Núi xa trấn, ruộng gần chứa nước: đọc thế đất chân núi phong thủy

Núi xa trấn giữ, ruộng gần chứa nước – đó là cách người xưa tóm tắt một thế đất đồng bằng chân núi đẹp. Có một tấm ảnh rất điển hình: phía xa là một khối núi đá vôi xanh với ba đỉnh nhô lên, phía trước là cánh đồng lúa vàng xanh xen kẽ trải rộng, những bờ ruộng chạy ngang dọc, một cột điện đứng lẻ loi bên trái. Dòng chữ trên ảnh hỏi: "Là ngựa? Là tam thai án? Hay là kim tinh?" Lời bình kèm theo: núi xa trấn giữ, ruộng gần chứa nước, khí thoải xuống – chỉ có cái cột điện bên trái là một hình sát nhỏ.

Bài này đi theo đúng lời bình ấy: đọc ngọn núi phía xa là gì, vì sao ruộng gần là "nước", khí thoải xuống nghĩa là gì, và một cột điện có thể ảnh hưởng ra sao.

Ngọn núi phía xa: ngựa, tam thai hay kim tinh?

Cùng một khối núi ba đỉnh, mỗi người nhìn một kiểu. Đây là bài tập rất hay để luyện mắt ngũ tinh:

• Thiên mã (ngựa) – núi có một đầu cao, thân dài hạ dần, như con ngựa đang phi; thường có hai đỉnh chênh nhau như đầu và mông ngựa. Hình ngựa gắn với sự đi xa, sự thăng tiến.
• Tam thai – ba đỉnh tròn hoặc hơi nhọn, đứng cân nhau theo hàng, như ba bậc đài. Tam thai làm án (tam thai án) được coi là quý sa.
• Kim tinh – đỉnh tròn đầy như chuông úp. Nếu ba đỉnh đều tròn, có thể đọc là liên châu Kim tinh.

Muốn phân định, phải xem: các đỉnh có cân nhau không (tam thai), có một đầu cao một đầu kéo dài không (ngựa), đỉnh tròn hay nhọn (Kim hay Mộc, Hoả). Và quan trọng nhất – phải đứng tại chỗ định đặt nhà mà nhìn, vì góc nhìn thay đổi dáng núi.

Thầy Vũ Giới giảng: "Hình nào khí đó." Tên gọi chỉ là vỏ. Dù gọi là ngựa, tam thai hay kim tinh, câu hỏi cuối cùng vẫn là: núi ấy có sạch, có ngay, có quay mặt về mình không.

Núi xa trấn giữ

"Trấn" là giữ, là đứng canh. Một ngọn núi ở xa phía trước làm triều, làm án, có tác dụng:

1. Giới hạn khí. Khí từ phía sau đi qua minh đường, gặp núi phía trước thì dừng lại, không trôi đi xa.
2. Chắn gió ngược. Gió từ phía trước thổi vào bị núi chặn bớt.
3. Tạo điểm tựa cho mắt. Người ở nhìn ra có một điểm dừng, không bị trống trải vô tận.

Núi trấn tốt là núi ở khoảng cách vừa phải – đủ xa để không áp, đủ gần để thấy rõ dáng. Núi trấn quá gần, quá cao thì thành áp; quá xa, quá thấp thì như không có.

Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì."

Ruộng gần chứa nước

Ở vùng đồng bằng chân núi, ruộng lúa không chỉ là nơi canh tác. Trong mắt người xem phong thuỷ, ruộng là "nước":

• Ruộng giữ nước phần lớn năm – mặt ruộng chính là mặt nước được trải mỏng.
• Bờ ruộng chia ô như những bờ hồ nhỏ – giữ nước, giữ khí lại từng ô.
• Ruộng bằng, thấp hơn nền nhà – đúng là minh đường, nơi khí lắng xuống.

Khí gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng. Một cánh đồng ruộng nước trước nhà là một minh đường tụ thuỷ lớn – điều mà người xưa rất quý. Đó là lý do làng quê đồng bằng thường dựng nhà ở rìa đồng, lưng dựa gò, mặt nhìn ra ruộng.

Cũng cần xem nước trong ruộng chảy về đâu: mương chính dẫn nước ra hướng nào, cửa thoát của cả cánh đồng ở đâu. Thuỷ khẩu kín thì khí giữ lâu; nước thoát thẳng một đường dài thì khí đi theo.

Khí thoải xuống nghĩa là gì?

Lời bình nói "khí thoải xuống" – tức là địa hình từ phía sau (chân núi, gò đất) hạ dần, thoai thoải ra phía trước (đồng ruộng). Đây là dấu hiệu tốt:

• Khí đi từ cao xuống thấp một cách êm, không đột ngột.
• Nước mưa chảy từ nhà ra ruộng, không đọng quanh nhà.
• Người ở có cảm giác "trên cao nhìn xuống" vừa phải – vững mà thoáng.

