💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Độn Giáp Diễn Nghĩa (2) 遁甲源流: nguồn gốc Kỳ Môn và bốn tầng năm, tháng, ngày, giờ

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Độn Giáp Diễn Nghĩa (2) 遁甲源流: nguồn gốc Kỳ Môn và bốn tầng năm, tháng, ngày, giờ

Độn Giáp Diễn Nghĩa
遁甲演義 (卷一 · 遁甲源流 · 年月日時家奇門)
Tác giả: Trình Đạo Sinh 程道生 (tự Khả Sinh 可生, người Hải Ninh 海寧, cuối đời Minh)
Bản gốc: Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ thất, Thuật số loại sáu, mục Âm dương ngũ hành (欽定四庫全書 子部七 術數類六 陰陽五行之屬), hiệu thượng tháng 10 năm Càn Long 46 (1781).

Bài thứ hai của Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) mở đầu quyển một, gồm năm mục liền nhau trong sách: Độn Giáp nguyên lưu (遁甲源流, nguồn gốc phép Độn Giáp), rồi niên gia kỳ môn, nguyệt gia kỳ môn, nhật gia kỳ môn, thời gia kỳ môn (年家、月家、日家、時家奇門). Mục đầu kể vì sao Kỳ Môn từ 4320 cục rút dần còn 18 cục mà vẫn không mất khoá nào. Bốn mục sau là bốn tầng thời gian để lập cục: theo năm, theo tháng, theo ngày và theo giờ. Đây là phần nền mà mọi bài sau trong sách đều dựa vào.

Trả lời nhanh: Theo Độn Giáp Diễn Nghĩa, Hoàng Đế lập 4320 cục Kỳ Môn (một năm 360 ngày, mỗi ngày 12 giờ, mỗi giờ một cục). Phong Hậu gom lại thành 1080 định cục: dương độn 540 cục từ Đông chí, âm độn 540 cục từ Hạ chí. Thái Công lập 72 hoạt cục theo 72 hậu, mỗi cục 60 giờ. Trương Tử Phòng rút còn 18 cục, dương độn 9 và âm độn 9. Cục được lập ở bốn tầng: niên gia (mỗi nguyên 60 năm, âm độn cục 1, 4, 7), nguyệt gia (mỗi nguyên 5 năm), nhật gia (ba ngày một cục, Hưu môn ba ngày dời một cung) và thời gia (mỗi tuần Giáp làm trực phù 10 giờ, 60 giờ một cục). Sách kết: năm tốt không bằng tháng tốt, tháng tốt không bằng ngày tốt, ngày tốt không bằng giờ tốt.

Thầy Vũ Giới giảng: "Số cục ít đi không phải phép nghèo đi. Một bàn mười tám cục mà xoay được bốn nghìn ba trăm hai mươi khoá, giống như một la kinh hai mươi bốn sơn mà đo được muôn hướng nhà. Người học phải thấy cái gọn ấy thì mới không bị con số làm rối."

Nhật quỹ bằng đá trước điện Thái Hoà, Tử Cấm Thành
Nhật quỹ (đồng hồ mặt trời) trước điện Thái Hoà, Tử Cấm Thành Bắc Kinh: Kỳ Môn là phép của thời gian, lấy năm, tháng, ngày, giờ làm bốn tầng để lập cục. Ảnh: Dquai, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Độn Giáp nguyên lưu: bốn bậc số cục – 遁甲源流

Mục đầu tiên của quyển một kể lại truyền thuyết về người lập phép và con số cục qua bốn đời: Hoàng Đế, Phong Hậu, Thái Công và Trương Tử Phòng (Trương Lương). Như bài 1 đã dịch, các quan Tứ Khố coi những danh hiệu này là mượn danh, chưa có chứng cứ. Nhưng điều đáng học không nằm ở chuyện ai lập phép, mà ở phép tính bên trong: con số 4320 từ đâu ra, vì sao 1080, 72 hay 18 cục đều quy về cùng một tổng ấy.

Sơ đồ bốn bậc số cục Kỳ Môn từ 4320 cục đến 18 cục
Theo mục Độn Giáp nguyên lưu: Hoàng Đế lập 4320 cục (mỗi giờ một cục), Phong Hậu rút thành 1080 định cục, Thái Công lập 72 hoạt cục theo 72 hậu, Trương Tử Phòng gọn lại còn 18 cục (dương 9, âm 9). Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

Hoàng Đế lập 4320 cục, mỗi giờ một cục – 黃帝四千三百二十局

昔黃帝始創奇門四千三百二十局法,乃歲按八卦分八節,節有三氣,歲大率二十四氣也;氣有天地人三候,歲大率七十二候也;候有五日,歲大率三百六十日也;日有十二時,歲大率四千三百二十時也。一時一局,故奇門四千三百二十局也。

Dịch: Xưa Hoàng Đế mới lập ra phép Kỳ Môn bốn nghìn ba trăm hai mươi cục. Một năm theo tám quẻ chia làm tám tiết, mỗi tiết có ba khí, nên một năm đại để có hai mươi bốn khí. Mỗi khí có ba hậu thiên, địa, nhân, nên một năm đại để có bảy mươi hai hậu. Mỗi hậu năm ngày, nên một năm đại để ba trăm sáu mươi ngày. Mỗi ngày mười hai giờ, nên một năm đại để bốn nghìn ba trăm hai mươi giờ. Mỗi giờ một cục, vì thế Kỳ Môn có bốn nghìn ba trăm hai mươi cục.

