Dương Trạch Ái Chúng Thiên
新增陽宅愛眾篇 卷一 (太極相生五行說 · 河圖 · 洛書)
Tác giả: Trương Giác Chính 張覺正 (tự Bội Minh 佩鳴, người Tín Đô 信都, giám sinh Quốc Tử Giám, đời Thanh) · con Trương Toản 張瓚 (tự Triệu Ngọc 肇玉) hiệu duyệt · tựa của Tiêu Lan Chi 焦蘭芝
Bản gốc: Tân tăng Dương Trạch Ái Chúng Thiên 新增陽宅愛眾篇, bốn quyển Nguyên Hanh Lợi Trinh, phụ đồ hiệu chính, Tảo Diệp Sơn Phòng tàng bản, Quang Tự Canh Thìn (1880).
Bài trước đã nói tôn chỉ của Dương Trạch Ái Chúng Thiên (陽宅愛眾篇): sao và cung sinh khắc nhau thế nào thì nhà cát hung thế ấy, mà sinh khắc ra từ ngũ hành, ngũ hành ra từ Thái Cực. Vì vậy ngay sau mục Tôn chỉ, Trương Giác Chính chép bốn mục nền: Thái Cực tương sinh ngũ hành thuyết (太極相生五行說), Hà Đồ âm dương sinh thành đồ (河圖陰陽生成圖), Tiên Thiên xuất ư Hà Đồ giải (先天出於河圖解), Lạc Thư âm dương cơ ngẫu đồ (洛書陰陽奇偶圖) và Hậu Thiên xuất ư Lạc Thư giải (後天出於洛書解). Bài này chép, dịch và giảng cả năm mục.
Trả lời nhanh: Theo Dương Trạch Ái Chúng Thiên, Thái Cực có dương động âm tĩnh, dương biến âm hợp thì sinh năm hành: Thuỷ âm thịnh ở bên phải, Hoả dương thịnh ở bên trái, Mộc dương non dưới Hoả, Kim âm non dưới Thuỷ, Thổ xung khí ở giữa; năm hành sinh nhau vòng tròn. Hà Đồ là gốc của bát quái Tiên Thiên: một sáu Thuỷ ở dưới, hai bảy Hoả ở trên, ba tám Mộc bên trái, bốn chín Kim bên phải, năm mười Thổ ở giữa. Lạc Thư là gốc của bát quái Hậu Thiên: đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân, năm ở giữa; từ đó có cửu cung Nhất Bạch Khảm đến Cửu Tử Ly mà dương trạch dùng.
Thầy Vũ Giới giảng: "Nhiều người học bát trạch bỏ qua mấy trang Thái Cực, Hà Lạc vì thấy nó 'lý thuyết'. Nhưng không hiểu Hà Đồ thì không hiểu vì sao Tiên Thiên làm thể, không hiểu Lạc Thư thì không hiểu vì sao nhà lại chia chín cung. Học cái gốc trước, cành lá sẽ tự rõ."