Ngược lại, đất dốc gắt, hoặc đất trũng thấp hơn ruộng xung quanh, là khí không êm: dốc gắt thì khí trượt, trũng thì nước đọng, ẩm thấp.

Nhất âm nhất dương chi vị đạo. Gò cao phía sau là dương, ruộng thấp phía trước là âm. Từ dương chuyển sang âm một cách thoai thoải là âm dương giao hoà.

Cột điện: hình sát nhỏ

Lời bình chỉ ra một điểm trừ: cột điện bên trái. Trong Hình Pháp, cột điện, cột ăng-ten, ống khói, cây khô đứng trơ trọi đều có thể là hình sát:

• Hình thẳng, nhọn, đứng một mình – như mũi tên, như cây cọc cắm vào cảnh quan.
• Dây điện chạy ngang – như sợi dây cắt ngang minh đường.
• Về thực tế – tiếng ù, trường điện từ, nguy cơ đổ khi bão.

Mức độ ảnh hưởng tuỳ vào khoảng cách và vị trí. Cột điện xa, nằm lệch một bên, không thẳng cửa – sát nhẹ, gần như không đáng kể. Cột điện sát nhà, thẳng cửa chính hoặc cửa sổ phòng ngủ – sát rõ, cần xử lý.

Đọc theo vị trí: cột ở bên trái (Thanh Long) hay bên phải (Bạch Hổ), ở trước hay sau, đều có cách luận riêng. Nhưng nguyên tắc chung là: nhỏ thì che, lớn thì tránh.

Cách xử lý hình sát cột điện

Nếu nhà đã có cột điện gần, có thể xử lý bằng hình theo thứ tự:

1. Trồng cây che. Một hàng cây giữa nhà và cột điện làm lớp "sa" tự nhiên.
2. Không mở cửa thẳng cột. Cửa chính, cửa sổ phòng ngủ tránh nhìn thẳng vào cột.
3. Dùng rèm, lam. Giảm tầm nhìn trực tiếp từ trong nhà.
4. Đề nghị dời cột nếu có thể. Với cột mới dựng sát nhà, có thể làm việc với đơn vị quản lý.

Pháp khí chỉ là phần bổ cứu sau cùng. Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải xem tại chỗ.

Đứng ở đâu để nhìn núi xa?

Một điều người mới học hay bỏ qua: cùng một khối núi, đứng ở đầu làng nhìn thấy ba đỉnh cân nhau như tam thai, nhưng đi lệch sang trái vài trăm mét thì hai đỉnh chồng lên nhau, chỉ còn thấy như lưng ngựa. Vì vậy câu hỏi "là ngựa hay tam thai" không thể trả lời từ một tấm ảnh, mà phải trả lời từ chính vị trí đặt nhà.

Khi xem thực địa, nên làm theo thứ tự:

1. Đứng tại tâm nền nhà dự kiến. Không đứng ngoài đường, không đứng trên mái nhà hàng xóm. Tâm nền là nơi khí của ngôi nhà quy về.
2. Nhìn thẳng theo hướng cửa chính. Ngọn núi nào nằm trong tầm nhìn chính diện mới là án, là triều của ngôi nhà ấy. Núi lệch hẳn sang một bên chỉ là sa phụ.
3. Ghi lại dáng núi bằng mắt, không bằng ống kính góc rộng. Ảnh chụp góc rộng làm núi thấp và xa hơn thực tế; ảnh tele lại làm núi cao và gần hơn. Mắt thường mới cho đúng cảm giác núi trấn hay núi áp.
4. Xem nhiều thời điểm. Sáng sớm sương mù, trưa nắng gắt, chiều tà ngược sáng – mỗi lúc dáng núi hiện ra một khác. Núi đẹp là núi lúc nào nhìn cũng thấy yên.

Học đến đây mới thấy vì sao người xưa nói xem đất phải "đi chân". Đọc sách chỉ cho biết tên gọi; đứng tại chỗ mới cho biết tình của núi.

Cũng nên dùng la kinh để ghi hướng của từng đỉnh núi so với tâm nhà. Hướng của án sơn kết hợp với toạ hướng ngôi nhà sẽ cho biết núi ấy rơi vào cung nào, có hợp với vận khí hay không – đó là phần Lý Khí đi sau phần Hình. Hình đúng trước, Lý Khí mới có chỗ để đặt.

Làng quê đồng bằng chân núi: bài học từ người xưa

Nếu để ý những ngôi làng cổ ở vùng trung du và đồng bằng ven núi, sẽ thấy một khuôn mẫu lặp đi lặp lại. Làng không dựng giữa đồng, cũng không dựng sát chân vách núi. Làng thường nằm trên một dải gò thấp, lưng tựa vào đồi, mặt nhìn ra cánh đồng, xa xa có một dãy núi làm án.