Giảng: Đoạn này là một phép nhân liên tiếp: 8 tiết × 3 khí = 24 khí, 24 × 3 hậu = 72 hậu, 72 × 5 ngày = 360 ngày, 360 × 12 giờ = 4320 giờ. Tám tiết ứng với tám quẻ là Lập xuân, Xuân phân, Lập hạ, Hạ chí, Lập thu, Thu phân, Lập đông, Đông chí, mỗi tiết ứng một quẻ của Hậu Thiên bát quái. Chữ "đại suất" (大率, đại để) cho thấy người xưa biết năm thật dài hơn 360 ngày. Phần dư ấy được xử lý bằng phép siêu thần, tiếp khí, đặt nhuận ở bài 6. Ý chính là Kỳ Môn coi mỗi giờ trong năm là một "thế trời" riêng, nên lý tưởng là mỗi giờ một cục.

Tranh chân dung Hoàng Đế trong tập Chân dung danh nhân
Chân dung Hoàng Đế (黃帝) trong tập tranh cổ "Chân dung danh nhân": sách nói Hoàng Đế mở đầu phép Kỳ Môn với 4320 cục, mỗi giờ một cục. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Phong Hậu chế 1080 định cục – 風后一千八十局

風后制奇門為一千八十局者,以冬至陽生,起坎、艮、震、巽四卦,統氣一十二,候計三十六,分局五百四十,為陽遁;以夏至陰生,起離、坤、兌、乾四卦,統氣一十二,候計三十六,分局五百四十,為陰遁。合陰陽二遁為一千八十定局也。此蓋撮四候而共看六十時定局,四箇一千八十定局,則依舊為四千三百二十局矣。

Dịch: Phong Hậu chế Kỳ Môn thành một nghìn không trăm tám mươi cục là thế này: lấy Đông chí khí dương sinh, khởi từ bốn quẻ Khảm, Cấn, Chấn, Tốn, gồm mười hai khí, ba mươi sáu hậu, chia làm năm trăm bốn mươi cục, gọi là dương độn. Lấy Hạ chí khí âm sinh, khởi từ bốn quẻ Ly, Khôn, Đoài, Càn, gồm mười hai khí, ba mươi sáu hậu, chia làm năm trăm bốn mươi cục, gọi là âm độn. Hợp hai độn âm dương thành một nghìn không trăm tám mươi định cục. Đó là gom bốn hậu lại cùng xem sáu mươi giờ thành một định cục; bốn lần một nghìn không trăm tám mươi định cục thì vẫn như cũ là bốn nghìn ba trăm hai mươi cục.

Giảng: Bước của Phong Hậu là chia năm làm hai nửa. Nửa năm từ Đông chí đến trước Hạ chí, khí dương lớn dần, đi qua bốn quẻ phía bắc và đông (Khảm, Cấn, Chấn, Tốn), gọi là dương độn. Nửa năm từ Hạ chí đến trước Đông chí, khí âm lớn dần, đi qua bốn quẻ phía nam và tây (Ly, Khôn, Đoài, Càn), gọi là âm độn. Mỗi nửa năm có 12 khí, 36 hậu và 540 cục. Đây là gốc của hai chiều thuận nghịch mà mọi bàn Kỳ Môn đều theo: dương độn thì lục nghi đi thuận, âm độn thì lục nghi đi nghịch, như hai bàn mẫu ở cuối bài. Con số 1080 cũng chính là 4320 chia 4: một định cục dùng cho bốn lần sáu mươi giờ có cùng thế khí.

Ruộng bậc thang Long Thắng, Quảng Tây vào tháng mười một
Ruộng bậc thang Long Thắng (Quảng Tây) cuối thu: hai mươi bốn tiết khí và bảy mươi hai hậu là khung thời gian mà Phong Hậu dùng để chia dương độn, âm độn. Ảnh: King of Hearts, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Thái Công lập 72 hoạt cục, Trương Tử Phòng rút còn 18 cục – 太公七十二局 · 子房十八局

周太公諳兵法,善布奇門,以八卦分八節,節分三氣,氣分三候,歲計七十二候,立七十二活局,每局六十時,七十二局計四千三百二十時也。漢張子房刪捷,冬至十二氣分三十六候,撮四候為陽遁九局;夏至十二氣分三十六候,撮四候為陰遁九局,此活圖更捷也。夫一十八局、七十二局,皆不越一千八十局矣。作硬局則皆一千八十局,作活局則有七十二局、一十八局。然一十八局雖簡,以奇門星儀符使之行,悉定布於局中,其為課四千三百二十,舉目在前;其所未為者,只加臨一事耳。如欲加臨,但依局所定,正轉兩盤,其課遂成。是風后之法,乃萬世不易也。

