Độn Giáp Phù Ứng Kinh
遁甲符應經 (景祐遁甲符應經 · 卷上 · 超神接氣折局補局第九 · 氣應變局第十 · 天乙直符使起宮異所 · 一順一逆應節變 · 二遁直符合乎中宮 · 二遁出於六四 · 二遁陰陽)
Tác giả: Dương Duy Đức 楊維德 (Thái tử tẩy mã kiêm Tư thiên đài Xuân quan chính, quyền đồng giám phán) cùng Vương Dụng Lập 王用立, Lý Tự Chính 李自正, Hà Trạm 何湛 phụng chiếu Tống Nhân Tông soạn tập tại Tư Thiện đường, niên hiệu Cảnh Hựu (1034–1038)
Bản gốc: Cảnh Hựu Độn Giáp Phù Ứng Kinh, ba quyển thượng, trung, hạ, có bài Ngự chế tự của Tống Nhân Tông; bản chép trong Uyển Ủy Biệt Tàng 宛委別藏.
Bài 3 khép lại bằng một ví dụ lý tưởng: Đông chí bắt đầu đúng ngày Giáp Tý, mười lăm ngày chia đều ba nguyên, mỗi nguyên năm ngày. Nhưng trời đất không chiều theo bảng số. Ngày giao khí do mặt trời quyết định, còn ngày phù đầu do vòng sáu mươi can chi quyết định, và hai vòng ấy hầu như không bao giờ gặp nhau đúng một chỗ. Bài này đọc bảy mục liền nhau ở nửa sau quyển thượng, tất cả đều trả lời một câu hỏi: khi hai vòng lệch nhau thì dựng cục thế nào, và Trực sử của hai độn đi đường nào trong chín cung. Đây là những mục mà người học Kỳ Môn thường thấy rắc rối nhất, nhưng Phù Ứng Kinh viết rất gọn, lại dẫn lời các nhà xưa như Vương Chương và Cát Hồng để giảng.
Trả lời nhanh: Phù Ứng Kinh dạy rằng khi ngày giao khí không trùng ngày phù đầu thì phải "chiết cục" (cắt một nguyên ra) và "bổ cục" (bù lại cho đủ năm ngày sáu mươi giờ), gọi chung là siêu thần tiếp khí. Khí giao vào giờ nào thì đổi cục từ giờ ấy: ngày Giáp Tý giao Đông chí giờ Tỵ thì từ giờ Tỵ mới dùng dương độn thượng cục, các giờ trước vẫn là âm độn Đại tuyết. Dương sứ khởi Hưu môn cung 1, âm sứ khởi Cảnh môn cung 9, hai cửa đối nhau gọi là "trực môn tương xung". Dương thuận, âm nghịch, cả hai qua năm giờ đều gặp nhau ở trung cung; dương ra ở cung 6, âm ra ở cung 4. Khi Trực sử rơi vào cung 5 thì chủ khách khó phân thắng bại, sách gọi là giờ hung và dặn "tránh năm".
Thầy Vũ Giới giảng: "Lịch là chuyện của mặt trời, can chi là chuyện của con số. Người làm Kỳ Môn phải đứng ở chỗ hai cái gặp nhau. Ai chỉ thuộc bảng cục mà không biết siêu thần tiếp khí thì mỗi năm sẽ có mấy chục ngày dựng bàn sai mà không hay. Học phần này là học cách sửa lệch, giống như người thợ mộc biết bào chỗ cong chứ không đổ lỗi cho gỗ."

Siêu thần, tiếp khí, chiết cục, bổ cục – 超神接氣折局補局第九
Mục thứ chín của quyển thượng có tiêu đề dài: "Siêu thần tiếp khí chiết cục bổ cục". Bốn cụm từ này là bốn thao tác khác nhau, nhưng sách chỉ cho một ví dụ rất ngắn rồi kết luận ngay. Kho Sách Quý chép đúng nguyên văn rồi mở từng chữ ra.