Khuôn mẫu ấy không phải ngẫu nhiên. Nó trả lời đúng những gì Hình Pháp đòi hỏi:

• Gò sau làm huyền vũ. Có chỗ dựa, tránh gió lạnh thổi từ phía sau.
• Cánh đồng làm minh đường. Rộng, phẳng, chứa nước – khí có chỗ tụ, mắt có chỗ thoáng.
• Núi xa làm án, làm triều. Giữ khí lại, không để minh đường trống trải vô tận.
• Mương, sông nhỏ uốn quanh. Dẫn nước tưới ruộng, đồng thời là thuỷ thần bao quanh làng.

Người xưa có thể không gọi tên từng yếu tố theo thuật ngữ, nhưng kinh nghiệm sống qua nhiều thế hệ đã chọn lọc ra những vị trí như vậy: đất khô ráo không ngập, có nước canh tác, có chỗ tránh bão, có tầm nhìn an toàn. Phong thuỷ chính là sự đúc kết những kinh nghiệm đó thành nguyên lý.

Ngày nay, nhiều khu dân cư mới mở ra ngay giữa ruộng, san lấp mặt bằng, xây nhà sát nhau thành dãy. Khi ấy minh đường bị lấp, nước không còn chỗ tụ, núi xa bị nhà cao che khuất. Thế đất vốn tốt mà cục bị phá. Người chọn mua đất ở những vùng như vậy nên xem kỹ quy hoạch: phía trước nhà mình sau này còn giữ được khoảng trống không, mương nước có bị lấp không, có cột điện cao thế hay trạm biến áp nào sắp dựng không.

Ai không nhìn xa ắt có buồn gần. Xem đất không chỉ xem hôm nay, mà xem cả mười năm, hai mươi năm sau cảnh quan sẽ đổi thế nào.

Những hiểu lầm hay gặp

Phải gọi đúng tên núi mới xem được

Tên gọi là vỏ. Quan trọng là núi sạch, ngay, có tình, khoảng cách vừa phải.

Ruộng không phải nước

Ruộng nước là minh đường tụ thuỷ. Ở vùng đồng bằng, ruộng chính là "nước" của thế đất.

Có cột điện là đất hỏng

Cột điện xa, lệch là sát nhẹ. Cả thế đất tốt không vì một cột điện mà hỏng; chỉ cần che, tránh đúng cách.

Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc.

Tóm lại

Thế đất đồng bằng chân núi đẹp có ba yếu tố: núi xa trấn giữ phía trước, ruộng gần chứa nước làm minh đường, và khí thoải xuống từ gò sau ra đồng trước. Ngọn núi xa có thể đọc là ngựa, tam thai hay kim tinh tuỳ dáng và góc nhìn – nhưng tên gọi là vỏ, tình của núi mới là ruột. Cột điện là hình sát nhỏ: xa thì nhẹ, gần thì che, thẳng cửa thì tránh.

Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!

— Vũ Kim —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

• Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ nhà, ruộng, mương, cột điện để thấy minh đường và hình sát.
• Lập Cục Pháp: định tâm, xem cục đất trước khi bàn đến hướng.
• La kinh Liên Hoa: đo sơn hướng sau khi đã định đúng cục.

Bài liên quan

• Thổ tinh quải giác: ngũ tinh của núi
• Án sơn, triều sơn và núi Cự Môn
• Sơn long, cương long, bình cương long
• Thủy tụ và thủy tán

Câu hỏi thường gặp

Tam thai án là gì?

Là ngọn núi có ba đỉnh cân nhau theo hàng như ba bậc đài, đứng phía trước làm án. Được coi là quý sa khi sạch, ngay và có tình với huyệt.

Vì sao ruộng được coi là "nước"?

Ruộng giữ nước phần lớn năm, bờ ruộng chia ô giữ nước, mặt ruộng bằng thấp hơn nền nhà – đúng là minh đường tụ thuỷ.

Cột điện gần nhà có sao không?

Là hình sát nhỏ. Xa và lệch thì nhẹ; sát nhà, thẳng cửa chính hay cửa sổ phòng ngủ thì nên che bằng cây, rèm, lam và tránh mở cửa thẳng cột.

"Khí thoải xuống" nghĩa là gì?

Là địa hình hạ dần thoai thoải từ gò sau ra ruộng trước: khí đi êm, nước không đọng quanh nhà, âm dương giao hoà.

Xem núi án nên đứng ở đâu?

Đứng tại tâm nền nhà dự kiến, nhìn thẳng theo hướng cửa chính. Ngọn núi trong tầm nhìn chính diện mới là án của ngôi nhà; đổi vị trí đứng thì dáng núi cũng đổi.