💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Độn Giáp Phù Ứng Kinh (2): Cửu tinh giữ cung, Bát môn và tám tiết khởi từ quẻ chủ

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Độn Giáp Phù Ứng Kinh (2): Cửu tinh giữ cung, Bát môn và tám tiết khởi từ quẻ chủ

Độn Giáp Phù Ứng Kinh
遁甲符應經 (景祐遁甲符應經 · 卷上 · 九星所值宮第三 · 八門法第四 · 推八節以主卦為初直第五)
Tác giả: Dương Duy Đức 楊維德 (Thái tử tẩy mã kiêm Tư thiên đài Xuân quan chính, quyền đồng giám phán) cùng Vương Dụng Lập 王用立, Lý Tự Chính 李自正, Hà Trạm 何湛 phụng chiếu Tống Nhân Tông soạn tập tại Tư Thiện đường, niên hiệu Cảnh Hựu (1034–1038)
Bản gốc: Cảnh Hựu Độn Giáp Phù Ứng Kinh, ba quyển thượng, trung, hạ, có bài Ngự chế tự của Tống Nhân Tông; bản chép trong Uyển Ủy Biệt Tàng 宛委別藏.

Bài 1 đã đọc bài tựa của vua Tống Nhân Tông và hai mục mở đầu: Độn Giáp tổng tự giải nghĩa tên gọi, Tạo thức pháp dựng cái thức ba tầng, trên bày chín sao, giữa mở tám cửa, dưới bày tám quẻ. Bài này đọc ba mục kế tiếp của quyển thượng, là ba viên gạch đầu tiên để xây bàn Kỳ Môn: Cửu tinh sở trị cung (chín sao giữ chín cung), Bát môn pháp (phép tám cửa) và Suy bát tiết dĩ chủ quái vi sơ trực (suy tám tiết, lấy quẻ chủ làm trực đầu). Ba mục rất ngắn, cộng lại chưa tới hai trăm chữ Hán, nhưng mỗi câu là một chiếc chìa khoá: vì sao bàn Kỳ Môn có chín ô, vì sao ô giữa không có cửa mà phải "gửi" sang Khôn, vì sao có tám cửa chứ không phải chín, và vì sao cục số của Đông chí lại bắt đầu từ cung 1.

Trả lời nhanh: Theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh, trời có chín sao trấn chín cung, đất có chín địa ứng chín châu, và thức gửi vào Lạc Thư: đội 9 đạp 1, trái 3 phải 7, 2 và 4 là vai, 6 và 8 là chân, 5 ở giữa. Trung cung là Thổ, con của Hoả, mẹ của Kim, nên gửi việc về Khôn ở Tây Nam. Chín sao giữ gốc: Bồng 1, Nhuế 2, Xung 3, Phụ 4, Cầm 5, Tâm 6, Trụ 7, Nhậm 8, Anh 9. Tám cửa dựa trên tám gió ứng tám quẻ, tám phương ứng tám tiết; mỗi tiết ba khí, mỗi khí ba hậu, thành 24 khí, 72 hậu. Tám tiết lớn khởi ở cung của quẻ chủ: Đông chí 1 Khảm, Lập xuân 8 Cấn, Xuân phân 3 Chấn, Lập hạ 4 Tốn, Hạ chí 9 Ly, Lập thu 2 Khôn, Thu phân 7 Đoài, Lập đông 6 Càn, và đó cũng chính là số cục thượng nguyên của từng tiết.

Thầy Vũ Giới giảng: "Nhiều người học Kỳ Môn thuộc lòng chín sao, tám cửa mà không biết chúng đứng ở đâu khi chưa xoay. Phải thuộc cái bàn gốc trước, cái bàn lúc mọi thứ đang ở nhà mình, thì khi sao bay, cửa chuyển mới biết nó đi xa nhà bao nhiêu, gặp ai. Ba mục này của Phù Ứng Kinh chính là cái bàn gốc ấy."

Khí cụ thiên văn bằng đồng trên Đài thiên văn cổ Bắc Kinh
Đài thiên văn cổ Bắc Kinh (北京古觀象臺): các nhà thiên văn xưa đo vị trí sao và định tiết khí, hai thứ làm nên tầng trời và nhịp thời gian của thức Độn Giáp. Ảnh: G41rn8, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Cửu tinh sở trị cung: chín sao giữ chín cung – 九星所值宮第三

Mục thứ ba của quyển thượng nói về tầng trên của thức, tầng "tượng trời". Ở bài 1, Tạo thức pháp chỉ nói gọn "tầng trên tượng trời, bày chín sao". Đến đây sách mới cho biết chín sao ấy là những sao nào, đứng ở cung nào, và cái khung chín cung lấy từ đâu ra. Mục này có ba ý, em tách làm ba phần để đọc: khung Lạc Thư, trung cung gửi về Khôn, và danh sách chín sao.