Thái Cực sinh ngũ hành – 太極相生五行說
Trong bản khắc, trước mục này có hình Vô Cực Thái Cực theo đồ của Chu Đôn Di: một vòng tròn trống là Vô Cực, một vòng tròn có các vòng trắng đen lồng nhau là Thái Cực, ghi "dương động", "âm tĩnh", rồi năm vòng nhỏ Thuỷ Hoả Mộc Kim Thổ nối nhau, dưới cùng là "Càn đạo thành nam, Khôn đạo thành nữ". Lời giải chép như sau:
周子曰無極而太極無極者渾無聲臭也太極者陰陽根柢也陰靜陽動動極而靜靜極復動一動一靜互爲其根陽者陰之根也陰者陽之根也陽根陰陰根陽乚者陽之變冂者陰之合此陽變陰合而五行生焉水陰盛居右火陽盛居左木陽稚次火下金陰稚次水下土沖氣居中央由水生木木生火火生土土生金金復生水循環無端五氣順佈四時行焉能參太極相生五行之理於堪輿思過半矣
Dịch: Chu Tử nói: "Vô Cực mà Thái Cực." Vô Cực là hỗn nhiên không tiếng không mùi; Thái Cực là gốc rễ của âm dương. Âm tĩnh dương động, động cực thì tĩnh, tĩnh cực lại động, một động một tĩnh làm gốc cho nhau. Dương là gốc của âm, âm là gốc của dương. Nét móc (乚) là dương biến, nét bao (冂) là âm hợp; dương biến âm hợp thì ngũ hành sinh ra. Thuỷ là âm thịnh nên ở bên phải, Hoả là dương thịnh nên ở bên trái, Mộc là dương non nên đứng dưới Hoả, Kim là âm non nên đứng dưới Thuỷ, Thổ là khí xung hoà nên ở giữa. Thuỷ sinh Mộc, Mộc sinh Hoả, Hoả sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim lại sinh Thuỷ, tuần hoàn không đầu mối. Năm khí theo nhau mà bày, bốn mùa nhờ đó mà vận hành. Ai hiểu được lý Thái Cực sinh ngũ hành thì việc kham dư đã nghĩ được quá nửa.
Lời phê: Người xem nhà lấy điều này làm thể, để tâm vào đó mới thấy được kinh và quyền trong toàn thể căn nhà. (批曰看宅者以此爲體會心於是方能於宅之通體見經權)

Giảng: Đoạn này gần như chép nguyên Thái Cực Đồ Thuyết của Chu Đôn Di, chỉ thêm câu cuối nối sang kham dư. Có ba điều người học dương trạch cần nắm. Một, âm dương không phải hai thứ tách rời mà "làm gốc cho nhau": trong căn nhà, chỗ sáng chỗ tối, chỗ động chỗ tĩnh phải có cả hai. Hai, ngũ hành có vị trí: Thuỷ phải, Hoả trái, Mộc dưới Hoả, Kim dưới Thuỷ, Thổ giữa. Đây là vị trí trên đồ Thái Cực, chưa phải phương vị Đông Tây Nam Bắc. Ba, cả hệ thống sinh khắc sao cung mà sách sắp dùng đều đứng trên vòng tương sinh này.
Lời phê "thấy được kinh và quyền" đáng chú ý. "Kinh" là phép cố định, "quyền" là phép linh hoạt. Ý là: người xem nhà phải nắm cái lý gốc thì mới biết khi nào theo đúng bảng sao, khi nào phải linh động theo hình thế thật của căn nhà. Các bài sau, tác giả nhiều lần đưa ra cách sửa nhà "trái sách" mà vẫn hợp lý, chính là chữ quyền này.

Hà Đồ: sinh số và thành số – 河圖陰陽生成圖
Đồ Hà Đồ trong bản khắc vẽ các chấm trắng đen thành năm nhóm, bên cạnh ghi "Trời một sinh Thuỷ, Đất sáu thành nó; Đất hai sinh Hoả, Trời bảy thành nó; Trời ba sinh Mộc, Đất tám thành nó; Đất bốn sinh Kim, Trời chín thành nó; Trời năm sinh Thổ, Đất mười thành nó." Một dòng khác ghi tên bốn tượng: Thái Dương một sinh Thuỷ, Thái Âm sáu thành; Thiếu Âm hai sinh Hoả, Thiếu Dương bảy thành; Thiếu Dương ba sinh Mộc, Thiếu Âm tám thành; Thái Âm bốn sinh Kim, Thái Dương chín thành. Lời giải dưới đồ:
陰陽相抱陽白陰黑陽生正北長於正東盛於正南極於正西故陽生陰中陰生正南長於正西盛於正北極於正東故陰生陽中一六屬水二七屬火三八屬木四九屬金五十屬土
Dịch: Âm dương ôm nhau, dương trắng âm đen. Dương sinh ở chính Bắc, lớn ở chính Đông, thịnh ở chính Nam, cực ở chính Tây, cho nên dương sinh trong âm. Âm sinh ở chính Nam, lớn ở chính Tây, thịnh ở chính Bắc, cực ở chính Đông, cho nên âm sinh trong dương. Một sáu thuộc Thuỷ, hai bảy thuộc Hoả, ba tám thuộc Mộc, bốn chín thuộc Kim, năm mười thuộc Thổ.

