Phân loại long mạch là bài học nền mà người học địa lý phong thuỷ phải nắm trước khi đi tìm đất. Có một hiểu lầm rất phổ biến: đứng trên đồi, nhìn quanh không thấy sông, không thấy hồ, liền kết luận "đất này không có nước, không tốt". Thật ra, không thấy nước chưa chắc là không có nước, và càng chưa chắc là đất xấu. Muốn hiểu vì sao, phải phân được mình đang đứng trên loại long nào: sơn long, sơn cương long, hay bình cương long.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc." Phân đúng loại long là đứng đúng gốc.
Vì sao phải phân loại long mạch?
Long mạch ở vùng núi cao khác với long mạch ở vùng đồi thấp, càng khác với long mạch ở đồng bằng. Mỗi loại có cách đi, cách dừng, cách dùng nước khác nhau. Lấy tiêu chuẩn của loại này đem áp cho loại kia là sai.
Ví dụ đời thường: cắm quạt 110V vào ổ 220V thì quạt cháy; cắm quạt 220V vào ổ 110V thì quạt quay yếu. Cái quạt không sai, cái ổ không sai, chỉ là đặt sai chỗ. Phong thuỷ cũng vậy: không môn nào sai, chỉ đặt sai chỗ. Tiêu chuẩn "phải thấy nước" đúng ở đồng bằng, nhưng ở núi cao lại có cách hiểu khác.
Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí "chạy như nước – xoắn như gió". Địa hình khác thì đường chạy của khí khác. Phân loại long chính là phân loại đường chạy của khí.
Sơn long: rồng núi cao
Sơn long là long mạch ở vùng núi cao, núi lớn. Đặc điểm:
- Núi cao, dốc, đỉnh rõ ràng, có đá lộ.
- Mạch đi qua nhiều đốt núi lớn, khởi phục mạnh, như rồng uốn mình trên mây.
- Khí mạnh, cương, đi xa, nhưng cũng khó dừng.
Ở sơn long, nước thường nằm sâu dưới khe, dưới thung lũng. Đứng trên lưng núi, ta khó nhìn thấy nước. Nhưng nước vẫn ở đó – trong các khe giữa hai nhánh núi, dưới chân dốc. Mỗi khe núi là một đường nước, dù mùa khô có khi chỉ là khe cạn.
Huyệt ở sơn long thường kết ở nơi núi hạ thấp xuống, mở ra một khoảng bằng, nơi các khe nước hai bên gặp nhau phía trước. Dáng huyệt hay là Oa, Kiềm – chỗ lõm giữa núi cao.
Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì."
Sơn cương long: rồng đồi núi thấp
Sơn cương long là long mạch ở vùng đồi núi thấp, đồi trung du. Đây là dạng gặp rất nhiều ở các vùng bán sơn địa.
- Đồi thấp, sườn thoải, đỉnh tròn, ít đá lộ, đất phủ dày.
- Mạch đi mềm hơn sơn long, nhấp nhô như sóng lượn.
- Khí vừa phải, không quá cương, không quá nhu.
Ở sơn cương long, nước càng khó thấy. Không có sông lớn, không có thác, chỉ có những rãnh nước nông, những vạt ruộng trũng giữa các quả đồi. Nhiều người nhìn vào chỉ thấy đồi nối đồi, cho là "không có nước". Thật ra, mỗi vạt trũng giữa hai quả đồi chính là nơi nước mưa chảy về – đó là nước ẩn.
Huyệt ở sơn cương long hay kết ở nơi một quả đồi tròn hạ thấp, có hai nhánh đồi nhỏ ôm hai bên, phía trước có vạt trũng làm minh đường.
Bình cương long: rồng đất bằng
Bình cương long – có sách tách thành bình cương và bình dương – là long mạch ở vùng gần như bằng phẳng: gò thấp, đồng ruộng, bãi đất.
- Địa hình gần như bằng, chỉ có những gờ đất nổi lên rất nhẹ, cao hơn xung quanh vài gang tay, vài thước.
- Mạch đi ẩn, phải nhìn rất kỹ mới thấy – một dải đất hơi cao hơn, khô hơn, cây mọc tốt hơn.
- Khí nhu, đi chậm, dễ dừng nhưng cũng dễ tán.
Ở bình cương long thì ngược lại: nước thấy rất rõ – ruộng, mương, ao, sông. Cái khó là thấy mạch. Cổ nhân có câu "cao một tấc là núi, thấp một tấc là nước": ở đồng bằng, chỉ cần đất cao hơn một chút là đã có thể là mạch.