超神接氣折局補局第九:假令甲己之日季局,第二十日乙庚遇立春,便使立春下局,只得四日;至十五日甲己,却補足下局,共五日六十時,足其雨水氣。准此,此拆補局超接之氣明矣。
Dịch: Siêu thần, tiếp khí, chiết cục, bổ cục, mục thứ chín. Giả như ngày Giáp hoặc Kỷ là đầu cục quý (hạ nguyên); đến ngày thứ hai mươi là ngày Ất hoặc Canh thì gặp Lập xuân, liền dùng hạ cục của Lập xuân, nhưng chỉ được bốn ngày. Đến ngày thứ mười lăm là ngày Giáp hoặc Kỷ thì bổ thêm cho đủ hạ cục, tổng cộng năm ngày sáu mươi giờ, cho trọn khí rồi mới sang Vũ thuỷ. Cứ theo đó mà làm, thì cái lẽ chiết bổ cục, siêu tiếp khí đã rõ.
Giảng: Đoạn văn ngắn nhưng chứa cả một phương pháp. Ta đọc theo trình tự thời gian.
Thứ nhất, "ngày Giáp Kỷ là cục quý". Ở bài 3, sách đã dạy: phù đầu có chi thuộc tứ quý (Thìn, Tuất, Sửu, Mùi) thì là hạ nguyên. Vậy ví dụ bắt đầu ở một ngày phù đầu hạ nguyên, khi khí cũ (Đại hàn) vẫn đang trực.
Thứ hai, "ngày Ất Canh gặp Lập xuân". Ngày Ất hoặc Canh là ngày liền sau Giáp hoặc Kỷ. Như vậy Lập xuân giao vào ngày thứ hai của đoạn năm ngày hạ nguyên. Sách không chờ đến phù đầu kế tiếp mà "liền dùng hạ cục Lập xuân" ngay từ ngày giao khí. Nhưng ngày phù đầu đã thuộc khí cũ, nên hạ cục của Lập xuân lần này "chỉ được bốn ngày". Đó là chữ chiết (cắt): một nguyên năm ngày bị cắt làm hai, một ngày thuộc khí cũ, bốn ngày thuộc khí mới.
Thứ ba, sau bốn ngày ấy, phù đầu kế tiếp có chi thuộc tứ trọng nên là thượng nguyên (Lập xuân cục 8), rồi phù đầu tứ mạnh là trung nguyên (cục 5). Đến ngày thứ mười lăm của khí, lại gặp phù đầu tứ quý, tức là hạ nguyên. Sách gọi đó là "bổ đủ hạ cục": một ngày hạ nguyên này cộng với bốn ngày bị cắt lúc đầu thành năm ngày, sáu mươi giờ. Đó là chữ bổ (bù). Xong rồi mới giao sang Vũ thuỷ.
Điều đáng chú ý là phép bù ở đây không phá vỡ quy tắc phù đầu. Ngày được bù vốn là ngày phù đầu tứ quý, đúng là hạ nguyên theo phép đã học. Cái hay của cách sắp này là khí Lập xuân vẫn nhận đủ ba nguyên, mỗi nguyên năm ngày, dù ngày giao khí rơi vào giữa một nguyên. Còn con số "ngày thứ hai mươi" trong câu đầu, bản chép không nói đếm từ đâu; Kho Sách Quý giữ nguyên chữ và đánh số ngày trong sơ đồ dưới đây chỉ để minh hoạ.

Siêu thần và tiếp khí khác nhau thế nào – 超神 · 接氣
Phù Ứng Kinh dùng hai chữ "siêu tiếp" trong câu kết nhưng không định nghĩa riêng. Các sách Kỳ Môn đời sau giảng rõ hơn, và có thể tóm lại như sau để người học đọc được đoạn văn trên.
Siêu thần (超神, thần vượt lên trước) là khi ngày phù đầu thượng nguyên đến trước ngày giao khí. Ví dụ ngày Giáp Tý đến ba ngày trước Đông chí; người dùng phép siêu thần bắt đầu dùng cục Đông chí ngay từ ngày Giáp Tý, tức là "vượt" lên trước khí thật mấy ngày. Tiếp khí (接氣, nối khí) là trường hợp ngược lại: Đông chí giao trước, ngày phù đầu Giáp Tý đến sau; mấy ngày ở giữa vẫn nối tiếp cục của khí cũ, đến phù đầu mới chuyển. Khi khoảng vượt tích luỹ quá lớn (các sách thường nói quá chín ngày), người ta phải đặt một khí nhuận, lặp lại ba nguyên của một tiết lớn, để kéo hai vòng về gần nhau. Đó là phép "siêu tiếp trí nhuận" mà phần lớn sách Kỳ Môn đời Minh, Thanh dùng.
