La Kinh Đỉnh Môn Châm · 新鐫徐氏家藏羅經頂門針 (quyển thượng, biện 20 (3))
卷之上 · 辨各家五行 (三)
Tác giả: Từ Chi Mạc 徐之鏌 (tự Thí Khả, hiệu Mộc Thạch cư sĩ, người Kiến Khê, đời Minh) định thức · đồ chú: môn nhân Chu Chi Tương 朱之相
Bản gốc: bản khắc đời Minh, tựa đề Thiên Khải Quý Hợi (1623), 2 quyển kèm Giản dị đồ giải.
Bài 10 của loạt La Kinh Đỉnh Môn Châm khép lại điều biện 20 "Các nhà ngũ hành" (各家五行). Sau chính ngũ hành, nạp giáp, tam hợp (bài 8) và tiểu huyền không, Hồng Phạm (bài 9), Từ Chi Mạc lần lượt giải nốt các nhà còn lại: tứ kinh, tiên thiên đẩu thủ, hoá khí, thiên nguyên địa nguyên, nhân nguyên, cung nguyên, bát quái, hồn thiên và nạp âm. Mỗi nhà ông đều nói rõ gốc ở đâu, dùng vào việc gì, và nhà nào ông tin, nhà nào ông chỉ chép để tham khảo. Phần này nằm ở trang 121–133 bản gốc.
Trả lời nhanh: Từ Chi Mạc bác tứ kinh ngũ hành (một long Kim, hai Mộc, ba Thuỷ, bốn Hoả) là "lời không gốc của thuật sĩ". Ông giữ tiên thiên đẩu thủ cho việc chọn ngày, hoá khí (Giáp Kỷ hoá Thổ... vì gặp Thìn thì hoá) cho việc phối long lập hướng, và coi nhân nguyên (12 chi tàng can) là gốc của tam hợp, phân kim, mộ hợp. Nạp âm lấy số nét quẻ: Càn Đoài 7 nét là Kim, Chấn Tốn 9 là Mộc, Khảm 5 là Thuỷ, Ly 3 là Hoả, Cấn Khôn 1 là Thổ.
Thầy Vũ Giới giảng: "Một cái la kinh chở cả chục vòng ngũ hành. Từ Chi Mạc không bảo bỏ hết, mà bảo biết vòng nào từ đâu ra. Biết gốc thì dùng đúng chỗ, không biết gốc thì vòng nào cũng thành bùa."

Tứ kinh ngũ hành và thuyết bốn long chiết thuỷ – 四經五行
五行有五。於五者之中除土以分布於四氣之內。而止用其四。故雙山之作用。止有木火金水而無土職。此故也。乃茲又有所謂四經者。一曰天玉經。為之一龍為父為陽。係于寅辰乾丙乙屬金也。二曰龍子經。為之二龍為母為陰。係午申戌坤辛壬屬木也。三曰玄玉經。為之三龍為子為陽。係丑卯巳艮庚丁屬水也。四曰寶照經。為之四龍為孫為陰。係未酉亥巽甲癸屬火也。
Dịch: Ngũ hành có năm. Trong năm thứ ấy bỏ Thổ để phân bố vào bốn khí, chỉ dùng bốn, nên tác dụng của song sơn chỉ có Mộc Hoả Kim Thuỷ mà không có việc của Thổ, là vì thế. Nay lại có cái gọi là tứ kinh. Một là Thiên Ngọc Kinh, là nhất long, là cha, là dương, gồm Dần Thìn Càn Bính Ất, thuộc Kim. Hai là Long Tử Kinh, là nhị long, là mẹ, là âm, gồm Ngọ Thân Tuất Khôn Tân Nhâm, thuộc Mộc. Ba là Huyền Ngọc Kinh, là tam long, là con, là dương, gồm Sửu Mão Tỵ Cấn Canh Đinh, thuộc Thuỷ. Bốn là Bảo Chiếu Kinh, là tứ long, là cháu, là âm, gồm Mùi Dậu Hợi Tốn Giáp Quý, thuộc Hoả.