Chòm sao Bắc Đẩu trên bầu trời đêm
Chòm Bắc Đẩu trên trời đêm: nhiều sách thuật số đời sau ghép chín sao Kỳ Môn với bảy sao Bắc Đẩu và hai sao phụ, coi đó là chín vì sao "trấn" chín cung. Ảnh: W.carter, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Trời chín sao, đất chín địa, thức gửi vào Lạc Thư – 托以靈龜洛圖

古法曰:天有九星,以鎮九宮;地有九地,以應九州。其式托以靈龜洛圖,戴九履一,左三右七,二四為肩,六八為足,五在中宮。

Dịch: Phép xưa nói: trời có chín sao để trấn chín cung; đất có chín địa để ứng chín châu. Cái thức ấy gửi vào Lạc Thư của rùa thiêng: đội chín, đạp một, trái ba, phải bảy, hai và bốn là vai, sáu và tám là chân, năm ở trung cung.

Giảng: Câu mở đầu đặt ba thứ chín song song: chín sao trên trời, chín cung trong thức, chín châu dưới đất. "Chín châu" là cách người xưa chia thiên hạ từ thời Vũ trị thuỷ, nên câu này có ý: cái bàn nhỏ chín ô là mô hình thu nhỏ của cả trời lẫn đất. Người cầm thức không chỉ xem một ô số, mà đang xem một vùng trời đối với một vùng đất.

Ý thứ hai quan trọng hơn: thức "gửi vào" (托) Lạc Thư. Tức là Độn Giáp không tự đặt ra một cách xếp chín cung riêng, mà mượn đúng hình Lạc Thư, tương truyền do rùa thần nổi trên sông Lạc mang lên lưng. Bốn câu "đội chín, đạp một, trái ba, phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân" là khẩu quyết thuộc lòng của mọi người học Dịch. Hình dung con rùa nằm quay đầu về phương Nam: trên đầu là 9, dưới chân là 1, sườn trái (phía Đông) là 3, sườn phải (phía Tây) là 7, hai vai là 2 và 4, hai chân là 6 và 8, giữa lưng là 5. Đặc điểm nổi tiếng của hình này là cộng hàng nào, cột nào, đường chéo nào cũng ra 15.

Tranh cổ rùa thần mang Lạc Thư, bát quái và mười hai con giáp
Tranh cổ "bảng huyền bí" vẽ rùa thần mang ô số Lạc Thư ở giữa, bát quái và mười hai con giáp vây quanh: hình ảnh Linh quy Lạc Thư mà Phù Ứng Kinh gửi cái thức vào. Ảnh: họa sĩ vô danh, Wikimedia Commons, Public domain.

Chú ý cách vẽ: bàn Kỳ Môn cổ đặt phương Nam ở trên, phương Bắc ở dưới, giống bản đồ phong thuỷ xưa, ngược với bản đồ hiện đại. Số lẻ 1, 3, 7, 9 nằm ở bốn phương chính (Bắc, Đông, Tây, Nam), số chẵn 2, 4, 6, 8 nằm ở bốn góc. Khi ghép với tám quẻ Hậu Thiên thì: 1 Khảm Bắc, 2 Khôn Tây Nam, 3 Chấn Đông, 4 Tốn Đông Nam, 6 Càn Tây Bắc, 7 Đoài Tây, 8 Cấn Đông Bắc, 9 Ly Nam. Từ đây về sau, khi sách nói "cung một", "cung tám", người đọc phải tự hiểu là cung Khảm, cung Cấn và phương tương ứng.

Sơ đồ chín cung Lạc Thư đội chín đạp một, trái ba phải bảy, nền của thức Độn Giáp
Cửu tinh sở trị cung: thức Độn Giáp gửi vào Linh quy Lạc Thư, "đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân, năm ở trung cung"; số lẻ ở bốn chính, số chẵn ở bốn góc. Vẽ lại theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh – Phong Thuỷ Liên Hoa

Trung cung: Thổ, con của Hoả, mẹ của Kim, gửi về Khôn – 中宮寄理西南坤

中宮者,土,火之子,金之母,所寄理於西南坤之位也。

Dịch: Trung cung là Thổ, là con của Hoả, là mẹ của Kim, chỗ gửi việc là ở vị trí Khôn phía Tây Nam.

