Thế tơ treo hồ lô trong phong thuỷ là một hình thế núi rất dễ bị gọi nhầm tên. Nhìn từ trên cao, ta thấy một gò núi tròn đầy như quả hồ lô, nối với dãy núi lớn phía sau bằng một sống núi nhỏ, mảnh như sợi tơ. Có người thấy hình này là gọi ngay "chuột treo đồng tiền", "phúc thử điếu kim tiền". Gọi tên thì không sao, nhưng gọi sai tên thường đi kèm với hiểu sai khí, và hiểu sai khí thì xem sai đất.
Bài này không nhằm tranh luận tên gọi. Bài này dùng hình tơ treo hồ lô để nói về một chỗ quan trọng bậc nhất của long mạch: chỗ thắt nhỏ, mà sách gọi là quá hiệp hay thúc yết.
Gọi tên hình thế: đừng để tên che mất khí
Người xưa đặt tên cho các thế đất theo hình tượng: rồng, hổ, rùa, voi, chuột, hồ lô, tơ lụa… Tên gọi giúp nhớ, giúp truyền khẩu. Nhưng người học phải biết, tên gọi chỉ là cái vỏ.
Thầy Vũ Giới giảng: "Hình nào khí đó." Cùng một hình thể mà khí đi khác nhau thì là hai thế khác nhau. Ngược lại, hai hình nhìn khác nhau nhưng cách thu khí giống nhau thì có thể cùng một loại.
Ở đây cần phân biệt hai chữ mà Liên Hoa luôn nhấn:
- Hình thể: hình tướng cụ thể, nhìn bằng mắt – tròn, vuông, nhọn, dài.
- Hình thế: cách một nơi thu lai long và thuỷ khẩu – khí từ đâu tới, dừng ở đâu, thoát ra đâu.
"Chuột treo đồng tiền" và "tơ treo hồ lô" có thể giống nhau về hình thể – đều là một khối tròn treo vào một sợi mảnh. Nhưng chuột thì có đầu có đuôi, có hướng bò, khí theo đầu chuột mà đi tới đồng tiền. Còn hồ lô thì tròn đầy, kín miệng, khí vào rồi chứa lại. Khác ở hình thế, nên khác cả cách luận.
Thế tơ treo hồ lô là gì?
Hình dung một dãy núi lớn đi ngang phía sau. Từ dãy đó, một sống núi nhỏ tách ra, đi xuống thấp dần, thắt lại rất mảnh, rồi đột nhiên nổi lên thành một gò núi tròn, đầy đặn, đứng riêng giữa ruộng hoặc giữa thung lũng. Sống núi mảnh là "sợi tơ". Gò tròn là "quả hồ lô".
Ba phần của thế này cần nhìn rõ:
- Dãy núi chủ phía sau – nơi khí khởi đi, là gốc của mạch.
- Sợi tơ – chỗ thắt nhỏ, mạch đi qua chỗ hẹp, khí bị gom lại.
- Quả hồ lô – nơi khí được thả ra và chứa lại, là chỗ có thể kết.
Hồ lô trong văn hoá Á Đông là vật chứa: chứa thuốc, chứa rượu, chứa phúc lộc. Hình hồ lô trên đất cũng mang nghĩa đó – một chỗ tròn đầy để khí trú lại. Nhưng để khí vào được bình, phải có cổ bình. Sợi tơ chính là cổ bình.
Quá hiệp: vì sao mạch phải thắt lại?
Người mới học thường nghĩ mạch núi càng to càng khoẻ. Thật ra không hẳn. Một dãy núi to bè, đi mãi không thắt, thì khí tản ra khắp nơi, không gom về đâu. Mạch có chỗ thắt nhỏ lại – sách gọi là quá hiệp, thúc yết, hay "lưng ong" – thì khí bị bó lại, đi qua chỗ hẹp với lực mạnh hơn, giống như nước chảy qua chỗ sông hẹp thì xiết hơn.
Vận là vận động. Vận động gì? Vận động khí. Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí "chạy như nước – xoắn như gió". Nước qua chỗ hẹp thì gom lại, ra chỗ rộng thì toả ra và lắng xuống. Khí cũng thế: qua quá hiệp thì gom, đến chỗ đất nở ra thì dừng và kết.
Một quá hiệp tốt có mấy dấu hiệu:
- Thắt nhỏ nhưng không đứt – sống núi vẫn liền, không bị đào cắt, không bị khe nước xẻ ngang.
- Hai bên có núi nhỏ hoặc gò che chở – sách gọi là có "hộ hiệp", để gió không thổi ngang qua chỗ hẹp.
- Sau chỗ thắt, đất nổi lên đầy đặn – khí có chỗ để thả ra.