Giảng: Hà Đồ có hai lớp số. Lớp trong là sinh số 1, 2, 3, 4, 5; lớp ngoài là thành số 6, 7, 8, 9, 10. Mỗi phương có một cặp sinh thành, hơn kém nhau năm: 1 với 6, 2 với 7, 3 với 8, 4 với 9, 5 với 10. Số lẻ là trời, là dương, vẽ chấm trắng; số chẵn là đất, là âm, vẽ chấm đen. Ở phương Bắc dương 1 nằm trong, âm 6 nằm ngoài; ở phương Nam âm 2 nằm trong, dương 7 nằm ngoài. Vì thế sách nói "dương sinh trong âm" và "âm sinh trong dương".
Câu "dương sinh ở Bắc, lớn ở Đông, thịnh ở Nam, cực ở Tây" mô tả một vòng năm: Đông chí ở Bắc là lúc dương khí bắt đầu, xuân ở Đông dương lớn dần, hạ ở Nam dương thịnh nhất, thu ở Tây dương tới cùng và bắt đầu tàn. Âm thì đi ngược lại. Đây là cơ sở để dương trạch nói phương Nam sáng, phương Bắc tối, phương Đông là nơi sinh khí lên.
Với dương trạch, Hà Đồ quan trọng ở chỗ khác nữa. Bài Ngũ hành sinh khắc ở quyển một nói rõ: "Gian nhà rộng hẹp dài ngắn cao thấp, thước tấc thì lấy số Hà Đồ mà luận ngũ hành sinh khắc." Tức là số đo của căn nhà cũng mang hành theo Hà Đồ: số 1, 6 là Thuỷ, 2, 7 là Hoả, 3, 8 là Mộc, 4, 9 là Kim, 5, 10 là Thổ. Quyển bốn, mục "sửa cũ làm mới định quy", tác giả dùng đúng cách này để chọn số trượng, số thước cho từng gian nhà; bài 17 sẽ giảng.

Tiên Thiên ra từ Hà Đồ – 先天出於河圖解
集解云伏羲時龍馬負圖出於河中故謂之河圖其位一六居下二七居上三八居左四九居右五十居中……陽內陰外有交泰之義焉而上下左右秩然不紊伏羲因之以畫八卦乾南坤北陰極生陽故震兌出焉陽極生陰故巽艮出焉離日體居東坎月體居西陰陽相配而著天地山澤水火風雷之象也
Dịch: Tập Giải nói: thời Phục Hy, long mã đội đồ hiện ra giữa sông Hoàng Hà, nên gọi là Hà Đồ. Vị trí: một sáu ở dưới, hai bảy ở trên, ba tám bên trái, bốn chín bên phải, năm mười ở giữa… Dương ở trong, âm ở ngoài, có nghĩa giao thái; trên dưới trái phải chỉnh tề không rối. Phục Hy nhân đó vạch tám quẻ: Càn ở Nam, Khôn ở Bắc. Âm cực sinh dương nên Chấn, Đoài ra; dương cực sinh âm nên Tốn, Cấn ra. Ly là thể mặt trời ở Đông, Khảm là thể mặt trăng ở Tây. Âm dương phối nhau mà hiện tượng trời đất, núi đầm, nước lửa, gió sấm.
Giảng: Chuyện long mã đội đồ là truyền thuyết, sách chép theo "Tập Giải" chứ không bàn thật giả. Điều đáng học là logic: Hà Đồ có trên dưới trái phải, Tiên Thiên cũng có Càn trên Khôn dưới, Ly trái Khảm phải. Trong đồ Tiên Thiên, Càn thuần dương ở Nam, Khôn thuần âm ở Bắc; đi từ Khôn lên, dương mới sinh là Chấn, rồi Ly, rồi Đoài, tới Càn là dương cực; đi từ Càn xuống, âm mới sinh là Tốn, rồi Khảm, rồi Cấn, tới Khôn là âm cực. Bài 3 sẽ bàn kỹ đồ Tiên Thiên và lý do sách lấy Tiên Thiên làm gốc chia Đông tứ, Tây tứ.