Giảng: Đây là câu trả lời cho một câu hỏi mà người mới học Kỳ Môn nào cũng gặp: bàn có chín cung nhưng chỉ có tám quẻ, tám cửa, tám phương; vậy cung giữa làm gì? Phù Ứng Kinh nói rất gọn: trung cung thuộc Thổ, không có phương riêng, nên phải "ký lý", tức gửi phần việc của mình vào một cung khác, và cung được chọn là Khôn ở Tây Nam.

Lý do chọn Khôn nằm ngay trong hai chữ "con của Hoả, mẹ của Kim". Theo vòng ngũ hành tương sinh, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim. Trên vòng Hậu Thiên đi theo chiều kim đồng hồ, Ly (Hoả, phương Nam) đi sang Khôn (Thổ, Tây Nam) rồi mới tới Đoài (Kim, phương Tây). Khôn đứng đúng chỗ Thổ nhận khí Hoả và trao cho Kim, nên trung cung Thổ gửi về Khôn Thổ là hợp lẽ nhất. Đây là cách giải thích mang dấu ấn đời Tống: gắn quy tắc kỹ thuật vào lý ngũ hành, thay vì chỉ nói "cứ thế mà làm".

Sơ đồ trung cung Thổ là con của Hoả mẹ của Kim, gửi về cung Khôn Tây Nam
Sách giải vì sao trung cung gửi về Khôn: Thổ ở giữa là con của Hoả (Ly 9), mẹ của Kim (Đoài 7); Khôn nằm giữa Ly và Đoài nên là chỗ "ký lý". Vẽ lại theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh – Phong Thuỷ Liên Hoa

Hệ quả thực hành là sao Thiên Cầm ở trung cung và những gì rơi vào cung 5 (như một can trên địa bàn khi cục số là 5) đều được tính chung với cung Khôn 2. Các sách Kỳ Môn đời sau có chỗ bàn khác: có phái chia dương độn gửi Cấn, âm độn gửi Khôn, có phái gửi theo bốn góc. Phù Ứng Kinh, một văn bản rất sớm, chỉ ghi một phép duy nhất là gửi về Khôn. Người học nên biết bản gốc nói gì trước, rồi mới xét các biến thể về sau.

Chín sao giữ chín cung – 天蓬主一宮 至 天英主九宮

天蓬主一宮,天芮主二宮,天衝主三宮,天輔主四宮,天禽主五宮,天心主六宮,天柱主七宮,天任主八宮,天英主九宮。

Dịch: Thiên Bồng chủ cung một, Thiên Nhuế chủ cung hai, Thiên Xung chủ cung ba, Thiên Phụ chủ cung bốn, Thiên Cầm chủ cung năm, Thiên Tâm chủ cung sáu, Thiên Trụ chủ cung bảy, Thiên Nhậm chủ cung tám, Thiên Anh chủ cung chín.

Giảng: Đây là bảng "nhà gốc" của chín sao. Khi lập cục cho một giờ cụ thể, sao trực phù sẽ bay theo can giờ, các sao khác xoay theo, nên trên bàn thật chín sao không đứng yên. Nhưng tên của mỗi sao luôn gắn với cung gốc của nó, và tính chất của sao cũng mang tính của cung gốc: Thiên Bồng ở Khảm, thuộc Thuỷ; Thiên Anh ở Ly, thuộc Hoả; Thiên Nhuế ở Khôn và Thiên Nhậm ở Cấn đều thuộc Thổ; Thiên Xung ở Chấn, Thiên Phụ ở Tốn thuộc Mộc; Thiên Tâm ở Càn, Thiên Trụ ở Đoài thuộc Kim; Thiên Cầm ở giữa thuộc Thổ. Thuộc bảng này là thuộc luôn ngũ hành của chín sao.

Một chi tiết về chữ: bản chép viết 天衝 (Xung là xông tới), nhiều sách sau viết 天沖; hai chữ cùng âm, cùng chỉ một sao. Chữ 芮 (Nhuế) cũng có người đọc là "Nhuệ"; Kho Sách Quý giữ cách đọc Nhuế cho thống nhất. Việc của từng sao (sao nào hợp dùng binh, sao nào hợp tu tạo, sao nào nên tránh) sách để dành đến mục Cửu tinh sở chủ và Cửu tinh hưu vượng, Kho Sách Quý sẽ đọc ở bài 5.

