Trấn vật bát quái phong thủy: Tiên thiên hay Hậu thiên, chọn sao?

Trấn vật bát quái phong thuỷ là những vật phẩm mang đồ hình tám quẻ như gương bát quái, đĩa bát quái đồng, bảng bát quái gỗ hay tranh la kinh, và điều đầu tiên phải phân biệt trên mỗi trấn vật là nó vẽ bát quái Tiên thiên hay Hậu thiên. Hai đồ hình này xếp tám quẻ theo hai trật tự khác nhau, mang hai tính chất khác nhau, nên dùng lẫn lộn là dùng sai từ gốc.

Ra chợ vật phẩm, ta thấy bát quái ở khắp nơi. Gương bát quái lồi, gương bát quái lõm, đĩa đồng chạm tám quẻ, thảm bát quái, móc khoá bát quái. Người bán ít khi nói vật đó vẽ bát quái nào. Người mua lại càng ít khi hỏi. Thế là một món đồ mang đồ hình của Trời Đất được treo lên tường như treo một bức lịch.

"Không nên dùng phong thuỷ tuỳ tiện. Nhà bị đường đâm thì lấy cục đá trấn, nhà bị phản cung thì lấy gương bát quái trấn… Nếu phong thuỷ chỉ như vậy thì vứt."

— Thầy Vũ Giới

Trấn vật bát quái là gì?

Trấn vật bát quái là vật phẩm phong thuỷ có khắc, in hoặc đúc đồ hình tám quẻ đơn: Càn, Đoài, Ly, Chấn, Tốn, Khảm, Cấn, Khôn. Mỗi quẻ gồm ba hào, hào liền là dương, hào đứt là âm. Tám quẻ xếp quanh một tâm, tâm thường là gương, là thái cực âm dương, hoặc là một khoảng trống.

Trấn vật bát quái được dùng với mục đích chung là "định" một vùng khí: giữ khí tốt ở lại, đẩy hoặc chặn khí xấu đi, hoặc đánh dấu một trung tâm. Chữ "trấn" ở đây có nghĩa là trấn giữ, không cho khí lưu tán bừa bãi.

Các dạng trấn vật bát quái thường gặp:

• Gương bát quái: gương lồi, lõm hoặc phẳng đặt giữa khung tám quẻ, thường treo ngoài cửa hay ban công.
• Đĩa, bảng bát quái đồng: đúc hoặc chạm nổi, có khi kèm thái cực đồ hay mười hai địa chi.
• Bát quái gỗ: chạm khắc thủ công, dùng trong nhà hoặc đặt trên bàn thờ thần linh theo tập quán từng nơi.
• Tranh la kinh bát quái: in đồ hình la kinh nhiều tầng, trong đó có vòng bát quái, dùng như tranh treo tường.

Bài viết về gương bát quái đã nói khi nào cần treo và cách treo. Bài này đi vào một câu hỏi đứng trước tất cả: đồ hình trên trấn vật là bát quái nào, và vì sao điều đó quan trọng.

Bát quái Tiên thiên và Hậu thiên khác nhau thế nào?

Bát quái Tiên thiên và bát quái Hậu thiên khác nhau ở trật tự sắp xếp tám quẻ và ở tính chất: Tiên thiên nói về thể, về trạng thái cân bằng gốc; Hậu thiên nói về dụng, về sự vận hành theo bốn mùa và tám phương. Truyền thống gọi Tiên thiên là bát quái Phục Hy, Hậu thiên là bát quái Văn Vương.

Phương vị	Tiên thiên (Phục Hy)	Hậu thiên (Văn Vương)
Nam	Càn	Ly
Bắc	Khôn	Khảm
Đông	Ly	Chấn
Tây	Khảm	Đoài
Đông Nam	Đoài	Tốn
Đông Bắc	Chấn	Cấn
Tây Nam	Tốn	Khôn
Tây Bắc	Cấn	Càn

Bát quái Tiên thiên xếp các quẻ thành từng cặp đối xứng tuyệt đối: Càn đối Khôn, Ly đối Khảm, Chấn đối Tốn, Đoài đối Cấn. Mỗi cặp đối nhau thì hào âm dương đảo ngược hoàn toàn. Đó là hình ảnh của âm dương cân bằng, trời đất định vị.

