Trục huyệt, minh đường, án, triều: đọc cục phong thủy

Có những cảnh đất nhìn một lần là thấy "phong quang vô hạn" – cảnh đẹp không bờ bến. Một tấm ảnh như vậy: từ chỗ đứng nhìn ra, trước mặt là một khoảng đất phẳng rộng, xa hơn là một ngọn núi thấp dạng bút giá (giá gác bút) chắn ngang, sau nữa là một khối núi ba đỉnh như tam thai, và tất cả xếp gần như thẳng hàng trên một trục. Câu hỏi kèm theo: phong quang vô hạn chăng?

Cảnh đẹp thì ai cũng thấy. Nhưng người học Hình Pháp phải hỏi thêm: đẹp vì sao, và cái đẹp ấy có thuộc về chỗ mình đứng hay không. Bài này lấy chính tấm ảnh ấy làm bài học về trục huyệt – minh đường – án – triều, cái xương sống của mọi cục phong thuỷ.

Trục huyệt – minh đường – án – triều là gì?

Trong Loan Đầu, một cục đất hoàn chỉnh nhìn từ huyệt ra phía trước gồm bốn lớp:

1. Huyệt – điểm khí kết, nơi đặt nhà hoặc đặt mộ.
2. Minh đường – khoảng đất trống phẳng trước huyệt, nơi khí và nước tụ lại. Có nội minh đường (gần) và ngoại minh đường (xa).
3. Án sơn – ngọn núi thấp, gần, nằm ngang trước minh đường, như cái bàn trước mặt người ngồi.
4. Triều sơn – núi cao hơn, xa hơn phía sau án, như hàng quan lại đứng chầu.

Khi bốn lớp này nằm trên cùng một trục, từ thấp lên cao, từ gần ra xa, có thứ tự rõ ràng – đó là cục "chính", khí đi thẳng mà không xung, tụ mà không tắc. Đây là điều tấm ảnh kia thể hiện: minh đường phẳng, bút giá làm án, tam thai làm triều, tất cả thẳng hàng.

Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì."

Bút giá sơn: án sơn của người làm văn

Bút giá là cái giá gác bút lông, có dáng nhiều đỉnh nhỏ nhấp nhô thành hàng, thường là ba hoặc năm đỉnh, ở giữa cao hơn hai bên. Núi có dáng như vậy gọi là bút giá sơn.

• Hình: thấp, dài, đỉnh nhấp nhô đều, nằm ngang trước mặt.
• Vai trò: rất hợp làm án sơn – vì thấp, gần, nằm ngang, chắn khí lại cho minh đường.
• Ý tượng: gắn với văn chương, học hành, giấy bút. Người xưa coi bút giá làm án là cục lợi cho việc học, việc thi cử, nghề chữ nghĩa.

Cần phân biệt bút giá với núi răng cưa. Bút giá đỉnh tròn hoặc hơi nhọn, đều nhau, sạch sẽ. Núi răng cưa đỉnh nhọn sắc, lởm chởm, không đều – đó là hình sát, không phải quý sa.

Và phải nhớ: ý tượng chỉ là cách người xưa gợi nhớ. Không phải cứ có bút giá trước nhà thì con cái đỗ đạt. Hình tốt thì khí tốt, khí tốt thì người ở thuận – còn học hành vẫn là việc của người học.

Tam thai sơn: triều sơn phía xa

Tam thai là ba đỉnh núi đứng cân nhau thành hàng như ba bậc đài. Trong tấm ảnh, tam thai đứng sau bút giá, cao hơn, xa hơn – đúng vị trí của triều sơn.

Triều sơn tốt có những đặc điểm:

• Cao hơn án, nhưng không áp. Đứng tại huyệt nhìn ra thấy rõ, không phải ngẩng cổ.
• Mặt quay về huyệt. Phía sườn đẹp, phía đỉnh cân hướng về phía mình – đó là "hữu tình".
• Sạch sẽ, không đứt gãy, không lở. Núi có vết lở lớn, bị khai thác đá trơ trụi là triều bị thương.
• Nằm trên trục, hoặc lệch nhẹ. Nằm thẳng trục là chính triều; lệch hẳn sang bên là triều nghiêng.

Án gần, triều xa, án thấp, triều cao – đó là thứ tự tự nhiên. Nếu ngược lại – án cao hơn triều, che mất triều – thì cục bị nghẹt; nếu triều quá gần, quá cao thì thành áp.

Minh đường: phần dễ bị xem nhẹ nhất

Người xem cảnh thường bị núi hút mắt mà quên mất khoảng đất phẳng ở giữa. Nhưng chính minh đường mới là nơi khí tụ:

• Nội minh đường – khoảng đất ngay trước nhà, trước huyệt. Nên vừa phải, phẳng, sạch, không quá chật cũng không quá rộng.
• Ngoại minh đường – khoảng đất rộng xa hơn, trước án. Càng rộng, càng phẳng, càng có nước thì khí càng lớn.