Sơ đồ chín sao Thiên Bồng, Thiên Nhuế, Thiên Xung, Thiên Phụ, Thiên Cầm, Thiên Tâm, Thiên Trụ, Thiên Nhậm, Thiên Anh giữ chín cung
Chín sao gốc giữ chín cung theo Phù Ứng Kinh: Bồng 1 Khảm, Nhuế 2 Khôn, Xung 3 Chấn, Phụ 4 Tốn, Cầm 5 giữa, Tâm 6 Càn, Trụ 7 Đoài, Nhậm 8 Cấn, Anh 9 Ly. Vẽ lại theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh – Phong Thuỷ Liên Hoa

Bát môn pháp: tám gió, tám phương, tám tiết – 八門法第四

Mục thứ tư chuyển xuống tầng giữa của thức, tầng "tượng người", nơi mở tám cửa. Điều bất ngờ là trong mục mang tên "phép tám cửa" này, sách không kể tên một cửa nào. Thay vào đó, nó giải thích vì sao lại có tám cửa, và cái nền của tám cửa là gì. Tên tám cửa và việc của từng cửa phải đợi đến mục Bát môn sở chủ ở cuối quyển thượng.

Đồng cỏ rạp xuống trong gió
Cỏ rạp theo gió: "trời có tám gió", mỗi gió đến theo một tiết, cách nhau chừng bốn mươi lăm ngày, là cái nền thời gian của tám cửa. Ảnh: Gerda Arendt, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Trời có tám gió, đất có tám phương – 天有八風 地有八方

古法曰:天有八風,以直八卦;地有八方,以應八節。

Dịch: Phép xưa nói: trời có tám gió để ứng (trực) tám quẻ; đất có tám phương để ứng tám tiết.

Giảng: Hãy so câu này với câu đầu của mục chín sao. Ở trên: trời có chín sao, đất có chín địa, con số là chín. Ở đây: trời có tám gió, đất có tám phương, con số là tám. Tầng trời của thức có chín vì sao thì có cả ngôi giữa; tầng người có tám vì cửa thì phải mở ra một hướng, mà hướng thì chỉ có tám. Không ai mở cửa vào chính giữa nhà mình. Đó là lý do bàn Kỳ Môn có chín sao nhưng chỉ có tám cửa, trung cung "không cửa".

"Tám gió" là một khái niệm có từ đời Hán. Sách Hoài Nam Tử và Sử ký đều chép: mỗi bốn mươi lăm ngày có một ngọn gió đến, bắt đầu từ Đông chí với gió Quảng Mạc từ phương Bắc, rồi gió Điều (Lập xuân, Đông Bắc), gió Minh Thứ (Xuân phân, Đông), gió Thanh Minh (Lập hạ, Đông Nam), gió Cảnh (Hạ chí, Nam), gió Lương (Lập thu, Tây Nam), gió Xương Hạp (Thu phân, Tây), gió Bất Chu (Lập đông, Tây Bắc). Như vậy mỗi ngọn gió vừa có một phương, vừa có một thời. "Gió ứng quẻ, phương ứng tiết" là nói gọn cái điều ấy: gió nào đến từ phương nào thì ứng quẻ nằm ở phương đó, và đến vào tiết nào thì phương đó gắn với tiết đó.

Sơ đồ tám gió Quảng Mạc, Điều, Minh Thứ, Thanh Minh, Cảnh, Lương, Xương Hạp, Bất Chu ứng tám quẻ tám phương
"Trời có tám gió để ứng tám quẻ": tên tám gió theo các sách đời Hán (Sử ký, Hoài Nam Tử), đặt vào tám cung Hậu Thiên của thức Độn Giáp. Vẽ lại theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh – Phong Thuỷ Liên Hoa

Tiết có ba khí, khí có ba hậu: 24 khí, 72 hậu – 二十四氣 七十二候

節有三氣,氣有三候,如是八節以三因之,成二十四氣;更三乘之,七十二候備焉。

Dịch: Mỗi tiết có ba khí, mỗi khí có ba hậu. Như vậy tám tiết nhân với ba thành hai mươi bốn khí; lại nhân ba nữa thì đủ bảy mươi hai hậu.

Giảng: Đây là phép chia năm của lịch Trung Hoa, và Phù Ứng Kinh đặt nó làm nền cho Bát môn. Một năm khoảng 360 ngày (theo cách tính tròn của thuật số) chia cho tám tiết thì mỗi tiết lớn chừng 45 ngày, đúng khoảng cách giữa hai ngọn gió. Mỗi tiết lớn gồm ba khí, mỗi khí 15 ngày, chính là hai mươi bốn tiết khí quen thuộc trên lịch âm. Mỗi khí lại có ba hậu, mỗi hậu 5 ngày, tổng cộng bảy mươi hai hậu, mỗi hậu có một dấu hiệu tự nhiên riêng (sâu bọ thức dậy, chim én về, sấm bắt đầu kêu…).

