Hiểu sai lớn nhất khi mới học Kinh Dịch là coi Dịch là sách bói; từ chỗ hiểu sai gốc ấy sinh ra hàng loạt hiểu sai khác như gieo quẻ liên tục để luyện tay, học thuộc lời quẻ thay cho hiểu cấu trúc, hay chỉ so sách này với sách kia. Bài này điểm lại những hiểu sai thường gặp ở người mới học Kinh Dịch và cách Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) chỉ ra để sửa.
Trả lời nhanh: Kinh Dịch không phải sách bói mà là học thuyết về sự vận động của khí âm dương; bói chỉ là một dụng nhỏ của Dịch. Người mới học thường sai ở bốn chỗ: đồng nhất Dịch với bói, huyền bí hoá Dịch, gieo quẻ tuỳ tiện, và học thuộc lời quẻ mà bỏ qua âm dương, Hà Đồ, cấu trúc quái hào.
"Dịch không phải là bói. Bói chỉ là một dụng nhỏ của Dịch." – Thầy Vũ Giới
Thầy Vũ Giới viết câu trên trong bài "Hiểu sai về Dịch", kèm một ví dụ rất đời thường: một "tay súng cừ khôi" không phải là ông bắn súng chỉ có một tay. Chữ nghĩa bị hiểu sai một chút, toàn bộ hình dung phía sau sai theo. Với Kinh Dịch cũng vậy: hiểu "Dịch là bói" thì mọi việc học sau đó đều đi lệch.
Thầy gọi đây là chánh kiến sai. Thầy dẫn thuyết duyên khởi: niệm khởi sai thì vạn pháp khởi theo duyên sau đó đều sai; và lời Khổng Tử: "Danh chính ngôn thuận", danh sai thì lời sai, lời sai thì việc làm sai. Bài này đi qua từng hiểu sai cụ thể để người mới học tự soi lại mình.
Kinh Dịch có phải là sách bói không?
Kinh Dịch không phải là sách bói; Kinh Dịch là bộ kinh bàn về sự chuyển dịch của đại tự nhiên và quy luật vận hành của đạo, còn bói toán chỉ là một nhánh ứng dụng phái sinh.
Theo Thầy Vũ Giới, nền tảng của Kinh Dịch dựa trên ba học thuyết: âm dương, ngũ hành và bát quái. Âm dương là bộ nhị nguyên đối đãi. Ngũ hành là năm quy luật vận hành với các quan hệ tương sinh, tương khắc, tương thừa, tương vũ. Bát quái là bộ máy vận hành năng lượng của một bố cục, kết hợp quy luật của khí, biểu tượng của quái và tinh lực của địa cuộc.
Vậy tại sao Dịch lại bói được? Thầy Vũ Giới giải thích: khi một lý thuyết đã chạm đến chân lý thì nó có khả năng dự báo, giống như quy luật kinh tế giúp nhận diện biến động thị trường. Vì vạn sự đã, đang và chưa xảy ra đều không ngoài lý Dịch, nên Dịch mới dự đoán được. Dự đoán là hệ quả của hiểu, không phải mục đích của học.
Phong thuỷ cũng là một nhánh của Dịch. Thầy Vũ Giới viết: "Phong thuỷ chỉ là một nhánh nhỏ ứng dụng của Kinh Dịch." Kinh Dịch còn một nhánh quan trọng nữa là Chiêm Bốc, phép tiên tri bằng quẻ hay phép độn. Hai nhánh cùng một gốc. Người chỉ thấy nhánh bói thì giống người chỉ thấy một cành mà tưởng là cả cây.
Thầy Vũ Giới có lời kêu gọi ngắn: "Trả Dịch về cho dân." Ý Thầy là Dịch không phải phép bói mà là chân lý sống, ai cũng có quyền học và dùng để hiểu đời, không phải độc quyền của người xem quẻ.
Vì sao huyền bí hoá hay "khoa học hoá" Dịch đều lệch?
Huyền bí hoá Dịch là kéo một môn học về tự nhiên thành siêu nhiên, còn "khoa học hoá" Dịch là ép Dịch vào khuôn của khoa học thực nghiệm; cả hai đều đặt Dịch sai chỗ và làm người học mất phương hướng.
Về phía huyền bí hoá, Thầy Vũ Giới viết rằng có một tư duy hời hợt: kéo một môn học tự nhiên thành siêu nhiên huyền bí, gán nhãn sai, định danh sai, thực hành sai, rồi quy nạp rằng ai học môn đó cũng sai như vậy. Người huyền bí hoá Dịch thường dùng quẻ để doạ, để bán vật phẩm, để giữ người hỏi phụ thuộc vào mình.
Về phía khoa học hoá, Phong Thuỷ Liên Hoa cũng không đồng tình với việc gắn mác "khoa học" cho phong thuỷ và Dịch học để bán buôn. Thầy Vũ Giới khẳng định phong thuỷ thuộc văn hoá Á Đông, thuộc duy tâm. Nhưng duy tâm không có nghĩa là mơ hồ. Thầy viết: "Phong thuỷ hoàn toàn là dùng trí lực để học và làm, không có gì là bí hiểm."
