Kỳ Môn Độn Giáp là một môn độn pháp cổ, dựng một "bàn" thời – không gồm chín cung, trên đó bày Tam Kỳ, Lục Nghi, Cửu Tinh, Bát Môn và Bát Thần theo giờ và tiết khí, để xét thế thuận nghịch của từng phương vị ở một thời điểm. Bài này giải thích các thành phần của một bàn Kỳ Môn và những gì app Kỳ Môn Độn Giáp tính được theo lý thuyết, để người dùng hiểu bàn cục chứ không chỉ đọc lời giải.
Trả lời nhanh: Một bàn Kỳ Môn Độn Giáp gồm chín cung theo Lạc Thư, trên đó xếp địa bàn và thiên bàn của Tam Kỳ (Ất, Bính, Đinh) và Lục Nghi, cùng Cửu Tinh, Bát Môn, Bát Thần. App tính tiết khí, xác định âm độn hay dương độn và cục số, tìm tuần thủ, Trực Phù, Trực Sử rồi bày đủ các lớp cho giờ được chọn.
"Vạn vật đều là khí… và bát quái là trận khí, điều khí." – Thầy Vũ Giới
Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) viết câu trên trong bài về Kỳ Môn bát quái trận. Câu ấy cho thấy cách Liên Hoa nhìn Kỳ Môn: không phải một bảng tra cát hung bí ẩn, mà là một mô hình về khí vận động qua các cửa, các cung, theo thời gian. Hiểu được mô hình thì dùng app mới có ý nghĩa.
Bài hướng dẫn sử dụng trong chuyên mục đã nói về nhập liệu và đọc kết quả. Bài này lùi về phần nền: Kỳ Môn là gì, một bàn cục được dựng bằng những lớp nào, và app thay người làm những phần tính toán nào. Bài không mô tả giao diện app.
Kỳ Môn Độn Giáp là gì?
Kỳ Môn Độn Giáp là phép dùng Tam Kỳ, Bát Môn và cách "ẩn" Giáp để mô hình hoá khí của một thời điểm trên chín cung phương vị; tên gọi của môn đã gói đủ ba thành phần chính ấy.
Tách từng chữ theo cách Thầy Vũ Giới hay giải khẩu quyết:
- Kỳ là Tam Kỳ: ba thiên can Ất, Bính, Đinh, tượng trưng cho mặt trời, mặt trăng, sao (theo một cách gọi quen thuộc là Nhật Kỳ, Nguyệt Kỳ, Tinh Kỳ).
- Môn là Bát Môn: tám cửa Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai. Thầy Vũ Giới viết gọn: "Môn là cửa."
- Độn Giáp là giấu Giáp: thiên can Giáp, đứng đầu mười can, không xuất hiện trực tiếp trên bàn mà ẩn dưới sáu can Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý, gọi là Lục Nghi.
Giáp được ví như vị chủ tướng, nên phải ẩn đi để được bảo vệ. Sáu tuần Giáp trong sáu mươi hoa giáp lần lượt ẩn dưới Lục Nghi: Giáp Tý ẩn dưới Mậu, Giáp Tuất dưới Kỷ, Giáp Thân dưới Canh, Giáp Ngọ dưới Tân, Giáp Thìn dưới Nhâm, Giáp Dần dưới Quý. Đây là chỗ chữ "độn" thể hiện rõ nhất.
Kỳ Môn cùng với Thái Ất và Lục Nhâm thường được gọi chung là Tam Thức, ba phép thức lớn của thuật số cổ. Trong ba thức, Kỳ Môn được dùng nhiều nhất cho việc xét phương vị và thời điểm hành sự.
Một bàn Kỳ Môn gồm những lớp nào?
Một bàn Kỳ Môn gồm sáu lớp chồng lên nhau trên chín cung: cửu cung làm khung, địa bàn và thiên bàn của Tam Kỳ Lục Nghi, Cửu Tinh, Bát Môn và Bát Thần.
| Lớp | Thành phần | Ý nghĩa chung |
|---|---|---|
| Cửu cung | Chín cung theo Lạc Thư, gắn với tám quẻ hậu thiên và trung cung | Khung không gian, phương vị |
| Địa bàn | Tam Kỳ, Lục Nghi xếp theo cục số | Khí của đất, tương đối tĩnh trong một cục |
| Thiên bàn | Tam Kỳ, Lục Nghi xoay theo giờ | Khí của trời, động theo thời |
| Cửu Tinh | Thiên Bồng, Thiên Nhuế, Thiên Xung, Thiên Phụ, Thiên Cầm, Thiên Tâm, Thiên Trụ, Thiên Nhậm, Thiên Anh | Thiên thời, tính chất của khí trời |
| Bát Môn | Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai | Nhân sự, cửa của việc người |
| Bát Thần | Trực Phù, Đằng Xà, Thái Âm, Lục Hợp, Bạch Hổ, Huyền Vũ, Cửu Địa, Cửu Thiên | Yếu tố ẩn tàng, trợ lực hay cản trở |
Sáu lớp ứng với ba tầng thiên – địa – nhân, cộng thêm phần thần. Địa bàn là đất, thiên bàn và Cửu Tinh là trời, Bát Môn là người, Bát Thần là phần vô hình. Một cung tốt hay xấu phải xét cả sáu lớp cùng lúc, không xét riêng một lớp.
