Nhà để ở khác mộ phần ở chỗ nào? Trong thiên Luận Dương Trạch (論陽宅), Thẩm Trúc Nhưng trả lời gọn: với nhà ở, lý khí là quan trọng, nhưng ánh sáng cũng không thể không bàn. Ông dẫn ba bài trong Kinh Thi để cho thấy người xưa định nhà đã đủ cả hình thế, ánh sáng lẫn lý khí. Ngay sau đó là mục La Bàn Đồ Thuyết (羅盤圖說): hình Tưởng bàn do chính ông sửa lại và danh sách chín tầng của nó. Bài này dịch hai mục ấy, vẽ lại các tầng chính của la bàn và tóm phần giải thích của người hiệu đính.
Trả lời nhanh:
- Theo Thẩm Trúc Nhưng, dương trạch phải xét cả lý khí lẫn ánh sáng. Ở nơi phố thị đông đúc, cái quyết định nhiều khi "chẳng qua là ánh sáng".
- Câu Kinh Thi "tướng kỳ âm dương, quan kỳ lưu tuyền" ai cũng dẫn, nhưng phải đọc cùng hai câu trước nói về hình thế và bóng nắng thì mới đủ chân quyết dương trạch.
- Tưởng bàn Thẩm Trúc Nhưng sửa lại có chín tầng: Lạc Thư, Tiên thiên bát quái, 24 sơn, kiêm hướng thế quái, 64 quẻ, 12 thứ xá, 24 tiết khí, phân kim sáu hào, phân kim nạp âm.
"Xem phong thuỷ mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa." — Thầy Vũ Giới
Bài dịch nguyên văn của Thẩm Trúc Nhưng theo bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Phần giải thích từng tầng la bàn và các bảng "Thái dương đáo sơn" là lời bàn của người hiệu đính, chỉ được tóm lược.
Luận Dương Trạch: lý khí và ánh sáng – 論陽宅
Nguyên văn (lược): 陽宅與陰宅異,陽宅不獨理氣為要,而光線亦不能不講,如都會之區,人烟稠密,無非光線而已。
Dịch nghĩa. Dương trạch khác với âm trạch. Ở dương trạch, không riêng lý khí là cốt yếu, mà ánh sáng cũng không thể không bàn. Như chốn đô hội, người ở đông đúc, nhà sát nhà, thì cái quyết định chẳng qua là ánh sáng mà thôi.
Câu này ngắn nhưng nặng. Ngôi mộ nằm giữa đồng, bốn bề trống trải, ánh sáng gần như không phải chuyện cần bàn; cái cần xét là long, huyệt, sa, thuỷ và lý khí của sơn hướng. Còn nhà ở là nơi người sống hằng ngày. Ở phố thị, hai ngôi nhà cùng toạ hướng, cùng vận, nhưng một nhà sáng sủa, một nhà tối tăm vì bị nhà cao che khuất, thì cảm giác sống trong đó đã khác hẳn. Thẩm Trúc Nhưng đặt ánh sáng ngang hàng với lý khí chính vì thế.
Kinh Thi bài Miên: "viết chỉ, viết thời" – 詩緜三章
Nguyên văn: 詩緜之三章曰止、曰時、築室於時,時即天心正運也。讀此章知古人於定宅、形勢、理氣詳矣。
Dịch nghĩa. Chương ba bài Miên trong Kinh Thi nói "viết chỉ, viết thời, trúc thất ư thời" (rằng dừng ở đây, rằng hợp thời, dựng nhà ở đây). Chữ "thời" chính là thiên tâm chính vận. Đọc chương này thì biết người xưa đối với việc định nhà, về hình thế và lý khí, đã xét rất tường tận.
Bài Miên kể chuyện tổ nhà Chu là Cổ Công Đản Phủ dời dân đến đất Kỳ, xem bói rồi quyết định dừng lại dựng nhà. Thẩm Trúc Nhưng đọc chữ "thời" theo con mắt Huyền Không: dựng nhà phải hợp thời vận, tức đúng "thiên tâm chính vận" mà các thiên trước đã bàn.