Bát quái Hậu thiên xếp các quẻ theo vòng vận hành của khí trong năm: Chấn ở Đông là mùa xuân sinh, Ly ở Nam là mùa hạ thịnh, Đoài ở Tây là mùa thu thu liễm, Khảm ở Bắc là mùa đông tàng. Đây là bát quái của sự vận động, của phân cung, của la kinh dùng trong nhà ở.

Thầy Vũ Giới (Phong Thuỷ Liên Hoa) thường nhắc khẩu quyết "Tiên thiên hữu dư, hậu thiên bất túc": cái gốc trời phú thì dư đủ, cái dụng sau này thì luôn thiếu. Người dùng trấn vật bát quái phải biết mình đang dựa vào cái dư của Tiên thiên hay đang bù cái thiếu của Hậu thiên.

Nhìn trấn vật thế nào để biết là Tiên thiên hay Hậu thiên?

Cách nhận biết nhanh nhất là tìm quẻ Càn (ba vạch liền) và quẻ Khôn (ba vạch đứt): nếu hai quẻ này nằm đối diện nhau theo trục trên dưới thì đó là bát quái Tiên thiên. Nếu ở hai đầu trục trên dưới là quẻ Ly (liền – đứt – liền) và quẻ Khảm (đứt – liền – đứt) thì đó là bát quái Hậu thiên.

1. Tìm ba vạch liền. Đó là quẻ Càn. Ghi nhớ vị trí của nó trên trấn vật.
2. Nhìn sang phía đối diện qua tâm. Nếu đối diện là ba vạch đứt (Khôn), trấn vật vẽ Tiên thiên.
3. Nếu đối diện Càn không phải Khôn, tìm cặp Ly – Khảm. Ly và Khảm đối nhau theo trục chính thì trấn vật vẽ Hậu thiên.
4. Đọc chiều của hào. Hào được vẽ từ trong ra ngoài hay từ ngoài vào trong cũng phải nhất quán. Trấn vật vẽ hào lộn xộn, quẻ lặp, quẻ thiếu thì không nên dùng.

Nhiều trấn vật bán trên thị trường in sai quẻ: hai quẻ giống nhau, hào đảo chiều, hoặc trộn nửa Tiên thiên nửa Hậu thiên. Một trấn vật vẽ sai đồ hình thì giống như một tấm bản đồ in sai phương hướng. Đẹp mấy cũng không dẫn đường được.

Vì sao dân gian hay dùng bát quái Tiên thiên để trấn ngoài nhà?

Bát quái Tiên thiên được dân gian dùng cho trấn vật treo ngoài nhà vì Tiên thiên là đồ hình của thể, của trật tự trời đất đã định, mang tính "giữ" và "chặn". Khi đối diện một thế sát từ ngoại cục như góc nhọn, đường đâm, cột điện, người xưa muốn đặt một vật biểu trưng cho sự cân bằng bất động để giữ vững cửa nhà.

Bát quái Hậu thiên mang tính vận hành, xoay theo bốn mùa, nên dùng cho việc phân cung, định vị trí phòng ốc, bếp, giường, bàn thờ bên trong nhà. La kinh dùng để phân cung nhà ở dựa trên vòng Hậu thiên.

Đó là cách phân chia phổ biến. Phong Thuỷ Liên Hoa không phủ nhận cách phân chia đó, nhưng đặt thêm một câu hỏi: Tiên thiên và Hậu thiên từ đâu mà có? Theo Thầy Vũ Giới, bát quái không chỉ có hai mà có ba lớp: bát quái khởi nguyên tiên thiên, bát quái lưới và bát quái hội tụ. Thầy cũng giảng rằng Bát Trạch là pháp tiên thiên, thuộc về "lập thể", không phải pháp dùng cho khí hậu thiên. Hiểu được tầng này thì mới thấy trấn vật Tiên thiên hay Hậu thiên không phải chuyện chọn mẫu, mà là chọn tầng khí mình muốn tác động.

