Vì sao nhà ở cần bậc tam cấp? Hiểu tam cấp phong thủy bằng lý khí

Hỏi vì sao nhà ở cần có bậc tam cấp, phần lớn câu trả lời sẽ là: cho đẹp, cho sang, cho nước khỏi tràn vào, hoặc "ông bà dạy vậy". Theo bài giảng của Thầy Vũ Giới, người học phong thuỷ phải đặt câu hỏi này trên nền lý khí – tức vận động của khí – chứ không lý luận theo văn hoá, dân gian hay nhu cầu.

"Các bạn học phong thuỷ hãy tập trung lý khí chứ đừng lý luận theo văn hoá – hay dân gian – hay theo nhu cầu."

— Theo bài giảng Thầy Vũ Giới

Bài giảng gốc của Thầy về bậc tam cấp rất ngắn, và điều đáng chú ý là Thầy gần như không nói gì về số bậc, chiều cao hay kiểu dáng. Thầy dùng chính câu hỏi "vì sao nhà cần tam cấp" để dạy một bài học lớn hơn: cách suy nghĩ của người học phong thuỷ. Trước khi hỏi bao nhiêu bậc, cao bao nhiêu, phải hiểu mình đang lý luận bằng cái gì.

Vì sao Thầy chọn bậc tam cấp làm ví dụ? Có lẽ vì đây là một chi tiết ai cũng thấy, ai cũng có ý kiến, và ý kiến nào cũng nghe "có lý". Người làm kiến trúc nói tam cấp để chống nước, tạo chuyển tiếp không gian. Người theo dân gian nói tam cấp phải đếm số bậc cho rơi vào chữ tốt. Người lo thẩm mỹ nói tam cấp cho nhà bề thế. Tất cả những lý do ấy đều có thật, nhưng chúng thuộc ba loại lý luận khác nhau – và không loại nào là lý khí.

Bài viết dưới đây của Phong Thuỷ Liên Hoa triển khai bài giảng ấy theo bốn phần: phân biệt lý khí với các loại lý luận khác, giải nghĩa "lý khí cao hơn nhu cầu", nhìn bậc tam cấp dưới góc vận động của khí, và những điểm thực hành khi làm tam cấp cho nhà ở. Phần cuối có nhắc đến thước Lỗ Ban để gia chủ tham chiếu đúng cách.

Bậc tam cấp: lý khí hay văn hoá, dân gian, nhu cầu?

Thầy Vũ Giới nêu ra ba loại lý luận mà người học phong thuỷ cần tránh khi giảng lý khí: theo văn hoá, theo dân gian, theo nhu cầu.

Áp vào bậc tam cấp, có thể thấy rõ từng loại:

Loại lý luận	Nói về tam cấp như thế nào	Vì sao chưa phải lý khí
Văn hoá	Nhà truyền thống có thềm, có bậc thể hiện nề nếp, lễ nghi, sự tôn nghiêm khi bước vào	Văn hoá mỗi nơi mỗi khác, mỗi thời mỗi khác
Dân gian	Đếm số bậc theo một vòng chữ, chọn số rơi vào chữ được cho là tốt	Là quy ước truyền miệng, không giải thích khí vận động ra sao
Nhu cầu	Chống nước mưa, chống ngập, tạo chỗ đứng trước cửa, làm nhà bề thế	Xuất phát từ con người cần gì, nhu cầu đổi thì lý do mất
Lý khí	Khí đi từ ngoài vào nhà theo đường nào, nền và cửa nhận khí ra sao	Đây mới là lý luận của phong thuỷ

Ba loại đầu không phải vô nghĩa. Chúng là những lớp ý nghĩa xã hội có giá trị riêng. Nhưng khi đã đứng ở vị trí người làm phong thuỷ, Thầy yêu cầu tách chúng ra khỏi phần lý khí. Nếu không tách, người học sẽ trộn lẫn, rồi lấy một quy ước dân gian làm "nguyên lý", lấy một nhu cầu làm "phong thuỷ".

Vì sao phải tách bạch?

Vì nếu lý do của tam cấp chỉ là nhu cầu, thì ở nơi không có mưa lớn, không ngập, ta có thể bỏ tam cấp. Nếu lý do chỉ là văn hoá, thì nhà theo phong cách hiện đại có thể không cần. Nếu lý do chỉ là dân gian, thì chỉ cần đếm đúng số là xong, không cần quan tâm bậc ấy dẫn khí thế nào.

Còn nếu lý do là lý khí, thì nó không phụ thuộc vào thời tiết, phong cách hay quy ước. Nó đúng ở mọi căn nhà dương trạch, vì khí ở đâu cũng vận động theo cùng một quy luật.