Đối chiếu với ví dụ của Phù Ứng Kinh thì thấy sách đời Tống chọn một hướng khác, gần với phép mà ngày nay gọi là "chiết bổ": không chờ phù đầu, không vượt trước, mà đổi khí đúng ngày giao, cắt nguyên ra rồi bù lại cho đủ. Cả hai cách đều có người dùng đến hôm nay, và đây là lý do hai phần mềm Kỳ Môn có khi cho hai cục khác nhau trong cùng một ngày gần tiết khí.

Khí ứng biến cục: đổi cục theo giờ giao khí – 氣應變局第十
Mục thứ mười chỉ có hai câu, nhưng nó đẩy độ chính xác từ ngày xuống đến giờ.

氣應變局第十:且如甲子日巳時交冬至,中氣方得作陽遁天元上局也;其辰時已前,只作陰遁大雪上局。
Dịch: Khí ứng biến cục, mục thứ mười. Như ngày Giáp Tý, giờ Tỵ mới giao Đông chí, thì trung khí vừa tới mới được làm dương độn thiên nguyên thượng cục; từ giờ Thìn trở về trước chỉ làm âm độn Đại tuyết thượng cục.
Giảng: Ví dụ chọn ngày Giáp Tý, tức là ngày phù đầu thượng nguyên lý tưởng. Dù vậy, sách vẫn không cho dùng cục Đông chí cho trọn ngày. Đông chí giao vào giờ Tỵ (khoảng 9 đến 11 giờ sáng), nên năm giờ Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn vẫn thuộc khí Đại tuyết; theo bài ca âm độn ở bài 3, Đại tuyết thượng nguyên là âm độn cục 4. Từ giờ Tỵ trở đi mới là dương độn cục 1. Chữ "thiên nguyên" ở đây đồng nghĩa với thượng nguyên.
Điều này có hệ quả thực hành rất lớn: người chọn giờ cho một việc trong ngày giao khí phải tra lịch thiên văn xem khí giao lúc mấy giờ, chứ không thể chỉ nhìn ngày. Hai giờ liền nhau, Thìn và Tỵ, có thể thuộc hai độn ngược chiều nhau, một bên âm nghịch, một bên dương thuận; bàn cục của hai giờ ấy khác nhau hoàn toàn. Chữ "khí ứng" trong tiêu đề nghĩa là "khí đến thì cục ứng theo", và "biến cục" là đổi cục ngay lúc ấy.

Trực phù, Trực sử khởi ở hai nơi khác nhau – 天乙直符使起宮異所
Sau phần lập cục, sách chuyển sang Trực sử, tức là cửa đi theo Trực phù. Mục này dẫn lời một người tên Vương Chương (王璋), có lẽ là một nhà chú giải Độn Giáp trước đời Tống mà nay không còn sách riêng.

天乙直符使起宮異所:王璋曰:天乙直符使起宮異所,謂直門相衝也。陰陽二遁各有二使。假令冬至後陽使初起一宮,陰使初起九宮;夏至後陰使初起九宮,陽使初起一宮,故曰起異所。直門相衝者,冬至後陽使起休門,陰使起景門;夏至後陰使起景門,陽使起休門,故曰直門相衝。今之用遁,自冬至後一百八十二日六十二分半,歷子午之東部,陽氣用事,唯用陽遁;陰使夏至後一百八十二日六十二分半,歷子午之西部,陰氣用事,唯用陽使陰遁。古經云:冬至后用陰使,夏至后用陽使者,經術不顯,隱伏之事也。是窮天地,侔造化,以通神明之德,以類萬物之情。三光之迴旋,四季之往復,一消一息,或升或降,而運於無形,布於無象,有所不見,以俟後人。
Dịch: Thiên Ất, Trực phù, Trực sử khởi cung ở chỗ khác nhau. Vương Chương nói: "Thiên Ất Trực phù sứ khởi cung khác chỗ" nghĩa là hai cửa trực đối xung nhau. Hai độn âm dương mỗi độn có hai sứ. Giả như sau Đông chí, dương sứ ban đầu khởi ở cung 1, âm sứ ban đầu khởi ở cung 9; sau Hạ chí, âm sứ ban đầu khởi ở cung 9, dương sứ ban đầu khởi ở cung 1; nên gọi là khởi khác chỗ. Gọi là trực môn tương xung vì sau Đông chí dương sứ khởi Hưu môn, âm sứ khởi Cảnh môn; sau Hạ chí âm sứ khởi Cảnh môn, dương sứ khởi Hưu môn. Phép dùng độn ngày nay: từ Đông chí về sau một trăm tám mươi hai ngày sáu mươi hai phân rưỡi, đi qua phần phía đông của trục Tý Ngọ, dương khí làm chủ, chỉ dùng dương độn; [còn] sau Hạ chí một trăm tám mươi hai ngày sáu mươi hai phân rưỡi, đi qua phần phía tây của trục Tý Ngọ, âm khí làm chủ, chỉ dùng âm độn. Kinh xưa nói "sau Đông chí dùng âm sứ, sau Hạ chí dùng dương sứ", đó là chỗ thuật số không bày ra, là việc ẩn kín. Đó là cùng tột trời đất, sánh với tạo hoá, để thông cái đức của thần minh, để xếp loại tình trạng của muôn vật. Ba vầng sáng xoay vần, bốn mùa qua lại, một tiêu một trưởng, khi lên khi xuống, vận hành ở chỗ không hình, bày ra ở chỗ không tượng; có chỗ chưa thấy được, để chờ người sau.