Ngược lại, quá hiệp xấu là chỗ thắt mà trống trải hai bên, gió lùa qua, hoặc bị đường sá, mương nước cắt ngang. Khi đó "sợi tơ" đã đứt, quả hồ lô dù tròn đến đâu cũng thành gò núi mồ côi, khí không về.
Thầy Vũ Giới giảng: "Không có Hình thì Khí không tụ. Không có Cục tốt thì hướng tốt cũng chẳng để làm gì."
Đọc quả hồ lô: tròn đầy chưa chắc đã kết
Gò núi tròn như hồ lô nhìn rất đẹp. Nhưng tròn đầy mới là điều kiện cần. Muốn biết có kết hay không, phải xem thêm:
Hồ lô có miệng hay không
Hồ lô kín hoàn toàn thì khí vào không được. Hồ lô phải có "miệng", tức phía sợi tơ đi vào, mạch nối liền. Nếu gò núi tròn mà phía sau bị cắt đứt, không có mạch nối, thì đó chỉ là gò núi độc, chứ không phải hồ lô có tơ treo.
Đáy hồ lô có nước không
Phía trước gò, nơi khí sẽ dừng, cần có nước giới hạn – ruộng trũng, ao, suối uốn quanh. Khí gặp gió thì tán, gặp nước thì dừng. Không có nước thì khí trong hồ lô vẫn còn "rỉ" ra.
Thân hồ lô có bị khuyết không
Gò núi bị đào lấy đất, bị xẻ đường, bị lở một bên thì giống quả hồ lô bị nứt. Hình đã khuyết thì khí không giữ trọn. Nhiều thế đất xưa đẹp, nay bị san ủi, chính là mất ở chỗ này.
Những hiểu sai thường gặp
Thấy gò tròn là gọi tên ngay
Nhiều người chỉ cần thấy gò núi tròn là gọi đủ tên đẹp: kim tinh, phú sơn, hồ lô, đồng tiền… Gọi tên thì nhanh, nhưng chưa xét mạch từ đâu tới thì tên gọi chưa có nghĩa gì. Phải lần ngược từ gò về tổ sơn, xem mạch có liền không, có qua quá hiệp không.
Cho rằng sợi tơ mảnh là điểm yếu
Có người thấy sống núi mảnh thì chê là "mạch yếu". Thật ra, mảnh mà liền, có che chở, lại là điểm mạnh: khí được gom. Yếu là khi mảnh mà đứt, hoặc mảnh mà trơ trọi giữa gió.
Đặt huyệt ngay trên sợi tơ
Sợi tơ là đường khí đi, không phải chỗ khí dừng. Đặt mộ, đặt nhà ngay trên quá hiệp là đặt vào chỗ khí đang chạy, không yên. Chỗ kết là ở quả hồ lô, nơi khí đã thả ra và đọng lại.
Ba hiểu sai này đều do nhìn một mảnh mà không nhìn cả thế. Đi từ gốc sẽ thấu triệt cái ngọn, còn trên ngọn thì muôn đời không thể thấy gốc.
Tơ và hồ lô dưới con mắt âm dương
"Nhất âm nhất dương chi vị đạo." Không thấu luật âm dương thì đừng hành phong thuỷ. Thế tơ treo hồ lô là một bài học âm dương rất rõ.
Sợi tơ mảnh, dài, động – khí đang chạy qua – thuộc dương. Quả hồ lô tròn, đầy, tĩnh – khí đã dừng lại – thuộc âm. Một bên động, một bên tĩnh; một bên dẫn, một bên chứa. Có động mà không có tĩnh thì khí chạy mãi không dừng. Có tĩnh mà không có động thì khí không tới, gò núi chỉ là khối đất chết.
Chính sự phối hợp đó mới sinh ra chỗ kết. Đây là tinh thần phu thê chính phối mà Liên Hoa hay nói: nóc với nền, mạch với thuỷ, long với hổ. Tơ với hồ lô cũng là một cặp như vậy.
Người xem đất nên tập nhìn mọi thế đất theo cặp âm dương này: chỗ nào là đường khí đi, chỗ nào là nơi khí trú. Thấy được cả hai, mới thấy được huyệt. Chỉ thấy một nửa thì dễ đặt nhầm chỗ, nhầm hướng.
Từ tơ treo hồ lô đến căn nhà phố
Nguyên lý quá hiệp không chỉ nằm trên núi. Trong nhà ở, ta gặp nó mỗi ngày mà ít khi để ý.
- Lối vào hẹp rồi mở ra sân rộng là một dạng quá hiệp: khí được gom ở cổng, thả ra ở sân. Nhà xưa hay có cổng nhỏ, sân trong rộng là vì vậy.