Dịch: Thái Công nhà Chu thông binh pháp, giỏi bày Kỳ Môn. Ông lấy tám quẻ chia tám tiết, mỗi tiết chia ba khí, mỗi khí chia ba hậu, một năm tính bảy mươi hai hậu, lập bảy mươi hai hoạt cục. Mỗi cục sáu mươi giờ, bảy mươi hai cục tính ra bốn nghìn ba trăm hai mươi giờ. Trương Tử Phòng đời Hán rút gọn cho nhanh: mười hai khí từ Đông chí chia ba mươi sáu hậu, gom bốn hậu làm một, thành chín cục dương độn; mười hai khí từ Hạ chí chia ba mươi sáu hậu, gom bốn hậu làm một, thành chín cục âm độn. Hoạt đồ này càng nhanh gọn. Mười tám cục hay bảy mươi hai cục đều không vượt ra ngoài một nghìn không trăm tám mươi cục. Làm ngạnh cục (cục cứng) thì đều là một nghìn không trăm tám mươi cục; làm hoạt cục (cục sống) thì có bảy mươi hai cục hoặc mười tám cục. Mười tám cục tuy giản, nhưng đường đi của kỳ, môn, sao, nghi, phù, sử đều đã bày định cả trong cục, nên bốn nghìn ba trăm hai mươi khoá đều hiện trước mắt. Chỗ còn chưa làm chỉ là một việc gia lâm. Muốn gia lâm thì cứ theo cục đã định mà xoay hai bàn, khoá liền thành. Ấy là phép của Phong Hậu, muôn đời không đổi.

Giảng: Đây là đoạn quan trọng nhất của mục nguyên lưu. Ngạnh cục là cục in sẵn, mỗi cục một tờ, đủ 1080 tờ. Hoạt cục là cục "sống": chỉ giữ bàn gốc (địa bàn có lục nghi, tam kỳ), còn thiên bàn (chín sao), nhân bàn (tám cửa) và thần bàn thì xoay theo giờ. Thái Công còn 72 bàn gốc, mỗi bàn một hậu. Trương Tử Phòng nhận ra bốn hậu liền nhau có thể dùng chung một bàn gốc, nên chỉ cần chín bàn dương, chín bàn âm. Vì vậy ngày nay người học Kỳ Môn chỉ nói "dương độn cục mấy, âm độn cục mấy", từ cục 1 đến cục 9. "Gia lâm" (加臨) là đặt trực phù theo can giờ, trực sử theo chi giờ, tức xoay bàn trên bàn dưới. Từ bài này trở đi, mọi ví dụ trong sách đều dùng hệ 18 cục.

Tranh Đới Tiến đời Minh vẽ Thái Công thả câu bên sông Vị
Tranh "Thả câu bên bờ sông Vị" của Đới Tiến (戴進) đời Minh: tích Khương Thái Công ngồi câu chờ thời, người mà sách nói đã lập bảy mươi hai hoạt cục Kỳ Môn. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Niên gia kỳ môn: lập cục theo năm – 年家奇門

上元一宮起甲子,中元四宮起甲子,下元七宮起甲子,俱逆飛六儀,順布三奇。隨三元內各年支干,審在某甲旬內,則以其甲頭為直符,符上之門為直使。將甲頭直符之星逐年干轉,直使隨年支逆飛,審其方向,得奇門到者吉。自嘉靖四十三年甲子起杜門,十年一移,萬曆甲午年移休。三元年遁:上元六十年以陰遁一局加之,中元六十年以陰遁四局加之,下元六十年以陰遁七局加之。

Dịch: Thượng nguyên khởi Giáp Tý ở cung một, trung nguyên khởi Giáp Tý ở cung bốn, hạ nguyên khởi Giáp Tý ở cung bảy; đều bay nghịch lục nghi, bày thuận tam kỳ. Theo can chi từng năm trong ba nguyên, xét năm ấy thuộc tuần Giáp nào, thì lấy đầu tuần Giáp ấy làm trực phù, cửa ở trên phù làm trực sử. Đem sao trực phù của đầu Giáp chuyển theo can năm, trực sử theo chi năm mà bay nghịch, xét phương hướng nơi có kỳ và môn đến thì tốt. Từ năm Giáp Tý niên hiệu Gia Tĩnh thứ 43 (1564) khởi ở Đỗ môn, mười năm dời một lần; đến năm Giáp Ngọ đời Vạn Lịch (1594) dời sang Hưu môn. Ba nguyên niên độn: thượng nguyên sáu mươi năm dùng âm độn cục 1, trung nguyên sáu mươi năm dùng âm độn cục 4, hạ nguyên sáu mươi năm dùng âm độn cục 7.

Giảng: Niên gia lấy năm làm "giờ", một nguyên sáu mươi năm làm một cục, ba nguyên 180 năm làm một vòng lớn. Niên gia chỉ dùng âm độn, nên lục nghi luôn bay nghịch. Mốc sách đưa ra khớp với cách chia tam nguyên quen dùng: năm 1564 thuộc trung nguyên, khởi ở cung 4 Tốn, cung của Đỗ môn, đúng như câu "khởi Đỗ môn". Theo vòng ấy, các nguyên tiếp theo là 1624 hạ nguyên, 1684 thượng nguyên, rồi 1864 thượng nguyên, 1924 trung nguyên, 1984 hạ nguyên. Năm 2026 (Bính Ngọ) vì thế nằm trong hạ nguyên, theo lệ của sách thì dùng âm độn cục 7, và Bính Ngọ thuộc tuần Giáp Ngọ. Niên gia dùng để xem phương lớn trong nhiều năm, như hướng dời cư, hướng mở mang cơ nghiệp. Nhưng như sách nói ở cuối mục nhật gia, nó là tầng thô nhất.