Ví dụ đời thường: một chiếc chìa khoá đúng mẫu nhưng sai ổ thì không mở được cửa. Trấn vật bát quái đúng đồ hình nhưng đặt sai tầng khí thì cũng chỉ là món trang trí treo cho vui mắt.

Chọn trấn vật bát quái theo chất liệu và hình thức nào?

Trấn vật bát quái nên chọn chất liệu tự nhiên, đồ hình rõ ràng, kích thước vừa với công trình và đúng loại bát quái mà người thầy đã xác định. Chất liệu và hình thức là phần thứ yếu so với đồ hình và vị trí, nhưng chất liệu sai vẫn làm giảm tác dụng.

Chất liệu

• Đồng: bền, nặng, giữ hình lâu ngoài trời, hợp với trấn vật đặt ở nơi chịu nắng mưa.
• Gỗ: ấm, mộc, hợp với trấn vật đặt trong nhà; cần gỗ khô, không mối mọt, không nứt.
• Đá: nặng, tĩnh, hợp với các phép cần "định" một vùng khí; đá tự nhiên chạm thủ công khác hẳn bột đá ép khuôn.
• Nhựa, mạ giả: chỉ nên coi là đồ trang trí.

Thầy Vũ Giới nhấn mạnh rằng nghiên cứu vật liệu là một phần của bộ môn Phong Ấn Trấn Yểm Liên Hoa, và tượng thờ, pháp khí của Liên Hoa đều từ đá, ngọc tự nhiên chạm thủ công, khác với bột đá trộn keo ép khuôn. Quan điểm "hình nào khí đó" áp dụng cho cả chất liệu: chất liệu nào thì mang khí chất ấy.

Hình thức

Trấn vật bát quái nên có đồ hình cân đối, tâm rõ, tám quẻ đều nhau. Trấn vật quá to so với mặt tiền sẽ thành một "hình" lấn át cả căn nhà. Trấn vật quá nhỏ thì không đủ để định một vùng khí. Kích thước cụ thể phụ thuộc khoảng cách tới thế sát và quy mô công trình, nên hỏi người thầy khảo sát tại chỗ.

Tranh la kinh bát quái

Tranh la kinh là một dạng trấn vật bát quái đặc biệt. Thầy Vũ Giới đã tự thiết kế bảng la kinh 36 tầng khổ lớn và chia sẻ rằng ngoài việc dạy và học, bảng la kinh còn có chức năng tranh tường trấn khí an gia. La kinh chứa trọn vòng bát quái cùng nhiều tầng sơn hướng, nên khi dùng làm tranh trấn, nó mang ý nghĩa một cục địa thu nhỏ đặt vào nhà. Như Thầy nói: "Khi cục địa chưa thành – la kinh chính là cục địa…"

Những sai lầm thường gặp khi dùng trấn vật bát quái

Sai lầm lớn nhất khi dùng trấn vật bát quái là dùng nó thay cho việc xử lý hình thế. Phong Thuỷ Liên Hoa xếp trấn vật vào phần bổ cứu sau Hình Pháp: phải sửa được bố cục trước, cái gì không sửa được mới dùng vật phẩm.

1. Không phân biệt Tiên thiên – Hậu thiên. Mua theo mẫu đẹp, treo theo cảm tính.
2. Treo trấn vật bát quái vào trong nhà, hướng vào người ở. Trấn vật mang tính chặn đẩy mà quay vào trong thì người trong nhà nhận phần chặn đẩy đó.
3. Treo trấn vật để "đáp trả" nhà hàng xóm. Đây là dùng phong thuỷ gây xung đột, trái với tinh thần y học cho đất đai.
4. Treo cả chục món cùng lúc. Một cục nhà như một cơ thể; uống chục toa thuốc cùng lúc thì không thuốc nào phát huy đúng.
5. Dùng trấn vật in sai quẻ. Đồ hình sai là sai gốc, không có "tác dụng phụ" nào cứu được.
6. Để trấn vật bụi bẩn, nứt vỡ, han gỉ. Trấn vật cũng cần được giữ gìn như mọi vật dụng có ý nghĩa trong nhà.

