Nhập môn Kinh Dịch nên học gì trước? Lý, Số, Tượng, Đồ – phong thủy

Nhập môn Kinh Dịch nên bắt đầu từ âm dương và Hà Đồ, rồi mới đến bát quái, sáu mươi tư quẻ và các phép ứng dụng; học ngược từ bói quẻ lên thì dễ thuộc mà khó hiểu. Bài này giới thiệu những gì một người mới nên học ở cấp nhập môn Kinh Dịch theo cách nhìn của Thầy Vũ Giới và Phong Thuỷ Liên Hoa, để chọn đúng lớp và học đúng thứ tự.

"Kinh Dịch là mạch lý chảy trong huyết quản của chúng ta. Có bài xích đi nữa cũng chẳng thể gạt bỏ." – Thầy Vũ Giới

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) viết câu trên trong bài mở đầu loạt bài Lý – Dụng Kinh Dịch Liên Hoa. Thầy nói người Á Đông nói chung, người Việt nói riêng, đều lấy Kinh Dịch làm gốc trong nhận thức. Từ cách gọi "trời tròn đất vuông", "âm thịnh dương suy" đến chữ "cục", chữ "vận" trong phong thuỷ, đâu đâu cũng có dấu vết của Dịch.

Chuyên mục đã có bài giới thiệu lớp dự đoán quẻ Dịch và Mai Hoa. Bài này lùi về trước một bước: người chưa biết gì về Dịch nên học những gì, theo thứ tự nào, để khi bước vào lớp dự đoán thì đã có nền.

Nhập môn Kinh Dịch nên bắt đầu từ đâu?

Nhập môn Kinh Dịch nên bắt đầu từ âm dương và Hà Đồ, vì đây là "cha mẹ" của mọi phần sau; ngũ hành, bát quái, sáu mươi tư quẻ đều là "con cháu" sinh ra từ đó.

Thầy Vũ Giới nhiều lần dặn người học phải học từ gốc: Hà Đồ và âm dương là cha mẹ, ngũ hành và bát quái là con cháu, cha mẹ chưa có thì đừng tính đến chuyện con cái. Người mới học Dịch thường làm ngược lại: học thuộc tên sáu mươi tư quẻ, học cách gieo đồng xu, rồi mới quay lại hỏi âm dương là gì. Học ngược như vậy thì nhớ được mà không hiểu được.

Âm dương là bài học đầu tiên. Một vạch liền là dương, một vạch đứt là âm. Hai vạch ấy chồng lên nhau tạo thành tứ tượng, ba vạch tạo thành bát quái, sáu vạch tạo thành sáu mươi tư quẻ. Toàn bộ Kinh Dịch xây trên một cặp đối đãi duy nhất. Thầy Vũ Giới viết: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!" Câu ấy đúng y nguyên với người học Dịch.

Hà Đồ là bài học thứ hai. Thầy Vũ Giới nói Kinh Dịch là "vô tự kinh", chỉ có đồ mà không có chữ, và đồ ấy là Hà Đồ, gốc của Á Đông nói chung và phong thuỷ nói riêng. Người học nhập môn chưa cần giải mã Hà Đồ, nhưng phải biết Hà Đồ gồm những số nào, sắp ra sao, vì sao gọi là "Thiên nhất sinh Thuỷ, Địa nhị sinh Hoả".

Chuỗi bài Dẫn nhập Kinh Dịch trên vugioi.com đi đúng theo thứ tự này, từ lai lịch Hà Đồ đến cách vạch bát quái. Người mới có thể đọc trước để làm quen trước khi vào lớp.

Bốn pháp bảo của Kinh Dịch là gì?

Bốn pháp bảo của Kinh Dịch theo Thầy Vũ Giới là Dịch lý, Dịch số, Dịch tượng và Dịch đồ; bốn trụ này cùng nhau mô tả sự vận động của toàn cõi, và người học nhập môn cần biết cả bốn để không học lệch.

Pháp bảo	Nội dung	Ở cấp nhập môn cần biết
Dịch lý	Triết lý của Kinh Dịch, lấy âm dương làm gốc, bao hàm vạn vật	Âm dương đối đãi, biến dịch, giao dịch, bất dịch
Dịch số	Số của Dịch, trước tiên là số Hà Đồ	Mười số Hà Đồ, số sinh, số thành, số của bát quái
Dịch tượng	Công thức tượng hình của bát quái	Tượng của tám quẻ: trời, đất, sấm, gió, nước, lửa, núi, đầm
Dịch đồ	Hà Đồ – đồ hình vận động của cả vũ trụ	Biết Hà Đồ, Lạc Thư, phương vị tiên thiên và hậu thiên

Thầy Vũ Giới cho biết trong bốn pháp bảo, hiện còn ba, pháp bảo thứ tư đã bị thất truyền, và việc khôi phục nó là công trình nghiên cứu riêng của Thầy. Đây là điểm Phong Thuỷ Liên Hoa khác với cách dạy Dịch phổ biến: không dừng ở lý, số, tượng mà đặt đồ hình làm nền.