Hồn thiên nghi bằng đồng ở Đài thiên văn cổ Bắc Kinh
Hồn thiên nghi bằng đồng ở Đài thiên văn cổ Bắc Kinh: niên gia kỳ môn dựa vào vòng tam nguyên 180 năm, gắn với lịch pháp và quan trắc trời. Ảnh: Hans A. Rosbach, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.

Nguyệt gia kỳ môn: lập cục theo tháng – 月家奇門

三元分局:甲己遇四孟為上元,在一宮起甲子;甲己遇四仲為中元,在七宮起甲子;甲己遇四季為下元,在四宮起甲子。俱逆布六儀,順布三奇,每一元管五年。凡推月奇門,先審其年在何一元內,依前布門飛奇;次就其年遁月建,係某甲頭直符,逐地下月干轉,符上之門為直使,隨月支飛泊,看方向得奇門到大利。自嘉靖四十二年十一月甲子起休門在坎,三箇月一移,至萬曆四十一年十一月甲子起休門在坎。三元月遁以五虎遁月建對之,六十年遁乙丙丁奇,並同八門方位。

Dịch: Ba nguyên chia cục: năm Giáp hoặc Kỷ gặp tứ mạnh (Dần, Thân, Tỵ, Hợi) là thượng nguyên, khởi Giáp Tý ở cung một; năm Giáp, Kỷ gặp tứ trọng (Tý, Ngọ, Mão, Dậu) là trung nguyên, khởi Giáp Tý ở cung bảy; năm Giáp, Kỷ gặp tứ quý (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi) là hạ nguyên, khởi Giáp Tý ở cung bốn. Đều bày nghịch lục nghi, bày thuận tam kỳ, mỗi nguyên quản năm năm. Phàm tính nguyệt kỳ môn, trước xét năm ấy ở nguyên nào, theo đó bày cửa, bay kỳ. Kế đến lấy năm ấy độn ra nguyệt kiến, xem tháng thuộc đầu tuần Giáp nào làm trực phù, chuyển theo can tháng ở địa bàn; cửa trên phù làm trực sử, theo chi tháng mà bay đậu. Xem phương hướng nơi kỳ, môn đến thì rất lợi. Từ tháng mười một Giáp Tý năm Gia Tĩnh 42 (1563) khởi Hưu môn ở Khảm, ba tháng dời một lần, đến tháng mười một Giáp Tý năm Vạn Lịch 41 (1613) lại khởi Hưu môn ở Khảm. Ba nguyên nguyệt độn dùng phép Ngũ hổ độn để đối chiếu nguyệt kiến; sáu mươi năm độn các kỳ Ất, Bính, Đinh, cùng phương vị tám cửa đều giống như vậy.

Giảng: Nguyệt gia lấy tháng làm "giờ": sáu mươi tháng (năm năm) là một nguyên, ba nguyên mười lăm năm là một vòng. Năm mở đầu mỗi nguyên luôn là năm Giáp hoặc Kỷ, và địa chi của năm ấy quyết định nguyên. Ví dụ năm 2024 là Giáp Thìn, Thìn thuộc tứ quý, nên 2024–2028 là hạ nguyên, khởi Giáp Tý ở cung 4. Năm 2029 là Kỷ Dậu, Dậu thuộc tứ trọng, sang trung nguyên cung 7. Can tháng tìm bằng Ngũ hổ độn (五虎遁): năm Giáp, Kỷ tháng Giêng là Bính Dần; năm Ất, Canh là Mậu Dần; năm Bính, Tân là Canh Dần; năm Đinh, Nhâm là Nhâm Dần; năm Mậu, Quý là Giáp Dần. Vì thế tháng mười một năm Quý Hợi 1563 là tháng Giáp Tý, đúng mốc sách nêu. Trong bản Tứ Khố, chữ 甲己 ở mục này bị chép thành 甲巳; ở đây đã sửa theo nghĩa.

Trăng rằm trên nền trời đêm
Trăng tròn giữa trời đêm: nguyệt gia kỳ môn lấy tháng làm đơn vị, ba tháng dời cửa một lần, theo phép Ngũ hổ độn tìm can tháng. Ảnh: Crefollet, Wikimedia Commons, CC0.

Nhật gia kỳ môn: ba ngày một cục – 日家奇門

分陰陽二遁,按節推排,三日一局,順行六甲,周而復始。休、開、生、景吉,得生旺,合三奇加臨更利。起訣:甲戊壬子居坎,丁辛乙卯坤裁,庚甲戊馬震宮遊,丁癸辛雞巽在,庚丙鼠歸乾六,己癸卯走西街,丙壬赤馬艮安排,乙己雞飛離界。其法自坎宮起甲子,每三日一換,順飛八方,不入中五。看其日到何宮,便起休門,一順輪去,三吉門到方,便出入行事吉。……年吉不如月吉,月吉不如日吉,日吉不如時吉,與日吉相合者更吉。

