Long là gì trong phong thủy? Đá là xương, đất là thịt của rồng

Long là gì trong phong thuỷ – câu hỏi tưởng như ai cũng biết, nhưng lại là câu mà người học lâu năm vẫn phải quay về. Có một tấm ảnh chụp từ trên không một vùng núi: dãy núi lớn sừng sững phía sau, những nhánh núi xanh rì đổ xuống như những bàn chân, giữa các nhánh là ruộng vườn, nhà cửa, đường đi; góc ảnh ghi bốn chữ "đây là sơn long". Lời bình kèm theo nhắc lại một đoạn kinh điển: long là gì? Là mạch của núi. Đá là xương rồng, đất là thịt rồng, cây cỏ là vảy rồng; ngọn núi chủ là đầu rồng.

Bài này đi từ đoạn kinh điển ấy để giải thích chữ "long" trong địa lý phong thuỷ: vì sao gọi núi là rồng, cách đọc xương – thịt – vảy, đầu rồng nằm ở đâu, và vì sao Liên Hoa coi đây là bài học gốc.

Vì sao gọi mạch núi là rồng?

Người xưa không gọi núi là rồng vì tin trong núi có con rồng. Đó là một hình tượng để mô tả cách khí vận động trong lòng đất. Rồng trong văn hoá Á Đông có mấy đặc tính: uốn lượn, lúc ẩn lúc hiện, lúc bay lên lúc lặn xuống, biến hoá khôn lường, mang sinh khí. Mạch núi cũng vậy:

• Uốn lượn theo địa hình, không đi thẳng tắp.
• Lúc nổi lên thành đỉnh, lúc chìm xuống thành yên ngựa, có khi chìm hẳn dưới đồng bằng rồi nổi lên ở chỗ khác.
• Có đầu, có thân, có đuôi, có tay chân – tức là các nhánh.
• Mang khí – nơi nào rồng dừng lại, nơi đó khí tụ.

Thầy Vũ Giới giảng: "Hình nào khí đó." Gọi núi là rồng là để người học nhìn núi như một sinh thể có sự sống, có chuyển động, chứ không phải đống đất đá chết.

Đá là xương, đất là thịt, cây cỏ là vảy

Đoạn kinh điển ví các phần của núi như các phần của thân rồng. Đọc kỹ, đây là một bộ tiêu chí rất thực tế để đánh giá long mạch:

Đá – xương rồng

Đá là khung, là sức. Núi có đá thì vững, mạch có lực. Nhưng đá phải nằm trong thịt, lộ vừa phải. Núi đá trơ trọi, lởm chởm, sắc cạnh là rồng gầy trơ xương – khí thô, cứng, chưa hoá. Núi không có chút đá nào, toàn đất bở là rồng không xương – yếu, dễ sạt.

Đất – thịt rồng

Đất là phần nuôi dưỡng, là nơi khí lắng. Đất dày, mịn, chắc, màu tươi (đỏ, vàng, nâu sẫm) là thịt khoẻ. Đất mỏng, bạc màu, cát rời, sình lầy là thịt bệnh. Chỗ kết huyệt thường là chỗ đất dày, mịn nhất.

Cây cỏ – vảy rồng

Cây cỏ là lớp áo, là biểu hiện của sinh khí. Cây tốt, cỏ xanh, mọc đều là rồng khoẻ, vảy bóng. Cây còi, cỏ cháy, trụi lủi là rồng bệnh, rụng vảy. Đây là dấu hiệu dễ thấy nhất, kể cả qua ảnh.

Ba thứ phải đủ và cân: có xương mà không thịt là gầy; có thịt mà không xương là nhũn; có xương thịt mà không vảy là trần trụi. Rồng sống là rồng đủ cả ba.

Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì."

Đầu rồng ở đâu?

Kinh điển nói ngọn núi chủ là đầu rồng. Cần hiểu đúng: "đầu" ở đây có hai nghĩa tuỳ cách nhìn.

• Đầu theo nguồn – ngọn núi chủ, cao lớn nhất của một vùng, nơi mạch khởi phát. Đây là tổ sơn, "đầu" của dòng họ.
• Đầu theo hướng đi – nơi mạch đi tới cuối cùng, hạ xuống, dừng lại. Huyệt thường kết ở "đầu rồng" theo nghĩa này – như rồng cúi đầu uống nước.