Giảng: Ông dẫn gốc thuyết này ở "Thiên địa quái" của Dương công: "Giang đông một quẻ từ xưa cát, tám thần bốn cái một; giang tây một quẻ xếp long vị, tám thần bốn cái hai; giang bắc một quẻ vô cùng bí, bốn thần trừ hai vị; giang nam một quẻ thật kỳ dị, bốn thần trừ một vị." Người theo thuyết này dùng bốn long để "chiết thuỷ" chia phòng: nhất long quản trưởng phòng, nhị long quản phòng hai, tam long phòng ba, tứ long phòng bốn; chiết thuỷ can thần của long nào thì phòng ấy phú quý, chiết thuỷ chi thần của long nào thì phòng ấy tai hoạ. Họ còn đặt thứ tự thuận nghịch: từ con cháu lên cha mẹ là thuận, từ cha mẹ xuống con cháu là đảo.

Trong đoạn "Bổ thiên địa nhị quái tứ long chiết thuỷ biện", Từ Chi Mạc chỉ ra chỗ vênh: thuyết thiên địa quái lấy tám vị Sửu Cấn Dần Giáp Mão Ất Thìn Tốn làm "đông quái", không khớp với câu "tám thần bốn cái một"; lại có người lấy Dần Giáp Mão Ất Thìn Tốn Tỵ Bính làm đông quái thì Tỵ Bính khí Hoả thuộc phương nam mà lại xếp vào đông. Phối quẻ với bốn long không khớp nhau như thế, huống chi trong mỗi bốn vị dựa vào đâu mà định thứ tự một hai ba bốn, dựa vào đâu mà biết vị nào là cha mẹ, vị nào là con cháu. Ông kết thẳng: đại để đều là lời không gốc của thuật sĩ, dựng một thuyết thiên lệch, mượn tên tiền hiền để lừa đời. Bốn kinh ấy "rốt cuộc từ đâu ra", một long Kim, hai long Mộc, ba long Thuỷ, bốn long Hoả "ngũ hành ấy rốt cuộc chia từ đâu"? Đời chuộng lạ, nên ông cũng tạm chép phép ấy để tham khảo.
Tiên thiên đẩu thủ ngũ hành – 先天斗首五行
五行何以云先天。蓋本伏羲氏先天卦位言之也。先天卦位。乾南坤北。而乾父又首出于坤母之上。故即以乾南為主。而南方正司火氣之令者也。於是以乾亥為五行之宗祖。而為南方之火。從乾亥火而生辛戌土。土生庚酉金。金生坤申水。水生丁未木。木生丙午火。
Dịch: Ngũ hành sao gọi là tiên thiên? Vì gốc ở vị quẻ tiên thiên của Phục Hy. Vị quẻ tiên thiên Càn ở nam, Khôn ở bắc, mà Càn cha lại đứng đầu trên Khôn mẹ, nên lấy Càn nam làm chủ, mà phương nam chính là nơi giữ lệnh khí Hoả. Vì thế lấy Càn Hợi làm tông tổ ngũ hành, là Hoả phương nam. Từ Càn Hợi Hoả sinh Tân Tuất Thổ, Thổ sinh Canh Dậu Kim, Kim sinh Khôn Thân Thuỷ, Thuỷ sinh Đinh Mùi Mộc, Mộc sinh Bính Ngọ Hoả.
Giảng: Vòng tiếp tục: Bính Ngọ Hoả sinh Tốn Tỵ Thổ, Thổ sinh Ất Thìn Kim, Kim sinh Giáp Mão Thuỷ, Thuỷ sinh Cấn Dần Mộc, Mộc sinh Quý Sửu Hoả, Hoả sinh Nhâm Tý Thổ, "diệu sinh sinh của ngũ hành đến đây trọn một vòng". Mười hai cặp sơn đi nghịch chiều la kinh, mỗi cặp sinh cặp kế. Chú ý cách ghép cặp ở đây là can đứng trước chi (Nhâm phụ Tý, Càn phụ Hợi), "cũng như loại song sơn".