Giảng: Đoạn này có ba lớp nghĩa.
Lớp thứ nhất là con số. Một năm khoảng 365 ngày và một phần tư; chia đôi thì được 182 ngày và 62,5 phần trăm của một ngày, tức "một trăm tám mươi hai ngày sáu mươi hai phân rưỡi" (phân ở đây là một phần trăm ngày). Nửa năm từ Đông chí đi qua Xuân phân đến Hạ chí là nửa phía đông của vòng trời, nơi chi Mão đứng giữa; nửa năm từ Hạ chí đi qua Thu phân về Đông chí là nửa phía tây, nơi chi Dậu đứng giữa. Người làm lịch đời Tống đo được con số này rất chính xác, và Vương Chương dùng nó để định ranh giới hai độn.
Lớp thứ hai là hai cửa đối nhau. Hưu môn ở cung Khảm (1), chính bắc; Cảnh môn ở cung Ly (9), chính nam. Hai cung đối nhau qua trung cung và cộng lại thành 10, giống như các cặp cục số dương âm ở bài 3. Dương sứ luôn bắt đầu từ Hưu môn, âm sứ luôn bắt đầu từ Cảnh môn; hai đầu khởi đối xung nhau nên gọi là "trực môn tương xung".
Lớp thứ ba khó hơn: "mỗi độn có hai sứ". Trong nửa năm dương, cục đang dùng là dương độn, nhưng sách nói âm sứ vẫn tồn tại, khởi từ cung 9; trong nửa năm âm cũng thế với dương sứ. Câu "kinh xưa nói sau Đông chí dùng âm sứ" là phần "ẩn phục", không lộ ra trong phép tính thường ngày. Bản chép đoạn này có vẻ bị đảo chữ ("唯用陽遁陰使", "唯用陽使陰遁"), nên Kho Sách Quý dịch theo nghĩa chung của cả đoạn: nửa đông dùng dương độn, nửa tây dùng âm độn, còn sứ kia ẩn đi. Ta sẽ thấy ý "hai sứ" này được dùng ngay ở hai mục sau, khi sách so đường đi của dương sứ và âm sứ trong cùng một lúc.
Câu cuối của Vương Chương là một lời khiêm tốn hiếm thấy trong sách thuật số: "có chỗ chưa thấy được, để chờ người sau". Ông thừa nhận phép âm dương hai sứ có phần chưa giảng hết.

Một thuận một nghịch, ứng theo tiết mà đổi – 一順一逆應節變
Mục kế tiếp dẫn lời Cát Hồng (葛洪, 283–343), tác giả Bão Phác Tử, người được truyền thống Đạo giáo coi là một trong các bậc thầy Độn Giáp. Việc gán lời cho Cát Hồng là theo truyền thống của sách; Kho Sách Quý giữ đúng như bản chép.

