Cửa tròn trong phong thủy: vì sao nhà xưa hay làm cổng vòm tròn?

Cửa tròn trong phong thuỷ – hay cổng vòm tròn, nguyệt môn – là một nét kiến trúc từng rất phổ biến mà nay ít gặp. Có một tấm ảnh chụp cổng nhà như vậy: tường gạch đỏ, mái ngói cong, ở giữa là một vòm tròn trọn vẹn như mặt trăng, bên trong là cánh cổng sắt, hai bên có câu đối đỏ. Người chụp hỏi: "Ngày nay ít ai làm cửa tròn, hồi những năm năm mươi, sáu mươi thì rất nhiều. Vì sao người ta lại làm cửa tròn thay vì cửa thường?"

Bài này trả lời câu hỏi đó từ góc nhìn Hình Pháp Liên Hoa: cửa tròn mang khí gì, nên đặt ở đâu, khi nào hợp và khi nào không hợp.

Cửa là miệng nạp khí

Trong phong thuỷ nhà ở, cửa là bộ phận quan trọng bậc nhất. Cửa là miệng của ngôi nhà – khí vào qua cửa, người vào qua cửa, tài lộc cũng theo cửa mà vào. Nhất vị nhì hướng: vị trí cửa quan trọng không kém hướng cửa.

Vì là miệng nạp khí, nên hình dáng của cửa quyết định cách khí đi vào. Thầy Vũ Giới giảng: "Hình nào khí đó." Cửa vuông cho khí vào thẳng, chắc, có định hướng. Cửa vòm cho khí vào mềm, cuộn. Cửa tròn trọn vẹn cho khí vào theo một vòng xoay, êm và kín.

Cửa không chỉ là chỗ đi lại. Người xưa nhìn cửa như nhìn khuôn mặt của gia đình: cửa đoan chính thì nhà nghiêm trang, cửa lệch lạc thì nhà rối, cửa quá to thì khí thoát, cửa quá nhỏ thì khí nghẹt.

Cửa tròn mang khí gì?

Đọc theo ngũ tinh, hình tròn thuộc Kim. Kim tròn đầy, kín, gom lại, không có góc cạnh. Một cửa tròn trọn vẹn mang mấy ý nghĩa:

• Viên mãn. Tròn là trọn vẹn, như trăng rằm. Người xưa gửi gắm mong muốn gia đình đủ đầy, hoà thuận.
• Thu gom. Hình tròn không có góc thoát. Khí vào qua cửa tròn được gom lại, không tản.
• Mềm hoá. Cửa tròn không có góc nhọn, không tạo hình sát cho người đi vào hay cho nhà đối diện.
• Phân giới. Bước qua một vòng tròn là bước từ không gian này sang không gian khác – từ ngoài phố vào sân trong, từ ồn ào vào tĩnh lặng.

Trong vườn cảnh, nhà thờ họ, đình chùa Á Đông xưa, cửa tròn hay được đặt giữa hai khoảng sân, ở lối vào vườn sau, ở cổng ngoài của khu nhà. Đó là những chỗ cần chuyển khí từ động sang tĩnh.

Thầy Vũ Giới giảng: "Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ!"

Âm dương của cửa tròn và cửa vuông

Người xưa có câu "trời tròn, đất vuông". Tròn thuộc trời, thuộc dương ở chỗ động, xoay; vuông thuộc đất, thuộc âm ở chỗ tĩnh, vững. Một công trình hài hoà thường phối cả hai: tường vuông bao quanh, cửa tròn mở ra; nền vuông đặt dưới, mái cong che trên.

Cổng tròn trong tấm ảnh là một ví dụ rõ: khối tường vuông vức, mái ngói chạy ngang (Thổ), ở giữa khoét một vòm tròn (Kim). Thổ sinh Kim – tường vững nuôi cửa tròn. Âm dương phối, ngũ hành sinh. Đây là lý do cửa tròn trên nền tường vuông nhìn rất "yên".

Ngược lại, nếu cả nhà đều tròn, cửa tròn, cột tròn, mái tròn, thì Kim quá thịnh, khí xoay mà không có chỗ đứng. Nếu cả nhà đều vuông, cửa vuông, góc vuông, thì Thổ nặng, khí đứng mà thiếu mềm. Phối hợp mới là đạo.

Vì sao ngày nay ít làm cửa tròn?