Còn "đẩu thủ" là chỉ Bắc Đẩu. Sao Đẩu ở giữa Tử Vi viên, đứng đầu các sao: cán đẩu chỉ đông thì thiên hạ đều xuân, chỉ nam thì đều hạ, chỉ tây thì đều thu, chỉ bắc thì đều đông. Tháng giêng cán đẩu chỉ Dần, Dần hợp Hợi, nhật nguyệt hợp sóc ở Hợi; tháng hai chỉ Mão, Mão hợp Tuất... Vì thế lấy Hợi làm thiên trung Tử Vi chính viên, Tỵ là minh đường đế toạ đối cung, rồi dùng Mậu Kỷ (ở giữa mười can) phối với Hợi Tỵ: Hợi khởi Mậu, đi nghịch. Phép dùng là trạch cát: trong tứ trụ năm tháng ngày giờ, cái cùng khí với bản sơn là nguyên thần, sinh ta là tham, khắc ta là phá quỷ, ta khắc là vũ tài, ta sinh là liêm trinh; mừng nguyên thần sinh vượng, mừng gặp vũ, kỵ gặp tham phá.

Hoá khí ngũ hành: hợp đôi, gặp Thìn thì hoá – 化氣五行
天地生生之氣。以兩而化。孤陽不育。孤陰不成。是以陽借陰吸而陰藉陽呼。則生生之氣於是乎始交通矣。地理家化氣五行本之此也。甲巳化土。乙庚化金。丙辛化水。丁壬化木。戊癸化火。俱係一陰一陽以兩而合。逢辰而化。
Dịch: Khí sinh sinh của trời đất do hai mà hoá. Dương lẻ không nuôi, âm lẻ không thành. Cho nên dương mượn âm hút, âm nhờ dương thở, khí sinh sinh mới thông nhau. Hoá khí ngũ hành của nhà địa lý gốc ở đó. Giáp Kỷ hoá Thổ, Ất Canh hoá Kim, Bính Tân hoá Thuỷ, Đinh Nhâm hoá Mộc, Mậu Quý hoá Hoả, đều là một âm một dương hợp đôi, gặp Thìn thì hoá.
Giảng: "Gặp Thìn" nghĩa là dùng phép ngũ tý độn: Giáp dương Kỷ âm, độn ngũ tý được Mậu Thìn, Mậu là Thổ, nên Giáp Kỷ hoá Thổ. Ất Canh độn được Canh Thìn, Canh là Kim. Bính Tân độn được Nhâm Thìn, Nhâm là Thuỷ. Đinh Nhâm độn được Giáp Thìn, Giáp là Mộc. Mậu Quý độn được Bính Thìn, Bính là Hoả. Vì sao phải là Thìn? Vì Thìn là thiên cương, đầu cán đẩu, bốn mùa theo cán đẩu mà đổi; trong Thìn có Giác mộc, đứng đầu 28 tú; Thìn lại là tượng rồng, biến hoá thần nhất. "Hoá khí không theo Thìn mà biến thì theo cái gì?" Phép này chuyên dùng để phối long lập hướng, các việc khác cũng dùng rộng.

Thiên nguyên, địa nguyên và nhân nguyên – 天元 · 地元 · 人元
Thiên nguyên là mười can, địa nguyên là mười hai chi; hành và cách dùng đều như chính ngũ hành, ông chỉ ghi một dòng. Nhân nguyên thì ông giải dài, vì đây là chỗ ông cho là người làm hình gia hay bỏ qua.
天地生物。陰中含陽。故人雖稟氣于父。而必成形于母。此人元五行之以地支藏天干。職此故矣。其法如亥中有甲木壬水。以甲木生亥。壬祿在亥。此亥中之所以藏甲壬也。子中藏癸水辛金。以辛金生子。癸祿在子也。
Dịch: Trời đất sinh vật, trong âm có dương, nên người tuy bẩm khí ở cha mà ắt thành hình ở mẹ. Nhân nguyên ngũ hành lấy địa chi tàng thiên can là vì lẽ đó. Phép như trong Hợi có Giáp mộc, Nhâm thuỷ: vì Giáp mộc sinh ở Hợi, Nhâm lộc ở Hợi, nên Hợi tàng Giáp Nhâm. Trong Tý tàng Quý thuỷ, Tân kim: vì Tân kim sinh ở Tý, Quý lộc ở Tý.
