Độn Giáp Diễn Nghĩa
遁甲演義 (四卷 · 提要)
Tác giả: Trình Đạo Sinh 程道生 (tự Khả Sinh 可生, người Hải Ninh 海寧, cuối đời Minh)
Bản gốc: Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ thất, Thuật số loại sáu, mục Âm dương ngũ hành (欽定四庫全書 子部七 術數類六 陰陽五行之屬), hiệu thượng tháng 10 năm Càn Long 46 (1781).
Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) là bộ sách Kỳ Môn Độn Giáp bốn quyển của Trình Đạo Sinh, cuối đời Minh, và là một trong rất ít sách Kỳ Môn được các quan nhà Thanh chọn chép vào Tứ Khố Toàn Thư. Bài này mở đầu quyển sách trong Kho Sách Quý của Phong Thuỷ Liên Hoa: sách ra đời trong hoàn cảnh nào, các quan Tứ Khố đánh giá ra sao, vì sao phép này mang tên "độn giáp", và nên đọc mười tám bài theo thứ tự nào. Phần Đề yếu (提要) được dịch trọn, song ngữ từng đoạn, giữ đúng chữ của bản Tứ Khố.
Trả lời nhanh: Độn Giáp Diễn Nghĩa là sách Kỳ Môn Độn Giáp bốn quyển, Trình Đạo Sinh (tự Khả Sinh, người Hải Ninh) soạn cuối đời Minh, được chép vào Tứ Khố Toàn Thư năm 1781. Theo Đề yếu, phép Độn Giáp lấy chín cung Lạc Thư làm gốc, lấy tam kỳ Ất Bính Đinh, lục nghi Mậu Kỷ Canh Tân Nhâm Quý, tám cửa, chín sao làm sợi ngang; sáu can Giáp đứng đầu các dương nên ẩn dưới sáu nghi, vì thế gọi là "độn giáp". Các quan Tứ Khố khen sách "ý gọn lời đủ", nói kỹ phép dùng kỳ và đặt nhuận, và riêng có thuyết xét bản mệnh, hành niên mà sách khác chưa bàn.
Thầy Vũ Giới giảng: "Kỳ Môn là phép của chữ Thời. Hình thế cho biết đất tốt hay xấu, còn Kỳ Môn cho biết lúc nào, hướng nào nên động. Học Kỳ Môn mà bỏ hình thế thì như cầm lịch đi tìm đường mà không nhìn đường."

Độn Giáp Diễn Nghĩa là sách gì? – 遁甲演義是何書
Độn Giáp Diễn Nghĩa là sách diễn giải nghĩa lý của phép Độn Giáp, tức Kỳ Môn Độn Giáp (奇門遁甲), một trong ba phép "thức" lớn của thuật số Trung Hoa cùng Thái Ất và Lục Nhâm. Chữ "diễn nghĩa" (演義) là bày rộng, giảng rõ: tác giả không lập phái mới mà gom các khẩu quyết, bài ca, lệ tính đang lưu hành thời Minh, sắp lại cho có thứ tự, kèm ví dụ cụ thể theo năm tháng có thật.
Sách gồm bốn quyển. Quyển một bàn nguồn gốc phép Độn, bốn tầng niên gia, nguyệt gia, nhật gia, thời gia kỳ môn, chép trọn bài Yên Ba Điếu Tẩu phú, Hoàng Đế Âm Phù Kinh và phép siêu thần tiếp khí, đặt nhuận. Quyển hai là các cách cát hung: chín phép độn, phi điểu điệt huyệt, thanh long hồi thủ, các cách của Canh, ngũ bất ngộ, phục ngâm phản ngâm. Quyển ba bàn chín sao, khắc ứng theo mười hai giờ, tám thần, ví dụ lập cục và phép Ngọc nữ phản bế. Quyển bốn mở đầu bằng mười tám cục đồ âm dương độn rồi đến các phép bế lục mậu, xuất hành, bộ đẩu, lục giáp âm phù.
Điểm làm sách này khác nhiều sách Kỳ Môn cùng thời là ví dụ có ngày tháng thật. Ở mục siêu thần tiếp khí, tác giả không chỉ đọc khẩu quyết mà lấy từng năm Vạn Lịch, từng ngày giao tiết, đếm từng giờ để cho thấy cục nào là cục siêu, cục nào là cục nhuận. Mục niên gia kỳ môn ghi rõ "từ năm Gia Tĩnh 43 Giáp Tý khởi cửa Đỗ", mục nguyệt gia ghi mốc đến tháng 11 năm Vạn Lịch 41 (1613). Nhờ những mốc này, người đọc đời nay biết chắc sách thành vào khoảng cuối đời Vạn Lịch.