Trong Bát Môn, ba cửa Khai, Hưu, Sinh thường được gọi là tam cát môn; Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh mỗi cửa có tính chất riêng, không phải cửa nào cũng "xấu" theo nghĩa tuyệt đối. Ví dụ Đỗ Môn là cửa đóng, hợp với việc cần giấu kín; Cảnh Môn là cửa sáng, hợp với việc cần hiển lộ.
Âm độn, dương độn và cục số được tính thế nào?
Âm độn và dương độn được xác định theo tiết khí: từ Đông Chí đến trước Hạ Chí là dương độn, từ Hạ Chí đến trước Đông Chí là âm độn; mỗi tiết khí chia làm ba nguyên thượng, trung, hạ, mỗi nguyên ứng với một cục số từ một đến chín.
Dương độn và âm độn mỗi bên có chín cục, tổng cộng mười tám cục. Dương độn xếp Lục Nghi, Tam Kỳ đi thuận theo thứ tự cửu cung; âm độn xếp đi nghịch. Đây là cặp âm dương lớn nhất của Kỳ Môn: nửa năm khí dương tăng, nửa năm khí âm tăng.
Hai mươi bốn tiết khí, mỗi tiết ba nguyên, mỗi nguyên năm ngày, ghép với mười hai canh giờ mỗi ngày, cho ra rất nhiều bàn cục khác nhau trong một năm. Tính tay từng bàn tốn nhiều công và dễ nhầm, nhất là khâu xác định giờ đang thuộc nguyên nào.
Khâu xác định nguyên có nhiều phép khác nhau giữa các trường phái, như phép chiết bổ, phép siêu thần tiếp khí, phép đặt nhuận. Kết quả là hai app dùng hai phép có thể cho hai cục số khác nhau ở những ngày giáp ranh tiết khí. Người dùng nên biết điều này để không hoang mang khi so sánh.
Trực Phù và Trực Sử là gì?
Trực Phù là sao trực của giờ, Trực Sử là cửa trực của giờ; cả hai được xác định từ tuần thủ, tức tuần Giáp chứa giờ đang xét, và là hai yếu tố dẫn đầu khi bày thiên bàn và Bát Môn.
Cách hiểu đơn giản: mỗi giờ thuộc một tuần Giáp, tuần ấy ẩn dưới một nghi trong Lục Nghi. Nghi ấy nằm ở cung nào trên địa bàn thì sao gốc của cung đó là Trực Phù, cửa gốc của cung đó là Trực Sử. Sau đó Trực Phù được đưa theo can giờ trên thiên bàn, Trực Sử được đưa theo số giờ đã đi trong tuần.
Trực Phù được coi như người cầm quyền của giờ ấy, Trực Sử như người thừa hành. Cung có Trực Phù, cung có Trực Sử là hai điểm đầu tiên người đọc bàn cục chú ý. Phần lớn các phép luận trong Kỳ Môn bắt đầu từ việc xem hai yếu tố này rơi vào đâu, gặp những gì.
Đây là chỗ thấy rõ chữ "độn". Giáp không hiện ra, nhưng toàn bộ bàn cục xoay quanh vị trí của Giáp đang ẩn. Cái ẩn điều khiển cái hiện. Người học phong thuỷ sẽ thấy quen: trong lập cục, tâm thực của ngôi nhà không phải lúc nào cũng trùng tâm hình học, nhưng mọi phép phân cung đều xoay quanh tâm ấy.
App Kỳ Môn tính những gì theo lý thuyết?
Về lý thuyết, một app Kỳ Môn Độn Giáp làm bảy phần việc: đổi lịch sang can chi, xác định tiết khí và nguyên, chọn âm độn hay dương độn và cục số, bày địa bàn, tìm tuần thủ cùng Trực Phù và Trực Sử, xoay thiên bàn và Cửu Tinh, rồi bày Bát Môn và Bát Thần.
- Đổi lịch: ngày giờ dương lịch sang can chi năm, tháng, ngày, giờ.
- Tiết khí và nguyên: giờ đang thuộc tiết khí nào, nguyên thượng, trung hay hạ.
- Âm dương độn và cục số: theo tiết khí và nguyên.
- Địa bàn: xếp Lục Nghi, Tam Kỳ vào chín cung theo cục.
- Tuần thủ, Trực Phù, Trực Sử: theo can chi giờ.
- Thiên bàn và Cửu Tinh: xoay theo Trực Phù.