Minh đường tốt là minh đường "vuông, phẳng, tụ" – không nghiêng đổ về một phía, không dốc trượt ra ngoài, có nước (ao, hồ, ruộng) hoặc ít nhất là đất bằng giữ được khí.

Minh đường xấu là: nghiêng (khí đổ), dốc thẳng ra ngoài (khí trượt), quá hẹp (khí nghẹt), quá rộng mà không có án (khí tán), hoặc bị lấp đầy bởi công trình lộn xộn.

Đây là lý do người xưa nói: minh đường rộng có thể dung vạn mã – nhưng rộng mà không có án giữ thì cũng như không.

Phong quang vô hạn – nhưng có thuộc về mình không?

Câu hỏi "phong quang vô hạn chăng?" có một ý ngầm: cảnh đẹp thì đẹp, nhưng không phải ai đứng trước cảnh ấy cũng được hưởng.

Có ba điều kiện để cảnh đẹp trở thành cục tốt của một vị trí:

1. Vị trí đứng phải là huyệt. Phải có long mạch đến, có chỗ khí dừng, có hai bên long hổ bao bọc. Đứng giữa đồng trống nhìn ra núi đẹp thì cảnh vẫn đẹp, nhưng không có gì giữ khí cho mình.
2. Trục phải thẳng về mình. Chỉ cần lệch vài trăm mét, án và triều không còn thẳng hàng, cục mất tính "chính".
3. Khoảng cách phải vừa. Núi xa quá thì chỉ là cảnh, không còn là án; gần quá thì thành áp.

Nói cách khác: cảnh là của trời đất, cục là của chỗ đứng. Người xem phong thuỷ không ngắm cảnh, mà đọc cục.

Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc.

Long hổ hai bên: khung giữ cho trục

Trục huyệt – minh đường – án – triều là đường dọc. Nhưng một trục đẹp đến đâu mà hai bên trống hoác thì khí vẫn bị gió thổi tạt ngang. Vì vậy, đi cùng trục dọc luôn phải có khung hai bên:

• Thanh Long (bên trái khi đứng tại huyệt nhìn ra) – dãy đồi, dãy nhà, hàng cây ôm vòng từ sau ra trước.
• Bạch Hổ (bên phải) – tương tự ở phía bên kia.

Long hổ tốt là hai cánh tay ôm lấy minh đường, đầu cánh tay hơi khép vào phía án, tạo thành một vòng gần kín. Khi đó minh đường trở thành một "cái chậu" giữ khí: phía sau có huyền vũ, hai bên có long hổ, phía trước có án chặn. Chỉ còn một cửa nhỏ để nước thoát ra – đó là thuỷ khẩu.

Long hổ xấu là: một bên có một bên không (khí lệch), hai bên mở toang ra ngoài như cánh tay buông thõng (khí tán), hoặc một bên quá cao quá gần như bức tường đè vào nhà (áp).

Trong tấm ảnh "phong quang vô hạn", nếu chỉ thấy trục mà không thấy hai bên, thì mới chỉ đọc được một nửa cục. Người xem thực địa phải quay sang trái, quay sang phải, rồi quay lại phía sau – đủ bốn phía mới kết luận được.

Thuỷ khẩu: cửa ra của minh đường

Một cục kín đến đâu cũng phải có chỗ cho nước đi. Nước mưa đổ xuống minh đường, gom lại, rồi chảy ra qua một cửa – gọi là thuỷ khẩu. Thuỷ khẩu quyết định khí giữ được lâu hay mau tan:

1. Thuỷ khẩu hẹp, có núi nhỏ hoặc gò đất chắn ở cửa – nước ra chậm, uốn khúc; khí giữ lâu. Người xưa gọi những gò chắn ấy là hãn môn, hoa biểu.
2. Thuỷ khẩu rộng, nước chảy thẳng một mạch – khí đi theo nước, minh đường đẹp mà không giữ được.
3. Nước chảy ngược vào huyệt – nước từ minh đường dội thẳng vào chân nhà, là cục phản, cần xem xét kỹ.

Ở đô thị, "thuỷ khẩu" chính là hướng thoát của con đường, của dòng xe. Con đường trước nhà cong nhẹ rồi khuất là thuỷ khẩu kín; con đường thẳng tắp chạy mãi ra xa là thuỷ khẩu mở. Hai ngôi nhà cùng có án triều đẹp, nhưng thuỷ khẩu khác nhau thì độ "tụ" của khí cũng khác hẳn.

Tóm gọn lại, một cục hoàn chỉnh có: huyền vũ phía sau, long hổ hai bên, minh đường ở giữa, án triều phía trước, và thuỷ khẩu kín. Thiếu phần nào thì cục yếu phần ấy.

Áp dụng vào nhà ở đô thị

Không phải ai cũng ở nơi có núi. Nhưng trục huyệt – minh đường – án – triều vẫn áp dụng được trong đô thị, chỉ là thay "núi" bằng công trình:

• Huyệt – chính ngôi nhà, căn hộ của mình.
• Minh đường – sân trước, vỉa hè, con đường, công viên, quảng trường phía trước.
• Án – dãy nhà thấp hoặc hàng cây bên kia đường, vừa đủ chắn khí lại.
• Triều – các toà nhà cao hơn ở phía xa, đứng ngay ngắn quay mặt về phía mình.