Nguyên văn Đề yếu Tứ Khố, song ngữ – 四庫提要
Đề yếu là lời nhận xét các quan biên soạn Tứ Khố Toàn Thư viết ở đầu mỗi sách được chép vào bộ tùng thư. Độn Giáp Diễn Nghĩa được xếp vào Tử bộ, Thuật số loại, mục Âm dương ngũ hành (子部·術數類·陰陽五行之屬). Tờ Đề yếu này dài hơn nhiều sách thuật số khác, vì các quan nhân dịp này viết luôn một bài khảo ngắn về nguồn gốc và lịch sử của cả môn Độn Giáp. Em chia làm năm đoạn để dịch và giảng.

Lạc Thư vốn không có hình – 洛書無圖
Đoạn mở đầu đi thẳng vào gốc: người nói Độn Giáp đều tổ thuật Lạc Thư. Các quan Tứ Khố nhân đó khảo lại chuyện Lạc Thư có hình chấm hay chỉ là văn tự, một cuộc tranh luận lớn của học giả đời Thanh.
臣等謹按:《遁甲演義》四卷,明程道生撰。道生字可生,海寧人。言遁甲者皆祖洛書。然河圖以圖名,當有奇偶之象;洛書以書名,當有文字之形。故班固以為六十五字(見《漢書·五行志》),劉向以為三十八字,劉歆以為二十字(並見《尚書正義·洪範篇》),是皆先漢以來洛書無圖之明證。若如宋以後所傳四十五點之狀,與河圖不殊,則當名洛圖,不名洛書矣。
Dịch: Bọn thần kính cẩn xét: Độn Giáp Diễn Nghĩa bốn quyển, Trình Đạo Sinh đời Minh soạn. Đạo Sinh tự Khả Sinh, người Hải Ninh. Người nói về Độn Giáp đều lấy Lạc Thư làm tổ. Nhưng Hà Đồ mang tên "đồ" thì phải có hình chẵn lẻ; Lạc Thư mang tên "thư" thì phải có hình chữ viết. Cho nên Ban Cố cho là sáu mươi lăm chữ (xem Hán Thư · Ngũ Hành Chí), Lưu Hướng cho là ba mươi tám chữ, Lưu Hâm cho là hai mươi chữ (đều xem Thượng Thư Chính Nghĩa, thiên Hồng Phạm). Đó đều là chứng rõ rằng từ trước đời Hán, Lạc Thư không có hình. Nếu như hình bốn mươi lăm chấm truyền từ đời Tống về sau, không khác gì Hà Đồ, thì phải gọi là "Lạc Đồ", chứ không gọi là "Lạc Thư".

Giảng: Đây là lối khảo chứng quen thuộc của học giả đời Thanh: tên gọi phải khớp với thực. "Đồ" là hình vẽ, "thư" là chữ viết. Các nhà Hán học đời Hán coi Lạc Thư là đoạn văn trong thiên Hồng Phạm (từ "初一曰五行" trở đi), chỉ tranh cãi nhau là mấy chữ. Hình bốn mươi lăm chấm trắng đen mà ngày nay ai cũng quen là do các học giả đời Tống như Lưu Mục, Chu Hy đưa ra. Các quan Tứ Khố không phủ nhận chín số, họ chỉ muốn nói: chín số ấy có gốc khác, cổ hơn hình chấm đời Tống. Người học Kỳ Môn đọc đoạn này để biết rằng con số cửu cung có lai lịch học thuật rõ ràng, không phải từ trên trời rơi xuống.
Cửu cung là gốc của phép Độn Giáp – 九宮為本
Đoạn tiếp theo chỉ ra gốc thật của chín cung và tóm cấu trúc của cả phép Độn Giáp chỉ trong vài câu. Đây là đoạn đáng học thuộc nhất của tờ Đề yếu.
考《大戴禮》載明堂古制,有二九四、七五三、六一八之文,此九宮之法所自昉;而《易緯·乾鑿度》載太乙行九宮尤詳。遁甲之法實從此起,方技家不知求其源,故妄託也。其法以九宮為本,緯以三奇、六儀、八門、九星,視其加臨之吉凶,以為趨避。
Dịch: Xét Đại Đái Lễ chép phép xưa của Minh Đường có câu "hai chín bốn, bảy năm ba, sáu một tám"; đó là chỗ phép cửu cung bắt đầu. Còn Dịch vĩ · Càn Tạc Độ chép việc Thái Ất đi chín cung càng rõ hơn. Phép Độn Giáp thật ra khởi từ đây; nhà phương kỹ không biết tìm nguồn, nên mới mượn danh bừa. Phép ấy lấy chín cung làm gốc, lấy tam kỳ, lục nghi, tám cửa, chín sao làm sợi ngang, xem chúng gia lâm lên nhau lành hay dữ để biết nên theo hay nên tránh.

