Tổ sơn, thiếu tổ sơn và phụ mẫu sơn là ba tầng núi mà người xem đất phải lần ra khi đứng trước một vùng núi non trùng điệp. Hãy hình dung một bức ảnh: núi xếp hết lớp này đến lớp khác, lớp gần đậm, lớp xa nhạt dần trong sương, như những nét mực loang trên giấy. Nhiều người nhìn cảnh ấy, thấy đẹp đến mức ngờ là ảnh dựng bằng máy. Nhưng với người học phong thuỷ, cảnh trùng điệp đó là một cuốn gia phả: núi nào là ông tổ, núi nào là cha mẹ, núi nào là con cháu.
Thầy Vũ Giới giảng: "Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc." Đọc núi trùng điệp chính là đi từ gốc.
Núi trùng điệp không phải để ngắm
Cảnh núi xếp lớp có một vẻ đẹp rất Á Đông. Tranh thuỷ mặc xưa vẽ núi cũng theo lối ấy: gần đậm, xa nhạt, lớp lớp nối nhau. Người hoạ sĩ vẽ để ngắm. Người phong thuỷ nhìn để đọc.
Đọc gì? Đọc đường đi của khí. Mỗi lớp núi là một chặng mà long mạch đi qua. Từ dãy núi cao nhất, xa nhất, khí khởi đi, xuống thấp dần qua từng lớp, đến lớp gần nhất thì gần với chỗ kết. Núi càng nhiều lớp, có thứ tự, càng cho thấy mạch đi dài, khí dày.
Ngược lại, có vùng núi chỉ một lớp, phía sau trống trơn, hoặc nhiều lớp mà lộn xộn, không lớp nào nối với lớp nào. Cảnh vẫn có thể đẹp, nhưng mạch ngắn hoặc mạch rời, khí mỏng.
Vận là vận động. Vận động gì? Vận động khí. Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí "chạy như nước – xoắn như gió". Núi xếp lớp là dấu vết của dòng khí đã chảy qua, như những gợn sóng còn đọng lại trên mặt đất.
Tổ sơn: ông tổ của một vùng
Tổ sơn là dãy núi lớn nhất, cao nhất, thường ở xa nhất trong tầm nhìn. Đây là nơi long mạch khởi phát. Cổ nhân còn chia ra thái tổ sơn – ngọn tổ của cả một miền rộng – và tổ sơn của từng vùng.
Dấu hiệu của tổ sơn:
- Cao vượt hẳn các núi xung quanh, đứng vững như cột trụ.
- Nhiều nhánh núi toả ra từ đó, như rễ cây từ gốc.
- Thường có mây phủ, sương vờn, vì cao và khí dày.
Tổ sơn quyết định "dòng họ" của cả vùng: khí mạnh hay yếu, thanh hay trọc. Tổ sơn đẹp, ngay ngắn, không lở loét thì các nhánh đi ra cũng có gốc tốt. Tổ sơn lộ đá trơ, sắc nhọn, xiêu vẹo thì dòng khí từ đó đi ra cũng mang tính cứng, thô.
Nhưng tổ sơn ở quá xa, không ai đặt nhà, đặt mộ trên tổ sơn. Tổ chỉ là gốc. Muốn dùng được, phải lần xuống các đời sau.
Thiếu tổ sơn: đời giữa của long mạch
Từ tổ sơn, long mạch đi xuống, qua nhiều đốt núi, rồi nổi lên một ngọn nổi bật ở khoảng giữa đường. Ngọn đó gọi là thiếu tổ sơn – ông tổ đời gần.
Thiếu tổ sơn quan trọng vì nó là chỗ khí được "nạp lại" sau một chặng dài. Long mạch đi xa thì khí cũng có lúc mỏi; nổi lên một ngọn thiếu tổ là khí được dồn lên, chấn chỉnh lại trước khi đi tiếp.
Một thiếu tổ tốt thường:
- Rõ ràng, nổi bật giữa các đốt núi xung quanh, nhưng không cao lấn tổ sơn.
- Có hình ngũ tinh rõ – tròn, thẳng, vuông, hay lượn sóng – không méo mó.
- Sau khi qua thiếu tổ, mạch tiếp tục đi xuống có nhịp, không đứt.
Thiếu tổ giống như người cha của cha – không trực tiếp sinh ra mình, nhưng truyền lại dòng máu. Nhìn thiếu tổ, có thể đoán được mạch phía sau còn mạnh hay đã yếu.
Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì."
Phụ mẫu sơn: núi cha mẹ ngay sau huyệt
Phụ mẫu sơn là ngọn núi nằm ngay phía sau chỗ kết, gần nhất với huyệt. Đây là núi trực tiếp "sinh" ra huyệt, như cha mẹ sinh ra con.