一順一逆應節變:葛洪曰:冬至氣應,陽使順行,陰使逆行;夏至後氣應,陰使順行,陽使逆行。應節變者,今用筭法,合求冬至、夏至加時氣應以明之;二十四氣各求加時,用遁甲超神接氣法。精要之微,但使吉凶有憑,用之無悞也。
Dịch: Một thuận một nghịch, ứng theo tiết mà đổi. Cát Hồng nói: khí Đông chí đến thì dương sứ đi thuận, âm sứ đi nghịch; sau Hạ chí khí đến thì âm sứ đi thuận, dương sứ đi nghịch. Gọi là "ứng theo tiết mà đổi" vì nay dùng phép tính, phải cầu cho được giờ giao của Đông chí, Hạ chí để biết khí ứng lúc nào; hai mươi bốn khí đều phải cầu giờ giao, rồi dùng phép siêu thần tiếp khí của Độn Giáp. Chỗ tinh yếu vi diệu là làm sao cho cát hung có căn cứ, dùng thì không sai.
Giảng: Đọc lướt thì câu "sau Hạ chí âm sứ đi thuận" có vẻ trái với điều đã học (âm độn đi nghịch). Thật ra chữ "thuận" ở đây không nói về chiều số cung tăng hay giảm, mà nói về việc sứ ấy có "thuận theo khí của mùa" hay không. Sau Hạ chí âm khí làm chủ, nên âm sứ là sứ thuận mùa, được dùng; dương sứ là sứ trái mùa, ẩn đi. Ghép với mục trước thì thấy rõ: mỗi nửa năm có hai sứ, một thuận mùa một nghịch mùa, và người dùng độn chỉ dùng sứ thuận mùa.
Nửa sau của đoạn là lời dặn thực hành, nối thẳng với mục thứ mười: phải tính được giờ giao của cả hai mươi bốn khí, không riêng Đông chí, Hạ chí, rồi mới áp dụng siêu thần tiếp khí. Câu cuối "cốt cho cát hung có căn cứ" nói lên tinh thần của cả bộ sách: Phù Ứng Kinh là sách của Tư thiên đài, cơ quan thiên văn của triều đình, nên đặt độ chính xác của lịch lên trước hết.
Bức tranh của Vương Mông vẽ Cát Hồng dời nhà vào núi La Phù, nơi tương truyền ông luyện đan và soạn sách. Việc người đời Tống dẫn lời ông trong một cuốn sách thiên văn của triều đình cho thấy Độn Giáp khi ấy vừa là thuật của nhà nước, vừa mang dấu vết Đạo gia.
Hai độn, Trực sử hợp nhau ở trung cung – 二遁直符合乎中宮
Đến đây sách cho một phép thử rất cụ thể: lấy giờ đầu của thượng nguyên rồi cho dương sứ và âm sứ cùng đi năm giờ.
二遁直符合乎中宮:洪曰:合於中宮者,謂陽遁陽使冬至上元甲己日夜半生甲子,初起一宮,歷五時至戊辰在五宮;陰時使初起九宮逆行,歷五時戊辰亦在五宮。陰遁陰使夏至上元甲己日生甲子,初起九宮,歷五時至戊辰在二宮;陽使初起一宮順行,歷五時至戊辰亦在五宮,故曰合於中宮也。
Dịch: Hai độn, Trực phù hợp ở trung cung. Cát Hồng nói: "hợp ở trung cung" là nói dương độn, dương sứ, ngày Giáp hoặc Kỷ thượng nguyên Đông chí, nửa đêm sinh giờ Giáp Tý, ban đầu khởi ở cung 1, trải năm giờ đến Mậu Thìn thì ở cung 5; âm sứ ban đầu khởi ở cung 9 đi nghịch, trải năm giờ đến Mậu Thìn cũng ở cung 5. Âm độn, âm sứ, ngày Giáp hoặc Kỷ thượng nguyên Hạ chí sinh giờ Giáp Tý, ban đầu khởi ở cung 9, trải năm giờ đến Mậu Thìn thì ở cung [5]; dương sứ ban đầu khởi ở cung 1 đi thuận, trải năm giờ đến Mậu Thìn cũng ở cung 5. Nên gọi là hợp ở trung cung.
Giảng: Ngày Giáp hoặc Kỷ thì giờ Tý luôn là giờ Giáp Tý (phép "Giáp Kỷ còn gia Giáp"), nên giờ đầu của thượng nguyên nào cũng là Giáp Tý. Từ đó đếm năm giờ: Giáp Tý, Ất Sửu, Bính Dần, Đinh Mão, Mậu Thìn. Dương sứ đi 1, 2, 3, 4, 5; âm sứ đi 9, 8, 7, 6, 5. Giờ thứ năm, Mậu Thìn, cả hai đều đứng ở trung cung.