Người mới học hay nhầm hai nghĩa: thấy ngọn núi cao nhất là "đầu rồng" rồi muốn đặt huyệt gần đó. Thật ra ngọn chủ là nơi khí khởi, còn chỗ khí dừng ở cuối mạch, nơi rồng "cúi đầu" xuống minh đường, gặp nước.

Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc. Phải lần từ đầu nguồn đến đầu cuối mới thấy trọn con rồng.

Thân, chân, tay rồng

Giữa đầu nguồn và đầu cuối là thân rồng – những đoạn mạch dài với các đốt núi lên xuống. Từ thân rồng toả ra những nhánh – cổ nhân gọi là chân, là tay, là móng.

• Thân rồng – đường mạch chính. Thân có khởi phục, có quá hiệp là thân sống.
• Chân rồng – nhánh đỡ thân, thường đổ xuống hai bên. Chân nhiều, chắc là rồng đi vững.
• Tay rồng – nhánh ôm về phía trước ở gần chỗ kết, thành long hổ.

Trong tấm ảnh "sơn long", các nhánh núi đổ xuống thung lũng chính là chân rồng. Nhà cửa, ruộng vườn nằm giữa các chân. Câu hỏi của người xem đất là: chân nào đỡ khí, chân nào ôm khí, chỗ nào giữa các chân là nơi rồng dừng lại?

Rồng sống, rồng chết, rồng bệnh

Cổ nhân không chỉ gọi núi là rồng mà còn phân rồng sống, rồng chết, rồng bệnh – một cách nói rất gần với y học.

• Rồng sống – mạch uốn lượn, nhấp nhô có nhịp, có quá hiệp, có đốt; xương thịt vảy đủ; các nhánh chân tay cân đối. Khí đi có hồn.
• Rồng chết – mạch thẳng đơ, không nhấp nhô, không thắt mở; đá trơ hoặc đất bở; cây cỏ cằn. Khí không động.
• Rồng bệnh – mạch có sống nhưng bị thương: đào mỏ, mở đường cắt ngang, sạt lở một đoạn, cây bị chặt trụi. Khí bị gián đoạn.
• Rồng già – mạch đi quá xa tổ, các đốt ngày càng nhỏ, yếu, thấp dần rồi tan vào đồng bằng mà không kết.
• Rồng non – mạch mới tách ra từ tổ, còn cao, gắt, chưa hoá; khí mạnh nhưng chưa dùng được.

Phong thuỷ chính là y học dành cho đất đai. Người xem đất như người thầy thuốc: bắt mạch rồng để biết rồng khoẻ hay yếu, sống hay chết, non hay già. Rồng bệnh thì có khi chữa được – trồng lại cây, che lại vết cắt; rồng chết thì không nên cố dùng.

Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí "chạy như nước – xoắn như gió". Rồng sống là nơi dòng khí ấy chảy có nhịp, có xoắn; rồng chết là nơi dòng chảy đã ngừng.

Sơn long khác bình dương long

Gọi là "sơn long" vì đây là rồng núi – mạch hiện rõ trên địa hình cao. Ở đồng bằng, mạch chìm, gọi là bình dương long. Với sơn long, xương thịt vảy đều hiện rõ, dễ đọc. Với bình dương long, phải đọc qua những gờ đất cao hơn một chút, qua màu đất, qua cây cỏ – cổ nhân nói "cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước".

Hiểu được sơn long, người học mới có nền để đọc các loại long khó hơn. Sơn long là "bảng chữ cái" của tầm long.

Âm dương trong thân rồng

Nhất âm nhất dương chi vị đạo. Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ. Thân rồng cũng phải có âm dương: đỉnh nổi là dương, yên hạ là âm; xương đá là dương, thịt đất là âm; chỗ thắt là dương, chỗ mở là âm.

Một con rồng toàn dương – toàn đỉnh nhọn, đá sắc, không có yên, không có đất – là rồng dữ, khí gắt. Một con rồng toàn âm – toàn gò thấp, đất bở, không có sống, không có đá – là rồng yếu, khí tản. Rồng tốt là rồng mà âm dương xen nhau đều đặn, như hơi thở vào ra.

Đến chỗ kết, âm dương phải giao nhau rõ nhất: mạch dương đi tới, gặp đất âm mở ra; núi dương đứng sau, gặp nước âm nằm trước. Đó là lúc rồng "cúi đầu uống nước" – hình ảnh cổ nhân dùng để mô tả chỗ huyệt.