Lạc Thư: số lẻ số chẵn – 洛書陰陽奇偶圖
Đồ Lạc Thư vẽ chín nhóm chấm: chín ở trên, một ở dưới, ba bên trái, bảy bên phải, hai và bốn ở hai góc trên, sáu và tám ở hai góc dưới, năm ở giữa. Lời giải:
大禹治水時神龜獻書出於洛水故謂之洛書其背列戴九履一左三右七二四爲肩六八爲足而陽居四正陰居四隅犁然有序文王因之以畫八卦焉
Dịch: Khi vua Đại Vũ trị thuỷ, rùa thần dâng sách hiện ra ở sông Lạc, nên gọi là Lạc Thư. Trên lưng rùa bày: đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân; dương ở bốn phương chính, âm ở bốn góc, rành rành có thứ tự. Văn Vương nhân đó vạch tám quẻ.
Giảng: Khác Hà Đồ có mười số chia năm phương, Lạc Thư có chín số chia chín ô. Số lẻ 1, 3, 7, 9 là dương nằm ở bốn phương chính Bắc, Đông, Tây, Nam; số chẵn 2, 4, 6, 8 là âm nằm ở bốn góc. Chín ô cộng hàng ngang, hàng dọc, đường chéo đều bằng mười lăm. Đây chính là khung chín cung của dương trạch: tôn chỉ ở bài trước nói "chín cung là Càn, Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, Ly, Khôn, Đoài thêm trung cung", chín cung ấy xếp theo Lạc Thư.

Hậu Thiên ra từ Lạc Thư – 後天出於洛書解
宅經云其位一白居正北屬水故坎卦居北二黑居西南屬土故坤卦居之三碧居正東屬木故震卦居東四綠居東南屬木故巽卦居之五黃居中宮屬土故皇極位居中央六白居西北屬金故乾卦居之七赤居正西屬金故兌卦居西八白居東北屬土故艮卦居之九紫居正南屬火故離卦居南其數始於一而終於九後天子因之以明九宮八卦門戶內外故南朱雀北玄武東青龍西白虎四方之正始定焉
Dịch: Trạch Kinh nói: vị trí Nhất Bạch ở chính Bắc thuộc Thuỷ, nên quẻ Khảm ở Bắc. Nhị Hắc ở Tây Nam thuộc Thổ, nên quẻ Khôn ở đó. Tam Bích ở chính Đông thuộc Mộc, nên quẻ Chấn ở Đông. Tứ Lục ở Đông Nam thuộc Mộc, nên quẻ Tốn ở đó. Ngũ Hoàng ở trung cung thuộc Thổ, nên ngôi Hoàng cực ở giữa. Lục Bạch ở Tây Bắc thuộc Kim, nên quẻ Càn ở đó. Thất Xích ở chính Tây thuộc Kim, nên quẻ Đoài ở Tây. Bát Bạch ở Đông Bắc thuộc Thổ, nên quẻ Cấn ở đó. Cửu Tử ở chính Nam thuộc Hoả, nên quẻ Ly ở Nam. Số bắt đầu từ một và dừng ở chín. Hậu Thiên nhân đó làm rõ chín cung, tám quẻ, cửa ngõ trong ngoài, cho nên Nam là Chu Tước, Bắc là Huyền Vũ, Đông là Thanh Long, Tây là Bạch Hổ, bốn phương chính từ đó mới định.