Theo Thầy Vũ Giới, phong thuỷ phải "kê toa" như y lý kê thuốc: mỗi bệnh mỗi toa, mỗi nhà mỗi cục. "Nếu phong thuỷ cố định hoá phép trấn thì là phong thuỷ chết – khí chết – đâu thể gọi là Dịch – vận động khí nữa." Trấn vật bát quái cũng vậy, không có một mẫu đúng cho mọi nhà.

Khi nào cần nhờ thầy thay vì tự đặt trấn vật?

Gia chủ nên nhờ thầy khảo sát khi thế sát lớn, khi đã treo trấn vật mà tình trạng trong nhà không đổi, hoặc khi không xác định được cục nhà thuộc loại nào. Trấn vật bát quái chạm tới tầng khí của cả công trình, nên đặt sai có thể làm lệch khí của các cung khác.

Những gì gia chủ tự làm được một cách an toàn:

• Quan sát và ghi lại các thế sát quanh nhà: góc nhọn, đường đâm, cột điện, mái nhà đối diện.
• Chụp ảnh mặt tiền, ghi hướng nhà bằng La Kinh Liên Hoa.
• Kiểm tra trấn vật đang có: đồ hình gì, chất liệu gì, còn nguyên vẹn không.
• Giữ mặt tiền, cửa chính sạch sẽ, thông thoáng, không chất đồ cũ.

Những gì nên để người thầy quyết: có cần trấn hay không, trấn bằng gì, Tiên thiên hay Hậu thiên, đặt ở độ cao nào, quay về đâu, và có cần nghi thức gì trước khi an trấn.

Giới hạn cần nói rõ: bài viết trình bày lý pháp chung về trấn vật bát quái. Thủ pháp an trấn cụ thể cho từng công trình phải dạy và làm trực tiếp. Như Thầy Vũ Giới thường nói: "Đó là lý pháp, còn thủ pháp phải dạy trực tiếp."

Tóm lại, trước khi hỏi treo ở đâu, hãy hỏi trấn vật đang vẽ bát quái nào. Biết gốc thì dùng ngọn mới đúng. Hiểu vậy là đủ!

— Vũ Giới —

Biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới – Phong Thuỷ Liên Hoa.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Bát quái trong phong thuỷ: tám quẻ, Tiên thiên và Hậu thiên
• Tiên thiên vi thể, Hậu thiên vi dụng
• Cách trấn trạch theo Hình Pháp: 5 bước sửa bố cục
• Pháp khí phong thuỷ

Câu hỏi thường gặp

Gương bát quái mua ngoài chợ thường là Tiên thiên hay Hậu thiên?

Phần lớn gương bát quái treo ngoài cửa được làm theo bát quái Tiên thiên, nhưng không phải món nào cũng vậy và không ít món in sai quẻ. Hãy tự kiểm bằng cách tìm quẻ Càn ba vạch liền và xem phía đối diện có phải quẻ Khôn ba vạch đứt hay không.

Có thể treo trấn vật bát quái Hậu thiên ngoài cửa không?

Không nên tự treo. Bát quái Hậu thiên gắn với vận hành và phân cung, không mang tính chặn giữ như Tiên thiên. Dùng Hậu thiên ở ngoại cục chỉ hợp lý khi người thầy đã xét cục nhà và có mục đích cụ thể.

Trấn vật bát quái có cần làm lễ trước khi treo không?

Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, vật phẩm muốn trở thành pháp khí thì phải được chế tác, bảo quản và làm các nghi lễ phù hợp. Một vật mua về treo ngay chỉ là vật phẩm biểu tượng. Nghi thức cụ thể thuộc phần thủ pháp, cần hỏi trực tiếp người thầy.

Nhà chung cư có cần trấn vật bát quái không?

Phần lớn căn hộ chung cư không cần. Căn hộ nằm trong một khối công trình lớn, thế sát bên ngoài thường được khối nhà chắn bớt. Nếu căn hộ đối diện góc nhọn hay đường đâm rõ ràng, hãy nhờ thầy xem trước khi đặt bất cứ trấn vật nào.