Bình diện tri thức: Dịch viết vòng, Dịch tính nghịch

Bình diện tri thức là khái niệm tài liệu Đường Vào Dịch dùng để giải thích vì sao "Dịch viết vòng" và "Dịch tính nghịch": tác giả Nguyên K lấy địa cầu làm mặt phẳng để con người nhận biết không gian, thời gian, rồi từ đó giảng vì sao Phục Hy dựng Bắc Nam nghịch với cách nhìn thông thường, và vì sao Dịch không lìa tượng.

Bình diện tri thức là gì?

Bình diện tri thức, theo tác giả tài liệu, là cõi sống được "đặt phẳng bằng" để làm phạm trù nhận biết, và đó chính là địa cầu. Tác giả mở đầu bằng mấy câu: hai mặt phẳng mới làm nên một trục; mặt thứ ba cùng cắt thì hiện ra ba trục, tám miền; nghĩa vô hạn là nghĩa mặt tròn, nghĩa không gian vô hạn là nghĩa cầu tròn. Một điểm A trên cầu tròn viết Dịch; Dịch viết vòng, Hà Đồ viết toán.

Cầu tròn lưỡng phân một lần được hai cái giống, lưỡng phân hai lần được 4 cái giống, lưỡng phân ba lần được 8 cái giống. Đủ tám cái giống thì tam tài thẳng cắt qua tâm, định trục ba chiều, thành tám không gian Thái Cực. Tác giả còn viết: lắp mắt nhìn điện tử thì vật chất là cái tròn, động thời mặt phẳng gồ ghề, không phẳng, đếm được "7 có 6 không".

Tài liệu gắn số 7 với ý nghĩa tròn đầy: tuần lễ 7 ngày, uốn lưỡi 7 lần, Phật bước 7 bước — "7 viên dung".

Vì sao nói "Dịch viết vòng"?

Dịch viết vòng vì khắp nơi đều có vòng, và những vòng nhỏ (tiểu vũ) đều từ vòng lớn (đại vũ) mà ứng ra. Tác giả liệt kê: vòng ngày đêm sáng tối, vòng bốn mùa chuyển đổi, vòng tằm nhộng bướm trứng, vòng âm nhạc quy nguyên hồi đầu, vòng bát quái, vòng ngũ hành, vòng thập nhị địa chi, vòng thập nhị nhân duyên, vòng tuần hoàn huyết, vòng điện, vòng từ, vòng Carnot bảo toàn năng lượng, vòng 64 mã thông tin di truyền, vòng xoắn cổ loa.

Thánh nhân để Đồ về Đại Vũ, vì hiểu được Đại Vũ thì hiểu tánh Tiểu Vũ bên trong. Nhưng Đại Vũ bao la mà ngôn ngữ hạn cùng, nên thánh nhân dùng Đồ làm mã:

• Lấy tròn giảng động.
• Lấy tối sáng, đen trắng giảng niệm âm dương.
• Lấy ngày đêm giảng vòng chuyển đổi.
• Lấy số tiến thoái giảng chiều tiến thoái.
• Lấy địa cầu làm bình diện tri thức giảng chuyện xa xôi.

Theo tác giả Nguyên K, thấy "quá xa xôi, quá mênh mông" là vì TA chưa ngộ. Bởi chưa ngộ nên thánh nhân lập quái đồ khai ngộ. Ngộ là điều ắt có trong tự tánh; đủ điều kiện thì tánh ngộ tự khai, và sự khai nhờ "căn" làm phương tiện. Phục Hy dựng Đồ là mượn "cảnh" để khai căn: cảnh là hiện thực địa cầu với sáng tối ngày đêm, mặt trời mọc lặn, trăng non già đầy khuyết, sao lung linh. Tuỳ căn mà ngộ cảnh.

Chiều thời gian được xác định từ bình diện địa cầu như thế nào?

Chiều thời gian được xác định bằng tư thế người quan sát trên mặt đất. Từ bình diện địa cầu, con người nhận ra mốc điểm không gian để tìm hướng đất. Người quan sát giang tay, mặt nhìn Nam, lưng về Bắc, thấy mặt trời ở tay trái, theo thời gian vòng qua đầu tiến sang phải để về Tây. Theo tài liệu, mô thức ấy là chiều kim đồng hồ tiến sang phải, định chiều địa cầu làm chiều hướng thời gian.

Vì sao "Dịch tính nghịch" và Phục Hy dựng Bắc Nam nghịch TA?

Dịch tính nghịch vì ý thức con người là quy chiếu, mà đã quy chiếu thì tất nhiên phải nghịch. Tác giả viết: xuôi đường về Tạo Hoá tất phải nghịch TA; mỗi cõi sống mỗi cách nhìn cách nhận; dòng máu người con nhận từ rốn; ăn uống là nghịch cõi ngoài để sống, năng lượng từ miệng mà vào trong.

Cách nhìn thông thường là đứng từ mặt đất, địa cầu là TA, thấy sao Bắc Đẩu trước mặt ở xa. Nay đảo lại: TA là Bắc Đẩu, quả đất hướng về trời Nam, địa cầu là đối tượng của TA, nghĩa là TA làm đối tượng — TA nhìn TA, TA hiểu, siêu thoát TA. Tóm lại theo tác giả: nghịch để hiểu, nghịch chiều mặt trời để hiểu.