- Bát Môn, Bát Thần: xếp theo Trực Sử và Trực Phù.
Bảy bước trên là phần "tính", có quy tắc rõ, app làm nhanh và ít nhầm. Phần "luận", tức đọc cách cục tốt xấu, chọn cung chọn cửa cho một việc cụ thể, cần hiểu nguyên lý và kinh nghiệm. App có thể kèm lời giải theo lý thuyết, nhưng người dùng nên coi đó là gợi ý.
Thầy Vũ Giới tự phát triển bộ phần mềm hợp luận gồm bát tự, tướng, độn, trạch nhật và phong thuỷ, và chính Thầy dặn: "Công nghệ không thể thay thế luận đoán của thầy phong thuỷ!" Người dùng app Kỳ Môn nên giữ đúng tinh thần ấy.
Kỳ Môn đứng ở đâu trong hệ thống Dịch học?
Kỳ Môn là một nhánh độn pháp trong hệ thống Dịch học, thuộc phần chiêm bốc, dùng chín cung Lạc Thư và bát quái hậu thiên làm khung; theo Thầy Vũ Giới, độn pháp đứng ở tầng cao trong các phép dự đoán của Dịch.
Thầy Vũ Giới chia việc ứng dụng Dịch học để tiên đoán thành nhiều tầng: từ dùng sáu mươi tư quẻ kép, đến Mai Hoa Dịch Số, Lục Hào, rồi đến các hệ thống độn pháp dùng để dự báo việc lớn trong nhiều năm, và cao nhất là người tu luyện cảm thấu không cần lên quẻ. Kỳ Môn thuộc tầng độn pháp.
Thầy Vũ Giới còn có một nhận định riêng về khung của Kỳ Môn. Theo Thầy, lường thiên xích chín ô của Lạc Thư chỉ là cách nhớ, còn "mặt trăng thật sự" nằm ở ma phương năm nhân năm, hai mươi lăm cung, mở rộng từ cửu cung. Thầy cho biết bố cục này được dùng trong các đồ hình cấp cao của Huyền Không và Kỳ Môn, như Thái Huyền Đồ, Đại Lục Nhâm hay Trung Thiên Độn Giáp. Đây là chỗ Liên Hoa nhìn khác cách học phổ thông chỉ dừng ở chín cung.
Người mới học không cần đi tới tầng ấy. Nhưng biết Kỳ Môn có gốc trong Hà Đồ, Lạc Thư, bát quái giúp người học không coi Kỳ Môn là một bảng tra rời rạc. Học Kỳ Môn mà không học Dịch thì như học lái xe mà không biết luật đường.
Tóm lại: Kỳ Môn Độn Giáp là bàn khí chín cung với Tam Kỳ, Lục Nghi, Cửu Tinh, Bát Môn, Bát Thần, xếp theo âm dương độn và cục số của tiết khí, xoay quanh vị trí Giáp ẩn. App tính bàn cục nhanh và chuẩn; hiểu bàn cục và luận đúng là việc của người học. Đại đạo chí giản: gốc vẫn là âm dương và bát quái.
Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Kỳ Môn Độn Giáp: lập bàn Kỳ Môn theo giờ để đối chiếu với lý thuyết trong bài.
- Trạch Cát: tra can chi, tiết khí của ngày giờ.
- La Kinh Liên Hoa: xác định phương vị thực tế ứng với chín cung.
Bài liên quan
- Lạc Thư ngũ hành
- Lý giải hậu thiên bát quái cư vị
- Thái Ất Thần Số là gì? Tam Thức
- Giải mã Ngũ Hoàng đại sát
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Hà Đồ, Lạc Thư, bát quái và các phép độn được giảng từ gốc tại Phong Thuỷ Liên Hoa, trong phần Quẻ Dịch và Độn Pháp.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Vì sao gọi là Độn Giáp?
Vì thiên can Giáp không xuất hiện trực tiếp trên bàn mà ẩn dưới Lục Nghi Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Sáu tuần Giáp lần lượt ẩn dưới sáu nghi, và bàn cục xoay quanh vị trí Giáp ẩn.
Âm độn và dương độn khác nhau thế nào?
Dương độn dùng từ Đông Chí đến trước Hạ Chí, các nghi và kỳ xếp thuận; âm độn dùng từ Hạ Chí đến trước Đông Chí, xếp nghịch. Mỗi bên có chín cục.
Hai app Kỳ Môn cho hai cục khác nhau là do đâu?
Thường do khác phép xác định nguyên ở những ngày giáp ranh tiết khí, như chiết bổ hay siêu thần tiếp khí. Nên biết app đang dùng phép nào trước khi so sánh.
Tam cát môn là những cửa nào?
Ba cửa Khai, Hưu, Sinh thường được gọi là tam cát môn. Tuy vậy mỗi cửa còn phải xét cùng sao, thần và cung mới luận được tốt xấu cho một việc cụ thể.