Dịch: Chia hai độn âm dương, theo tiết mà tính xếp; ba ngày một cục, đi thuận theo sáu Giáp, hết vòng lại bắt đầu. Hưu, Khai, Sinh, Cảnh là cửa tốt; được sinh vượng, hợp với tam kỳ gia lâm thì càng lợi. Khẩu quyết khởi: Giáp Tý, Mậu Tý, Nhâm Tý ở Khảm; Đinh Mão, Tân Mão, Ất Mão ở Khôn; Canh Ngọ, Giáp Ngọ, Mậu Ngọ dạo cung Chấn; Đinh Dậu, Quý Dậu, Tân Dậu ở Tốn; Canh Tý, Bính Tý về Càn sáu; Kỷ Mão, Quý Mão đi phố tây (Đoài); Bính Ngọ, Nhâm Ngọ (ngựa đỏ) xếp ở Cấn; Ất Dậu, Kỷ Dậu (gà bay) sang cõi Ly. Phép là từ cung Khảm khởi Giáp Tý, mỗi ba ngày đổi một lần, bay thuận tám phương, không vào Trung năm. Xem ngày ấy đến cung nào thì khởi Hưu môn ở cung đó, rồi xoay thuận một vòng; phương nào có ba cửa tốt đến thì ra vào làm việc đều tốt. … Năm tốt không bằng tháng tốt, tháng tốt không bằng ngày tốt, ngày tốt không bằng giờ tốt; giờ tốt mà hợp với ngày tốt thì càng tốt.

Giảng: Khẩu quyết tám câu chỉ ghi ngày đầu của mỗi nhóm ba ngày. Sách liệt kê đủ sáu mươi ngày, sơ đồ dưới đây tóm lại: Giáp Tý, Ất Sửu, Bính Dần ở Khảm; Đinh Mão, Mậu Thìn, Kỷ Tỵ ở Khôn; Canh Ngọ, Tân Mùi, Nhâm Thân ở Chấn; Quý Dậu, Giáp Tuất, Ất Hợi ở Tốn; Bính Tý, Đinh Sửu, Mậu Dần ở Càn; Kỷ Mão, Canh Thìn, Tân Tỵ ở Đoài; Nhâm Ngọ, Quý Mùi, Giáp Thân ở Cấn; Ất Dậu, Bính Tuất, Đinh Hợi ở Ly; rồi Mậu Tý lại về Khảm. Thứ tự tám cung đi theo số Lạc Thư 1, 2, 3, 4, 6, 7, 8, 9 và bỏ số 5. Ví dụ ngày 20/11/2026 là ngày Mậu Tuất, nằm trong nhóm Đinh Dậu, Mậu Tuất, Kỷ Hợi, nên Hưu môn ở Tốn. Đến ngày Canh Tý (22/11/2026), Hưu môn dời sang Càn. Câu kết cả mục là một nguyên tắc chọn thời rất rõ: tầng càng nhỏ càng sát việc. Muốn dùng Kỳ Môn cho một việc cụ thể thì giờ quan trọng hơn ngày, ngày hơn tháng, tháng hơn năm.

Sơ đồ nhật gia kỳ môn: Hưu môn ba ngày dời một cung theo tám cung
Giáp Tý, Ất Sửu, Bính Dần Hưu môn ở Khảm; Đinh Mão, Mậu Thìn, Kỷ Tỵ ở Khôn; rồi Chấn, Tốn, Càn, Đoài, Cấn, Ly, không vào Trung cung; hai mươi bốn ngày đi hết một vòng tám cung. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

Thời gia kỳ môn: mỗi tuần Giáp mười giờ – 時家奇門

Thời gia là tầng dùng nhiều nhất, và cũng là tầng mà toàn bộ phần cách cục ở quyển hai, quyển ba đều bàn tới. Sách không giảng lý ở đây, chỉ đưa hai ví dụ mẫu là dương độn cục 1 và âm độn cục 9 để người học thấy trực phù, trực sử đổi theo từng tuần Giáp ra sao.

Bình lậu khắc tính giờ trưng bày ở Đài thiên văn cổ Bắc Kinh
Đồ tính giờ cổ trưng bày ở Đài thiên văn cổ Bắc Kinh: thời gia kỳ môn chia ngày thành mười hai giờ, mỗi tuần Giáp làm trực phù mười giờ. Ảnh: G41rn8, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

假如陽遁一局,甲子在坎,天蓬為直符,休門為直使,管十時至癸酉止;甲戌在坤,天芮為直符,死門為直使,管十時至癸未止;甲申在震,天沖為直符,傷門為直使,管十時至癸巳止;甲午在巽,天輔為直符,杜門為直使,管十時至癸卯止;甲辰在五,天禽為直符,死門為直使,管十時至癸丑止;甲寅在乾,天心為直符,開門為直使,管十時至癸亥止。此陽一局五日六十時足,餘類此推。乙奇離,丙奇艮,丁奇兌,乃陽遁儀順而奇逆也。甲辰五乃寄在坤二宮。若陰遁九局,甲子在離,天英為直符,景門為直使,管十時一換;甲戌在艮,天任為直符,生門為直使,管十時;甲申在兌,天柱為直符,驚門為直使,管十時;甲午在乾,天心為直符,開門為直使,管十時;甲辰在五,天禽為直符,死門為直使,管十時;甲寅在巽,天輔為直符,杜門為直使,管十時。此陰九局五日六十時足,餘類此推。丁奇震,丙奇坤,乙奇坎,乃陰遁奇順而儀逆也。

