Lời kết Đường Vào Dịch: vì sao phải giải mã Hà Đồ

Lời kết Đường Vào Dịch là phần tác giả Nguyên K tổng kết vì sao phải giải mã Hà Đồ mới vạch được bát quái: tác giả chỉ ra ba lỗi cơ bản mà theo tác giả các nhà luận Dịch đời trước mắc phải, rồi trình bày cách đọc bốn nhóm số Hà Đồ thành tứ tượng, và khép lại tài liệu bằng lời mong "góp với người chút biết".

Lỗi thứ nhất: vì sao không được tách bát quái khỏi hiện thực địa lý?

Lỗi thứ nhất, theo tác giả tài liệu, là tách đồ hình bát quái ra ngoài hiện thực, bỏ qua lời Phục Hy nhắc "nghiệm gần, nghiệm xa" địa lý. Lý địa cầu rạch ròi phương vị, Phục Hy đặt quái thì toạ độ cũng rạch ròi. Người học Dịch lý phải biết "quê cha đất tổ" của bát quái là ở mặt kinh; mặt kinh xoay quanh trục viết vòng thời gian, ấy là vòng vĩ.

Tác giả phân biệt hai mặt phải biết:

Mặt	Thuộc về
Thập nhị địa chi phương vị	Lưỡng nghi, tứ tượng, bát quái
Thập nhị địa chi thời thì	Tứ thời Xuân Hạ Thu Đông; năm, tháng, ngày, giờ

Theo tác giả, đem sự ứng thuộc hậu thiên để biện lý tiên thiên Hà Đồ, bát quái là dễ lạc lối. Tác giả giải thích vì sao người xưa ít nói rõ: tổ sư xưa một là kiệm lời, hai là tâm truyền kiệm đệ tử, ba là không có phương tiện viết vẽ in ấn như bây giờ. Tác giả nhận xét nhiều nhà nho Trung Hoa luận lẫn lộn hai mặt này, và một học giả Việt Nam cũng vậy, thậm chí sai hơn khi đem tứ tượng Xuân Hạ Thu Đông để biện chứng hình vạch của Thiếu Âm, Thiếu Dương — theo tác giả là đảo lộn kinh vĩ.

Lỗi thứ hai: vì sao tác giả cho rằng gán số cho tứ tượng là sai?

Lỗi thứ hai, theo tác giả, là Chu Hy hiểu sai về Tượng rồi gắn số cho Tượng. Chu Hy luận: có mười số, Thái Dương ở ngôi 1 trừ số bản thân còn 9; ngôi 2 trừ đi còn 8; Thiếu Dương ở ngôi 3 trừ đi còn 7; Thái Âm ở ngôi 4 trừ đi còn 6. Tác giả Nguyên K phản biện:

• Tứ tượng có "ngôi" mà không có "số". Ngôi là ngôi thứ, tức thứ tự trước sau, như xuân trước hạ sau.
• Đem "ngôi" trừ "số của bản thân" là đặt phép trừ giữa hai yếu tố không cùng đơn vị, nên phép toán sai.

Mấu chốt mà theo tác giả Chu Hy không thấy: bốn nhóm số Bắc, Nam, Đông, Tây của Hà Đồ là cặp hai số âm dương "lưỡng nhất" mà Phục Hy dùng để biểu lý âm dương biến thiên tăng giảm, thành tứ tượng:

Nhóm số	Tượng	Lý
[1 – 6]	Thái Âm	Âm thái, Dương tiêu
[2 – 7]	Thái Dương	Dương thái, Âm tiêu
[3 – 8]	Thiếu Âm	Dương trưởng, Âm thoái
[4 – 9]	Thiếu Dương	Âm trưởng, Dương thoái

Hai số âm dương lưỡng nhất mới thành nhóm, thành tượng. Tác giả ví: chia chẻ cặp số ra như Chu Hy thì tượng không thành tượng, chẳng khác gì tách âm dương cha mẹ đã lưỡng nhất thành thai nhi.

Lỗi thứ ba: quái có chỗ sinh và chỗ dụng là gì?

Lỗi thứ ba, tác giả gọi là "lỗi mà không lỗi", vì không giải được Hà Đồ thì tất nhiên không biết quái có chỗ sinh, chỗ tiêu. Đồ Phục Hy là đồ bát quái sinh; đồ Văn Vương là đồ bát quái dụng, bát quái tiêu. Theo tác giả, đồ này dẫn ra đồ kia là do lý của quái, chứ Văn Vương không sửa đổi gì.