Giảng: Bảng tàng can của sách này khác bảng tử bình quen thuộc ở vài chỗ, vì nó dùng trường sinh của can âm đi nghịch (Tân sinh ở Tý, Quý sinh ở Mão, Ất sinh ở Ngọ, Đinh sinh ở Dậu). Vì thế Tý tàng Quý và Tân, Mão tàng Quý và Ất, Ngọ tàng Ất Đinh Kỷ, Dậu tàng Tân Đinh Kỷ. Người đọc nên giữ đúng bảng của sách khi đọc các phần sau, nhất là phần phân kim ở quyển hạ.

Ông nói nhà sao dùng nhân nguyên để đoán mệnh, tưởng như không liên quan địa lý, nhưng thật ra tam hợp liên châu, phân kim phụ lộc, mộ hợp "Ất Bính về Tuất, Tân Nhâm về Thìn", cả thế dương thuận trái âm nghịch phải, đều gốc ở đây. Ví dụ: song sơn tam hợp Hợi Mão Mùi hội Mộc cục, vì Mộc sinh ở Hợi, vượng ở Mão, mộ ở Mùi. Phân kim vị Tý có năm, Quý phụ vào; vị Dần có năm, Giáp phụ vào; vì trong nhân nguyên Quý lộc ở Tý, Giáp lộc ở Dần. Mộ hợp Ất Bính về Tuất: Ất mộc sinh ở Ngọ, đi nghịch mà mộ ở Tuất; Bính hoả sinh ở Dần, đi thuận mà mộ cũng ở Tuất. "Không xét tới diệu của nhân nguyên thì như uống nước mà không biết nguồn."
Cung nguyên, bát quái và hồn thiên – 宮元 · 八卦 · 渾天
Cung nguyên (còn gọi cung vương) lấy cung làm chủ, năm khí theo cung: Ngọ là nhật cung, Mùi là nguyệt phủ, Dần Hợi Mộc, Mão Tuất Hoả, Thìn Dậu Kim, Tỵ Thân Thuỷ, Tý Sửu Thổ. Nhà sao dùng để xét nhật nguyệt và năm sao "quy viên thăng điện" quý tiện, tưởng không liên quan địa lý; nhưng ông từng thấy cục này trong Ngọc Tuỷ Kinh, cách dùng khác nhà sao, nên chép để rộng xem; tú độ ngũ hành cũng có chỗ châm chước theo đây.
Bát quái ngũ hành thì như Càn Đoài Kim, Khôn Cấn Thổ, giống chính ngũ hành. Hồn thiên ngũ hành như Giáp Tý Thuỷ, Ất Sửu Thổ, không theo can mà theo chi, hành cũng như chính ngũ hành; cách dùng là ghép hồn thiên vào ngũ hành tám quẻ, khởi lục thân sáu hào. Như quẻ Càn thuộc Kim: hào đầu Giáp Tý Thuỷ là tử tôn, hào hai Giáp Dần Mộc là tài, hào ba Giáp Thìn Thổ là phụ, hào bốn Nhâm Ngọ Hoả là quan, hào năm Nhâm Thân Kim là huynh đệ, hào sáu Nhâm Tuất Thổ là phụ.


Nạp âm ngũ hành và số nét quẻ – 納音五行
五行何以有納音。義從十干十二支。陰陽自相配納而成六十。其中分別五行。則本之八卦納甲而取除去乾坤二卦不用。其餘震艮兌巽坎離諸卦各以納氣之干。計其得數。九木七金五水三火一土。
Dịch: Ngũ hành sao có nạp âm? Nghĩa từ mười can mười hai chi, âm dương tự phối nạp mà thành sáu mươi. Trong đó phân biệt ngũ hành thì gốc ở bát quái nạp giáp, bỏ hai quẻ Càn Khôn không dùng, còn các quẻ Chấn Cấn Đoài Tốn Khảm Ly đều lấy can nạp khí mà tính số được: chín Mộc, bảy Kim, năm Thuỷ, ba Hoả, một Thổ.