Dịch: Giả như dương độn cục 1: Giáp Tý ở Khảm, Thiên Bồng làm trực phù, Hưu môn làm trực sử, quản mười giờ đến Quý Dậu thì thôi. Giáp Tuất ở Khôn, Thiên Nhuế làm trực phù, Tử môn làm trực sử, quản mười giờ đến Quý Mùi. Giáp Thân ở Chấn, Thiên Xung làm trực phù, Thương môn làm trực sử, quản mười giờ đến Quý Tỵ. Giáp Ngọ ở Tốn, Thiên Phụ làm trực phù, Đỗ môn làm trực sử, quản mười giờ đến Quý Mão. Giáp Thìn ở cung năm, Thiên Cầm làm trực phù, Tử môn làm trực sử, quản mười giờ đến Quý Sửu. Giáp Dần ở Càn, Thiên Tâm làm trực phù, Khai môn làm trực sử, quản mười giờ đến Quý Hợi. Thế là dương cục 1 đủ năm ngày sáu mươi giờ; các cục khác suy theo đó. Ất kỳ ở Ly, Bính kỳ ở Cấn, Đinh kỳ ở Đoài: ấy là dương độn nghi thuận mà kỳ nghịch. Giáp Thìn ở cung năm thì gửi sang cung Khôn hai. Còn âm độn cục 9: Giáp Tý ở Ly, Thiên Anh làm trực phù, Cảnh môn làm trực sử, quản mười giờ thì đổi. Giáp Tuất ở Cấn, Thiên Nhậm làm trực phù, Sinh môn làm trực sử. Giáp Thân ở Đoài, Thiên Trụ làm trực phù, Kinh môn làm trực sử. Giáp Ngọ ở Càn, Thiên Tâm làm trực phù, Khai môn làm trực sử. Giáp Thìn ở cung năm, Thiên Cầm làm trực phù, Tử môn làm trực sử. Giáp Dần ở Tốn, Thiên Phụ làm trực phù, Đỗ môn làm trực sử; mỗi tuần quản mười giờ. Thế là âm cục 9 đủ năm ngày sáu mươi giờ; các cục khác suy theo đó. Đinh kỳ ở Chấn, Bính kỳ ở Khôn, Ất kỳ ở Khảm: ấy là âm độn kỳ thuận mà nghi nghịch.

Dương độn cục 1 và âm độn cục 9 đặt cạnh nhau – 陽一局 · 陰九局

Hai bàn dưới đây vẽ đúng theo lời sách. Ở dương độn cục 1, Mậu (nơi Giáp Tý ẩn) đứng ở Khảm, rồi Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý đi thuận 2, 3, 4, 5, 6; Đinh, Bính, Ất tiếp 7, 8, 9, nên ba kỳ xếp ngược thứ tự Ất, Bính, Đinh. Ở âm độn cục 9, Mậu đứng ở Ly, lục nghi đi nghịch 9, 8, 7, 6, 5, 4; Đinh, Bính, Ất tiếp 3, 2, 1. Đặt hai bàn cạnh nhau sẽ thấy chúng là ảnh trong gương của nhau.

Bàn dương độn cục 1 với lục nghi đi thuận và tam kỳ đi nghịch
Dương độn cục 1: Mậu (Giáp Tý) ở Khảm, Kỷ ở Khôn, Canh ở Chấn, Tân ở Tốn, Nhâm ở Trung gửi Khôn, Quý ở Càn; Đinh ở Đoài, Bính ở Cấn, Ất ở Ly. Mỗi tuần Giáp làm trực phù mười giờ, sáu tuần đủ năm ngày sáu mươi giờ. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa
Bàn âm độn cục 9 với lục nghi đi nghịch và tam kỳ đi thuận
Âm độn cục 9: Mậu (Giáp Tý) ở Ly, Kỷ ở Cấn, Canh ở Đoài, Tân ở Càn, Nhâm ở Trung, Quý ở Tốn; Đinh ở Chấn, Bính ở Khôn, Ất ở Khảm. Đặt cạnh dương độn cục 1 để thấy hai chiều thuận nghịch. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

Giảng: Ba điều cần nhớ từ đoạn này. Một, trực phù là sao, trực sử là cửa của cung nơi nghi đầu tuần Giáp đang đứng ở địa bàn. Giờ Giáp Tý đến Quý Dậu thuộc tuần Giáp Tý, nghi đầu là Mậu ở Khảm, nên trực phù là Thiên Bồng, trực sử là Hưu môn. Hai, cung năm không có cửa: khi nghi đầu tuần rơi vào Trung cung thì sao Thiên Cầm làm trực phù, nhưng cửa phải mượn Tử môn của cung Khôn, vì sách cho "Giáp Thìn ở năm gửi Khôn hai". Đây là lệ gửi Khôn phổ biến nhất; có phái gửi Khôn ở dương độn và gửi Cấn ở âm độn, nhưng sách này đều gửi Khôn. Ba, sáu tuần Giáp mỗi tuần mười giờ, đủ năm ngày sáu mươi giờ thì hết một cục, đúng với con số "gom bốn hậu, mỗi hậu năm ngày" ở mục nguyên lưu. Còn việc gia lâm, tức đưa trực phù theo can giờ và trực sử theo chi giờ, sẽ được giảng ở bài 4 (bát môn cửu tinh trục thời di cung quyết).