"Lý khí cao hơn mọi lý luận nhu cầu"

Đây là phần cốt lõi của bài giảng. Thầy Vũ Giới viết:

"Nhận thức của phong thuỷ đều là chân lý của vận hành khí. Đó là chân lý vận động của tự nhiên. Không liên quan đến xã hội hay tâm lý con người. Lý khí cao hơn mọi lý luận nhu cầu của chúng ta…"

Thầy cũng biết câu nói này sẽ gây khó chịu cho nhiều người, nên viết tiếp: "Có nhiều bạn sẽ không quen với quan niệm này. Đặc biệt là các bạn học phong thuỷ dưới 4 năm."

Lý khí là lý vận hành khí của bản thể

Thầy giải thích rõ hơn: mọi lý luận trong phong thuỷ gọi là lý khí – là lý vận hành khí của bản thể. Và Thầy dùng một ví dụ đơn giản đến mức không thể cãi:

"Ví như ngày và đêm, sáng và tối. Không liên quan gì đến nhu cầu của con người, không liên quan đến xã hội hay nền văn minh nào cả."

Ngày đến rồi đêm đến, không vì ai cần ánh sáng hay cần bóng tối. Một nền văn minh có đèn điện thì đêm vẫn là đêm. Một xã hội không có lịch thì ngày vẫn là ngày. Khí cũng vậy: nó vận động theo quy luật âm dương của nó, con người chỉ có thể hiểu và thuận theo, không thể bắt nó vận động theo nhu cầu mình.

Thầy chốt lại: "Vì vậy để hiểu bản chất của phong thuỷ chỉ đơn giản là lý khí mà thôi. Chỉ cần hiểu vậy – hiểu vận động của khí."

Vì sao người mới học khó chấp nhận?

Người mới học phong thuỷ thường đến với môn này từ nhu cầu: muốn nhà hợp tuổi, muốn làm ăn thuận, muốn gia đạo yên. Nên họ quen nhìn mọi thứ qua lăng kính "cái này có lợi cho mình không". Khi được dạy rằng lý khí không quan tâm đến nhu cầu, họ thấy phong thuỷ như xa rời đời sống.

Thực ra không phải vậy. Hiểu đúng lý khí rồi thì mới đáp ứng nhu cầu một cách bền vững. Còn chiều theo nhu cầu mà bỏ lý khí, thì như người bệnh đòi bác sĩ kê thuốc ngọt cho dễ uống – dễ chịu lúc đầu, nhưng không chữa được bệnh. Phong thuỷ là y học dành cho đất đai; y lý phải đứng trên ý thích của người bệnh.

Đại đạo chí giản

Câu "chỉ cần hiểu vận động của khí" nghe như quá đơn giản. Nhưng đó chính là tinh thần đại đạo chí giản mà Thầy Vũ Giới luôn nhắc. Cái khó không nằm ở nguyên lý, mà nằm ở chỗ người học có chịu bỏ những lớp lý luận lẫn lộn bên ngoài để nhìn thẳng vào khí hay không.

Nhìn bậc tam cấp dưới góc vận động của khí

Bài giảng gốc của Thầy dừng ở phần phương pháp. Phần dưới đây là cách Phong Thuỷ Liên Hoa gợi mở để người đọc tập đặt câu hỏi theo lý khí – nối với những nguyên lý Thầy đã giảng ở các bài khác – chứ không phải một "khẩu quyết tam cấp" mới.

Tam cấp nằm ở đâu trên đường đi của khí?

Bậc tam cấp nằm đúng ở đoạn chuyển tiếp từ bên ngoài vào bên trong: từ đường, từ sân, lên nền nhà, rồi qua cửa. Đó là đoạn mà khí từ minh đường tiến vào khẩu nhà. Vì vậy, câu hỏi theo lý khí không phải "tam cấp có đẹp không" mà là: khí đi qua những bậc ấy có thuận không, có được đón dần lên không, hay bị dồn, bị cắt, bị đổ xộc vào cửa?

Liên hệ với nguyên lý nền nhà

Trong một bài giảng khác, Thầy Vũ Giới đã quy kết: nền nhà bắt buộc phải cao hơn phía trước của nó – cao hơn sân, cao hơn lề đường và cao hơn đường dẫn khí vào nhà – vì nền là âm chủ phối với nóc nhà là dương chủ. Khi nền đã cao hơn phía trước, giữa mặt đường và mặt nền tất yếu có một chênh lệch. Bậc tam cấp chính là phần hình nối hai cao độ ấy.

Nhìn như vậy, tam cấp không phải món trang trí thêm vào, mà là hệ quả của một yêu cầu lý khí đứng trước nó. Nền đúng thì mới có tam cấp đúng. Nếu nền thấp hơn đường, thì có làm tam cấp đẹp đến đâu – thậm chí làm bậc đi xuống – cũng không cứu được thế âm chủ của nền.