Giảng: Ba câu này là bản đồ của cả bộ sách. "Lấy chín cung làm gốc" (以九宮為本): mọi thứ trong Kỳ Môn đều đặt lên một bàn chín ô theo số Lạc Thư. "Lấy tam kỳ, lục nghi, tám cửa, chín sao làm sợi ngang" (緯以三奇六儀八門九星): chín ô là sợi dọc cố định, còn chín can, tám cửa, chín sao là những sợi ngang di động, xoay theo giờ. "Xem gia lâm" (視其加臨): lấy bàn trên đặt lên bàn dưới, thấy can gì chồng lên can gì, cửa gì rơi vào cung nào, rồi đọc lành dữ. "Để theo hay tránh" (以為趨避): mục đích của Kỳ Môn là chọn thời và chọn phương để làm việc, không phải để đoán số mệnh.
Chi tiết Minh Đường rất đáng nhớ. Minh Đường là toà nhà lễ chế của thiên tử đời Chu, chia chín thất; mỗi tháng vua ngự một thất theo thứ tự chín số ấy. Như vậy cửu cung ngay từ đầu đã là phép bố trí không gian theo thời gian: thời nào ở chỗ nào. Kỳ Môn chỉ làm cho phép ấy mịn hơn, đến từng giờ.
Vì sao gọi là "độn giáp"? – 遁甲之名
Đoạn thứ ba giải nghĩa tên gọi, giải luôn vì sao Ất Bính Đinh được gọi là "kỳ", và kể các bộ phận khác của phép Độn nối với lịch pháp, Thái Ất, Lục Nhâm thế nào.
以日生於乙,月明於丙,丁為南極,為星精,故乙丙丁皆謂之奇。而甲本諸陽首,戊己下六儀分麗焉,以配九宮而起符使,故號遁甲。其離坎分宮、正授、超神、閏奇、接氣,與曆律通;開生之取北方三向,與太乙通;龍虎蛇雀、刑囚旺墓之義,不外於乘承生剋,與六壬星命通;至風雲緯候,無不該備。
Dịch: Vì mặt trời sinh ở Ất, mặt trăng sáng ở Bính, Đinh là Nam Cực, là tinh khí của sao, cho nên Ất, Bính, Đinh đều gọi là "kỳ". Còn Giáp vốn đứng đầu các can dương; sáu nghi từ Mậu, Kỷ trở xuống chia nhau nương vào đó, đem phối với chín cung để khởi Trực phù, Trực sử; cho nên gọi là "độn giáp". Những chỗ như Ly Khảm chia cung, chính thụ, siêu thần, nhuận kỳ, tiếp khí thì thông với lịch luật; lấy cửa Khai, cửa Sinh và ba hướng phương Bắc thì thông với Thái Ất; nghĩa của rồng hổ rắn tước, hình tù vượng mộ không ngoài thừa, thừa, sinh, khắc, thì thông với Lục Nhâm và tinh mệnh; cho đến phong vân, sấm vĩ, khí hậu, không gì không gồm đủ.

Giảng: Đây là lời giải chữ "độn giáp" ngắn gọn và chuẩn mực nhất. Mười can có Giáp đứng đầu, như vị tướng. Trong Kỳ Môn, Giáp không bao giờ hiện ra trên bàn: sáu tuần Giáp (Giáp Tý, Giáp Tuất, Giáp Thân, Giáp Ngọ, Giáp Thìn, Giáp Dần) lần lượt nấp dưới sáu nghi Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý. Muốn biết vị tướng đang ở đâu thì tìm nghi đang che nó. "Độn" là ẩn, "giáp" là can Giáp: ẩn Giáp, chứ không phải "tránh giáp trụ" hay "độn thổ" như nhiều người hiểu sai.
Ba can còn lại, Ất, Bính, Đinh, là tam kỳ: Ất là nhật kỳ (mặt trời), Bính là nguyệt kỳ (mặt trăng), Đinh là tinh kỳ (sao). Chữ "kỳ" (奇) nghĩa là lạ, quý, hiếm; tên "Kỳ Môn" (奇門) là ghép tam kỳ với tám cửa (môn). Câu cuối liệt kê các mạch nối: tiết khí, siêu thần, nhuận kỳ là chuyện lịch pháp; cửa Khai, cửa Sinh là chuyện chung với Thái Ất; thanh long, bạch hổ, đằng xà, chu tước là chuyện chung với Lục Nhâm. Các quan Tứ Khố muốn nói: Kỳ Môn là chỗ hội tụ của cả hệ thống thuật số, không phải một mẹo vặt.