So sánh bốn tầng niên, nguyệt, nhật, thời gia – 四家奇門比較

Bốn tầng cùng chung một khuôn: lấy một đơn vị thời gian làm "giờ", sáu mươi đơn vị làm một nguyên, rồi bày lục nghi, tam kỳ lên chín cung. Chỗ khác nhau là độ lớn của đơn vị và cách chọn cung khởi.

Bảng so sánh bốn tầng niên gia, nguyệt gia, nhật gia, thời gia kỳ môn
Niên gia luôn dùng âm độn cục 1, 4, 7 theo ba nguyên; nguyệt gia xét năm Giáp Kỷ gặp tứ mạnh, tứ trọng, tứ quý; nhật gia ba ngày một cục; thời gia mỗi tuần Giáp mười giờ. Sách kết: năm tốt không bằng tháng tốt, tháng tốt không bằng ngày tốt, ngày tốt không bằng giờ tốt. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa
TầngĐơn vịMột nguyênCung khởi Giáp TýChiều
Niên gia 年家Năm60 nămThượng 1, trung 4, hạ 7Luôn âm độn
Nguyệt gia 月家Tháng60 tháng (5 năm)Năm Giáp, Kỷ gặp tứ mạnh 1, tứ trọng 7, tứ quý 4Nghi nghịch, kỳ thuận
Nhật gia 日家Ngày3 ngày một cungGiáp Tý ở Khảm, thuận tám cungChia âm dương theo tiết
Thời gia 時家Giờ60 giờ (5 ngày) một cụcTheo tiết khí và nguyên: cục 1 đến 9Dương thuận, âm nghịch

Ba tầng niên, nguyệt, nhật trong sách này đều theo một lệ đơn giản, ít người dùng. Tầng thời gia mới là Kỳ Môn mà các bài sau bàn tới. Khi các sách Kỳ Môn ngày nay nói "lập cục", hầu như luôn là lập cục giờ.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Đọc mục nguyên lưu, Liên Hoa chú ý trước hết đến chữ Thời. Hình thế đất (long, huyệt, sa, thuỷ, hướng) là thứ đứng yên hàng trăm năm, còn Kỳ Môn là phép xem cái động: năm nào, tháng nào, ngày nào, giờ nào khí đến cung nào. Vì thế trong hệ Liên Hoa, Kỳ Môn không thay được Hình Pháp. Một căn nhà hướng xấu, cửa đâm thẳng ngã ba, sau lưng trống thì chọn giờ Kỳ Môn đẹp đến đâu cũng chỉ là bổ cứu nhất thời. Hình Pháp là gốc, chọn thời là phần thêm vào.

Cổng son đỏ của miếu Dược Vương phía đông Bắc Kinh
Cổng son của miếu Dược Vương phía đông Bắc Kinh: "môn" trong Kỳ Môn là cửa; Liên Hoa đọc tám cửa trước hết từ cửa thật, đường thật của căn nhà. Ảnh: Jakob Montrasio, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Bài học thứ hai là câu "năm tốt không bằng tháng tốt, tháng tốt không bằng ngày tốt, ngày tốt không bằng giờ tốt". Trong việc xây cất, động thổ, nhập trạch, Thầy Vũ Giới thường dặn học trò đi từ lớn đến nhỏ: trước xét năm có phạm Thái Tuế, Tam Sát với sơn hướng không; rồi chọn tháng, chọn ngày hợp mệnh chủ nhà; sau cùng mới chọn giờ. Kỳ Môn thời gia hữu ích nhất ở bước cuối: trong một ngày đã chọn, giờ nào cửa cát đến phương mình cần đi, cần mở. Câu của sách xếp giờ trên ngày, nhưng thêm vế "giờ tốt hợp với ngày tốt càng tốt", tức là không bỏ tầng lớn.

Bài học thứ ba là chữ "môn" (門) trong tám cửa. Liên Hoa đọc Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai trước hết như tám tính chất của tám phương, rồi đối chiếu với cửa thật, lối đi thật của căn nhà. Một cửa chính mở về phương có Sinh môn trong niên gia không có nghĩa là nhà giàu lên. Nó chỉ cho biết khí của phương ấy trong giai đoạn đó thuận cho việc sinh sôi, nếu hình thế đất và cách bố trí trong nhà cũng thuận. Lý pháp thì chia sẻ được, còn đứng trước một công trình mà biết phối ra sao thì phải học trực tiếp.

Cuối cùng, con số 4320, 1080, 72, 18 nhắc người học rằng phép thuật số cổ có cấu trúc toán học rõ ràng, không phải chuyện huyền bí. Ai đã hiểu vì sao 18 cục vẫn chứa đủ 4320 khoá thì sẽ đọc các phần phù chú, bộ cương ở quyển ba, quyển bốn với con mắt tỉnh táo: giữ làm tư liệu văn hoá, không thay cho hiểu biết.