Bài Văn Vương Hữu Thanh: chọn đất dựng kinh đô – 文王有聲七章
Nguyên văn: 文王有聲之七章曰:「考卜維王,宅是鎬京」,此言作邑也。
Dịch nghĩa. Chương bảy bài Văn Vương Hữu Thanh nói: "Khảo bốc duy vương, trạch thị Hạo Kinh" (nhà vua xem bói, rồi định ở đất Hạo Kinh). Câu này nói việc dựng ấp, lập thành.
Bài Công Lưu: hình thế, bóng nắng, âm dương, dòng nước – 公劉
Nguyên văn: 公劉七章曰:「既溥既長,既景迺岡,相其陰陽,觀其流泉。」溥長即形勢言,景即光線言,岡即地勢高爽也,陰陽即卦理言。此章巒頭理氣皆備,時人僅採相陰陽、觀流泉而未及上二句者,尚未合陽宅之真訣也。
Dịch nghĩa. Bài Công Lưu nói: "Ký phổ ký trường, ký cảnh nãi cương, tướng kỳ âm dương, quan kỳ lưu tuyền" (đất đã rộng đã dài, đã đo bóng nắng trên đồi, xem phía âm phía dương, ngắm dòng suối chảy). "Phổ, trường" tức là nói hình thế. "Cảnh" tức là nói ánh sáng. "Cương" tức thế đất cao ráo, thoáng sáng. "Âm dương" tức là nói quẻ lý. Chương này loan đầu và lý khí đều đủ cả. Người đời chỉ lấy hai câu "tướng kỳ âm dương, quan kỳ lưu tuyền", mà không xét tới hai câu trên, ấy là chưa hợp chân quyết của dương trạch.
Đây là ý chính của cả thiên. Câu "xem âm dương, ngắm dòng nước" được giới phong thuỷ dẫn rất nhiều, như thể chỉ cần thế là đủ. Thẩm Trúc Nhưng nhắc rằng trước nó còn hai câu: đất phải rộng, dài, cao ráo (hình thế), và phải "đo bóng nắng" (ánh sáng). Thiếu hai câu đầu thì phép dương trạch chỉ còn một nửa. (Theo bản Mao Thi, các câu này nằm ở chương năm bài Công Lưu; người dịch giữ nguyên cách ghi của Thẩm Trúc Nhưng.)
Bài Định Chi Phương Trung – 定之方中
Nguyên văn: 至定之正中,首二兩章亦謂定陽宅之要訣。
Dịch nghĩa. Còn như bài Định Chi Phương Trung, hai chương đầu cũng là nói yếu quyết định dương trạch.
Bài này kể việc dựng cung thất nước Vệ: chờ sao Định lên giữa trời, rồi "đo bằng mặt trời" để định phương hướng. Như vậy cả bốn bài Kinh Thi Thẩm Trúc Nhưng dẫn đều xoay quanh ba việc: chọn đất có hình thế, xét ánh sáng mặt trời, và lập hướng hợp thời vận.

La Bàn Đồ Thuyết: chín tầng Tưởng bàn – 羅盤圖說
Ngay sau thiên Luận Dương Trạch, sách in hình bảy với tên "Tiền Đường Thẩm Trúc Nhưng canh chính Tưởng bàn giản thức" (錢唐沈竹礽更正蔣盤簡式), tức kiểu Tưởng bàn giản lược do Thẩm Trúc Nhưng người Tiền Đường sửa lại. Kèm theo là danh sách chín tầng, tính từ trong ra ngoài.
Nguyên văn: 一層洛書 二層先天八卦 三層二十四山 四層兼向替卦 五層先天六十四卦 六層十二次舍 七層二十四候 八層山向飛星六爻分金 九層六十甲子納音分金
Dịch nghĩa.
- Tầng một: Lạc Thư.
- Tầng hai: Tiên thiên bát quái.
- Tầng ba: Hai mươi bốn sơn.
- Tầng bốn: Kiêm hướng thế quái.
- Tầng năm: Tiên thiên sáu mươi bốn quẻ.
- Tầng sáu: Mười hai thứ xá.
- Tầng bảy: Hai mươi bốn hậu.
- Tầng tám: Phân kim sáu hào theo quẻ phi tinh của sơn hướng.
- Tầng chín: Phân kim nạp âm sáu mươi Giáp Tý.