Đọc long cho nhà ở hôm nay

Người ở phố không leo núi tầm long. Nhưng tinh thần "xương – thịt – vảy" vẫn dùng được khi chọn đất, chọn nhà:

• Xương là nền móng, kết cấu: đất có chắc không, móng có vững không.
• Thịt là đất nền, sân vườn: đất có khô ráo, không úng, không lún không.
• Vảy là cây xanh, lớp áo của ngôi nhà: có cây, có cỏ, có sự sống không.

Một căn nhà có móng vững, nền khô, cây xanh tươi là căn nhà có "rồng khoẻ". Thầy Vũ Giới giảng: "Thuật phong thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống."

Một bài tập cho người học: lần tới khi đi qua vùng đồi núi, hãy thử chỉ ra đâu là xương, đâu là thịt, đâu là vảy; đâu là thân, đâu là chân, đâu là nơi rồng cúi đầu. Làm nhiều lần, mắt sẽ quen, và núi sẽ không còn là phông nền mà thành một sinh thể có thể đọc được.

Những hiểu lầm hay gặp

Núi càng nhiều đá càng mạnh

Đá là xương; xương lộ nhiều là rồng gầy, khí thô. Mạnh mà chưa hoá thì không dùng được.

Đầu rồng là ngọn núi cao nhất

Ngọn cao nhất là nơi khởi. Chỗ dùng được là nơi rồng "cúi đầu" ở cuối mạch.

Rồng là con vật thật trong núi

Rồng là hình tượng mô tả khí. Phong thuỷ không phải là khoa học, nhưng cũng không bí hiểm hoá – học bằng trí lực.

Rồng cũng cần được giữ gìn: không phá rừng, không đào bới bừa bãi, không san lấp tuỳ tiện. Giữ rồng khoẻ là giữ khí cho cả vùng.

Tóm lại

Long là mạch của núi. Người xưa gọi núi là rồng để nhìn đất như một sinh thể có sự sống. Đá là xương, đất là thịt, cây cỏ là vảy – ba thứ phải đủ và cân. Ngọn chủ là đầu nguồn nơi khí khởi; chỗ khí dừng là nơi rồng cúi đầu ở cuối mạch, gặp nước. Thân, chân, tay rồng là mạch chính và các nhánh đỡ, nhánh ôm. Hiểu sơn long là có nền để tầm long, và cũng là nền để đọc một căn nhà có "rồng khoẻ" hay không.

Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• Lập Cục Pháp: định tâm, xem cục đất trước khi bàn đến hướng.
• Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ nhà, đường, công trình xung quanh để thấy hình sát và chỗ khí tụ.
• La kinh Liên Hoa: đo sơn hướng sau khi đã định đúng cục.

Bài liên quan

• Tổ sơn, thiếu tổ, phụ mẫu sơn
• Long mạch kiếm tích: sống núi sắc
• Sơn long, cương long, bình cương long
• Long – Huyệt – Sa – Thủy

Câu hỏi thường gặp

Long trong phong thuỷ là gì?

Long là mạch của núi. Người xưa gọi núi là rồng để mô tả cách khí vận động: uốn lượn, ẩn hiện, có đầu thân chân tay, nơi rồng dừng là nơi khí tụ.

"Đá là xương, đất là thịt, cây cỏ là vảy" nghĩa là gì?

Là bộ tiêu chí đánh giá mạch: đá cho sức, đất cho sự nuôi dưỡng, cây cỏ cho sinh khí. Ba thứ phải đủ và cân thì rồng mới khoẻ.

Đầu rồng là ngọn núi cao nhất phải không?

Ngọn núi chủ là đầu nguồn, nơi khí khởi. Chỗ dùng được để kết huyệt là nơi rồng "cúi đầu" ở cuối mạch, gặp minh đường và nước.

Nhà phố áp dụng tinh thần xương – thịt – vảy thế nào?

Xương là móng vững, thịt là nền đất khô ráo không úng lún, vảy là cây xanh, sự sống quanh nhà.

Rồng sống, rồng chết khác nhau thế nào?

Rồng sống uốn lượn có nhịp, có quá hiệp, xương thịt vảy đủ. Rồng chết thẳng đơ, không nhịp, đá trơ hoặc đất bở, cây cằn. Rồng bệnh là mạch sống nhưng bị cắt, sạt, chặt phá.