Tóm lại – 總結: Mục Độn Giáp nguyên lưu cho biết Kỳ Môn đi từ 4320 cục (mỗi giờ một cục) của Hoàng Đế, qua 1080 định cục chia dương độn, âm độn của Phong Hậu, 72 hoạt cục của Thái Công, đến 18 cục của Trương Tử Phòng. Mười tám cục vẫn chứa đủ 4320 khoá nhờ phép gia lâm, xoay thiên bàn trên địa bàn. Cục được lập ở bốn tầng: niên gia mỗi nguyên 60 năm luôn dùng âm độn cục 1, 4, 7; nguyệt gia mỗi nguyên 5 năm theo năm Giáp, Kỷ gặp tứ mạnh, tứ trọng, tứ quý; nhật gia ba ngày một cục, Hưu môn ba ngày dời một cung; thời gia mỗi tuần Giáp làm trực phù mười giờ, 60 giờ một cục. Dương độn nghi thuận kỳ nghịch, âm độn kỳ thuận nghi nghịch.

Bài sau: Độn Giáp Diễn Nghĩa (3) – Yên Ba Điếu Tẩu phú 煙波釣叟賦.

Nguồn: Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義), quyển một, các mục Độn Giáp nguyên lưu, niên gia kỳ môn, nguyệt gia kỳ môn, nhật gia kỳ môn, thời gia kỳ môn, bản Khâm định Tứ Khố Toàn Thư (Văn Uyên Các), tờ 1a–6a, thuộc công cộng. Nguyên văn giữ theo bản Tứ Khố, thêm dấu câu; chữ dị thể (竒, 隂, 邜, 宫, 兊, 㨗, 䑕, 厯) đổi về chữ chính thể (奇, 陰, 卯, 宮, 兌, 捷, 鼠, 曆). Hiệu đính: mục nguyệt gia bản gốc chép 甲巳, sửa thành 甲己; câu "管十時至癸丑至" ở thời gia sửa chữ cuối thành 止. Đoạn liệt kê đủ sáu mươi ngày của nhật gia được lược trong nguyên văn và tóm ở phần giảng, sơ đồ. Ngày can chi năm 2026 tính theo lịch can chi liên tục. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • App Kỳ Môn Độn Giáp: lập cục Kỳ Môn theo ngày giờ, xem dương độn hay âm độn, cục số mấy, trực phù, trực sử.
  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định tám phương, chín cung quanh nhà để đối chiếu với tám cửa.
  • Lập Cục Pháp: lập cục phong thuỷ theo nguyên lý Liên Hoa, nối phần "hình" với phần "thời".

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Thuộc bốn tầng niên, nguyệt, nhật, thời gia và bày được dương độn cục 1, âm độn cục 9 là phần Thư. Biết trong một ngày động thổ thì giờ nào mở cửa, phương nào khởi công, phối với hình thế đất và mệnh chủ nhà ra sao là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc chuyên mục Trạch nhật. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Vì sao Kỳ Môn có 4320 cục? – 何以四千三百二十局

Vì một năm tính tròn 360 ngày, mỗi ngày 12 giờ, ra 4320 giờ, và phép cổ cho mỗi giờ một cục. Con số đến từ phép nhân 8 tiết × 3 khí × 3 hậu × 5 ngày × 12 giờ.

Ngạnh cục và hoạt cục khác nhau thế nào? – 硬局活局之別

Ngạnh cục là cục in sẵn cố định, đủ 1080 cục. Hoạt cục chỉ giữ bàn gốc rồi xoay thiên bàn, nhân bàn theo giờ, nên chỉ cần 72 cục (Thái Công) hoặc 18 cục (Trương Tử Phòng) mà vẫn đủ 4320 khoá.

Dương độn và âm độn khác nhau ở đâu? – 陽遁陰遁

Dương độn dùng từ Đông chí đến trước Hạ chí, lục nghi Mậu Kỷ Canh Tân Nhâm Quý đi thuận theo số cung, tam kỳ đi nghịch. Âm độn dùng từ Hạ chí đến trước Đông chí, lục nghi đi nghịch, tam kỳ đi thuận.

Trực phù, trực sử là gì? – 直符直使

Trực phù là sao của cung nơi nghi đầu tuần Giáp đang đứng, trực sử là cửa của cung ấy. Mỗi tuần Giáp quản mười giờ, nên mười giờ đổi trực phù, trực sử một lần. Nghi đầu tuần ở Trung cung thì sao Thiên Cầm làm trực phù, cửa mượn Tử môn của Khôn.

Nên dùng niên gia hay thời gia kỳ môn? – 年家時家孰重

Sách viết rõ: năm tốt không bằng tháng tốt, tháng tốt không bằng ngày tốt, ngày tốt không bằng giờ tốt, và giờ tốt hợp với ngày tốt thì càng tốt. Việc cụ thể nên dùng thời gia, nhưng không bỏ qua tầng năm, tháng, ngày và nhất là hình thế đất.

Từ khoá: nguồn gốc kỳ môn độn giáp · 遁甲源流 · 18 cục kỳ môn · 1080 cục · niên gia kỳ môn · nguyệt gia kỳ môn · nhật gia kỳ môn · thời gia kỳ môn · dương độn âm độn · độn giáp diễn nghĩa

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…