So với la kinh tam hợp thường thấy ngoài chợ, với hàng chục tầng chồng chất, Tưởng bàn của Thẩm Trúc Nhưng gọn hơn nhiều. Mỗi tầng đều gắn với một việc trong phép Huyền Không đã bàn ở các thiên trước:
- Ba tầng trong cùng (Lạc Thư, Tiên thiên bát quái, 24 sơn) là nền để biết mỗi sơn thuộc quẻ nào, số nào, âm hay dương, từ đó an trạch mệnh và phi tinh.
- Tầng bốn, kiêm hướng thế quái, phục vụ việc khởi tinh khi hướng kiêm, đã bàn ở hai thiên Luận Khởi Tinh.
- Tầng năm, 64 quẻ, cho biết quẻ của từng khoảng độ hướng.
- Tầng sáu và bảy (12 thứ xá, 24 tiết khí) dùng cho việc chọn ngày theo đường đi của mặt trời.
- Tầng tám và chín là hai lối phân kim: phân kim theo hào của quẻ phi tinh sơn hướng, và phân kim nạp âm 60 Giáp Tý. Thiên Luận Phân Kim đã nói kỹ phép thứ nhất.
Ba tầng trong cùng – 內三層
Tầng trong cùng là Lạc Thư: Nam chín, Bắc một, Đông ba, Tây bảy, Đông Nam bốn, Tây Nam hai, Đông Bắc tám, Tây Bắc sáu, năm ở giữa. Tầng hai là Tiên thiên bát quái: Càn ở Nam, Khôn ở Bắc, Ly ở Đông, Khảm ở Tây. Tầng ba là 24 sơn, trên Tưởng bàn mỗi sơn đã ghi rõ âm hay dương, khác với la kinh tam hợp chia âm dương theo nạp giáp.

Cũng như la bàn cổ, hình trong sách đặt phương Nam ở trên, phương Bắc ở dưới, phương Đông bên trái. Người mới cầm la bàn hay lẫn chỗ này với bản đồ hiện nay vốn đặt Bắc ở trên.
Lời bàn của người hiệu đính (tóm lược) – 校注者按語撮要
Sau danh sách chín tầng, Bạch Hạc Minh (người hiệu đính) viết một phần giải thích khá dài. Người viết chỉ tóm các ý chính:
- Tầng một là cửu tinh Lạc Thư, cũng gọi là "Nguyên Đán bàn". Tầng ba là 24 sơn đã chia âm dương, dùng để an trạch mệnh.
- La bàn có hai loại, Dương bàn và Tưởng bàn. Theo ông, học Huyền Không thì dùng Tưởng bàn cho tiện, vì trên Tưởng bàn 24 sơn đã chia sẵn thiên, địa, nhân tam nguyên và âm dương.
- Ông giải cách phối số Lạc Thư vào 24 sơn, cách ghép sơn tinh và hướng tinh để thành vượng sơn vượng hướng, và in thêm một hình Tưởng bàn (hình tám) để đối chiếu.
- Tầng sáu và tầng bảy dùng chung thành bảng "Thái dương đáo sơn": mỗi tiết khí, mặt trời đến phương nào. Táng thì nên chọn ngày mặt trời đến sơn, đến hướng hoặc đến phương tam hợp. Ông cũng dặn năm có Thái Tuế, Ngũ Hoàng, Tam Sát lâm sơn hoặc lâm hướng thì không nên dùng việc.
- Tầng tám và tầng chín là hai tầng dùng để phân kim.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Thiên này hợp với điều Thầy Vũ Giới vẫn dặn học trò: hình pháp là gốc, lý số theo sau. Câu Kinh Thi "ký phổ ký trường, ký cảnh nãi cương" đứng trước câu "tướng kỳ âm dương" không phải ngẫu nhiên: phải thấy hình, thấy thế, thấy nắng gió trước, rồi mới đến la bàn và quẻ lý. Thầy nói: "Xem phong thuỷ mà không nhìn ra HÌNH, thì la bàn cũng chỉ là cái đĩa."