Những câu hỏi người học nên tự đặt

• Khí từ đường vào nhà đi theo trục nào, tam cấp có nằm đúng trên trục ấy không, hay lệch sang một bên?
• Bậc lên có tạo được thế đón dần, hay dốc gấp làm khí dồn vào cửa?
• Chiếu nghỉ trước cửa có đủ để khí dừng lại một nhịp trước khi vào nhà không?
• Tam cấp có làm thay đổi tương quan giữa nền nhà, sân và lề đường không?
• Hai bên tam cấp – long và hổ của lối vào – có cân về động tĩnh không?

Mỗi câu hỏi trên đều hướng về khí, không hướng về nhu cầu hay quy ước. Đó chính là thói quen tư duy mà Thầy muốn người học rèn qua một chi tiết nhỏ như bậc tam cấp.

Thực hành: số bậc tam cấp, kích thước và thước Lỗ Ban

Trên thực tế, gia chủ vẫn sẽ hỏi: làm mấy bậc, cao bao nhiêu? Đây là chỗ cần nói rõ để không rơi lại vào lối lý luận Thầy đã cảnh báo.

Về số bậc tam cấp

Nhiều nơi có thói quen đếm số bậc theo một vòng chữ để chọn số "tốt". Đó là quy ước dân gian. Theo tinh thần bài giảng của Thầy Vũ Giới, người học phong thuỷ không lấy quy ước ấy làm gốc. Số bậc trước hết phụ thuộc vào chênh lệch giữa nền nhà và phía trước, vào chiều sâu sân, vào hình thế lối vào – tức là phụ thuộc vào hình. Hình đúng thì khí thuận; còn đếm đúng chữ mà hình sai thì khí vẫn không thuận.

Điều này không có nghĩa là gia chủ phải bỏ hết tập quán. Nếu một số bậc vừa hợp hình vừa hợp quy ước gia đình muốn giữ thì không sao. Chỉ là thứ tự ưu tiên phải rõ: lý khí trước, quy ước sau.

Về kích thước và thước Lỗ Ban

Khi muốn tham chiếu thước Lỗ Ban cho bậc tam cấp, gia chủ cần dùng đúng loại thước. Tam cấp là khối xây của nhà dương trạch, nên tham chiếu thước 42,9 cm (dương trạch) – loại dùng cho khối xây, nội thất – và chọn các kích thước rơi vào cung tốt. Thước 52,2 cm dùng cho thông thuỷ như cửa, ô thoáng; thước 38,8 cm dùng cho âm phần như mộ, bàn thờ – không dùng hai loại này cho tam cấp.

Cũng cần nhớ: thước Lỗ Ban là phần tinh chỉnh kích thước sau khi hình đã đúng, không thay được việc đặt tam cấp đúng trục, đúng cao độ. Có thể dùng thước Lỗ Ban Liên Hoa để tra nhanh các cung tốt.

Sai lầm thường gặp khi làm tam cấp

• Chỉ đếm số bậc theo chữ mà không xem trục khí và cao độ nền.
• Làm tam cấp lệch hẳn sang một bên cửa chỉ vì tiện lối xe, làm khí vào nhà bị xiên.
• Bậc dốc gấp, không có chiếu nghỉ trước cửa.
• Nền thấp hơn đường nhưng chỉ sửa tam cấp, không sửa nền.
• Dùng thước âm phần hoặc thước thông thuỷ để đo bậc xây.

Tóm lại: đừng hỏi tam cấp bằng văn hoá, dân gian hay nhu cầu. Hãy hỏi bằng khí. Lý khí cao hơn mọi lý luận nhu cầu – như ngày và đêm, không ai cần mà nó vẫn đến. Hiểu vận động của khí rồi, bậc tam cấp tự nhiên sẽ được đặt đúng chỗ.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Khí là gì?
• Minh đường trong phong thuỷ Hình Pháp
• Bản chất của phong thuỷ
• Kiến trúc phong thuỷ nhà phố

Câu hỏi thường gặp

Nhà ở có bắt buộc phải có bậc tam cấp không?

Khi nền nhà cao hơn phía trước như lý khí yêu cầu, giữa đường và nền tất yếu có chênh lệch cần một phần hình để nối – thường là tam cấp. Cần xét theo hình từng nhà.

Số bậc tam cấp bao nhiêu là tốt?

Theo tinh thần bài giảng, số bậc trước hết theo cao độ nền và hình thế lối vào. Đếm theo chữ là quy ước dân gian, không phải gốc lý khí.

Đo tam cấp bằng thước Lỗ Ban nào?

Tam cấp là khối xây dương trạch, tham chiếu thước 42,9 cm và chọn cung tốt.

"Lý khí cao hơn nhu cầu" có phải là bỏ qua đời sống không?

Không. Hiểu đúng lý khí thì mới đáp ứng nhu cầu bền vững; chiều nhu cầu mà bỏ lý khí thì chỉ dễ chịu lúc đầu.

Nền nhà thấp hơn đường thì sửa tam cấp có được không?

Không đủ. Phải sửa nền để giữ thế âm chủ trước; tam cấp chỉ đúng khi nền đã đúng.