Học phong thủy có cần biết chữ Hán không?

Học phong thuỷ không bắt buộc phải biết chữ Hán, nhưng bắt buộc phải hiểu nghĩa các thuật ngữ Hán Việt mà môn này dùng. Người mới hay lùi bước vì nghe toàn những chữ như loan đầu, lý khí, minh đường, thuỷ khẩu. Thật ra mỗi chữ đó tách ra đều có nghĩa rất đời thường.

Trả lời nhanh: Người học phong thuỷ không cần đọc viết được chữ Hán để bắt đầu và để ứng dụng. Điều cần là học thuật ngữ theo cách tách nghĩa từng chữ Hán Việt, hiểu chữ đó chỉ cái gì ngoài thực tế. Chữ Hán chỉ thật sự cần khi muốn đọc sách cổ nguyên bản hoặc nghiên cứu chuyên sâu. Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) giảng thuật ngữ theo lối này: tách từng chữ, chỉ chỗ hiểu sai, rồi giải theo nguyên lý gốc.

"Phong là phong toả, Ấn là ấn xuống, Trấn là trấn giữ, Yểm là giấu vào." — Thầy Vũ Giới

Bốn chữ nghe rất huyền bí, tách ra thành bốn động tác ai cũng hình dung được. Đó là cách học thuật ngữ của Phong Thuỷ Liên Hoa. Không học thuộc cả cụm như một câu thần chú. Hỏi từng chữ nghĩa là gì, rồi ghép lại.

Học phong thuỷ có cần biết chữ Hán không?

Học phong thuỷ không cần biết chữ Hán ở mức đọc viết; người học chỉ cần nắm nghĩa Hán Việt của các thuật ngữ. Tiếng Việt vốn có rất nhiều từ Hán Việt, nên người Việt học thuật ngữ phong thuỷ dễ hơn mình tưởng.

Thử nhìn vài từ ta vẫn dùng hằng ngày: "thuỷ điện" là điện từ nước, "phong ba" là gió và sóng, "sơn hà" là núi và sông, "nhập học" là vào học. Thuỷ, phong, sơn, nhập trong phong thuỷ cũng chính là những chữ đó. Người học không bắt đầu từ con số không.

Mức độ	Cần gì	Dành cho ai
Hiểu nghĩa Hán Việt của thuật ngữ	Bắt buộc	Mọi người học phong thuỷ
Nhận mặt vài chục chữ Hán hay gặp trên la kinh	Nên có khi học tới phần lý khí	Người học dùng la kinh
Đọc được sách cổ chữ Hán	Không bắt buộc	Người nghiên cứu chuyên sâu, người dạy

Thầy Vũ Giới chủ trương học phong thuỷ bằng trí lực, hỏi "tại sao" tới gốc, không bí hiểm hoá. Thuật ngữ khó hiểu không làm kiến thức sâu hơn. Thuật ngữ được giải rõ mới giúp người học đi tới phần sâu.

Cách học thuật ngữ phong thuỷ: tách nghĩa từng chữ

Cách học thuật ngữ phong thuỷ hiệu quả nhất là tách cụm từ thành từng chữ, tìm nghĩa mỗi chữ, rồi mới ghép lại và đối chiếu với vật thật. Thầy Vũ Giới giải khẩu quyết theo năm bước, người học dùng lại y như vậy cho thuật ngữ.

1. Tách chữ: viết cụm từ ra, tách từng chữ một.
2. Tìm nghĩa từng chữ: liên hệ với những từ Hán Việt mình đã biết có chứa chữ đó.
3. Chỉ chỗ hay hiểu sai: chữ này người ta thường hiểu lầm thành gì.
4. Ghép lại theo nguyên lý: cả cụm chỉ cái gì trong một cuộc đất, một căn nhà.
5. Tìm ví dụ thật: nhà mình, xóm mình có cái đó không, nằm ở đâu.

Làm thử với chữ "minh đường". Minh là sáng, như trong "bình minh", "minh bạch". Đường là gian nhà lớn, khoảng rộng, như trong "giảng đường", "thánh đường". Ghép lại, minh đường là khoảng rộng sáng sủa. Trong phong thuỷ, minh đường là khoảng trống thoáng phía trước nhà hoặc trước mộ, nơi khí tụ lại trước khi vào. Ví dụ thật: cái sân trước nhà, khoảng vỉa hè và lòng đường trước nhà phố.

Chỗ hay hiểu sai: nhiều người tưởng minh đường phải là một cái ao hay hồ nước. Có nước thì tốt, nhưng nghĩa gốc của chữ là khoảng trống sáng, không phải mặt nước.

Thêm một ví dụ Thầy Vũ Giới hay nhắc: "Vận là vận động. Vận động gì? Vận động khí." Chữ "vận" trong "vận khí", "thời vận" nghe trừu tượng, tách ra chỉ là sự chuyển động. Hiểu vậy thì các bài về vận khí bớt mù mờ đi nhiều.