Mượn danh Hoàng Đế và lịch sử Độn Giáp từ Hán đến Đường – 依託與源流
Đoạn thứ tư nói thẳng chuyện mượn danh, rồi lần theo các bộ sử để tìm dấu vết sớm nhất của chữ "độn giáp" trong thư tịch.
故神其說者,以為出自黃帝、風后及九天元女,其依托固不待辨。而要於方技之中,最有理致。考《漢志》所列,惟風鼓六甲、風后孤虛而已,於奇遁尚無明文。至梁簡文帝樂府,始有"三門應遁甲"語;《陳書·武帝紀》,遁甲之名遂見於史,則其學殆盛於南北朝。《隋志》載有伍子胥《遁甲文》、信都芳《遁甲經》、葛祕《三元遁甲圖》等十三家,其遺文世不概見。唐李靖有《遁甲萬一訣》,胡乾有《遁甲經》,俱見於史志。
Dịch: Cho nên người muốn thần thánh hoá thuyết ấy cho rằng nó ra từ Hoàng Đế, Phong Hậu và Cửu Thiên Huyền Nữ; chuyện mượn danh ấy vốn không cần biện. Nhưng tóm lại, trong các môn phương kỹ, đây là môn có lý lẽ nhất. Xét Hán Thư · Nghệ Văn Chí chỉ liệt kê Phong Cổ Lục Giáp, Phong Hậu Cô Hư mà thôi, về phép kỳ độn chưa có chữ rõ. Đến nhạc phủ của Lương Giản Văn Đế mới có câu "ba cửa ứng độn giáp"; trong Trần Thư · Vũ Đế Kỷ, tên "độn giáp" mới thấy trong sử; vậy môn học này có lẽ thịnh từ thời Nam Bắc triều. Tuỳ Thư · Kinh Tịch Chí chép Độn Giáp Văn của Ngũ Tử Tư, Độn Giáp Kinh của Tín Đô Phương, Tam Nguyên Độn Giáp Đồ của Cát Bí, cả thảy mười ba nhà; văn còn sót lại đời nay không thấy được mấy. Đời Đường, Lý Tĩnh có Độn Giáp Vạn Nhất Quyết, Hồ Càn có Độn Giáp Kinh, đều thấy trong sử chí.

Giảng: Các quan Tứ Khố làm hai việc cùng lúc. Một là gạt bỏ huyền thoại: Hoàng Đế đánh Xi Vưu được thần nữ trao phù quyết, Phong Hậu lập 1.080 cục, Khương Thái Công rút còn 72 cục, Trương Lương rút còn 18 cục (chính quyển một của sách này sẽ kể lại câu chuyện đó). Hai là vẫn khẳng định giá trị: "trong phương kỹ, có lý lẽ nhất" (最有理致). Tức là không cần tin Kỳ Môn do thần tiên truyền mới thấy nó đáng học; cấu trúc của nó tự nó chặt chẽ.
Về lịch sử, mốc an toàn nhất mà sử liệu cho phép là thời Nam Bắc triều (thế kỷ V – VI). Các sách Độn Giáp đời Tuỳ, Đường mà Đề yếu kể tên đều đã mất, chỉ còn trong thư mục. Điều này giải thích vì sao các sách Kỳ Môn còn lại hôm nay hầu hết là của đời Tống trở về sau, và vì sao Độn Giáp Diễn Nghĩa đời Minh lại quý: nó là một trong những bản tổng hợp đầy đủ sớm nhất còn giữ được nguyên vẹn.
Đời Tống thịnh, sau đó suy; vì sao giữ sách này – 宋盛後衰 · 存之以備三式
Đoạn cuối kể chuyện Độn Giáp ở đời Tống, nguyên nhân suy tàn, rồi mới nói đến chính cuốn sách của Trình Đạo Sinh.