Nhà phố có sân trước vừa phải, bên kia đường là dãy nhà thấp hơn, xa xa là cụm cao ốc ngay ngắn – đó là một cục án triều đô thị. Ngược lại, nhà nhìn thẳng ra khoảng trống mênh mông không có gì giữ (như ra bãi đất trống, sông rộng mà bờ bên kia không có gì) là minh đường không án – khí khó tụ.

Còn nhà nhìn thẳng vào một toà cao ốc sát mặt, cách vài mét – đó không còn là án mà là áp. Nhà nhìn vào góc nhọn của toà nhà đối diện – đó là hình sát, không phải triều.

Cách tự kiểm tra trục của ngôi nhà

Thầy Vũ Giới thường hướng dẫn học viên tự làm một bài tập đơn giản:

1. Vẽ mặt bằng tổng thể. Đặt ngôi nhà ở giữa, vẽ ra phía trước khoảng vài trăm mét: đường, công trình, cây, nước.
2. Kẻ trục từ tâm nhà qua cửa chính. Dùng la kinh xác định hướng chính xác.
3. Đánh dấu những gì nằm trên trục. Sân, đường, công trình gần (án), công trình xa (triều).
4. Kiểm tra thứ tự. Gần thấp, xa cao? Có khoảng trống phẳng ở giữa không? Có thứ gì nhọn, xéo, xung thẳng vào không?
5. Đánh giá hai bên. Bên trái (long), bên phải (hổ) có công trình bao bọc hay trống hoác.

Chỉ một bài tập vẽ như vậy đã giúp nhận ra phần lớn ưu khuyết của ngôi nhà về Hình. Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải xem tại chỗ.

Những hiểu lầm hay gặp

Có núi đẹp trước mặt là đất tốt

Núi đẹp chỉ là một phần. Cần có huyệt, có minh đường, có trục thẳng, có khoảng cách vừa.

Minh đường càng rộng càng tốt

Rộng mà không có án giữ thì khí tán. Minh đường tốt là rộng vừa, phẳng, có án chắn phía trước.

Bút giá làm án thì con cái chắc chắn đỗ đạt

Ý tượng là gợi nhớ, không phải lời hứa. Hình tốt giúp người ở thuận khí; kết quả học hành vẫn do người học.

Ở đô thị không xem được án triều

Công trình, cây, đường đều là "núi" và "nước" của đô thị. Trục án triều vẫn đọc được như thường.

Tóm lại

Một cảnh "phong quang vô hạn" chỉ trở thành cục tốt khi có đủ bốn lớp xếp đúng thứ tự trên một trục: huyệt – minh đường – án – triều. Bút giá sơn thấp, gần, nằm ngang là án sơn lý tưởng; tam thai sơn cao, xa, ngay ngắn là triều sơn đẹp. Minh đường phẳng, có nước là nơi khí tụ. Và quan trọng nhất: cảnh là của trời đất, cục là của chỗ đứng – người học Hình Pháp phải đọc cục, không chỉ ngắm cảnh.

Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ mặt bằng tổng thể, kẻ trục từ tâm nhà qua cửa chính để thấy minh đường, án và triều.
• La kinh Liên Hoa: đo sơn hướng sau khi đã định đúng cục.
• Lập Cục Pháp: định tâm, xem cục đất trước khi bàn đến hướng.

Bài liên quan

• Án sơn, triều sơn và núi Cự Môn
• Núi Văn Bút trong phong thủy
• Thập tự thiên tâm và chính minh đường
• Núi xa trấn, ruộng gần chứa nước

Câu hỏi thường gặp

Án sơn và triều sơn khác nhau thế nào?

Án sơn thấp, gần, nằm ngang trước minh đường như cái bàn; triều sơn cao hơn, xa hơn phía sau án như hàng người đứng chầu.

Bút giá sơn là gì?

Là núi thấp, dài, có ba hoặc năm đỉnh nhỏ nhấp nhô đều như giá gác bút. Rất hợp làm án sơn, ý tượng gắn với văn chương học hành.

Minh đường rộng có phải lúc nào cũng tốt?

Không. Minh đường rộng mà không có án giữ thì khí tán. Tốt là rộng vừa, phẳng, có nước hoặc đất bằng, có án chắn phía trước.

Nhà phố có xem được án triều không?

Được. Dãy nhà thấp hay hàng cây bên kia đường là án, cụm cao ốc ngay ngắn phía xa là triều; công trình sát mặt là áp, góc nhọn đối diện là hình sát.

Thuỷ khẩu là gì?

Là cửa nước thoát ra khỏi minh đường. Thuỷ khẩu hẹp, uốn khúc, có gò chắn thì khí giữ lâu; nước chảy thẳng một mạch thì khí đi theo nước.