Với Kỳ Môn, điều cần nhớ là mỗi cung giữ ba khí: cung Khảm giữ Đông chí, Tiểu hàn, Đại hàn; cung Cấn giữ Lập xuân, Vũ thuỷ, Kinh trập; cung Chấn giữ Xuân phân, Thanh minh, Cốc vũ; và cứ thế quanh tám cung. Con số 72 cũng gợi lại bài tựa ở bài 1: Thái Công "gom còn bảy mươi hai cục", tức là hai mươi bốn khí, mỗi khí ba nguyên. Còn 5 ngày của một hậu chính là một nguyên trong Kỳ Môn: 5 ngày × 12 giờ = 60 giờ, vừa đủ một vòng Giáp Tý. Nhờ vậy, lịch thời tiết và phép lập cục khớp với nhau từng nấc một.

Sơ đồ tám tiết, hai mươi bốn khí, bảy mươi hai hậu chia vào tám cung Độn Giáp
"Tiết có ba khí, khí có ba hậu": tám tiết nhân ba thành hai mươi tư khí, nhân ba nữa thành bảy mươi hai hậu; mỗi cung giữ ba khí, khoảng bốn mươi lăm ngày. Vẽ lại theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh – Phong Thuỷ Liên Hoa

Tám cửa đứng ở đâu khi chưa xoay – 八門本位

Vì mục này không kể tên cửa, em ghi thêm vị trí gốc của tám cửa theo truyền thống Kỳ Môn, để người đọc có đủ ba tầng trong đầu ngay từ đầu: Hưu môn ở Khảm 1, Sinh môn ở Cấn 8, Thương môn ở Chấn 3, Đỗ môn ở Tốn 4, Cảnh môn ở Ly 9, Tử môn ở Khôn 2, Kinh môn ở Đoài 7, Khai môn ở Càn 6. Trung cung không có cửa. Ba cửa Hưu, Sinh, Khai được coi là ba cửa lành, cùng nằm ở hàng dưới của bàn, tức phía Bắc, Đông Bắc, Tây Bắc (theo cách vẽ Nam trên Bắc dưới). Phần việc của từng cửa, Phù Ứng Kinh giảng ở mục Bát môn sở chủ, Kho Sách Quý sẽ đọc ở bài 5.

Sơ đồ tám cửa Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai ở vị trí gốc trên tám cung
Tám cửa (bát môn) ở tầng người của thức, đứng gốc theo tám quẻ: Hưu Khảm, Sinh Cấn, Thương Chấn, Đỗ Tốn, Cảnh Ly, Tử Khôn, Kinh Đoài, Khai Càn. Vẽ lại theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh – Phong Thuỷ Liên Hoa

Đặt bảng này cạnh câu "tám gió ứng tám quẻ", ta thấy mỗi cửa vừa là một phương, vừa là một mùa: Hưu môn ở Khảm ứng gió Quảng Mạc lúc Đông chí, mùa vạn vật nghỉ ngơi; Sinh môn ở Cấn ứng gió Điều lúc Lập xuân, mùa cây cỏ nảy mầm; Cảnh môn ở Ly ứng gió Cảnh lúc Hạ chí, mùa sáng rực nhất. Tên cửa không phải đặt ngẫu nhiên, mà mang dấu của tiết và gió.

Cổng đỏ đền cổ Đông Dược Vương ở Bắc Kinh
Cổng đền Đông Dược Vương, Bắc Kinh: chữ "môn" trong Bát môn là cái cửa thật, chỗ người bước ra bước vào, nên được đặt ở tầng giữa, tầng của con người. Ảnh: Jakob Montrasio, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Suy tám tiết, lấy quẻ chủ làm trực đầu – 推八節以主卦為初直第五

Mục thứ năm là cây cầu nối giữa hai mục trước với phép lập cục ở bài 3. Nó cho biết tám tiết lớn trong năm, mỗi tiết khởi đầu ở cung nào. Câu văn chỉ là một danh sách tám cặp, nhưng chứa một quy luật rất đẹp.