至宋而傳其說者愈多。仁宗時嘗命修《景祐樂髓新經》,述七宗二變,合古今之樂,參以六壬遁甲;又令司天正楊維德撰《遁甲玉函符應經》,親為製序。故當時壬遁之學最盛,談數者至今多援引之。自好奇者援以談兵,遂有靖康時郭京之輩以妖妄誤國;後人又攙雜以道家符籙之法,益怪誕不可究詰。於是六壬盛行,而遁甲之學幾廢。究之遁通於壬,壬於人事為切,遁於天文為優,實亦未有以軒輊也。世所傳《五總龜》《煙波釣叟訣》稍存梗概,而是編旨約詞該,於用奇置閏之要頗為詳具。至論本命行年,謂欲乘本局中吉星生旺,其說亦他書所未及。存之以備三式之一,殆亦五行家所不廢歟。乾隆四十六年十月恭校上。
Dịch: Đến đời Tống, người truyền thuyết ấy càng nhiều. Vua Nhân Tông từng sai soạn Cảnh Hựu Nhạc Tuỷ Tân Kinh, thuật bảy cung hai biến, hợp nhạc xưa nay, có tham khảo Lục Nhâm, Độn Giáp; lại sai quan Tư thiên chính Dương Duy Đức soạn Độn Giáp Ngọc Hàm Phù Ứng Kinh, vua tự viết bài tựa. Cho nên thời ấy môn Nhâm, Độn thịnh nhất, người bàn thuật số đến nay còn hay dẫn. Từ khi kẻ hiếu kỳ đem nó ra bàn việc binh, mới có bọn Quách Kinh thời Tĩnh Khang dùng điều quái gở làm lỡ việc nước; người sau lại trộn thêm phép phù lục của Đạo gia, càng quái đản không truy cứu được. Vì thế Lục Nhâm thịnh hành mà môn Độn Giáp gần như bỏ phế. Xét cho cùng, Độn thông với Nhâm; Nhâm thiết thực về việc người, Độn ưu về thiên văn, thật ra không bên nào hơn bên nào. Các sách đời nay truyền như Ngũ Tổng Quy, Yên Ba Điếu Tẩu Quyết còn giữ được đại khái; còn bộ này ý gọn mà lời đủ, về chỗ cốt yếu của phép dùng kỳ, đặt nhuận thì khá tường tận. Đến chỗ luận bản mệnh, hành niên, bảo phải nương vào sao lành đang sinh vượng trong cục, thuyết ấy cũng là điều sách khác chưa nói tới. Giữ lại để đủ một trong Tam thức, có lẽ cũng là điều nhà ngũ hành không bỏ được. Tháng mười năm Càn Long thứ bốn mươi sáu kính cẩn hiệu đính dâng lên.

Giảng: Ba ý đáng ghi nhớ. Thứ nhất, câu chuyện Quách Kinh (郭京): năm 1126, khi quân Kim vây Khai Phong, Quách Kinh tự xưng biết "lục giáp thần binh", được triều đình tin dùng, mở cửa thành cho "thần binh" ra đánh, thành vỡ, dẫn đến biến Tĩnh Khang. Các quan Tứ Khố dùng chuyện ấy để cảnh tỉnh: đem Độn Giáp thành phép màu là làm hại cả môn học. Thứ hai, câu "Nhâm thiết thực về việc người, Độn ưu về thiên văn" (壬於人事為切,遁於天文為優) cho thấy vị trí của Kỳ Môn: nó gắn với tiết khí, lịch pháp, phương vị, tức là với trời đất, trong khi Lục Nhâm đi sâu vào sự việc con người. Thứ ba, hai điểm khen sách: phép dùng kỳ, đặt nhuận (用奇置閏) chính là mục siêu thần tiếp khí mà bài 6 của bộ này sẽ giảng; còn thuyết bản mệnh, hành niên nằm ở mục "những chỗ dễ lầm cần kiểm điểm" cuối quyển một: chọn được giờ tốt chưa đủ, còn phải xem tuổi người dùng có hợp với cục ấy không.
Tên ba vị ký dưới Đề yếu là Kỷ Quân (紀昀), Lục Tích Hùng (陸錫熊), Tôn Sĩ Nghị (孫士毅), tổng hiệu quan Lục Phí Trì (陸費墀), những người đứng đầu công trình Tứ Khố. Hai bộ sách Đề yếu nhắc tới, Độn Giáp Phù Ứng Kinh và Yên Ba Điếu Tẩu Ca, cùng Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy, cũng đang được Phong Thuỷ Liên Hoa biên soạn trên cùng kệ sách này.
Trình Đạo Sinh là ai? – 程道生其人
Trình Đạo Sinh (程道生), tự Khả Sinh (可生), người huyện Hải Ninh, phủ Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, sống vào cuối đời Minh. Ngoài mấy dòng trong Đề yếu Tứ Khố, sử sách gần như không chép gì thêm về ông. Những gì biết chắc đều đọc ra từ chính cuốn sách: ông lấy ví dụ bằng các năm Gia Tĩnh, Vạn Lịch, đếm ngày giao tiết theo lịch đương thời, nên ông là người làm việc với lịch thật, không chỉ chép lại khẩu quyết.

Hải Ninh nằm ở cửa sông Tiền Đường, vùng Giang Nam văn vật, nơi sách vở thuật số được khắc in nhiều vào cuối Minh. Thời ấy là thời các bộ sách tổng hợp ra đời liên tiếp: nhà buôn sách và học giả gom các bản chép tay rời rạc thành sách in có hệ thống. Độn Giáp Diễn Nghĩa mang đúng tinh thần đó: gom, xếp, giảng, cho ví dụ. Tác giả không xưng được thần nhân truyền phép, không khoe bí quyết, mà để các ví dụ tính toán tự nói. Có lẽ vì thế mà các quan Tứ Khố, vốn rất khắt khe với sách thuật số, đã chọn giữ sách này.