Bản chép ghi âm độn "đến Mậu Thìn ở cung 2" (在二宮). Đếm nghịch từ 9 qua năm giờ thì phải là cung 5, và câu kết "nên gọi là hợp ở trung cung" cũng chỉ đúng khi cả hai cùng ở 5. Kho Sách Quý hiệu đính chữ "二" thành "五" trong lời dịch, giữ nguyên trong nguyên văn. Chữ "陰時使" ở câu đầu cũng nên đọc là "陰使".
Ý nghĩa của mục này là một phép kiểm tra: dù cục đang dùng là dương hay âm, hai sứ xuất phát từ hai cửa đối xung nhau (Hưu, Cảnh) đều gặp nhau ở trung cung sau đúng năm giờ, tức là đúng nửa đầu của một vòng chín. Trung cung là chỗ hai đường đi giao nhau.

Vượt qua Ngũ thổ, ra ở sáu và bốn – 二遁出於六四
Mục kế tiếp nối ngay câu chuyện trung cung: sau khi gặp nhau ở cung 5, hai sứ đi đâu?
二遁出於六四:洪曰:踰出於五土,歸於九一者,謂陽遁陽使起於一而終於九,陰遁陰使起於九而終於一,歸於九,故曰踰於五土,歸於九一也。
Dịch: Hai độn ra ở sáu và bốn. Cát Hồng nói: "vượt ra khỏi Ngũ thổ, trở về Cửu và Nhất" là nói dương độn, dương sứ khởi ở 1 mà chung ở 9; âm độn, âm sứ khởi ở 9 mà chung ở 1; [mỗi bên] trở về chỗ của mình, nên gọi là vượt qua Ngũ thổ, về Cửu, Nhất.
Giảng: Cung 5 thuộc Thổ, ở giữa, nên gọi là "Ngũ thổ". Dương sứ qua cung 5 thì bước tiếp theo là cung 6 (Càn), rồi 7, 8, 9; âm sứ qua cung 5 thì bước tiếp theo là cung 4 (Tốn), rồi 3, 2, 1. Vì vậy tiêu đề nói "ra ở sáu, bốn": 6 và 4 là hai cửa ra khỏi trung cung của hai độn. Điểm cuối của dương là 9, nơi âm sứ khởi; điểm cuối của âm là 1, nơi dương sứ khởi. Mỗi sứ đi trọn chín cung thì đến đúng chỗ khởi của sứ kia, như hai người đi ngược chiều trên cùng một con đường, gặp nhau ở giữa rồi đổi chỗ cho nhau.
Cách nhìn này giúp người học nhớ thứ tự Lạc Thư một cách sống động: 1 đến 9 không phải dãy số khô, mà là một con đường đi qua tám phương và tâm, có cửa vào, chỗ gặp và cửa ra.

Hai độn âm dương và phép tránh năm – 二遁陰陽
Mục cuối của phần này dẫn một nguồn mở đầu bằng "易謂曰". Bản chép không cho biết đây là lời trích từ một sách Dịch hay tên một nhà chú giải; Kho Sách Quý giữ nguyên.
二遁陰陽:易謂曰:陰陽二遁,謂冬至已後自一至五為陽遁,從五至九為陰遁;夏至已後自九至五為陽遁,從五至一為陰遁。以五宮為陰陽共遁:冬至後五宮半南為陽遁,半北為陰遁;夏至後五宮半北為陽遁,半南為陰遁。凡直使在五宮之時,主客勝負難分,是謂凶時,故曰避五也。
Dịch: Hai độn âm dương. Sách nói: hai độn âm dương là sau Đông chí, từ 1 đến 5 là dương độn, từ 5 đến 9 là âm độn; sau Hạ chí, từ 9 đến 5 là dương độn, từ 5 đến 1 là âm độn. Lấy cung 5 làm chỗ âm dương cùng độn: sau Đông chí, nửa nam của cung 5 là dương độn, nửa bắc là âm độn; sau Hạ chí, nửa bắc của cung 5 là dương độn, nửa nam là âm độn. Phàm khi Trực sử ở cung 5, chủ và khách khó phân thắng bại, gọi là giờ hung, nên nói "tránh năm".