Nhật quỹ bằng đá trong Tử Cấm Thành
Nhật quỹ (日晷) trong Tử Cấm Thành: bóng mặt trời cho biết giờ và mùa; tám tiết lớn là tám mốc của vòng mặt trời mà Độn Giáp lấy làm chỗ khởi cục. Ảnh: Dquai, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Tám tiết vào tám cung – 冬至一宮坎 至 立冬六宮乾

冬至一宮坎,立春八宮艮,春分三宮震,立夏四宮巽,夏至九宮離,立秋二宮坤,秋分七宮兌,立冬六宮乾。

Dịch: Đông chí ở cung một, Khảm; Lập xuân ở cung tám, Cấn; Xuân phân ở cung ba, Chấn; Lập hạ ở cung bốn, Tốn; Hạ chí ở cung chín, Ly; Lập thu ở cung hai, Khôn; Thu phân ở cung bảy, Đoài; Lập đông ở cung sáu, Càn.

Giảng: Tên mục nói "lấy quẻ chủ làm trực đầu" (以主卦為初直): mỗi tiết lớn có một quẻ làm chủ, và việc "trực" (đứng canh) trong tiết ấy bắt đầu từ cung của quẻ chủ. Quẻ chủ của tiết chính là quẻ nằm ở phương mà ngọn gió của tiết ấy thổi tới. Đông chí gió từ Bắc, chủ là Khảm 1; Lập xuân gió Đông Bắc, chủ là Cấn 8; Xuân phân gió Đông, chủ là Chấn 3; Lập hạ gió Đông Nam, chủ là Tốn 4. Nửa năm sau: Hạ chí chủ Ly 9, Lập thu chủ Khôn 2, Thu phân chủ Đoài 7, Lập đông chủ Càn 6.

Đi theo thứ tự thời gian, tám tiết đi đúng một vòng quanh bàn theo chiều Khảm → Cấn → Chấn → Tốn → Ly → Khôn → Đoài → Càn, tức là vòng Hậu Thiên theo chiều kim đồng hồ khi nhìn bàn Nam trên Bắc dưới. Năm tháng trôi thì "cái cửa của thời gian" cũng đi quanh tám phương. Bốn tiết từ Đông chí đến trước Hạ chí (1, 8, 3, 4) là nửa năm dương khí lớn lên, thuộc dương độn; bốn tiết từ Hạ chí đến trước Đông chí (9, 2, 7, 6) là nửa năm âm khí lớn lên, thuộc âm độn.

Sơ đồ tám tiết Đông chí, Lập xuân, Xuân phân, Lập hạ, Hạ chí, Lập thu, Thu phân, Lập đông khởi ở cung của quẻ chủ
"Suy tám tiết, lấy quẻ chủ làm trực đầu": Đông chí cung 1 Khảm, Lập xuân 8 Cấn, Xuân phân 3 Chấn, Lập hạ 4 Tốn, Hạ chí 9 Ly, Lập thu 2 Khôn, Thu phân 7 Đoài, Lập đông 6 Càn. Vẽ lại theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh – Phong Thuỷ Liên Hoa

Cung quẻ chủ chính là cục thượng nguyên – 主卦之宮即上元之局

Mục này không nói ra, nhưng khi đặt nó cạnh bài ca cục số ở mục sau (bài 3 sẽ đọc kỹ), ta thấy một điều rõ ràng: số cung của quẻ chủ chính là số cục thượng nguyên của tiết ấy. Bài ca dương độn chép "Đông chí, Kinh trập: một, bảy, bốn", nghĩa là Đông chí thượng nguyên dương 1 cục, trung nguyên 7, hạ nguyên 4; "Lập xuân: tám, năm, hai"; "Xuân phân: ba, chín, sáu"; "Lập hạ: bốn, một, bảy". Bài ca âm độn chép "Hạ chí: chín, ba, sáu", "Lập thu: hai, năm, tám", "Thu phân: bảy, một, bốn", "Lập đông: sáu, chín, ba". Số đứng đầu mỗi bộ ba đều trùng với cung quẻ chủ mà mục thứ năm vừa liệt kê.

Hai số sau mỗi bộ ba được tính đều đặn: dương độn mỗi nguyên cộng thêm 6 (quá 9 thì trừ 9), âm độn mỗi nguyên bớt 6 (dưới 1 thì cộng 9). Ví dụ Đông chí: 1, rồi 1 + 6 = 7, rồi 7 + 6 = 13, trừ 9 còn 4. Hạ chí: 9, rồi 9 − 6 = 3, rồi 3 − 6 = −3, cộng 9 thành 6. Như vậy chỉ cần nhớ tám cung quẻ chủ và quy tắc "dương cộng sáu, âm trừ sáu" là suy ra được cục của tám tiết lớn mà không phải thuộc lòng cả bài ca. Mười sáu khí còn lại cũng theo quy luật nối tiếp, sẽ bàn ở bài 3.