Cần phân biệt Trình Đạo Sinh với Dương Duy Đức (楊維德) đời Tống, tác giả Độn Giáp Phù Ứng Kinh, và với Trì Kỷ (池紀) đời Minh, tác giả Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy. Ba người ở ba thời khác nhau, ba sách bổ cho nhau: Phù Ứng Kinh là sách quan định đời Tống, Ngũ Tổng Quy là sách chọn ngày thực dụng, Độn Giáp Diễn Nghĩa là sách giảng nghĩa có hệ thống.
Bố cục bốn quyển và Mục Lục 18 bài – 四卷目次
Bản Tứ Khố của Độn Giáp Diễn Nghĩa không có mục lục riêng; mỗi quyển chỉ có các tiêu đề mục nối nhau. Phong Thuỷ Liên Hoa giữ đúng thứ tự các mục trong sách, gom các mục ngắn liền nhau thành một bài, chia cả bộ thành mười tám bài như bảng dưới. Mỗi bài có nguyên văn chữ Hán, bản dịch, lời giảng và phần luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa.

| Bài | Quyển | Nội dung (mục trong sách) |
|---|---|---|
| 1 | Đầu sách | Giới thiệu sách, Đề yếu Tứ Khố (bài này) |
| 2 | Quyển 1 | Nguồn gốc Độn Giáp; niên gia, nguyệt gia, nhật gia, thời gia kỳ môn 遁甲源流 · 年月日時家奇門 |
| 3 | Quyển 1 | Yên Ba Điếu Tẩu phú 煙波釣叟賦 |
| 4 | Quyển 1 | Tám cửa chín sao dời cung theo giờ, thơ cục số, Hoàng Đế Âm Phù Kinh 八門九星逐時移宮訣 · 黃帝陰符經 |
| 5 | Quyển 1 | Kỳ Môn nguyên thuỷ, Độn Giáp thần cơ phú 奇門原始 · 遁甲神機賦 |
| 6 | Quyển 1 | Siêu thần tiếp khí đặt nhuận, ví dụ, những chỗ dễ lầm 超神接氣置閏訣 · 遁甲錯誤須檢點 |
| 7 | Quyển 2 | Chín phép độn: thiên, địa, nhân, thần, quỷ, phong, vân, long, hổ 九遁 |
| 8 | Quyển 2 | Phi điểu điệt huyệt, thanh long hồi thủ, ngọc nữ thủ môn, tam kỳ đắc sử, tam trá ngũ giả |
| 9 | Quyển 2 | Thiên tam môn địa tứ hộ, địa tư môn, quý nhân, thái xung thiên mã, đình đình bạch gian, tam thắng ngũ bất kích |
| 10 | Quyển 2 | Bốn hung cách rồng hổ tước rắn, huỳnh nhập bạch, bạch nhập huỳnh, tam kỳ thụ chế |
| 11 | Quyển 2 | Các cách của Canh: đại cách, tiểu cách, hình cách, bột cách, phục can, phi can, phục cung, phi cung |
| 12 | Quyển 2 | Ngũ bất ngộ, tam kỳ nhập mộ, lục nghi kích hình, phục ngâm phản ngâm, môn bách, thiên võng |
| 13 | Quyển 3 | Chín sao: tên chữ, vượng tướng hưu tù, tính chất, chủ khách |
| 14 | Quyển 3 | Chín sao khắc ứng theo mười hai giờ |
| 15 | Quyển 3 | Tám thần của Trực phù, hỉ nộ tam kỳ, ví dụ lập cục dương độn, âm độn |
| 16 | Quyển 3 | Chín sao phân dã, phép bày cục Kỳ Môn |
| 17 | Quyển 3 | Ngọc nữ phản bế cục, tam kỳ chú 玉女反閉訣 |
| 18 | Quyển 4 | Mười tám cục đồ âm dương độn, bế lục mậu, lục giáp xuất hành, bộ đẩu, lục giáp âm phù |
Người mới học nên đọc theo thứ tự: bài 2 đến bài 6 là phần lập cục (biết hôm nay dùng cục mấy, giờ này Trực phù, Trực sử ở đâu); bài 7 đến bài 12 là phần đọc cục (gặp tổ hợp nào thì lành, tổ hợp nào thì dữ); bài 13 đến bài 16 đi sâu vào chín sao và ví dụ bày cục; bài 17, 18 là các phép mang màu Đạo gia, nên đọc như tư liệu văn hoá.