Giảng: Đây là đoạn mà người học dương trạch dùng hằng ngày. Mỗi cung của căn nhà có ba thứ đi kèm: một quẻ, một số Lạc Thư với màu (Nhất Bạch, Nhị Hắc, Tam Bích, Tứ Lục, Ngũ Hoàng, Lục Bạch, Thất Xích, Bát Bạch, Cửu Tử) và một hành. Cung Khảm ở Bắc là số một, màu trắng, hành Thuỷ; cung Ly ở Nam là số chín, màu tía, hành Hoả. Khi sách nói "sao Tham Lang Mộc tới cung Khảm Thuỷ thì cung sinh sao, thượng cát", hành của cung lấy từ đây.
Câu "làm rõ cửa ngõ trong ngoài" cho thấy sách coi Hậu Thiên là đồ dụng cho nhà ở: Tiên Thiên nói cái thể của trời đất, Hậu Thiên nói con người sống trong nhà, ra vào cửa nào. Vì thế mục Hậu Thiên Bát Quái giải ở bài sau sẽ chốt: "La kinh dùng đều theo Hậu Thiên."
Người đọc kỹ sẽ thấy: tên chín màu Nhất Bạch đến Cửu Tử cũng chính là Cửu Tinh Tử Bạch mà quyển bốn dùng để chọn năm tháng sửa nhà. Tác giả nói trong tự tự rằng ông không theo phép xem nhà lấy Tử Bạch làm chủ như sách Dương Trạch Tập Thành, vì nó không hợp Đại Du Niên; nhưng phần chọn ngày ông vẫn dùng Tử Bạch. Đó là hai việc khác nhau.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Mấy trang Thái Cực, Hà Đồ, Lạc Thư trong Ái Chúng Thiên không có gì riêng; tác giả chép từ Tập Giải, Trạch Kinh và Chu Tử, cũng như hầu hết sách dương trạch đời Thanh. Giá trị của chúng là cho người học thấy hệ thống đứng trên nền nào. Liên Hoa giữ ba điều:
Thứ nhất, Hà Đồ là đồ của thể, nói năm hành và số sinh thành; Lạc Thư là đồ của dụng, nói chín cung và vị trí tám quẻ trong đời sống. Nhầm hai đồ là nhầm thể dụng: dùng Tiên Thiên để đặt cửa nhà là sai chỗ, dùng Lạc Thư để giảng gốc ngũ hành cũng sai chỗ.
Thứ hai, câu "dương sinh ở Bắc, thịnh ở Nam" là nói khí của trời theo mùa. Một căn nhà ở bán cầu Bắc nhận nắng phía Nam, gió lạnh phía Bắc; cái lý âm dương này gặp cái thực của khí hậu. Ở Việt Nam, nhà hướng Nam được chuộng không phải vì một câu sách, mà vì nắng gió thật. Học lý phải quay về đối chiếu với cái thật.
Thứ ba, số Hà Đồ dùng cho kích thước nhà là một phép có thật trong sách cổ, nhưng không nên tách riêng ra dùng. Một gian nhà được số "sinh" mà thiếu sáng, bí gió thì số đẹp cũng không cứu được. Liên Hoa dùng số như một lớp phụ sau hình thế và khí khẩu. Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Tóm lại – 總結
Dương Trạch Ái Chúng Thiên đặt nền bằng Thái Cực Đồ của Chu Tử: dương động âm tĩnh, dương biến âm hợp sinh năm hành, Thuỷ phải Hoả trái, Mộc dưới Hoả, Kim dưới Thuỷ, Thổ giữa, sinh nhau vòng tròn; hiểu được lý này thì kham dư đã được quá nửa. Hà Đồ có sinh số và thành số: một sáu Thuỷ dưới, hai bảy Hoả trên, ba tám Mộc trái, bốn chín Kim phải, năm mười Thổ giữa, Phục Hy nhân đó vạch Tiên Thiên. Lạc Thư đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn vai, sáu tám chân, năm giữa, Văn Vương nhân đó vạch Hậu Thiên; từ đó có chín cung Nhất Bạch Khảm Bắc đến Cửu Tử Ly Nam, cùng bốn phương Chu Tước, Huyền Vũ, Thanh Long, Bạch Hổ mà dương trạch dùng.