Người học nhập môn không cần đi sâu vào phần khôi phục ấy. Nhưng biết có bốn trụ giúp người học tránh hai lệch phổ biến: lệch về lý, chỉ bàn triết học suông; và lệch về số, chỉ lo tính toán gieo quẻ. Thiếu tượng thì không đọc được quẻ, thiếu đồ thì không thấy được vận động.

Cấp nhập môn cần nắm những kiến thức nào?

Cấp nhập môn Kinh Dịch cần nắm bảy nhóm kiến thức: âm dương, tứ tượng, bát quái, phương vị tiên thiên và hậu thiên, ngũ hành của bát quái, cấu trúc quái và hào, và cách sáu mươi tư quẻ được hình thành.

1. Âm dương: hào âm, hào dương, ý nghĩa đối đãi và chuyển hoá.
2. Tứ tượng: thái dương, thiếu âm, thiếu dương, thái âm; vì sao phải có tứ tượng mới sinh bát quái.
3. Bát quái: tên, hình vạch và tượng của Càn, Đoài, Ly, Chấn, Tốn, Khảm, Cấn, Khôn.
4. Tiên thiên và hậu thiên: hai cách sắp xếp bát quái, cái nào là thể, cái nào là dụng.
5. Ngũ hành của bát quái: mỗi quẻ thuộc hành nào, sinh khắc với nhau ra sao.
6. Quái và hào: quẻ đơn ba hào, quẻ kép sáu hào, nội quái, ngoại quái, vị trí các hào.
7. Sáu mươi tư quẻ: cách ghép tám quẻ đơn thành sáu mươi tư quẻ kép, thứ tự Phục Hy và thứ tự Văn Vương.

Về tứ tượng, Thầy Vũ Giới có bài "minh oan số 4" rất đáng đọc. Thầy viết: Vô Cực sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh Tứ Tượng, rồi từ Tứ Tượng mới hoá thành Bát Quái; gạt bỏ Tứ Tượng để đi thẳng tới Bát Quái là một chủ kiến sai. Nhiều sách nhập môn lướt qua tứ tượng rất nhanh; Liên Hoa giữ tứ tượng làm một bước riêng.

Bảy nhóm trên nghe nhiều nhưng thực ra liên kết chặt. Hiểu âm dương thì tứ tượng tự ra. Hiểu tứ tượng thì bát quái tự ra. Hiểu bát quái thì sáu mươi tư quẻ chỉ là phép ghép. Đại đạo chí giản.

Học Kinh Dịch theo lộ trình mấy tầng?

Học Kinh Dịch theo cách của Phong Thuỷ Liên Hoa đi qua bốn tầng: đọc sách, học qua Zoom, giải đáp trực tiếp với thầy, và thực hành; ứng dụng dự đoán chỉ là một nhánh, đi sau phần lý.

Bốn tầng này là cách Thầy Vũ Giới mô tả con đường đào tạo phong thuỷ sư: đọc sách – học Zoom – giải đáp trực tiếp – thực địa. Áp vào Dịch, tầng thực địa là thực hành lập quẻ, quan sát sự việc, đối chiếu và ghi chép.

Về phần ứng dụng dự đoán, Thầy Vũ Giới chia nhiều tầng bậc từ thấp đến cao:

• Dùng lý thuyết sáu mươi tư quẻ kép để đoán định.
• Các phương pháp như Mai Hoa Dịch Số, Lục Hào.
• Các hệ thống độn pháp dùng để dự báo việc lớn trong nhiều năm.
• Tầng cao nhất: người tu luyện không cần lên quẻ mà vẫn cảm thấu được.

Người nhập môn đứng ở trước tầng thứ nhất. Mục tiêu của cấp này không phải là đoán đúng, mà là hiểu quẻ được cấu tạo thế nào và vì sao nó mang nghĩa ấy. Khi hiểu, lên các tầng sau sẽ nhanh hơn rất nhiều.

Thầy Vũ Giới cũng nhắc rằng hiện nay chủ yếu chỉ còn bộ Chu Dịch, còn Liên Sơn Dịch và Quy Tàng Dịch đã thất truyền. Người học nên biết điều này để hiểu vì sao các sách Dịch phổ biến đều xoay quanh Chu Dịch, và vì sao việc tìm về gốc Hà Đồ lại quan trọng.

Ai nên học nhập môn Kinh Dịch?