Đọc sách này cần biết gì trước? – 讀前須知
Muốn đọc Độn Giáp Diễn Nghĩa cho trôi, người học cần nắm sẵn bốn thứ: chín cung Lạc Thư (số và quái của từng cung), hai mươi bốn tiết khí và cách chia mỗi tiết làm ba nguyên thượng, trung, hạ, can chi của ngày giờ (biết giờ đang thuộc tuần Giáp nào), và sáu mươi hoa giáp. Sách giả định người đọc đã quen lịch can chi, nên nhiều câu chỉ nói "giờ Bính Dần ngày Giáp Kỷ" mà không giải thích.

Khung cơ bản của một cục Kỳ Môn có thể tóm như sau. Từ ngày tháng tìm ra tiết khí và nguyên, từ đó biết cục số (dương độn từ Đông Chí đến trước Hạ Chí, âm độn từ Hạ Chí đến trước Đông Chí, mỗi độn chín cục). Theo cục số, bày sáu nghi và tam kỳ lên chín cung, thành địa bàn. Tìm giờ cần xem thuộc tuần Giáp nào, nghi nào đang che Giáp ấy; sao đứng ở cung nghi ấy là Trực phù, cửa đứng ở đó là Trực sử. Trực phù đem đặt lên cung của can giờ, Trực sử đi theo chi giờ: ta được thiên bàn và nhân bàn. Cuối cùng xếp tám thần theo Trực phù: ta được thần bàn. Toàn bộ quyển một của sách là để làm chuẩn từng bước này.
| Tầng | Thành phần | Đổi theo |
|---|---|---|
| Địa bàn | Sáu nghi, tam kỳ trên chín cung | Tiết khí và nguyên (cục số) |
| Thiên bàn | Chín sao và can đi theo sao | Can của giờ |
| Nhân bàn | Tám cửa | Chi của giờ |
| Thần bàn | Tám thần (Trực phù, Đằng xà, Thái âm, Lục hợp…) | Theo vị trí Trực phù |
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đặt Kỳ Môn vào đúng vị trí của nó: phép chọn thời, chọn phương để hành động, thuộc tầng "số" trong câu "Nhất hình nhì số" mà Thầy Vũ Giới thường nói. Hình thế đất, dòng khí, lối vào nhà là gốc; Kỳ Môn là cách chọn lúc động thổ, lúc khởi công, lúc xuất hành sao cho thuận với vận động của trời đất. Một căn nhà hình thế hỏng thì chọn giờ khéo đến mấy cũng không cứu được; ngược lại, nhà hình thế tốt mà khởi công nhằm giờ phạm cách hung thì việc vẫn trắc trở. Hai tầng ấy phải đi cùng nhau.

Đề yếu Tứ Khố nói "Độn ưu về thiên văn" là rất đúng với cách nhìn của Liên Hoa. Kỳ Môn đặt nền trên tiết khí: âm dương hai độn đổi chiều ở Đông Chí, Hạ Chí; mỗi tiết chia ba nguyên. Đó chính là nhịp vận động của khí trời đất trong năm. Theo vận khí đồ ngũ vận lục khí Liên Hoa được Thầy Vũ Giới khôi phục, khí không đứng yên ở một phương mà xoay vần theo năm, theo mùa; Kỳ Môn là một cách đọc sự xoay vần ấy đến từng giờ. Vì thế người học Kỳ Môn phải nắm lịch pháp trước, đúng như các quan Tứ Khố khen sách này ở chỗ "dùng kỳ, đặt nhuận".
Lời cảnh tỉnh về Quách Kinh cũng là lời Phong Thuỷ Liên Hoa muốn nhắc. Trong Độn Giáp Diễn Nghĩa có nhiều đoạn phù chú, bộ cương, ngọc nữ phản bế, nhất là ở quyển ba và quyển bốn. Kho Sách Quý giữ nguyên văn để người học có tư liệu đúng, dịch và giảng theo nghĩa văn hoá, lịch sử; nhưng Liên Hoa không cổ vũ dùng phù chú thay cho hiểu biết. Pháp khí, trấn yểm, chú thuật chỉ là bổ cứu; cái gốc vẫn là hiểu thời, hiểu thế, hiểu người. Chính các quan Tứ Khố cũng khen sách ở phần lịch pháp và bản mệnh, không khen ở phần phù lục.