Ấm dần lên, nóng dần xuống, mát, lạnh tuần hoàn có chiều hướng, âm hưởng cùng quả đất. Bốn mùa sanh thì khí phân biệt, khí phân biệt thì vị thế thời phân biệt. Tài liệu ví: tiêu ở đây rừng rậm, bôm ở đấy sum sê — tánh địa cầu là như thế. Xuân Thu, Đông Hạ là hai vị đối xung, xung đối 180 độ.

Mười hai địa chi và trục Tý Ngọ – Mẹo Dậu nói lên điều gì?

Mười hai địa chi là cách Dịch viết vòng xoay của địa cầu: chia mười hai, đất trời định hình tính âm giai Tý, Sửu, Dần, Mẹo, Thìn, Tỵ, Ngọ… Tác giả nhấn mạnh: cái có thì có nguyên lý cái vòng; địa cầu xoay viết vòng, vạn vật chúng sanh viết vòng, con người không ngoại lệ. Giờ, ngày, tháng, năm xác định mốc không thời, quy chiếu lên trời thành toạ độ; quỹ đạo có bốn mùa đổi khí, khí đổi thì cái Tôi vật chất cũng phải đổi — như bình tích thuỷ đổ nước lạnh rồi sôi, thời gian có in hình lưu dấu.

Dấu thời gian là dấu vòng chia thập nhị: Tý Ngọ là tuyến dương phân, Mẹo Dậu là trục trừ (−); hệ không gian cấu trúc định không thời, có "ly hướng", ly tâm là tánh địa cầu.

Toán pháp của vòng ấy được tài liệu mô tả theo hai pha:

1. Pha thành, pha sanh: vật sanh vốn nhỏ, theo thời gian lớn dần lên, lớn tới hạn thì thôi không lớn nữa, tăng trưởng ngừng. Đây là trục Tý Ngọ Mẹo Dậu, "trục sanh", hướng ly tâm.
2. Pha suy, pha huỷ: rồi đổi hướng, hướng tâm quy hướng, "xoay trục hề", vật chất dần suy, suy dần huỷ ("xoay trục huỷ"), rồi thành dần sanh trở lại.

Nhìn vạn hữu quả nhiên như vậy: đâu đấy vật thành, đâu đấy vật huỷ tan. Hai mối huỷ – thành, suy – thịnh ấy, theo tài liệu, là nguyên lý bảo toàn, cũng là nguyên lý thịnh suy.

"Dịch bất lìa tượng" được giảng bằng ví dụ nào?

Dịch bất lìa tượng nghĩa là Dịch không rời cái mà vật bày ra; tác giả giảng bằng ví dụ trái mít. Tượng là cái vật bày ra; nhận biết hoàn toàn phụ thuộc lục căn mục, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý. Mít chín được biết qua mũi bởi hương thơm, lưỡi bởi vị ngọt, thân bởi xúc mềm, tai bởi tiếng bịch bịch, mắt bởi sắc da — tất cả làm thành ý. Mít chưa chín thì da xanh, sờ cứng, gõ cốc cốc, ngửi không thơm, nếm chát.

Gọi d là khoảng cách giữa TA và trái mít. Khi d = 0, TA sờ, TA nếm (thân xúc, vị xúc), tốn nhiều công năng. Khi d khác 0, TA nghe, thấy, ngửi (nhãn xúc, tị xúc, nhĩ xúc), nới rộng cái biết tới xa, nhất là tai và mũi giúp biết sâu bên trong, không bị tường vách che.

Giai đoạn	Qua sắc trái mít	Qua lá (d xa hơn)
Non	Da xanh mơ, góc gai nhỏ, đỉnh gai nhọn	Lá xanh mơ
Già	Da xanh đậm, góc gai rộng	Lá chàm xanh, mít già vị chát nấu canh ngon
Chín	Da sậm, da buồn, đỉnh gai tà	Lá vàng úa

Tác giả lưu ý: lý lẽ qua sắc da chưa phải chân lý, vì có loại mít da đen; nhìn lá cuốn là cái biết gần chân lý hơn. Quan sát Dịch tượng mà biết được biến thái bên trong là "đạt lý". Lý mít biến thái: chát thành ngọt, cứng thành mềm, cốc cốc thành bịch bịch, trắng thành vàng, hôi thành thơm — là đạo lý đổi đời của hương, vị, xúc, thinh.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao trong Dịch, phương Nam đặt ở trên?

Theo tài liệu Đường Vào Dịch, đó là vì Dịch tính nghịch: Phục Hy dựng Bắc Nam nghịch TA, xem địa cầu là đối tượng để TA nhìn TA. Người quan sát mặt nhìn Nam, lưng về Bắc, mặt trời ở tay trái.

Trục Tý Ngọ – Mẹo Dậu mang dấu gì?

Tài liệu ghi Tý Ngọ là tuyến dương, mang dấu cộng (+); Mẹo Dậu mang dấu trừ (−). Trục này hướng ly tâm và được gọi là trục sanh.

"Đạt lý" trong Dịch nghĩa là gì?

Đạt lý là quan sát Dịch tượng bên ngoài mà biết được biến thái bên trong, như nhìn lá mít vàng úa mà biết trái mít đã chín.

Biên soạn theo tài liệu Đường Vào Dịch (Nguyên K) – Phong Thuỷ Liên Hoa.