Chuyện ánh sáng càng đúng với nhà phố Việt Nam. Nhà ống sâu, hai bên vách liền vách, mặt tiền hẹp; nhiều căn ở giữa nhà gần như không có nắng. Vì thế giếng trời, ô thoáng, cầu thang đón sáng trong nhà phố không chỉ là chuyện kiến trúc, mà chính là phần "cảnh" (bóng nắng) mà Thẩm Trúc Nhưng nhắc. Một ngôi nhà tính phi tinh rất kỹ mà tối tăm, ẩm thấp, thì phần hình đã hỏng trước phần lý.
Về la bàn, Thầy Vũ Giới giữ quan điểm "không có môn nào sai, chỉ đặt sai chỗ". Bạch Hạc Minh khuyên dùng Tưởng bàn cho Huyền Không là hợp lý, vì Tưởng bàn sắp sẵn những gì phép phi tinh cần. Nhưng la kinh tam hợp cũng có chỗ dùng riêng của nó trong phép tam hợp. Người học nên biết mỗi tầng trên la bàn dùng cho việc gì, đừng dùng tầng của phái này để đoán theo phép của phái kia.
Tóm lại – 總結
| Ý chính | Nội dung |
|---|---|
| Dương trạch khác âm trạch | Ngoài lý khí phải bàn ánh sáng; ở phố thị, ánh sáng nhiều khi là chính |
| Kinh Thi bài Công Lưu | "Phổ, trường" là hình thế; "cảnh" là ánh sáng; "cương" là đất cao ráo; "âm dương" là quẻ lý |
| Chân quyết dương trạch | Phải đọc đủ bốn câu, không chỉ "tướng âm dương, quan lưu tuyền" |
| Tưởng bàn chín tầng | Lạc Thư, tiên thiên bát quái, 24 sơn, kiêm hướng thế quái, 64 quẻ, 12 thứ xá, 24 tiết khí, hai tầng phân kim |
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- La Kinh Liên Hoa – đo toạ hướng ngay trên điện thoại.
- App Trạch Cát – chọn ngày tốt.
- Học Huyền Không Phi Tinh qua hình ảnh.
Bài liên quan – 相關文章
- Bài trước: Luận Bí Mật Chi Mậu
- Bài sau: Khôn Nhâm Ất quyết
- Luận La Kinh: 24 sơn, âm dương và Tưởng bàn
- Luận Khởi Tinh: thế quái
- Luận Phân Kim
- Mục Lục Thẩm Thị Huyền Không Học
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Muốn học Huyền Không cho đúng gốc, từ hình pháp đến cách dùng la kinh, các bạn có thể theo khoá học Huyền Không Phi Tinh vận 9.
Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Dương trạch khác âm trạch ở điểm nào? – 陽宅與陰宅何異
Theo Thẩm Trúc Nhưng, dương trạch không chỉ xét lý khí mà còn phải bàn ánh sáng; ở nơi đô hội người đông nhà sát, ánh sáng nhiều khi là yếu tố chính.
Câu "ký cảnh nãi cương" trong Kinh Thi nghĩa là gì? – 既景迺岡何解
Ông giải "cảnh" là ánh sáng (bóng nắng), "cương" là thế đất cao ráo. Đọc cùng "ký phổ ký trường" (hình thế) thì mới đủ chân quyết dương trạch.
Tưởng bàn của Thẩm Trúc Nhưng có mấy tầng? – 沈氏蔣盤幾層
Chín tầng: Lạc Thư, Tiên thiên bát quái, 24 sơn, kiêm hướng thế quái, tiên thiên 64 quẻ, 12 thứ xá, 24 hậu, phân kim sáu hào theo phi tinh, phân kim nạp âm 60 Giáp Tý.
Học Huyền Không nên dùng la bàn nào? – 習玄空宜用何盤
Người hiệu đính khuyên dùng Tưởng bàn, vì 24 sơn đã chia sẵn tam nguyên và âm dương. Mỗi loại la bàn hợp với phép của nó; quan trọng là biết tầng nào dùng cho việc gì.
Nguồn: Thẩm Thị Huyền Không Học (沈氏玄空學), Thẩm Trúc Nhưng (đời Thanh), thiên Luận Dương Trạch và mục La Bàn Đồ Thuyết, bản chấm câu và hiệu đính của Bạch Hạc Minh. Lời bàn của người hiệu đính được tóm lược. Sơ đồ vẽ lại bởi Phong Thuỷ Liên Hoa.