Tóm lại – 總結: Độn Giáp Diễn Nghĩa là sách Kỳ Môn Độn Giáp bốn quyển của Trình Đạo Sinh cuối đời Minh, được chép vào Tứ Khố Toàn Thư năm 1781. Đề yếu khảo rằng chín cung khởi từ Minh Đường và Càn Tạc Độ, phép Độn lấy chín cung làm gốc, lấy tam kỳ, lục nghi, tám cửa, chín sao làm sợi ngang; Giáp ẩn dưới sáu nghi nên gọi là độn giáp. Sách được khen ở phép dùng kỳ, đặt nhuận và thuyết bản mệnh, hành niên. Bộ sách trên Kho Sách Quý chia làm mười tám bài theo đúng thứ tự mục trong bốn quyển.
Nguồn: Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義), phần Đề yếu (提要), bản Khâm định Tứ Khố Toàn Thư (Văn Uyên Các), Tử bộ thất, Thuật số loại sáu (1781), thuộc công cộng. Nguyên văn giữ theo bản Tứ Khố; chữ dị thể (竒, 宫, 隂, 㸃, 厯) đổi về chữ chính thể (奇, 宮, 陰, 點, 曆), chữ "元女" giữ như bản gốc (tức Huyền Nữ, tránh huý Khang Hy). Mốc năm Gia Tĩnh, Vạn Lịch lấy từ mục niên gia, nguyệt gia kỳ môn ở quyển một. Chuyện Quách Kinh theo Tống sử. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- App Kỳ Môn Độn Giáp: lập cục Kỳ Môn theo ngày giờ, xem địa bàn, thiên bàn, tám cửa, chín sao.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xem chín cung, tám quái và hai mươi bốn sơn quanh nhà.
- Lập Cục Pháp: lập cục phong thuỷ theo nguyên lý Liên Hoa, nối phần "hình" với phần "số".
Bài liên quan – 相關文章
- Kỳ Môn Độn Giáp là gì: bàn cục, tam kỳ, bát môn
- Bát môn Kỳ Môn: môn là cửa, cách ứng dụng
- Dương Trạch Đại Thành: Cửu cung độn giáp và lời biện Kỳ Môn
- Thẩm Thị Huyền Không: Kỳ Môn tuyển trạch
- Hiệp Kỷ Biện Phương Thư quyển 1: gốc chọn ngày
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc Độn Giáp Diễn Nghĩa, thuộc tam kỳ lục nghi, biết bày địa bàn là phần Thư; đứng trước một công trình mà biết giờ nào động thổ, hướng nào mở cửa, phối với hình thế đất ra sao là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc chuyên mục Trạch nhật. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Độn Giáp Diễn Nghĩa do ai soạn, vào thời nào? – 何人何時所撰
Sách do Trình Đạo Sinh, tự Khả Sinh, người Hải Ninh (Chiết Giang) soạn vào cuối đời Minh. Trong sách có ví dụ tính đến năm Vạn Lịch 41 (1613), và sách được chép vào Tứ Khố Toàn Thư năm Càn Long 46 (1781).
Vì sao gọi là "độn giáp"? – 何以名遁甲
Vì can Giáp đứng đầu các can dương không hiện ra trên bàn mà ẩn dưới sáu nghi: Giáp Tý dưới Mậu, Giáp Tuất dưới Kỷ, Giáp Thân dưới Canh, Giáp Ngọ dưới Tân, Giáp Thìn dưới Nhâm, Giáp Dần dưới Quý. "Độn" là ẩn, "giáp" là can Giáp.
Tam kỳ là gì? – 三奇
Tam kỳ là ba can Ất, Bính, Đinh: Ất là nhật kỳ vì mặt trời sinh ở Ất, Bính là nguyệt kỳ vì mặt trăng sáng ở Bính, Đinh là tinh kỳ vì Đinh là Nam Cực, là tinh khí của sao. Tên "Kỳ Môn" là ghép tam kỳ với tám cửa.
Kỳ Môn Độn Giáp có từ thời Hoàng Đế không? – 果出黃帝否
Không có chứng cứ. Đề yếu Tứ Khố cho rằng chuyện Hoàng Đế, Phong Hậu, Cửu Thiên Huyền Nữ là mượn danh; dấu vết sớm nhất của chữ "độn giáp" trong sử là thời Nam Bắc triều, còn gốc con số cửu cung thì có từ Minh Đường đời Chu.
Sách này khác Yên Ba Điếu Tẩu Ca và Ngũ Tổng Quy thế nào? – 與他書之別
Theo Đề yếu, Yên Ba Điếu Tẩu Ca và Ngũ Tổng Quy chỉ giữ được đại khái; Độn Giáp Diễn Nghĩa ý gọn lời đủ, giảng kỹ phép dùng kỳ, đặt nhuận, và có thuyết bản mệnh, hành niên mà sách khác chưa nói. Bài phú Yên Ba cũng được chép trọn trong quyển một của sách này.