Bài trước: Dương Trạch Ái Chúng Thiên (1): Giới thiệu sách: Trương Giác Chính, bài tựa, tự tự và tôn chỉ xem nhà.
Bài sau: Dương Trạch Ái Chúng Thiên (3): Tiên Thiên, Hậu Thiên bát quái và Đông Tây tứ trạch.
Nguồn: Dương Trạch Ái Chúng Thiên (陽宅愛眾篇) của Trương Giác Chính, quyển một (Nguyên), tờ 1–4: Thái Cực tương sinh ngũ hành thuyết với lời phê, Hà Đồ âm dương sinh thành đồ, Tiên Thiên xuất ư Hà Đồ giải, Lạc Thư âm dương cơ ngẫu đồ, Hậu Thiên xuất ư Lạc Thư giải. Các đồ vẽ lại theo bản khắc. Bản Tảo Diệp Sơn Phòng tàng bản, Quang Tự Canh Thìn (1880); sách thuộc công cộng. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo hướng cửa và sơn toạ để biết nhà thuộc quẻ nào.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa: vẽ mặt bằng, chia tám cung, ghi sao du niên theo cửa lên từng cung.
- Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch theo nguyên lý Liên Hoa.
Bài liên quan – 相關文章
- Dương Trạch Ái Chúng Thiên (1): Giới thiệu sách: Trương Giác Chính, bài tựa, tự tự và tôn chỉ xem nhà
- Hoàng Đế Trạch Kinh (1): Giới thiệu, đề yếu Tứ Khố
- Kệ sách Tam Hợp trên Kho Sách Quý
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc Hà Đồ, Lạc Thư là phần Thư; nhìn một căn nhà thật mà thấy trung cung ở đâu, khí sinh lên từ phía nào, số đo gian nhà mang hành gì là phần Nhãn, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Vì sao sách xem nhà lại bắt đầu từ Thái Cực? – 何以從太極說起
Vì phép xem nhà của sách dựa vào sinh khắc giữa sao và cung, mà sinh khắc ra từ ngũ hành, ngũ hành sinh từ Thái Cực. Tác giả viết: hiểu lý Thái Cực sinh ngũ hành thì việc kham dư đã được quá nửa.
Hà Đồ có những số nào, thuộc hành gì? – 河圖之數
Một sáu thuộc Thuỷ ở dưới (Bắc), hai bảy thuộc Hoả ở trên (Nam), ba tám thuộc Mộc bên trái (Đông), bốn chín thuộc Kim bên phải (Tây), năm mười thuộc Thổ ở giữa. Số lẻ là dương, số chẵn là âm.
Lạc Thư xếp chín số thế nào? – 洛書之位
Đội chín đạp một, trái ba phải bảy, hai bốn là vai, sáu tám là chân, năm ở giữa. Số lẻ ở bốn phương chính, số chẵn ở bốn góc; cộng ngang, dọc, chéo đều được mười lăm.
Cửu cung trong dương trạch lấy từ đâu? – 九宮之源
Từ Lạc Thư và bát quái Hậu Thiên: Nhất Bạch Khảm Bắc Thuỷ, Nhị Hắc Khôn Tây Nam Thổ, Tam Bích Chấn Đông Mộc, Tứ Lục Tốn Đông Nam Mộc, Ngũ Hoàng trung cung Thổ, Lục Bạch Càn Tây Bắc Kim, Thất Xích Đoài Tây Kim, Bát Bạch Cấn Đông Bắc Thổ, Cửu Tử Ly Nam Hoả.
Số Hà Đồ dùng vào nhà ở thế nào? – 河圖數於宅
Theo sách, gian nhà rộng hẹp, dài ngắn, cao thấp, thước tấc thì lấy số Hà Đồ để luận ngũ hành sinh khắc. Quyển bốn có mục sửa cũ làm mới định quy, chọn số trượng, thước cho từng gian theo cách này.