Bảng tám tiết với cục thượng trung hạ nguyên, cục thượng nguyên trùng số cung quẻ chủ
Đối chiếu với bài ca cục số ở mục sau của sách: cục thượng nguyên của tám tiết lớn đúng bằng số cung quẻ chủ (Đông chí 1, Lập xuân 8, Xuân phân 3, Lập hạ 4, Hạ chí 9, Lập thu 2, Thu phân 7, Lập đông 6). Vẽ lại theo Độn Giáp Phù Ứng Kinh – Phong Thuỷ Liên Hoa

Đây là chỗ Phù Ứng Kinh cho thấy cách người đời Tống tổ chức tri thức: không đưa ra bảng số khô khan trước, mà đưa ra cái lý (gió, phương, quẻ chủ) rồi mới đến con số. Người học hiểu cái lý thì bảng số tự sắp xếp trong đầu.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Ba mục này nghe như kỹ thuật thuần tuý của Kỳ Môn, nhưng thật ra chạm đúng vào ba nguyên lý mà Phong Thuỷ Liên Hoa dùng hằng ngày khi xem nhà. Thứ nhất là khung Lạc Thư chín cung. Khi chia mặt bằng một ngôi nhà thành chín ô để xét từng phương, ta đang dùng đúng cái khung "đội chín đạp một" mà Phù Ứng Kinh gửi thức vào. Bàn Kỳ Môn và mặt bằng nhà nói cùng một ngôn ngữ, nên đặt chúng chồng lên nhau là điều tự nhiên.

Thứ hai là trung cung không có cửa. Liên Hoa vẫn dặn học trò: tâm nhà là chỗ khí tụ, nên để thoáng, sạch, ổn định, không mở cửa chính, không đặt bếp, không làm nhà vệ sinh ở giữa. Phù Ứng Kinh nói theo cách của Độn Giáp: trung cung Thổ không có phương, phải gửi việc về Khôn. Hai cách nói gặp nhau ở một ý: ở giữa là chỗ giữ, không phải chỗ ra vào. Ra vào thì phải theo tám phương, tám cửa.

Cổng một ngôi nhà tứ hợp viện trong ngõ Bắc Kinh
Cổng một ngôi nhà tứ hợp viện trong ngõ cổ Bắc Kinh: nhà xưa đặt cổng theo phương vị, đúng tinh thần tám cửa ứng tám phương, tám tiết. Ảnh: Snowyowls, Wikimedia Commons, CC BY-SA 1.0.

Thứ ba là cửa gắn với thời. Câu "tám phương ứng tám tiết" nhắc rằng một cái cửa không chỉ là một hướng, mà còn là một mùa. Cửa chính quay về Đông Bắc (Cấn) đón khí Lập xuân, quay về Tây Bắc (Càn) đón khí Lập đông; cùng một ngôi nhà nhưng mỗi mùa cửa ấy "thức" hay "ngủ" khác nhau. Khi Liên Hoa chọn ngày giờ khởi công, nhập trạch, mở cửa hàng, việc xét tiết khí đang ở cung nào, cửa nào đang vượng, là ứng dụng trực tiếp của tư tưởng này. Kỳ Môn đi xa hơn bằng cách xoay sao và cửa theo từng giờ, nhưng gốc vẫn là tám tiết khởi từ quẻ chủ.

Cuối cùng, Liên Hoa luôn nhắc: biết bàn gốc trước rồi mới học bàn xoay. Người học thuộc được ba bảng trong bài này (chín sao gốc, tám cửa gốc, tám tiết với cung quẻ chủ) là đã có cái "la bàn trong đầu" để đọc mọi bàn Kỳ Môn về sau. Và như bài tựa của Tống Nhân Tông đã dạy, mọi phép chọn thời, chọn phương chỉ giúp cho việc chính đáng đi thuận hơn, không thay được việc làm đúng và thế đất đúng.

Tóm lại – 總結: Mục Cửu tinh sở trị cung đặt thức Độn Giáp trên Lạc Thư chín cung (đội 9 đạp 1, trái 3 phải 7, 2–4 vai, 6–8 chân, 5 giữa), cho trung cung Thổ gửi về Khôn vì là con của Hoả, mẹ của Kim, và giao chín sao Bồng, Nhuế, Xung, Phụ, Cầm, Tâm, Trụ, Nhậm, Anh giữ chín cung. Mục Bát môn pháp lấy tám gió ứng tám quẻ, tám phương ứng tám tiết, mỗi tiết ba khí, mỗi khí ba hậu, thành 24 khí và 72 hậu. Mục thứ năm cho tám tiết lớn khởi ở cung quẻ chủ: 1, 8, 3, 4 cho dương độn, 9, 2, 7, 6 cho âm độn, trùng với cục thượng nguyên của từng tiết.