Giảng: Cách tính: chi của nạp âm là Tý Ngọ thì xét ở quẻ Chấn, Mão Dậu ở quẻ Ly, Dần Thân ở quẻ Khảm, Tỵ Hợi ở quẻ Đoài, Thìn Tuất ở quẻ Cấn, Sửu Mùi ở quẻ Tốn; rồi lấy can của nạp âm đếm tới can mà quẻ ấy nạp. Như Giáp Tý: Tý xét ở Chấn, Chấn nạp Canh, đếm Giáp Ất Bính Đinh Mậu Kỷ Canh được bảy, bảy là Kim, nên Giáp Tý, Ất Sửu là "hải trung kim". Ông giải thêm vì sao Tý là tượng hồ biển: Tý là vượng khí của thuỷ, lại nương Sửu thổ, Kim thai dưỡng trong Sửu thổ.

Còn bảy, chín, năm, ba, một thì "tự có thuyết": Càn Đoài hai quẻ Kim cộng bảy nét nên bảy là Kim; Chấn Tốn hai quẻ Mộc cộng chín nét nên chín là Mộc; Khảm cộng năm nét nên năm là Thuỷ; Ly vốn bốn nét, nhưng hoả khí khô táo, sợ thái thịnh, tiết một để sinh Thổ, chỉ dùng ba nên ba là Hoả; Cấn Khôn hai quẻ Thổ cộng mười một nét, mà số sinh thành ngũ hành chỉ đủ đến mười, không có mười một, nên bỏ mười dùng một, vì thế một thuộc Thổ. Ở đây tính hào dương một nét, hào âm hai nét. Lời chú dưới đồ trang 132 lại in "chín Kim bảy Mộc", ngược với chính văn và ngược với số nét; Phong Thuỷ Liên Hoa theo chính văn.

Cuối cùng là tú độ ngũ hành; ông nói nghĩa giải xem ở quyển hạ, không nói thêm ở đây. Rồi ông khép điều biện 20 bằng một lời nhắn:
按形家取用五行。俗傳止有八者。如老五行及納甲雙山玄空洪範納音渾天宿度是也。此外則憒憒然矣。然既已業陰陽家。而學不可不博。用諸家五行之顛倒作用之異同。可漫不究心乎。此予于各家五行言之獨詳。有以也。
Dịch: Xét hình gia lấy dùng ngũ hành, tục truyền chỉ có tám nhà: lão ngũ hành, nạp giáp, song sơn, huyền không, Hồng Phạm, nạp âm, hồn thiên, tú độ; ngoài ra thì mù mờ. Nhưng đã làm nghề âm dương thì học không thể không rộng. Các nhà ngũ hành dùng đảo lộn, tác dụng chỗ giống chỗ khác, há có thể lơ là không xét? Ta nói riêng phần các nhà ngũ hành kỹ như thế là có lý do.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Ba bài về điều biện 20 cho người học một bản đồ đầy đủ các vòng ngũ hành trên la kinh. Phong Thuỷ Liên Hoa rút ba ý từ phần cuối:
- Mỗi nhà một việc. Đẩu thủ dùng chọn ngày, hoá khí dùng phối long lập hướng, nạp âm dùng phân kim, huyền không dùng tiêu thuỷ, chính ngũ hành dùng luận long. Ghi nhớ bảng việc này thì không ai lấy vòng chọn ngày đi luận long nữa.
- Nhân nguyên là gốc chung. Tam hợp, phân kim, mộ hợp đều quy về chuyện can sinh, lộc, mộ ở chi nào. Học viên muốn hiểu sâu quyển hạ nên học thuộc bảng tàng can của chính sách này, kể cả chỗ khác tử bình.
- Đọc sách cổ phải dò lỗi khắc. Ngay trong một trang, chính văn nói bảy Kim chín Mộc mà lời chú dưới đồ in ngược. Cách kiểm là quay về lý: đếm nét quẻ thì biết bên nào đúng. Đó cũng là phương pháp Từ Chi Mạc dùng suốt điều biện này.

Bài 11 sẽ đi qua bốn điều biện cuối quyển thượng: lỗi của người giải sách về song sơn và huyền không, âm dương lập hướng, vì sao kim chỉ Ngọ, và la kinh tự có phép thường.