Chỗ đứng đúng của Dịch nằm giữa hai cực ấy: một hệ tri thức có lý luận chặt, học được bằng trí lực, kiểm nghiệm được bằng thực hành, nhưng không đòi phải đo đạc như vật lý. Thầy Vũ Giới còn chỉ ra rằng bộ mã Hà Đồ gốc của Kinh Dịch có bốn chủng tử: số, sóng, hạt và nhị phân. Đó là cách Thầy cho thấy Dịch gần với tư duy hiện đại mà không cần gán mác.
| Cách hiểu | Biểu hiện | Hệ quả cho người học |
|---|---|---|
| Huyền bí hoá | Quẻ là lời thần phán, không cần giải thích | Sợ hãi, phụ thuộc, không tự học được |
| Khoa học hoá | Ép Dịch thành công thức đo đạc, bỏ phần tâm | Mất phần hồn, học thành máy móc |
| Học từ gốc | Hiểu âm dương, Hà Đồ, cấu trúc quẻ, rồi mới dụng | Hiểu được vì sao, tự kiểm chứng được |
Có nên gieo quẻ thật nhiều để luyện tay không?
Không nên gieo quẻ tuỳ tiện, liên tục để "luyện tay"; Thầy Vũ Giới lưu ý rằng không phải lúc nào cũng có thể lên quẻ hay cầu quẻ, và lạm dụng quẻ mà không hiểu nguyên lý sẽ làm suy giảm mệnh khí của người dùng.
Đây là một hiểu sai rất phổ biến ở người mới. Học được cách gieo, người ta gieo mọi lúc: sáng gieo xem đi làm thuận không, trưa gieo xem ăn gì, tối gieo lại câu hỏi buổi sáng vì kết quả chưa vừa ý. Gieo như vậy không luyện được gì, chỉ làm rối tâm và làm nhẹ đi giá trị của việc hỏi.
Người xưa có lời dặn khi chiêm quẻ: việc không thành tâm thì không hỏi, việc không có nghi thì không hỏi, một việc không hỏi hai lần. Ba điều ấy giữ cho việc lập quẻ nghiêm túc. Người muốn luyện tay có cách tốt hơn: vẽ quẻ, phân tích cấu trúc quẻ, đọc lại các ví dụ đã có lời giải, thay vì gieo những câu hỏi không thật.
Lời cảnh báo về mệnh khí là phần Thầy Vũ Giới giảng trực tiếp cho học viên, kèm cách tự bảo vệ. Bài viết dừng ở nguyên tắc: lập quẻ là việc nghiêm túc, cần đúng lúc, đúng việc, đúng tâm. Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Học thuộc sáu mươi tư quẻ có phải là hiểu Dịch?
Học thuộc sáu mươi tư quẻ chưa phải là hiểu Dịch; hiểu Dịch là thấy được mỗi quẻ được cấu tạo từ âm dương, tứ tượng, bát quái ra sao, vì sao quẻ mang tượng ấy, và quẻ biến thế nào khi một hào động.
Người mới học thường bỏ nhiều công thuộc tên quẻ, thuộc lời quẻ, thuộc ý nghĩa tốt xấu. Đến khi gặp một quẻ trong thực tế, họ đọc được "quẻ này tốt" hay "quẻ này xấu" mà không giải thích được vì sao, càng không biết áp vào hoàn cảnh cụ thể thế nào.
Cách học từ gốc đi ngược lại. Lấy một quẻ kép, tách thành nội quái và ngoại quái. Hỏi: nội quái là gì, ngoại quái là gì, hai quái ấy thuộc hành nào, sinh hay khắc nhau. Hỏi tiếp: hào nào là hào chủ, hào nào ở vị trí đắc chính. Trả lời được những câu ấy thì không cần thuộc lời quẻ cũng đọc được ý chính của quẻ.
Ví dụ quẻ Địa Thiên Thái: Khôn ở trên, Càn ở dưới. Khí đất vốn nặng nên đi xuống, khí trời vốn nhẹ nên đi lên. Đất trên trời dưới thì hai khí gặp nhau, giao nhau, nên thành "Thái", thông suốt. Ngược lại, Thiên Địa Bĩ: trời trên đất dưới, khí trời bay lên, khí đất chìm xuống, hai bên rời nhau, nên thành "Bĩ", bế tắc. Hiểu được lẽ giao và không giao ấy thì nhớ quẻ mãi.
Đó cũng là tinh thần phu thê chính phối của Liên Hoa: một cặp âm dương đúng bộ, có giao nhau mới sinh khí. Thầy Vũ Giới nói "Đại đạo chí giản"; sáu mươi tư quẻ nhìn thì nhiều, nhưng gốc chỉ có một cặp âm dương.
Chỉ đọc sách và so sách có đủ để học Dịch không?
Chỉ đọc sách và so sách này với sách kia không đủ để học Dịch; lý học Á Đông còn hai phần mà sách không chứa hết là tu tập chứng ngộ và khẩu thụ tâm truyền.