Bài sau: Độn Giáp Phù Ứng Kinh (3) – Bố cục dương độn, âm độn và ba cục thượng, trung, hạ 陽遁布局法 · 陰遁布局法.

Nguồn: Cảnh Hựu Độn Giáp Phù Ứng Kinh (景祐遁甲符應經), bản chép trong Uyển Ủy Biệt Tàng, quyển thượng: Cửu tinh sở trị cung đệ tam, Bát môn pháp đệ tứ, Suy bát tiết dĩ chủ quái vi sơ trực đệ ngũ (tờ đầu quyển thượng). Hiệu đính: bản chép viết 天衝, sách khác viết 天沖; câu "所寄理於西南坤之位" giữ đúng bản chép. Tên tám gió theo Hoài Nam Tử, Sử ký; vị trí gốc tám cửa và đối chiếu cục số thượng nguyên là phần giảng thêm của Kho Sách Quý, dựa trên bài ca cục số ở mục sau của chính sách này.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • Độn Pháp Liên Hoa: app lập quẻ Mai Hoa và Liên Hoa Độn Pháp, tập nhìn thời và phương trước khi học bàn Kỳ Môn đầy đủ.
  • Trạch Cát Liên Hoa: chọn ngày giờ phong thuỷ theo tiết khí, đối chiếu với tám tiết và cung quẻ chủ trong bài.
  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến, xem tám phương của địa bàn và cửa nhà mình đang quay về cung nào.

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc bàn gốc chín sao, tám cửa, tám tiết là bước đầu; biết đặt bàn ấy chồng lên mặt bằng một ngôi nhà, đọc cửa chính đang ở cung nào, tiết khí đang trực ở đâu, mới là phần học thật. Mời bạn theo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Chín sao Kỳ Môn đứng ở cung nào theo Phù Ứng Kinh? – 九星本宮

Thiên Bồng cung 1 Khảm, Thiên Nhuế cung 2 Khôn, Thiên Xung cung 3 Chấn, Thiên Phụ cung 4 Tốn, Thiên Cầm cung 5 giữa, Thiên Tâm cung 6 Càn, Thiên Trụ cung 7 Đoài, Thiên Nhậm cung 8 Cấn, Thiên Anh cung 9 Ly. Đó là vị trí gốc trước khi sao xoay theo giờ.

Vì sao trung cung gửi về Khôn? – 中宮何以寄坤

Sách nói trung cung thuộc Thổ, là con của Hoả và mẹ của Kim. Trên vòng Hậu Thiên, Khôn (Thổ) nằm giữa Ly (Hoả) và Đoài (Kim), đúng chỗ Thổ nhận Hoả rồi sinh Kim, nên trung cung gửi việc về Khôn ở Tây Nam.

Vì sao có chín sao mà chỉ có tám cửa? – 九星八門

Sao thuộc tầng trời nên có đủ chín ngôi, kể cả ngôi giữa. Cửa thuộc tầng người và ứng tám gió, tám phương, tám tiết; cửa phải mở ra một hướng nên chỉ có tám, trung cung không có cửa.

Tám tiết, 24 khí, 72 hậu liên quan gì đến Kỳ Môn? – 節氣與局

Mỗi cung giữ một tiết lớn và ba khí (khoảng 45 ngày). Mỗi khí 15 ngày chia ba nguyên, mỗi nguyên 5 ngày bằng 60 giờ, đúng một vòng Giáp Tý; đó là đơn vị để định cục thượng, trung, hạ.

"Lấy quẻ chủ làm trực đầu" nghĩa là gì? – 以主卦為初直

Mỗi tiết lớn khởi ở cung của quẻ ứng với phương gió tiết đó: Đông chí 1, Lập xuân 8, Xuân phân 3, Lập hạ 4, Hạ chí 9, Lập thu 2, Thu phân 7, Lập đông 6. Số ấy cũng chính là cục thượng nguyên của tiết.

Từ khoá: cửu tinh kỳ môn · bát môn · độn giáp phù ứng kinh · 九星所值宮 · 八門法 · lạc thư cửu cung · trung cung ký khôn · tám tiết · cục thượng nguyên

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…