Nhập môn Kinh Dịch hợp với ba nhóm người: người học phong thuỷ muốn hiểu gốc của các phái, người muốn học các môn dự đoán như Mai Hoa, Lục Hào, Độn pháp, và người quan tâm đến văn hoá, triết lý Á Đông.

Với người học phong thuỷ, Kinh Dịch là bắt buộc. Thầy Vũ Giới viết: "Phong thuỷ chỉ là một nhánh nhỏ ứng dụng của Kinh Dịch." La kinh, bát trạch, huyền không, lập cục, tất cả đều dùng ngôn ngữ của bát quái. Học phong thuỷ mà không học Dịch thì như học thuốc mà không biết chữ.

Với người muốn học dự đoán, nhập môn là nền. Lớp dự đoán quẻ Dịch và Mai Hoa của Liên Hoa sẽ dễ theo hơn nhiều khi học viên đã thuộc tượng quái, biết ngũ hành của quái và đọc được cấu trúc hào.

Với người quan tâm văn hoá, Kinh Dịch mở ra cách nhìn cả nền văn minh. Thầy Vũ Giới có lời kêu gọi "Trả Dịch về cho dân": Dịch không phải phép bói mà là chân lý sống. Người không làm nghề vẫn học Dịch được, để hiểu mình, hiểu thời, hiểu vì sao người xưa nói "cùng tắc biến, biến tắc thông".

Nhập môn Kinh Dịch không đòi hỏi kiến thức toán học hay triết học trước. Chỉ cần đọc được chữ Hán Việt cơ bản, chịu khó vẽ quẻ bằng tay và chịu khó hỏi "tại sao".

Cần chuẩn bị gì trước khi ghi danh?

Trước khi ghi danh lớp nhập môn Kinh Dịch, người học nên chuẩn bị tâm thế học từ gốc, dành thời gian đều đặn mỗi tuần, có một cuốn sổ để vẽ quẻ và ghi chép, và đọc trước vài bài dẫn nhập trên vugioi.com.

• Tâm thế: Thầy Vũ Giới phản đối lối học "mì ăn liền". Dịch không học xong trong vài buổi. Người muốn học nhanh để đi xem quẻ cho người khác nên cân nhắc lại.
• Thời gian: mỗi tuần vài buổi học và thêm thời gian tự ôn, tự vẽ quẻ. Đều đặn quan trọng hơn dồn dập.
• Sổ tay: vẽ tay tám quẻ, sáu mươi tư quẻ, Hà Đồ, Lạc Thư. Vẽ tay giúp nhớ lâu hơn nhìn màn hình.
• Đọc trước: các bài trong chuyên mục Dẫn nhập Kinh Dịch và bài về âm dương ngũ hành theo Liên Hoa.
• Lịch học: Thầy báo khi đăng ký; hình thức học, số buổi và tài liệu sẽ được thông báo cụ thể lúc ghi danh.

Người đã từng học Dịch ở nơi khác cũng nên học lại từ nhập môn. Theo Thầy Vũ Giới, nhiều người dành cả thập kỷ theo đuổi bộ môn mà vẫn chưa tìm ra lời giải cho những câu hỏi then chốt; lý do thường nằm ở chỗ thiếu phần gốc.

Tóm lại: nhập môn Kinh Dịch là học âm dương, Hà Đồ, tứ tượng, bát quái và cấu trúc quẻ, theo bốn trụ Lý – Số – Tượng – Đồ, trước khi bước vào bất kỳ phép dự đoán nào. Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc.

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Lai lịch Hà Đồ, bát quái: dẫn nhập Kinh Dịch
• Từ Hà Đồ vạch bát quái: thái cực lưỡng phân
• Cấu trúc quái hào, quái hào vị
• Học dịch lý cho phong thuỷ sư

Câu hỏi thường gặp

Chưa biết chữ Hán có học nhập môn Kinh Dịch được không?

Được. Cấp nhập môn chủ yếu dùng âm Hán Việt và hình vạch quẻ. Người học sẽ quen dần với các chữ như Càn, Khôn, hào, quái trong quá trình học.

Học nhập môn xong đã gieo quẻ được chưa?

Học nhập môn xong, người học lập được quẻ và đọc được cấu trúc quẻ. Luận quẻ cho đúng cần học tiếp lớp dự đoán như Mai Hoa và thời gian thực hành.

Nên đọc sách nào trước khi vào lớp?

Nên đọc trước chuỗi bài Dẫn nhập Kinh Dịch trên vugioi.com vì đi đúng thứ tự từ Hà Đồ đến bát quái. Sách Chu Dịch bản dịch phổ thông có thể đọc song song để làm quen lời quẻ.

Lớp nhập môn Kinh Dịch học bao lâu?

Thời lượng và lịch học Thầy báo khi đăng ký. Điều chắc chắn là Dịch phải học từ từ, có ôn tập và thực hành, không học theo kiểu cấp tốc.