Nguồn: La Kinh Đỉnh Môn Châm, quyển thượng, điều biện 20 "Các nhà ngũ hành", trang 121–133 bản gốc (bản khắc đời Minh, tựa năm 1623): tứ kinh ngũ hành trang 121–122, bổ thiên địa nhị quái tứ long chiết thuỷ biện trang 123–124, tiên thiên đẩu thủ trang 124–125, hoá khí trang 126–127, thiên nguyên địa nguyên và nhân nguyên trang 127–129, cung nguyên trang 129–130, bát quái và hồn thiên trang 130, nạp âm trang 130–132 (đồ trang 131–132), tú độ và lời kết trang 133. Dịch và giảng: Thầy Vũ Giới, Phong Thuỷ Liên Hoa.
Bài trước: La Kinh Đỉnh Môn Châm (9): tiểu huyền không, tám điều biện nạn và Hồng Phạm ngũ hành. Bài sau: La Kinh Đỉnh Môn Châm (11).
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo toạ hướng, xem kim chính châm, kiêm hướng và phân kim ngay trên điện thoại.
- Lập Cục Pháp: lập cục âm trạch, dương trạch theo long, hướng, thuỷ của phái Tam Hợp và nguyên lý Liên Hoa.
- Kệ sách Tam Hợp: các sách la kinh, long pháp, thuỷ pháp phái Tam Hợp trên Kho Sách Quý để đọc đối chiếu.
- Mục Lục La Kinh Đỉnh Môn Châm: 20 bài, đọc theo thứ tự từ tựa sách đến tầng 33.
Bài liên quan – 相關文章
- La Kinh Đỉnh Môn Châm (8): biện 20 các nhà ngũ hành, chính ngũ hành, nạp giáp, tam hợp
- La Kinh Đỉnh Môn Châm (9): tiểu huyền không, tám điều biện nạn và Hồng Phạm ngũ hành
- La Kinh Đỉnh Môn Châm (11)
- La Kinh Đỉnh Môn Châm (15)
- La Kinh Thấu Giải (23): tầng 24 nạp âm ngũ hành
- La Kinh Thấu Giải (22): tầng 23 phân kim, địa nguyên quy tàng
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Muốn đọc đúng các vòng ngũ hành trên la kinh và biết vòng nào dùng vào việc gì, bạn có thể học có hệ thống trong lớp của Thầy Vũ Giới. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Tứ kinh ngũ hành có dùng được không – 四經五行
Từ Chi Mạc cho là lời không gốc của thuật sĩ, mượn tên tiền hiền; một long Kim, hai Mộc, ba Thuỷ, bốn Hoả không rõ từ đâu ra. Ông chỉ chép để tham khảo.
Tiên thiên đẩu thủ ngũ hành là gì – 先天斗首五行
Lấy Càn Hợi làm tông tổ thuộc Hoả rồi đi nghịch, mỗi cặp sơn sinh cặp kế: Tân Tuất Thổ, Canh Dậu Kim, Khôn Thân Thuỷ, Đinh Mùi Mộc... Dùng trong chọn ngày.
Vì sao hoá khí phải gặp Thìn – 逢辰而化
Vì Thìn là đầu cán đẩu, có Giác mộc đứng đầu 28 tú và là tượng rồng; độn ngũ tý tới Thìn được can nào thì cặp can hợp hoá theo hành can ấy.
Nhân nguyên ngũ hành dùng để làm gì – 人元五行
Là 12 chi tàng can; tác giả cho rằng tam hợp liên châu, phân kim phụ lộc và mộ hợp như Ất Bính về Tuất đều gốc ở đây.
Vì sao nạp âm là 7 Kim 9 Mộc 5 Thuỷ 3 Hoả 1 Thổ – 納音之數
Theo số nét quẻ: Càn Đoài 7 nét, Chấn Tốn 9, Khảm 5, Ly 4 bớt 1 sinh Thổ còn 3, Cấn Khôn 11 bỏ 10 còn 1.
Giáp Tý vì sao là hải trung kim – 甲子海中金
Tý xét ở quẻ Chấn, Chấn nạp Canh; đếm từ Giáp đến Canh được 7 nên là Kim. Tý là vượng khí thuỷ nương Sửu thổ, tượng hồ biển, Kim thai dưỡng trong đó.