Có mấy lý do rất thực tế:

1. Thi công khó hơn. Vòm tròn cần khuôn, cần thợ giỏi; cánh cửa phải làm riêng theo vòm. Cửa vuông thì lắp sẵn, nhanh, rẻ.
2. Không tận dụng diện tích. Phần trên của vòm tròn để trống, phần dưới hẹp lại, xe máy, ô tô khó ra vào.
3. Thẩm mỹ thay đổi. Kiến trúc hiện đại chuộng đường thẳng, khối vuông.
4. Ít người hiểu ý nghĩa. Khi không còn hiểu vì sao làm, người ta bỏ dần.

Những lý do này đều chính đáng. Cửa tròn không bắt buộc. Nhưng hiểu được ý nghĩa của nó giúp ta biết khi nào nên dùng lại, và dùng ở đâu cho đúng.

Đặt cửa tròn ở đâu thì hợp?

Không phải chỗ nào cũng hợp cửa tròn. Theo lý pháp, có thể gợi ý như sau:

• Cổng ngoài có sân phía sau. Cổng tròn dẫn vào một khoảng sân là hợp nhất: khí qua cổng được gom, vào sân thì lắng. Đây đúng là trường hợp trong ảnh.
• Lối vào vườn, sân trong. Cửa tròn giữa hai không gian ngoài trời tạo cảm giác chuyển cảnh, rất hợp với nhà vườn.
• Vách ngăn bên trong. Ô tròn trên vách ngăn giữa phòng khách và phòng ăn vừa thoáng vừa phân giới mềm.
• Không nên làm cửa chính đi xe. Cửa chính cho ô tô, xe máy đi lại hằng ngày nên rộng, chắc, thuận tiện. Vòm tròn hẹp đáy gây bất tiện, khí "nghẹt" theo đúng nghĩa đen.

Kích thước lọt lòng của cửa, ô thoáng nên chọn theo cung tốt của thước Lỗ Ban 52,2 cm (thông thuỷ). Đây là phần làm sau khi đã định vị trí cửa đúng.

Cổng, sân, cửa: chuỗi thắt – mở của khí

Muốn hiểu vì sao cửa tròn hợp nhất ở cổng ngoài có sân phía sau, phải nhìn cổng không như một vật riêng lẻ mà như mắt xích đầu tiên trong một chuỗi không gian.

Ở nhà xưa, khí từ đường phố đi vào qua ba lớp: cổng – sân – cửa chính. Cổng là chỗ thắt: hẹp, có khung, có định hướng. Sân là chỗ mở: rộng, thoáng, khí lắng xuống. Cửa chính là chỗ thắt thứ hai: khí đã lắng được dẫn vào trong nhà một cách có trật tự. Đây đúng là nguyên lý quá hiệp của long mạch đem vào kiến trúc: thắt để gom, mở để thả, rồi lại thắt để dẫn.

Cửa tròn làm mắt xích "thắt" thứ nhất rất khéo. Hình tròn gom khí từ ngoài vào một điểm, không có góc để khí rò ra hai bên. Qua khỏi vòm tròn, sân mở ra, khí được thả. Người bước vào cũng cảm thấy rõ: đi qua một vòng tròn rồi thấy không gian bung ra, lòng tự nhiên chậm lại, tĩnh lại.

Ngược lại, nếu đặt cửa tròn làm cửa chính mở thẳng vào phòng khách, không có sân, không có hiên – thì chỉ có thắt mà không có mở. Khí bị gom lại rồi đâm thẳng vào nhà, không có chỗ lắng. Đó là lý do người xưa ít khi làm cửa chính nhà ở hình tròn.

Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí "chạy như nước – xoắn như gió". Một chuỗi cổng – sân – cửa đúng cách là con đường cho dòng khí ấy chảy chậm lại, xoắn nhẹ lại, rồi mới vào nhà.

Cửa tròn trong nhà phố hẹp

Nhà phố hẹp, mặt tiền bốn, năm mét, không có sân trước – có dùng được cửa tròn không? Có, nhưng phải đổi chỗ đặt.

• Không làm cửa chính hình tròn, vì nhà phố cần cửa rộng cho xe và cho khí chính.
• Có thể tạo một "sân trong" nhỏ – giếng trời giữa nhà – và dùng vòm tròn ở lối chuyển từ phòng khách vào khu sinh hoạt phía sau. Vòm tròn lúc này là chỗ thắt giữa hai không gian, giếng trời là chỗ mở.
• Ô tròn trên tường cầu thang, trên vách phòng thờ giúp lấy sáng, thông gió, làm mềm không gian dài và hẹp.

Như vậy, nguyên lý thắt – mở vẫn giữ được, chỉ là thu nhỏ vào trong lòng nhà.

Câu đối, cánh cổng và những chi tiết đi kèm

Cổng tròn trong ảnh có câu đối đỏ hai bên, cánh cổng sắt bên trong, đèn treo phía trên. Những chi tiết ấy nói lên một điều: người xưa không làm cửa tròn để trang trí cho đẹp, mà làm như một "cổng nghi lễ" – nơi gia đình gửi lời chúc, nơi khách bước vào với sự trang trọng.