- Hành lang hẹp dẫn vào phòng khách rộng cũng theo nguyên lý đó, miễn là hành lang không quá dài, không tối, không bị cửa đâm thẳng.
- Hẻm nhỏ dẫn vào khu đất nở hậu – nhiều người sợ "hẻm cụt", nhưng nếu hẻm có che chở, đất trong nở ra đầy đặn, thì đó lại là chỗ tụ khí.
Điều quan trọng là phân biệt chỗ hẹp gom khí với chỗ hẹp bóp nghẹt khí. Cổng nhỏ có sân sau là gom. Cửa chính nhỏ đâm thẳng vào tường, không có khoảng thở, là nghẹt. Người làm phong thuỷ nhìn ra được khác biệt này mới lập cục đúng.
Tầm long là tìm mỏ vàng có sẵn, lập cục là luyện bùn thành vàng. Không phải ai cũng có đất hồ lô, nhưng ai cũng có thể sắp xếp lối vào, sân, phòng theo nguyên lý thắt – mở cho khí có chỗ tụ.
Nhìn thế đất bằng tâm khiêm tốn
Gặp một thế đất lạ, người học phong thuỷ dễ mắc hai thái cực: hoặc gọi tên ngay cho có vẻ hiểu biết, hoặc chê ngay cho có vẻ sành. Cả hai đều chưa đúng. Đại nghi đại ngộ, tiểu nghi tiểu ngộ, bất nghi bất ngộ – có nghi thì mới có ngộ.
Khi đứng trước một gò núi tròn nối với dãy núi qua sống mảnh, hãy tự hỏi lần lượt: mạch từ đâu tới? Chỗ thắt có liền không? Hai bên có che không? Gò tròn có đầy không? Phía trước có nước không? Trả lời xong năm câu đó, tên gọi tự nhiên sẽ đúng.
Còn đứng ở chỗ nào, nhìn ra sao để biết khí đã dừng hay chưa, đó là lý pháp đã nói; thủ pháp thì phải dạy trực tiếp ngoài thực địa.
Tóm lại: thế tơ treo hồ lô là mạch núi thắt nhỏ như sợi tơ rồi nở ra thành gò tròn như hồ lô. Sợi tơ gom khí, hồ lô chứa khí. Tơ phải liền, có che; hồ lô phải đầy, có nước. Gọi tên là việc sau cùng, xem khí mới là việc đầu tiên.
Học thế đất không phải để thuộc thật nhiều tên gọi, mà để nhìn đâu cũng thấy được khí đi, khí dừng. Thấy được rồi thì tên gọi nào cũng chỉ là cách nói cho người khác dễ nhớ.
Hiểu vậy là đủ!
— Vũ Kim —
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Lập Cục Pháp: định tâm, xem cục đất trước khi bàn đến huyệt và hướng.
- Vẽ Mặt Bằng Liên Hoa 2D: vẽ lối vào, sân, phòng để thấy chỗ thắt và chỗ mở của khí.
- La kinh Liên Hoa: đo sơn hướng sau khi đã định đúng cục.
Bài liên quan
- Một long mạch kết mấy huyệt? Thế song kết
- Long – Huyệt – Sa – Thủy
- Tầm long, sa thủ và các thế sa cát hung
- Thái Cực tỏa thủy: thế nước uốn khúc tụ khí
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới
Muốn tự lần được mạch từ tổ sơn về đến huyệt, hãy học Hình Pháp từ gốc. Xem các khoá học phong thuỷ Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp
Thế tơ treo hồ lô khác thế chuột treo đồng tiền thế nào?
Hai thế có thể giống nhau về hình thể – một khối tròn nối vào sống núi mảnh. Khác nhau ở hình thế: hồ lô tròn đầy, chứa khí; chuột có đầu đuôi, khí theo hướng bò. Phải xem mạch và nước mới phân được.
Quá hiệp là gì?
Quá hiệp là chỗ long mạch thắt nhỏ lại khi đi qua. Chỗ thắt liền mạch, có che chở hai bên thì gom khí; chỗ thắt bị cắt đứt hoặc trống gió thì khí không qua được.
Có nên đặt nhà, đặt mộ trên sống núi mảnh không?
Sống núi mảnh là đường khí đi, không phải chỗ khí dừng. Chỗ kết thường ở phần đất nở ra sau chỗ thắt.
Nhà phố có áp dụng được nguyên lý thắt – mở không?
Có. Cổng nhỏ mở ra sân, hành lang ngắn mở ra phòng khách là cách gom khí rồi thả khí. Cần tránh chỗ hẹp bóp nghẹt, tối và bị cửa đâm thẳng.