Huyệt ở bình cương long hay là dáng Đột, Nhũ – một gò nổi lên trên mặt bằng, có nước bao quanh.
Không thấy nước chưa chắc là đất xấu
Trở lại câu hỏi đầu bài. Ở sơn long và sơn cương long, nước thường không lộ ra trước mắt. Có mấy dạng "nước ẩn" người xem đất phải nhận ra:
- Khe núi khô. Mùa khô không có nước, nhưng là đường nước mùa mưa. Về hình thế, đó vẫn là nước giới hạn khí.
- Vạt trũng, ruộng bậc thang. Ruộng giữ nước, mặt ruộng chính là mặt nước được trải mỏng.
- Đất ẩm, cây ưa nước. Chỗ nào có tre, có chuối, có cỏ mọc dày, chỗ đó có mạch nước ngầm gần mặt đất.
- Đường đi, lối mòn. Ở vùng đồi, đường đi thường men theo đường nước tự nhiên.
Hình nào khí đó. Một khe trũng chạy giữa hai nhánh núi, dù không có nước, vẫn là hình của nước, và khí vẫn bị giới hạn ở đó. Người chỉ tin vào nước "nhìn thấy được" sẽ bỏ sót rất nhiều đất tốt ở vùng đồi núi.
Ngược lại, ở đồng bằng, có nước khắp nơi chưa chắc đã tốt. Nước nhiều mà không có mạch thì khí không có nguồn. Đó là lý do người xưa nói: núi xem nước, đồng bằng xem núi. Ở núi, tìm nước để biết khí dừng; ở đồng bằng, tìm gò để biết khí đến.
Tính khí của mỗi loại long
Mỗi loại long mang một tính khí, giống như mỗi vùng đất nuôi một kiểu người. Hiểu tính khí giúp biết nên dùng đất vào việc gì, và nên bổ cứu ra sao.
Sơn long khí cương, mạnh, dồn dập. Đất kết ở sơn long thường phát mạnh nhưng cũng dễ có biến động. Nhà ở vùng núi cao cần nhất là chỗ tựa vững và khoảng minh đường để khí cương có chỗ dịu lại trước khi vào nhà.
Sơn cương long khí vừa, đều, ôn hoà. Đây là loại đất dễ dùng nhất cho nhà ở và làng xóm, vì khí không quá gắt cũng không quá yếu. Phần đông làng quê trung du đặt trên loại long này.
Bình cương long khí nhu, chậm, lắng. Đất kết ở đồng bằng phát chậm hơn nhưng bền. Cái lo ở đây là khí dễ tán vì không có núi che, và đất dễ úng vì thấp. Nhà ở đồng bằng cần chú ý nền cao, có cây hoặc khối nhà làm tựa phía sau.
Nhất âm nhất dương chi vị đạo. Sơn long thiên về dương, bình cương long thiên về âm, sơn cương long đứng giữa. Lập cục cho từng loại đất chính là điều chỉnh âm dương cho cân: nơi quá cương thì làm cho dịu, nơi quá nhu thì làm cho vững.
Đọc loại long qua cây cỏ, đất đá
Ngoài hình núi, người xưa còn đọc long mạch qua những thứ rất đời thường dưới chân mình.
- Đá lộ nhiều, cạnh sắc – khí còn thô, thường ở sơn long đang đi, chưa hoá.
- Đất đỏ, đất vàng mịn, chắc tay – khí đã hoá, thường gặp ở chỗ mạch sắp kết.
- Cỏ mọc đều, cây xanh tốt trên một dải đất hơi cao – dấu hiệu mạch ẩn ở bình cương long.
- Đất sình, cỏ lác, nước đọng lâu ngày – nơi khí âm nặng, không phải chỗ kết.
Những dấu hiệu này không thay được việc đọc hình, nhưng giúp kiểm tra lại điều mắt đã thấy. Hình nói một đằng mà đất nói một nẻo thì phải xem lại cả hai.
Những lỗi khi đánh giá đất theo loại long
Dùng tiêu chuẩn đồng bằng cho vùng núi
Đòi núi cao phải có hồ lớn trước mặt mới tốt là đòi sai. Ở núi, minh đường nhỏ, nước khe là đủ.
Dùng tiêu chuẩn vùng núi cho đồng bằng
Đòi đồng bằng phải có núi cao sau lưng là đòi sai. Ở đồng bằng, một gờ đất cao hơn vài thước đã là "núi".