Hai mươi thuật ngữ gốc người mới nên hiểu trước

Người mới nên hiểu trước khoảng hai mươi thuật ngữ gốc, chia theo bốn nhóm: tên môn học, hình thế, phương vị và công việc. Nắm được nhóm này là đọc được phần lớn bài viết nhập môn.

Thuật ngữ	Nghĩa từng chữ	Chỉ cái gì
Phong thuỷ	phong: gió · thuỷ: nước	Môn xét sự vận hành của khí qua gió và nước trên đất, trong nhà
Loan đầu	loan: núi non · đầu: phần đầu, phần nhô	Hình thế núi đồi, đất đai, nhà cửa; phần "hình"
Lý khí	lý: lẽ, quy luật · khí: khí	Phần tính toán khí theo phương hướng và thời gian; phần "số"
Dương trạch	dương: cõi sống · trạch: nhà	Nhà ở, công trình của người sống
Âm trạch	âm: cõi khuất · trạch: nhà	Mộ phần
Lai long	lai: đến · long: rồng	Mạch đất dẫn khí đi tới
Huyệt	huyệt: cái hốc, cái lỗ	Điểm khí tụ trong một cuộc đất
Sa	sa: cát	Gò, đồi, công trình bao quanh che chắn
Minh đường	minh: sáng · đường: khoảng rộng	Khoảng trống thoáng phía trước
Thuỷ khẩu	thuỷ: nước · khẩu: miệng	Nơi nước chảy ra khỏi cuộc đất
Án sơn	án: cái bàn · sơn: núi	Núi, gò thấp ở gần phía trước, như cái bàn trước mặt
Triều sơn	triều: chầu về · sơn: núi	Núi ở xa phía trước, hướng về
Toạ – Hướng	toạ: ngồi · hướng: quay mặt về	Phía lưng tựa và phía mặt nhìn của nhà, mộ
Thanh Long	thanh: xanh · long: rồng	Phía bên trái (từ trong nhìn ra)
Bạch Hổ	bạch: trắng · hổ: cọp	Phía bên phải (từ trong nhìn ra)
Huyền Vũ	huyền: đen · Huyền Vũ: linh vật rùa đen	Phía sau lưng, chỗ dựa
Chu Tước	chu: đỏ · tước: loài chim	Phía trước mặt
Trung cung	trung: giữa · cung: phần, ô	Phần giữa nhà
Động thổ	động: chạm tới · thổ: đất	Khởi công đào móng
Nhập trạch	nhập: vào · trạch: nhà	Dọn vào nhà mới

Bảng này do ban biên tập soạn ở mức nhập môn. Mỗi thuật ngữ còn nhiều tầng nghĩa khi học sâu. Riêng hai chữ hình thể và hình thế, Phong Thuỷ Liên Hoa phân biệt rõ: hình thể là hình tướng cụ thể của một vật, hình thế là cách các hình đứng với nhau để thu lai long và thuỷ khẩu.

Những chữ hay bị hiểu sai nhất

Những chữ hay bị hiểu sai nhất trong phong thuỷ là những chữ trùng âm với từ đời thường mang nghĩa khác, khiến người mới suy diễn lệch. Tách nghĩa từng chữ là cách gỡ nhanh nhất.

• Quỷ: nghe là nghĩ tới ma quỷ. Theo Thầy Vũ Giới, trong cặp Thần khí – Quỷ khí, Quỷ là khí âm sinh ra thần, không phải ma quỷ.
• Sát: nghe là nghĩ tới chết chóc. Trong hình sát, thế sát, chữ sát chỉ cái gây hại do hình và thế mang lại, như góc nhọn chĩa vào, đường đâm thẳng.
• Ngũ Hoàng: thường bị gọi là "đại sát". Thầy Vũ Giới giảng Ngũ Hoàng không phải "đại sát" như cách hiểu phổ biến.
• Long: không phải con rồng có thật, mà là hình ảnh chỉ mạch đất uốn lượn có khí.
• Thuỷ: không chỉ là nước. Trong nhà phố, đường đi, lối đi cũng được xét như thuỷ vì đó là nơi khí lưu động.
• Dịch: nhiều người đồng nhất Kinh Dịch với bói toán. Thầy Vũ Giới nói: "Dịch không phải là bói."

Mỗi lần gặp một chữ làm mình sợ hay làm mình thấy huyền bí, hãy dừng lại hỏi: chữ này nghĩa gốc là gì, ngoài thực tế nó chỉ cái gì. Phần lớn nỗi sợ tan ngay ở bước đó.

Khi nào thì nên học chữ Hán?

Nên học chữ Hán khi người học đã có nền và muốn đọc sách cổ nguyên bản, đối chiếu các bản dịch, hoặc theo đường nghiên cứu, giảng dạy. Với mục tiêu ứng dụng cho nhà mình hay bổ trợ nghề đang làm, hiểu Hán Việt là đủ.