Giảng: Mục này nhìn đường đi của Trực sử theo một cách khác: không còn là "dương độn" và "âm độn" của cả nửa năm, mà là dương và âm ngay trong một vòng chín cung. Sau Đông chí, nửa đường đầu (1 đến 5) là phần dương, nửa đường sau (5 đến 9) là phần âm. Sau Hạ chí thì đảo lại: nửa đầu từ 9 về 5 được coi là dương, nửa sau từ 5 về 1 là âm. Trung cung đứng ở ranh giới nên bị chia đôi, một nửa thuộc bên này, một nửa thuộc bên kia.
Từ đó sinh ra quy tắc thực hành: giờ nào Trực sử rơi vào cung 5 thì âm dương lẫn lộn, trong việc binh "chủ khách khó phân thắng bại", tức là không biết bên đánh trước hay bên giữ thành có lợi. Sách xếp đó vào giờ hung và dặn "tránh năm". Nhớ lại mục "hợp ở trung cung": giờ Mậu Thìn của thượng nguyên chính là giờ mà cả hai sứ cùng ở cung 5, nên đó là một giờ cần tránh khi chọn giờ hành sự trong những ngày ấy.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Bảy mục trong bài này thoạt nhìn chỉ là kỹ thuật lịch pháp, nhưng chúng nói đến một điều mà Phong Thuỷ Liên Hoa luôn nhấn mạnh: thời điểm chuyển khí là thời điểm nhạy cảm nhất. Trong phép chọn ngày giờ cho động thổ, nhập trạch, an táng, Liên Hoa tránh đặt việc lớn vào đúng ngày giao khí nếu không xác định được giờ giao, vì chỉ lệch một giờ là bàn cục đổi hẳn chiều. Nếu buộc phải làm trong ngày ấy, thì chọn giờ cách xa giờ giao, ở hẳn về một phía của khí.
Điều thứ hai là trung cung. Sách dặn "tránh năm" vì ở đó âm dương cùng độn, chủ khách khó phân. Trong nhà ở, tâm nhà cũng là chỗ mọi hướng giao nhau. Liên Hoa giữ tâm nhà thoáng, yên, không đặt bếp, không đặt nhà vệ sinh, không để cầu thang đâm thẳng xuống; giống như sân trong của nhà cổ Trung Hoa để trống cho khí tụ. Đó là cách "tránh năm" trong không gian: không để chỗ giao hội trở thành chỗ hỗn loạn.

Điều thứ ba là hai cửa đối xung. Hưu môn ở bắc, Cảnh môn ở nam, một bên nghỉ ngơi, một bên sáng rõ. Nhà có cửa trước, cửa sau thẳng hàng xuyên qua tâm là hình ảnh "trực môn tương xung" trong không gian; Liên Hoa thường khuyên đặt bình phong hoặc lệch một trong hai cửa để khí không xuyên thẳng, cũng như trong Kỳ Môn hai sứ đối xung chỉ dùng một, sứ kia ẩn đi.
Cuối cùng là bài học về sai số. Phù Ứng Kinh không giả vờ rằng lịch và can chi khớp nhau; sách thừa nhận lệch, rồi đưa ra cách cắt, cách bù, cách đổi theo giờ. Vương Chương còn nói thẳng "có chỗ chưa thấy được, để chờ người sau". Người làm phong thuỷ ngày nay cũng nên có thái độ ấy: biết rõ giới hạn của phép mình dùng, ghi rõ phép nào (siêu tiếp hay chiết bổ) khi lập cục cho thân chủ, và không khẳng định chắc chắn những gì sách xưa còn để ngỏ.
Tóm lại – 總結: Khi ngày giao khí không trùng ngày phù đầu, Phù Ứng Kinh đổi khí ngay ngày giao, cắt nguyên đang dở (chiết cục) rồi bù cho đủ năm ngày sáu mươi giờ ở phù đầu tứ quý cuối khí (bổ cục). Khí giao vào giờ nào thì đổi cục từ giờ ấy. Dương sứ khởi Hưu môn cung 1, âm sứ khởi Cảnh môn cung 9, đối xung qua trung cung; mỗi nửa năm 182 ngày 62 phân rưỡi chỉ dùng sứ thuận mùa. Qua năm giờ, hai sứ hợp ở cung 5 (bản chép lầm thành cung 2), rồi dương ra ở 6, âm ra ở 4, mỗi bên chung ở chỗ khởi của bên kia. Trực sử ở cung 5 là giờ hung, chủ khách khó phân, nên tránh.