Thấy đồi trọc là chê
Đồi bị chặt cây, đất trơ có thể do con người, không phải do long mạch. Cần xem hình gốc của đồi, sống đồi, không chỉ nhìn lớp phủ.
Không thấy mạch là cho rằng không có mạch
Bình cương long đi ẩn, phải nhìn bằng mắt luyện lâu năm. Không thấy là do mắt chưa đủ, không phải do đất không có.
Đại nghi đại ngộ, tiểu nghi tiểu ngộ, bất nghi bất ngộ. Mỗi khi muốn kết luận "đất này không có gì", hãy nghi lại mắt mình trước.
Phân loại long cho nhà ở hôm nay
Người làm nhà ở các vùng khác nhau cũng nên biết mình đang ở loại địa hình nào:
- Nhà vùng núi, vùng cao – gần với sơn long. Ưu tiên chỗ có núi che phía sau, tránh lưng chừng dốc đứng, tránh ngay miệng khe nước mùa lũ.
- Nhà vùng đồi trung du – gần với sơn cương long. Ưu tiên chỗ đồi thấp ôm hai bên, trước mặt có vạt trũng, ruộng làm minh đường.
- Nhà đồng bằng, đô thị – gần với bình cương long. Ưu tiên nền đất hơi cao hơn xung quanh, không trũng úng; xem đường sá như nước, nhà cao như núi.
Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn, lập cục là luyện bùn thành vàng. Biết mình ở loại long nào, mới biết nên tìm gì và nên lập cục theo hướng nào.
Cũng cần nói thêm: ranh giới giữa ba loại long không phải lúc nào cũng rõ. Có vùng núi cao hạ dần xuống đồi, rồi đồi tan dần ra đồng bằng, trong cùng một dải đất. Khi đó, một long mạch có thể đi qua cả ba dạng: khởi ở núi cao như sơn long, đi qua vùng đồi như sơn cương long, rồi chìm vào đồng bằng như bình cương long trước khi kết. Người xem đất phải theo mạch suốt quãng đường ấy, nhận ra khí đổi tính ở đâu, để biết chỗ kết mang tính khí của loại nào. Đó là lý do không thể chỉ đứng ở một điểm mà phân loại cả vùng.
Tóm lại
Long mạch chia ba loại chính: sơn long ở núi cao – khí cương, nước ẩn dưới khe; sơn cương long ở đồi thấp – khí vừa, nước ẩn trong vạt trũng; bình cương long ở đồng bằng – khí nhu, nước rõ mà mạch ẩn. Ở núi xem nước, ở đồng bằng xem núi. Không thấy nước chưa chắc là đất xấu; có nhiều nước chưa chắc là đất tốt. Phân đúng loại long rồi mới dùng đúng tiêu chuẩn.
Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!
— Vũ Kim —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Lập Cục Pháp: định tâm, xem cục đất theo đúng loại địa hình.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ lô đất, đường, mương, gò để thấy "núi" và "nước" quanh nhà.
- La kinh Liên Hoa: đo hướng mạch, hướng nước sau khi đã định cục.
Bài liên quan
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn tự phân được sơn long, cương long, bình cương long và dùng đúng tiêu chuẩn cho từng loại, hãy học Hình Pháp từ gốc. Xem các khoá học phong thuỷ Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Sơn long, sơn cương long, bình cương long khác nhau thế nào?
Sơn long ở núi cao, khí cương, nước ẩn dưới khe. Sơn cương long ở đồi thấp, khí vừa, nước ẩn trong vạt trũng. Bình cương long ở đồng bằng, khí nhu, nước rõ mà mạch đi ẩn.
Đất không thấy nước có phải đất xấu không?
Không hẳn. Ở vùng núi, đồi, nước thường ẩn trong khe, vạt trũng, ruộng bậc thang. Hình của nước vẫn giới hạn khí dù mắt không thấy nước chảy.
"Núi xem nước, đồng bằng xem núi" nghĩa là gì?
Ở núi, khí mạnh, cần tìm nước để biết khí dừng ở đâu. Ở đồng bằng, nước nhiều, cần tìm gò đất cao để biết mạch đến từ đâu.
Nhà ở thành phố thuộc loại long nào?
Phần lớn đô thị nằm trên đồng bằng, gần với bình cương long. Khi đó xem đường sá như nước, nhà cao như núi, nền đất cao hay thấp so với xung quanh rất quan trọng.