Từ phụ mẫu sơn, mạch đi xuống một đoạn ngắn – gọi là thai, tức, dựng – rồi dừng lại kết huyệt. Vì gần, nên phụ mẫu sơn ảnh hưởng mạnh nhất và rõ nhất đến chỗ kết.
Phụ mẫu sơn đẹp thì:
- Đứng ngay sau huyệt, cân đối, không lệch hẳn về một bên.
- Mặt núi thoai thoải quay về phía huyệt, có đất phủ, cây đều.
- Không quá cao để đè huyệt, không quá thấp để mất chỗ tựa.
Trong nhà ở, "phụ mẫu sơn" chính là cái tựa phía sau: khối nhà cao hơn, bức tường vững, hay cây lớn. Nhà có tựa thì người ở vững vàng; nhà sau lưng trống hoác thì khí không yên.
Nhịp của long mạch: khởi và phục
Giữa các tầng tổ – thiếu tổ – phụ mẫu, mạch không đi bằng phẳng như con đường. Mạch có nhịp: lên rồi xuống, nổi rồi chìm. Sách gọi là khởi phục. Khởi là nổi lên thành đỉnh, phục là hạ xuống thành yên ngựa.
Nhịp khởi phục cho biết mạch sống hay chết. Một con rồng sống thì uốn mình, nhấp nhô; con rồng chết thì nằm thẳng đơ. Mạch có khởi phục đều đặn – lên một đỉnh, xuống một yên, lại lên một đỉnh – là mạch có sinh khí. Mạch đi thẳng tuột, không có đỉnh nào nổi lên, là mạch trơ.
Nhịp cũng cho biết khí đang mạnh lên hay yếu đi. Các đỉnh càng về sau càng nhỏ dần, mềm dần, là khí đang chuẩn bị dừng – dấu hiệu tốt khi đến gần chỗ kết. Các đỉnh càng về sau càng lớn, càng thô, là khí còn đang hăng, chưa muốn dừng.
Âm dương cũng hiện ở đây: khởi là dương, phục là âm. Nhất âm nhất dương chi vị đạo. Mạch có đủ khởi phục là mạch có đủ âm dương, mới đủ điều kiện sinh huyệt. Người học nên tập nhìn nhịp này trong mọi cảnh núi, kể cả trong ảnh: đếm đỉnh, đếm yên, xem nhịp có đều không.
Lần ngược từ huyệt về tổ: năm bước
Đứng trước một vùng núi trùng điệp, người học có thể tập theo năm bước. Đây là lý pháp:
- Tìm chỗ khí dừng gần mình. Nơi có nước giới hạn phía trước, có núi ôm hai bên.
- Nhìn ngay phía sau chỗ đó. Ngọn núi gần nhất phía sau là ứng viên phụ mẫu sơn. Xem nó có nối với chỗ dừng không.
- Theo sống núi đi ngược lên. Mạch có nhịp lên xuống không, có chỗ thắt nhỏ – quá hiệp – không.
- Tìm ngọn nổi bật ở giữa đường. Đó là thiếu tổ. Xem hình nó có rõ, có đẹp không.
- Nhìn ra lớp xa nhất. Dãy cao nhất mà mạch nối về là tổ sơn.
Làm xong năm bước, ta có một "gia phả" của chỗ kết: ông tổ ra sao, đời giữa ra sao, cha mẹ ra sao. Gia phả rõ ràng, có thứ lớp, thì chỗ kết có gốc. Gia phả đứt quãng, lộn xộn, thì chỗ kết dù đẹp cũng thiếu nền.
Còn đứng tại chỗ nào để thấy được cả ba tầng, nhìn ra sao để phân mạch thật với mạch giả, đó là thủ pháp, phải dạy trực tiếp ngoài thực địa.
Mạch thật, mạch giả trong cảnh trùng điệp
Cảnh núi xếp lớp rất dễ đánh lừa mắt. Trong ảnh, các lớp núi chồng lên nhau tưởng như nối liền, nhưng thực tế có thể cách nhau cả chục cây số, giữa là thung lũng, sông lớn. Đó là hai mạch khác nhau, không phải một.
Mấy cách phân biệt:
- Có sông lớn cắt ngang giữa hai lớp thì thường là hai mạch riêng. Khí gặp nước lớn thì dừng, không vượt qua.
- Chân núi lớp gần không nối lên lớp xa mà đổ xuống đồng bằng rồi mới có núi khác mọc lên – đó là mạch đứt hoặc mạch chìm, phải xét kỹ.
- Hướng các sống núi khác nhau – lớp này chạy đông tây, lớp kia chạy nam bắc – thường là hai hệ khác nhau.