Những lúc chữ Hán có ích:

• Đọc la kinh: la kinh truyền thống ghi chữ Hán. Người học cần nhận mặt 24 chữ của 24 sơn, 10 thiên can, 12 địa chi, 8 quẻ. Tổng cộng vài chục chữ, học dần là thuộc. La Kinh Liên Hoa trực tuyến có lời giải nghĩa tiếng Việt cho từng tầng.
• Đọc sách cổ: bản dịch đôi khi mỗi nơi một kiểu. Biết chữ thì tự đối chiếu được.
• Phân biệt chữ đồng âm: tiếng Việt có nhiều chữ đọc giống nhau mà gốc Hán khác nhau, nghĩa khác nhau.

Thầy Vũ Giới coi trọng dòng truyền có thầy, có tổ, có kinh sách. Kinh sách là một trong bốn điều người làm nghề cần: Thư, Pháp, Nhãn, Tâm. Nhưng thứ tự vẫn là hiểu gốc trước. Người biết nhiều chữ mà không hiểu nguyên lý thì đọc sách cổ cũng chỉ thuộc mặt chữ.

Lập sổ từ của riêng mình như thế nào?

Người học nên lập một cuốn sổ từ riêng, mỗi thuật ngữ một dòng gồm nghĩa từng chữ, nghĩa cả cụm, ví dụ thật và chỗ mình từng hiểu sai. Sổ tự tay viết nhớ lâu hơn mọi bảng tra in sẵn.

Mẫu một dòng trong sổ:

Thuật ngữ	Từng chữ	Cả cụm chỉ gì	Ví dụ ở nhà tôi	Tôi từng hiểu sai là
Thuỷ khẩu	thuỷ: nước · khẩu: miệng	Chỗ nước thoát ra	Miệng cống cuối hẻm, phía tay phải nhà	Cửa có vòi nước

Vài thói quen giúp sổ từ có ích:

• Mỗi buổi học ghi không quá năm từ mới. Ít mà chắc.
• Cột "ví dụ ở nhà tôi" không được bỏ trống. Chưa tìm ra ví dụ là chưa hiểu.
• Cuối tuần che cột nghĩa, tự nói lại bằng lời mình.
• Gặp chữ chưa rõ thì ghi vào trang "câu hỏi" để hỏi trong giờ giải đáp. "Đại nghi đại ngộ, tiểu nghi tiểu ngộ, bất nghi bất ngộ."

Tóm lại: học phong thuỷ không cần giỏi chữ Hán, cần hiểu chữ mình đang dùng. Tách từng chữ, hỏi nghĩa gốc, tìm vật thật. Đại đạo chí giản.

— Vũ Giới —

Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• Học phong thuỷ qua hình ảnh: mỗi ký hiệu, thuật ngữ đi kèm một hình, dễ nhớ hơn chữ. MIỄN PHÍ.
• La Kinh Liên Hoa: bấm vào từng tầng la kinh để xem lời giải nghĩa tiếng Việt. MIỄN PHÍ.

Bài liên quan

• Thuật ngữ phong thuỷ đại cương cần biết
• Thuật ngữ 24 sơn hướng
• Học phong thuỷ có khó không?
• Học phong thuỷ cho người mới bắt đầu

Câu hỏi thường gặp

Không biết một chữ Hán nào thì có đọc được la kinh không?

Lúc đầu thì chưa, nhưng học được nhanh. La kinh dùng lặp lại vài chục chữ: 24 sơn, thiên can, địa chi, tám quẻ. Người học nhận mặt dần trong quá trình học; la kinh trực tuyến có giải nghĩa tiếng Việt giúp làm quen.

Học phong thuỷ bằng sách dịch tiếng Việt có đủ không?

Đủ cho người học ứng dụng, miễn là có người dạy giải thích nguyên lý. Sách dịch có chỗ mỗi bản một cách dùng từ, nên người học cần hiểu nghĩa gốc của thuật ngữ để không bị rối.

Vì sao phong thuỷ dùng nhiều từ Hán Việt mà không dùng từ thuần Việt?

Vì kinh sách của môn này được ghi bằng chữ Hán và thuật ngữ đã thành quy ước chung. Giữ thuật ngữ gốc giúp đối chiếu được với sách vở; người dạy có trách nhiệm giải nghĩa ra tiếng Việt dễ hiểu.

Có cần học tiếng Trung hiện đại để học phong thuỷ không?

Không cần. Tiếng Trung giao tiếp hiện đại khác với văn ngôn trong sách cổ. Người muốn đọc sách cổ thì học chữ Hán và âm Hán Việt là hướng trực tiếp hơn.

Trẻ hay người lớn tuổi thì học thuật ngữ Hán Việt dễ hơn?

Người lớn thường có lợi thế vì vốn từ Hán Việt trong tiếng Việt đã rộng, dễ liên hệ. Điều quyết định là cách học: tách nghĩa và tìm ví dụ thật thì tuổi nào cũng nhớ được.