải từ vượng về sinh; bản khắc in tám bàn tràng sinh thuận nghịch. Long nhập thủ kỵ hưu tù; đầu long suy thì nước đế vượng cứu tài, nước trường sinh cứu đinh; long nước cùng vượng là song hưng, cùng suy là lưỡng bại.
Bài trước: Thẩm Khí thiên (1): Long chia ba tám, khí thuộc ngũ hành. Bài sau: Thẩm Khí thiên (3): Sinh khí tử khí, đơn hành song hành.
Nguồn: Bình Sa Ngọc Xích Kinh (平沙玉尺經), quyển thượng, Thẩm Khí thiên thứ hai, từ câu "金臨火地" đến câu "那堪兩敗重逢" cùng lời chú, lời thích, lời bình bổ, đoạn "tham" và tám đồ thuận nghịch toàn chuyển; bản khắc đời Minh, thư lâm Trần Hiền khắc (thuộc công cộng). Các đoạn dài lược bớt, có dấu "……". Mười hai chữ trên tám bàn đọc theo bản khắc, có chỗ nét mờ được đối chiếu theo quy luật thuận nghịch. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến, xem vị trí mười hai cung tràng sinh của từng hành trên hai mươi bốn sơn.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa, có xét vận khí, thay cho việc tra tràng sinh cứng.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: đánh dấu hướng long nhập thủ và hướng nước đến minh đường để cân khí trong khí ngoài.
Bài liên quan – 相關文章
- Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Thẩm Khí (1) Long chia ba tám, khí thuộc ngũ hành
- Bình Sa Ngọc Xích Kinh: Thiên Cơ phú (1) Sinh vượng mộ
- Bình Sa Ngọc Xích Biện Nguỵ 平砂玉尺辨偽: Biện Nguỵ Tổng Luận
- Mục lục Bình Sa Ngọc Xích Kinh
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Cân khí long với khí nước, biết khi nào nước cứu được long, là kỹ năng phải luyện qua nhiều cuộc đất thật. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
"Kim lâm Hoả địa tự phần thi" nghĩa là gì? – 金臨火地自焚屍
Long thuộc Kim mà đầu long đi vào phương Hoả (Bính Ngọ) thì bị Hoả khắc, như tự đốt thây; long đi vào phương khắc mình thì không kết huyệt.
Dương long tả toàn, âm long hữu quy là gì? – 陽龍左旋陰龍右歸
Dương long đi thuận từ trường sinh đến đế vượng; âm long đi nghịch từ đế vượng về trường sinh. Cả hai đều là đi đúng chiều cho khí càng đi càng thịnh.
Đầu long suy có cứu được không? – 入首衰微可救否
Theo Ngọc Xích: có nước đế vượng tụ ở minh đường thì còn phát tài, có nước trường sinh đến thì còn cứu được nhân đinh; đó là lấy khí ngoài bù khí trong.
Song hưng và lưỡng bại là gì? – 雙興兩敗
Song hưng là long và nước cùng sinh vượng, giàu sang lâu dài; lưỡng bại là long và nước cùng hưu tù, ắt bại tuyệt.
Có nên tra tràng sinh âm nghịch để định cát hung? – 陰長生可用否
Biện Nguỵ đã phê thuyết âm sinh ở chỗ dương tử. Phong Thuỷ Liên Hoa giữ ý nghĩa hình thế (khí đang lên hay đang xuống), còn thịnh suy thì xét theo hình thế thật và vận khí, không tra cứng.