"Dụng" ở đây là trời đất dụng: Văn Vương biết chỗ trời đất dụng quái làm việc tạo hoá mà làm ra kinh Dịch chỉ chỗ cho người dụng. Hạ Vũ biết chỗ Phục Hy dùng đồ để biểu lý ngũ hành nhập xuất trung cung mà bày Lạc Thư chỉ chỗ. Tác giả lập luận: lời Hồng Phạm rành rành năm nhóm số, Lạc Thư không có số mười, Hà Đồ và Lạc Thư cách nhau nghìn năm mà hình thức, ý tứ in như nhau — nên nói Lạc Thư không thừa kế Hà Đồ, hay Hạ Vũ không khảo Hà Đồ, là điều lạ.

• Thiên nhất sanh Thuỷ, Địa lục thành chi.
• Địa nhị sanh Hoả, Thiên thất thành chi.
• Thiên tam sanh Mộc, Địa bát thành chi.
• Địa tứ sanh Kim, Thiên cửu thành chi.
• Thiên ngũ sanh Thổ, Địa thập thành chi.

Hà Đồ và Lạc Thư mỗi bên biểu lý điều gì?

Hà Đồ và Lạc Thư, theo tác giả, mỗi bên biểu lý ba điều:

	Hà Đồ (để số năm nhóm)	Lạc Thư (để số)
1	Âm dương sinh	Ngũ hành Thuỷ, Hoả, Mộc, Kim, Thổ vận động
2	Âm dương vận động biến thiên tăng giảm	Ngũ hành vận động tịnh tiến
3	Âm dương lưỡng nhất sinh lưỡng nghi, tứ tượng, bát quái	Ngũ hành hai chiều sanh khắc, sanh thuận khắc nghịch

Về đồ số Hà Đồ, tác giả viết: phải có vật lý mới biết khi biến thiên lên xuống thì thành vòng, như vòng nước – hơi, hơi – nước; phải có toán mới thấy bốn nhóm số [1 – 6], [2 – 7], [3 – 8], [4 – 9] mà Phục Hy dùng để biểu lý nhị khí Dương tăng Dương giảm, Âm tăng Âm giảm.

Từ đó mới thấy âm dương lưỡng nhất biến thiên tăng giảm, phân thành bốn miền âm dương khí, gọi là tứ tượng.

Vì sao phải giải mã Hà Đồ mới vạch được bát quái?

Phải giải mã Hà Đồ mới vạch được bát quái, vì theo tác giả Nguyên K, Hà Đồ là bức thông điệp vũ trụ của Tạo hoá gửi cho Phục Hy. Tác giả ước tính từ khi Phục Hy nhận Hà Đồ, vạch nét liền ⚊ nét đứt ⚋ truyền lại, phải hơn ba nghìn năm mới có Văn Vương (1152 trước Công nguyên) giải mã đồ, giải mã vạch, làm ra kinh Dịch. Tiếc là Văn Vương không làm sách thuyết lý âm dương, khiến hậu nhân ba nghìn một trăm ba mươi sáu năm nay còn mù mờ về kinh Dịch của ông.

Tài liệu khép lại bằng mấy dòng: Dịch lý vô cùng; tác giả hy vọng góp với người chút biết — Nguyên K. Người đã đi hết chuỗi lý thuyết này có thể tiếp tục với chuỗi Học Liên Hoa Độn để thấy phần ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

Ba lỗi mà tác giả Nguyên K nêu là gì?

Một là tách bát quái khỏi hiện thực địa lý, lẫn mặt kinh với vòng vĩ; hai là gán số 9, 8, 7, 6 cho tứ tượng bằng phép trừ không cùng đơn vị; ba là không biết quái có chỗ sinh (đồ Phục Hy) và chỗ dụng (đồ Văn Vương).

Nhóm số [1 – 6] của Hà Đồ ứng với tượng nào?

Theo tài liệu Đường Vào Dịch, [1 – 6] biểu lý Thái Âm, "Âm thái Dương tiêu"; [2 – 7] là Thái Dương; [3 – 8] là Thiếu Âm; [4 – 9] là Thiếu Dương.

Văn Vương có sửa đổi bát quái của Phục Hy không?

Theo tác giả Nguyên K thì không: đồ Phục Hy là đồ bát quái sinh, đồ Văn Vương là đồ bát quái dụng; đồ này dẫn ra đồ kia do lý của quái.

Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.