Thầy Vũ Giới nhận xét: nhiều người nghiên cứu bằng cách lấy sách này so với sách kia, tức là lấy so sánh, đối chiếu làm chính. Thầy đặt câu hỏi: giả sử cả hai sách, hay nhiều sách, cùng sai thì sao? So hai bản sai với nhau không ra được bản đúng.
Theo Thầy, lý học Á Đông có hai đề mục người học phải luôn ghi nhớ: tu tập chứng ngộ, và khẩu thụ tâm truyền – tâm ấn. Cách học Thầy khuyên rất cụ thể: học thật nhiều, rồi để đó, quên đi, đừng bận tâm; học thêm, tham thiền, quán chiếu từ từ, có ngày sẽ ngộ, có thể một năm, có thể mười năm.
Điều này không có nghĩa là bỏ sách. Sách là tầng thứ nhất trong bốn tầng học. Nhưng sau sách phải có thầy giải đáp trực tiếp, có thực hành, có thời gian lắng lại. Thầy Vũ Giới viết: "Học gì học cũng phải học cái gốc thì mới dùng được cái ngọn."
Người mới học tự kiểm tra mình hiểu đúng hay sai thế nào?
Người mới học Kinh Dịch có thể tự kiểm tra bằng năm câu hỏi: mình có giải thích được vì sao một quẻ mang nghĩa ấy không, có vẽ được bát quái tiên thiên và hậu thiên không, có nói được Hà Đồ là gì không, có gieo quẻ tuỳ tiện không, và có đang sợ quẻ không.
- Giải thích được "vì sao": nếu chỉ nói được "quẻ này tốt" mà không nói được vì sao, cần quay lại cấu trúc quái hào.
- Vẽ được hai bát quái: tiên thiên là thể, hậu thiên là dụng; không vẽ được thì chưa nắm phần đồ.
- Nói được Hà Đồ: biết mười số, biết sinh – thành, biết vì sao "Thiên nhất sinh Thuỷ".
- Gieo quẻ có chừng mực: nếu đang gieo nhiều lần một ngày, cần dừng lại.
- Không sợ quẻ: người hiểu Dịch thấy quẻ xấu là thấy chỗ cần điều chỉnh, không thấy án tử. Thầy Vũ Giới viết: đáp án của số phận chưa bao giờ nằm trong quẻ bói, mà nằm ở cách con người mang lòng kính sợ và sự tỉnh táo bước qua từng khoảnh khắc.
Tóm lại: Dịch là vận động khí, bói chỉ là một dụng nhỏ. Không huyền bí hoá, không khoa học hoá, không gieo quẻ tuỳ tiện, không học thuộc thay cho hiểu, không chỉ so sách. Học từ gốc, hỏi "tại sao", để đó, ngẫm tiếp. Hiểu vậy là đủ!
Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.
— Vũ Giới —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Độn Pháp Liên Hoa: lập quẻ để luyện đọc cấu trúc nội quái, ngoại quái, hào động.
- La Kinh Liên Hoa: đối chiếu bát quái tiên thiên, hậu thiên trên la kinh.
- Trạch Cát: làm quen can chi và thời, phần "thời" trong Dịch.
Bài liên quan
- Dịch viết: vọng Dịch, tính nghịch
- Hệ luận Kiền Khôn giao thái
- 64 quẻ Kinh Dịch: cách đọc và tra cứu
- Phong thuỷ khoa học là sai
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Các lớp Kinh Dịch của Phong Thuỷ Liên Hoa dạy Dịch như một học thuyết về khí, đi từ Hà Đồ đến quẻ và ứng dụng. Đọc thêm chuỗi Dẫn nhập Kinh Dịch. Lịch học Thầy báo khi đăng ký.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Học Kinh Dịch có cần tin vào bói toán không?
Không cần. Kinh Dịch là học thuyết về âm dương, ngũ hành, bát quái và sự vận động của khí. Người học có thể học để hiểu triết lý, hiểu phong thuỷ, mà không làm việc dự đoán.
Gieo quẻ ra kết quả xấu thì có nên gieo lại không?
Không nên. Một việc chỉ nên hỏi một lần, khi thành tâm và có nghi thật. Quẻ xấu là gợi ý để điều chỉnh, không phải lý do gieo lại cho đến khi được quẻ vừa ý.
Vì sao Thầy Vũ Giới nói Dịch là vận động khí?
Vì theo Thầy, bản thể của vạn pháp là sự vận động của các khí cục: tiên thiên và hậu thiên, Hà Đồ và Lạc Thư, âm dương và ngũ hành. Quẻ Dịch là cách ghi lại trạng thái vận động ấy.
Đã học Dịch ở nơi khác có cần học lại từ đầu không?
Nên ôn lại phần gốc. Nhiều người học lâu năm vẫn vướng ở những câu hỏi then chốt vì thiếu phần âm dương, Hà Đồ. Học lại gốc thường giúp phần đã biết sáng ra rất nhanh.