Về phong thuỷ, mấy chi tiết này cũng có vai trò:

• Câu đối hai bên như long hổ nhỏ của cửa, làm cửa có "vai".
• Cánh cổng bên trong giúp cửa đóng mở được, giữ khí khi cần.
• Đèn phía trên làm cửa sáng, có dương khí, nhất là buổi tối.

Khi cửa được chăm sóc – sơn sửa, lau chùi, đèn sáng – nhà có nhân khí. Thầy Vũ Giới giảng: "Thuật phong thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống." Cửa bong tróc, tối tăm, khoá im ỉm thì dù tròn hay vuông cũng không đón được gì.

Làm lại cửa tròn cho nhà hôm nay

Với người thích nét xưa, có thể dùng lại cửa tròn một cách khéo léo:

1. Giữ cửa chính vuông, rộng, chắc. Đảm bảo đi lại và đón khí chính.
2. Đặt cửa tròn ở cổng vườn, lối sân trong. Tạo điểm nhấn mà không cản trở sinh hoạt.
3. Dùng ô tròn trên vách. Vừa lấy sáng, vừa thông gió, vừa mềm hoá không gian.
4. Đặt trong khung vuông. Vòm tròn trên mảng tường vuông để âm dương phối hợp.
5. Hỏi ý kiến người làm phong thuỷ và kiến trúc. Phong thuỷ sư chính là kiến trúc sư cổ – hai nghề nên đi cùng nhau.

Những hiểu lầm hay gặp

Cửa tròn là "cửa chùa", nhà ở không nên làm

Cửa tròn có mặt ở chùa, đình, nhưng cũng rất phổ biến ở nhà ở, nhà vườn xưa. Không có lệ cấm. Chỉ cần đặt đúng chỗ và hợp quy mô.

Cửa tròn thì phát tài

Cửa tròn gom khí, nhưng không tự sinh ra tài. Muốn kích tài, trước hết phải có bố cục thu tài: có minh đường, có tựa, có nước đúng chỗ.

Cửa nào cũng làm tròn cho đẹp

Quá nhiều hình tròn trong một nhà làm Kim quá thịnh. Phối hợp tròn – vuông mới hài hoà.

Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc.

Tóm lại

Cửa tròn – nguyệt môn – thuộc Kim, mang ý viên mãn, thu gom, mềm hoá và phân giới. Người xưa hay làm cửa tròn ở cổng ngoài có sân phía sau, ở lối vào vườn, đặt trên nền tường vuông để âm dương phối hợp. Ngày nay ít làm vì thi công khó và bất tiện cho xe. Muốn dùng lại, hãy giữ cửa chính vuông rộng, đặt cửa tròn ở cổng vườn, sân trong hay vách ngăn, chọn kích thước theo cung tốt Lỗ Ban 52,2 cm, và chăm sóc cửa để có nhân khí.

Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• Thước Lỗ Ban Liên Hoa: chọn kích thước theo cung tốt: 52,2 cm thông thuỷ, 42,9 cm dương trạch, 38,8 cm âm phần.
• Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ cổng, sân, cửa chính để thấy chuỗi không gian dẫn khí vào nhà.
• Mẫu nhà Liên Hoa: tham khảo mẫu nhà bố cục đoan chính.

Bài liên quan

• Nhà hình thù lạ trong phong thủy
• Nhà phía trước cao hơn nhà mình
• Thế tơ treo hồ lô: nguyên lý thắt – mở
• Lý thuyết cốt lõi của Hình Pháp

Câu hỏi thường gặp

Cửa tròn trong phong thuỷ có ý nghĩa gì?

Cửa tròn thuộc Kim, mang ý viên mãn, thu gom khí, không có góc nhọn nên mềm hoá, đồng thời phân giới giữa hai không gian.

Nên đặt cửa tròn ở đâu?

Hợp nhất ở cổng ngoài có sân phía sau, lối vào vườn, sân trong hoặc ô tròn trên vách ngăn. Không nên làm cửa chính cho xe đi lại hằng ngày.

Cửa tròn có làm phát tài không?

Cửa tròn gom khí nhưng không tự sinh tài. Muốn kích tài, trước hết phải có bố cục thu tài: minh đường, chỗ tựa, nước đúng chỗ.

Kích thước cửa nên theo thước nào?

Kích thước lọt lòng cửa, ô thoáng nên chọn theo cung tốt thước Lỗ Ban 52,2 cm (thông thuỷ).