Nguồn: Cảnh Hựu Độn Giáp Phù Ứng Kinh (景祐遁甲符應經), bản chép trong Uyển Ủy Biệt Tàng, quyển thượng: các mục Siêu thần tiếp khí chiết cục bổ cục đệ cửu, Khí ứng biến cục đệ thập, Thiên Ất trực phù sứ khởi cung dị sở, Nhất thuận nhất nghịch ứng tiết biến, Nhị độn trực phù hợp hồ trung cung, Nhị độn xuất ư lục tứ, Nhị độn âm dương (tương ứng các mục 9–15 của mục lục). Hiệu đính: mục "hợp ở trung cung" bản chép "至戊辰在二宮", đọc là "在五宮"; "陰時使" đọc là "陰使"; tiêu đề mục chín bản chép dùng "折局", thân bài dùng "拆補局", hai chữ thông dụng. Phần định nghĩa siêu thần, tiếp khí, ngưỡng chín ngày và đặt nhuận là giảng thêm theo phép Kỳ Môn chung.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Trạch Cát Liên Hoa: chọn ngày giờ theo tiết khí và can chi, xem ngày giao khí và giờ giao để tránh dựng cục nhầm độn.
- Độn Pháp Liên Hoa: app lập quẻ Mai Hoa và Liên Hoa Độn Pháp, tập nhìn thời và phương trước khi dựng bàn Kỳ Môn đầy đủ.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến, xem trục Tý Ngọ, tám cung và hai mươi bốn sơn để đặt Hưu môn, Cảnh môn vào đúng phương.
Bài liên quan – 相關文章
- Độn Giáp Phù Ứng Kinh (3): Bố cục dương độn, âm độn và ba cục thượng, trung, hạ
- Độn Giáp Phù Ứng Kinh (2): Cửu tinh giữ cung, Bát môn và tám tiết khởi từ quẻ chủ
- Độn Giáp Phù Ứng Kinh (1): Bài tựa vua Tống Nhân Tông, Độn Giáp tổng tự và phép dựng thức
- Kỳ Môn Độn Giáp là gì? Bàn cục, Tam Kỳ, Bát Môn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Siêu thần tiếp khí, chiết bổ cục và đổi cục theo giờ là chỗ phân biệt người dựng bàn đúng với người chỉ bấm phần mềm. Muốn học cách kiểm tra cục cho từng ngày, từng giờ và áp vào chọn ngày động thổ, nhập trạch, mời bạn theo Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Siêu thần tiếp khí là gì? – 超神接氣
Siêu thần là khi ngày phù đầu thượng nguyên đến trước ngày giao khí, nên cục của khí mới được dùng sớm; tiếp khí là khi khí giao trước, phù đầu đến sau, nên mấy ngày giữa vẫn nối cục của khí cũ. Lệch quá nhiều thì phải đặt nhuận.
Chiết cục, bổ cục trong Phù Ứng Kinh nghĩa là gì? – 拆局補局
Chiết cục là cắt một nguyên năm ngày khi khí giao giữa chừng (ví dụ hạ cục Lập xuân chỉ được bốn ngày); bổ cục là bù thêm ở ngày phù đầu hạ nguyên cuối khí cho đủ năm ngày sáu mươi giờ rồi mới sang khí sau.
Ngày giao khí thì dùng cục nào? – 交氣之日
Theo mục Khí ứng biến cục, đổi cục theo giờ giao: ngày Giáp Tý giao Đông chí giờ Tỵ thì từ Tý đến Thìn dùng âm độn Đại tuyết thượng cục 4, từ Tỵ dùng dương độn Đông chí thượng cục 1.
Trực môn tương xung là gì? – 直門相衝
Dương sứ khởi Hưu môn ở cung 1, âm sứ khởi Cảnh môn ở cung 9; hai cửa khởi đầu đối nhau qua trung cung nên gọi là trực môn tương xung.
Vì sao Kỳ Môn dặn "tránh năm"? – 避五
Khi Trực sử ở cung 5, âm độn và dương độn cùng chia trung cung, chủ khách khó phân thắng bại, nên sách coi đó là giờ hung và dặn tránh dùng.