Ảnh chụp bằng ống kính tele càng làm các lớp núi bị ép sát lại, trông như một khối. Người xem đất giỏi không tin vào cảm giác "liền một khối" của ảnh mà đi lần từng sống núi.
Những lỗi thường gặp khi đọc tầng lớp núi
Lấy ngọn cao nhất trong ảnh làm phụ mẫu sơn
Ngọn cao nhất thường là tổ, ở xa. Phụ mẫu sơn thì gần, có thể không cao lắm. Nhầm hai tầng này thì định huyệt sai hẳn chỗ.
Chỉ xem phụ mẫu, bỏ qua tổ
Có người chỉ nhìn núi ngay sau lưng, thấy đẹp là đủ. Nhưng cha mẹ đẹp mà gốc tổ yếu thì phúc mỏng, phát không bền.
Chỉ ca ngợi tổ, quên chỗ kết
Ngược lại, có người say mê ngọn tổ hùng vĩ mà quên rằng chỗ mình đứng chẳng hề nhận mạch từ tổ đó. Tổ của người khác thì không phải tổ của mình.
Đại nghi đại ngộ, tiểu nghi tiểu ngộ, bất nghi bất ngộ. Mỗi lần nhìn một lớp núi, hãy hỏi: lớp này nối với lớp nào, và có nối về chỗ mình đứng không.
Từ gia phả núi đến căn nhà hôm nay
Người ở phố cũng có "tổ sơn, thiếu tổ, phụ mẫu" của mình, theo nghĩa rộng:
- Tổ sơn là thế lớn của cả vùng: thành phố nằm dựa vào đâu, hướng nào cao, hướng nào thấp, sông lớn chảy thế nào.
- Thiếu tổ là khu vực, phường xóm: con đường lớn, khối công trình lớn mà khu nhà mình dựa vào.
- Phụ mẫu sơn là cái tựa ngay sau nhà: nhà phía sau, tường rào, khối nhà kế bên.
Lập cục pháp của Liên Hoa cũng đi theo thứ tự đó: Đại cục, Trung cục, Tiểu cục. Không xét đại cục mà chỉ sửa tiểu cục thì như chữa ngọn quên gốc. Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn, lập cục là luyện bùn thành vàng.
Tóm lại: núi trùng điệp không chỉ để ngắm. Mỗi lớp núi là một đời trong gia phả của long mạch – tổ sơn là ông tổ, thiếu tổ là đời giữa, phụ mẫu sơn là cha mẹ ngay sau chỗ kết. Lần được ba tầng này, phân được mạch thật mạch giả, mới biết chỗ kết có gốc hay không.
Đại đạo chí giản. Hiểu vậy là đủ!
— Vũ Kim —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Lập Cục Pháp: xét đại cục, trung cục, tiểu cục trước khi bàn đến hướng.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ khối nhà phía sau, hai bên để xem "phụ mẫu sơn" của căn nhà.
- La kinh Liên Hoa: đo hướng mạch, hướng tựa sau khi đã định cục.
Bài liên quan
- Thế tơ treo hồ lô: quá hiệp và chỗ kết
- Một long mạch kết mấy huyệt? Thế song kết
- Tầm long, sa thủ và các thế sa cát hung
- Sơn thủy hữu tình là gì?
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn tự lần được gia phả của long mạch từ tổ sơn về đến huyệt, hãy học Hình Pháp từ gốc. Xem các khoá học phong thuỷ Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Tổ sơn là gì?
Tổ sơn là dãy núi lớn nhất, cao nhất, thường ở xa nhất, nơi long mạch khởi phát. Tổ sơn quyết định khí của cả vùng mạnh hay yếu, thanh hay trọc.
Thiếu tổ sơn khác tổ sơn thế nào?
Thiếu tổ là ngọn núi nổi bật ở giữa đường long mạch đi từ tổ sơn xuống, nơi khí được dồn lại trước khi đi tiếp. Nó gần chỗ kết hơn tổ sơn.
Phụ mẫu sơn là gì?
Phụ mẫu sơn là ngọn núi ngay sau chỗ kết, trực tiếp sinh ra huyệt. Trong nhà ở, đó là cái tựa phía sau: nhà, tường, khối công trình.
Ảnh núi trùng điệp có làm nhầm mạch không?
Có. Ảnh chụp từ xa ép các lớp núi sát lại, trông như liền một khối, trong khi giữa chúng có thể là sông lớn, thung lũng rộng. Phải lần từng sống núi tại chỗ.
Nhà phố cần xét tổ sơn không?
Có theo nghĩa rộng: thế lớn của vùng, khu vực và cái tựa sau nhà đều góp vào khí. Lập cục đi từ đại cục đến tiểu cục.
