💻 Phần mềm phong thuỷ · Phong Thuỷ Liên HoaPhần mềm phong thuỷ Vũ Giới Hợp LuậnLa kinh số · Bảng luận · Tính năng · Kho kiến thức — dùng ngay trên trình duyệt💻 Mở phần mềm Hợp Luận

Độn Giáp Diễn Nghĩa (6) 超神接氣置閏訣: siêu thần, tiếp khí, đặt nhuận và những chỗ dễ lầm khi lập cục

Thầy Vũ Giới — Phong Thuỷ Liên Hoa

Minh hoạ Độn Giáp Diễn Nghĩa (6) 超神接氣置閏訣: siêu thần, tiếp khí, đặt nhuận và những chỗ dễ lầm khi lập cục

Độn Giáp Diễn Nghĩa
遁甲演義 (卷一 · 超神接氣置閏訣 · 超接引例 · 又引證 · 遁甲錯誤須檢點)
Tác giả: Trình Đạo Sinh 程道生 (tự Khả Sinh 可生, người Hải Ninh 海寧, cuối đời Minh)
Bản gốc: Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ thất, Thuật số loại sáu, mục Âm dương ngũ hành (欽定四庫全書 子部七 術數類六 陰陽五行之屬), hiệu thượng tháng 10 năm Càn Long 46 (1781).

Bài thứ sáu của Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) dịch phần cuối quyển một, gồm bốn mục liền nhau: Siêu thần tiếp khí trí nhuận quyết (超神接氣置閏訣), Siêu tiếp dẫn lệ (超接引例), Hựu dẫn chứng (又引證) và Độn Giáp thác ngộ tu kiểm điểm (遁甲錯誤須檢點). Đây là phần kỹ thuật nhất của quyển: trả lời câu hỏi "hôm nay dùng cục mấy". Mọi điều đã học ở bài 3, 4, 5 (sao, cửa, kỳ, nghi, các cách) đều đứng trên một cục số. Lấy sai cục thì cả bàn sai, đọc cách đẹp đến đâu cũng vô ích. Sách nói thẳng: bốn chữ "siêu thần tiếp khí" là then khoá của Độn Giáp.

Trả lời nhanh: Mỗi tiết khí dài chừng 15 ngày 2 giờ, mà một tiết trong Kỳ Môn chỉ có ba cục, mỗi cục 5 ngày (60 giờ), bắt đầu từ ngày phù đầu (ngày Giáp hoặc Kỷ). Vì hai vòng này không khớp, ngày phù đầu có khi đến trước ngày giao tiết, có khi đến sau. Phù đầu đến trước thì dùng trước cục của tiết sắp tới, gọi là siêu thần. Tiết đến trước thì dùng nốt cục cũ, đợi phù đầu mới vào tiết mới, gọi là tiếp khí. Cùng đến một ngày gọi là chính thụ. Phần lệch mỗi tháng khoảng 5 giờ 2 khắc dồn dần lại; khi siêu đến 9, 10 hay 11 ngày thì phải đặt nhuận: lặp lại ba cục của tiết ấy thêm 15 ngày, và chỉ đặt ở tiết Mang Chủng hoặc Đại Tuyết. Sách còn chép phép tàn cục, bổ cục (thường gọi là chiết bổ), và dặn khi xem cục phải kiểm cả các cung khác cùng bản mệnh, hành niên của người dùng.

Thầy Vũ Giới giảng: "Học Kỳ Môn mà bỏ qua phần lập cục thì như đo nhà mà không biết la kinh đặt lệch mấy độ. Mọi con số phía sau đều lệch theo. Phần này khô, nhưng phải học cho chắc."

Khí cụ thiên văn ở Đài thiên văn cổ Bắc Kinh
Khí cụ thiên văn trên Đài thiên văn cổ Bắc Kinh: tiết khí là chuyện của mặt trời, phù đầu là chuyện của vòng can chi; siêu thần, tiếp khí là phép cho hai vòng ấy khớp nhau. Ảnh: G41rn8, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Siêu thần tiếp khí trí nhuận quyết – 超神接氣置閏訣

Trước khi đọc nguyên văn, cần nhắc lại hai khái niệm. Tiết khí là hai mươi bốn mốc của mặt trời trong năm: Đông Chí, Tiểu Hàn, Đại Hàn, Lập Xuân… Mỗi tiết dài trung bình 15,2 ngày. Phù đầu là ngày đứng đầu một cục: các ngày Giáp, Kỷ. Mỗi tiết có ba cục thượng, trung, hạ, mỗi cục năm ngày, nên ba cục là 15 ngày tròn. Vòng 15 ngày của cục và vòng 15,2 ngày của tiết khí cứ trượt lên nhau, và mục này dạy cách xử lý chỗ trượt ấy.

Một đoạn tranh Thanh Minh thượng hà đồ của Trương Trạch Đoan
Một đoạn tranh Thanh Minh thượng hà đồ (清明上河圖) của Trương Trạch Đoan đời Bắc Tống: đời sống theo tiết khí, như ví dụ "giao tiết Thanh Minh" trong sách. Nguồn: Wikimedia Commons, tranh công cộng.

Đoạn 1: siêu là gì, tiếp là gì – 超接之義

歌曰:接氣超神為準的。超者,超過也;神者,日辰也;接者,承接也;氣者,諸節也。節未至而日辰符頭先到,則以符頭為主,而超用未來之節氣,此之謂超。又有節已至而日辰符頭未到,則以後日辰符頭為主,而待日辰至方承接之。蓋其氣未來而奇星常用於前,此之謂折補前局,週完方接所到之節,為接氣也。

Dịch: Ca rằng: lấy tiếp khí, siêu thần làm chuẩn đích. Siêu là vượt qua; thần là ngày giờ (nhật thần); tiếp là đón nối; khí là các tiết. Tiết chưa đến mà ngày phù đầu đã đến trước, thì lấy phù đầu làm chủ mà vượt lên dùng tiết khí chưa tới; đó gọi là siêu. Lại có khi tiết đã đến mà ngày phù đầu chưa đến, thì lấy ngày phù đầu phía sau làm chủ, đợi ngày ấy đến mới đón nối vào. Vì khí (cục mới) chưa đến mà kỳ tinh vẫn dùng như trước, đó gọi là chiết bổ (bẻ ra bù vào) cục trước, chạy cho tròn rồi mới nối vào tiết đã đến; đó là tiếp khí.

Giảng: Định nghĩa rất gọn. "Thần" ở đây không phải thần linh mà là nhật thần, tức ngày can chi. "Siêu thần" nghĩa là ngày phù đầu vượt lên trước tiết khí. Khi đó, dù lịch còn đang ở tiết cũ, Kỳ Môn đã dùng thượng cục của tiết mới, vì cục phải bắt đầu đúng ngày phù đầu. "Tiếp khí" là ngược lại: tiết mới đã giao mà phù đầu chưa đến, thì vẫn dùng cục của tiết cũ cho tròn, đợi phù đầu đến mới bước vào thượng cục của tiết mới.

Điểm cốt lõi là: thượng cục luôn bắt đầu ở ngày phù đầu thượng nguyên, không bao giờ bắt đầu giữa chừng. Ba trường hợp được vẽ dưới đây. Trong cả ba, ngày giao tiết là vạch đỏ; chỗ khác nhau là thượng cục của tiết mới đứng trước, đứng sau hay trùng vạch ấy.

Sơ đồ ba trường hợp siêu thần, tiếp khí và chính thụ trong Kỳ Môn: phù đầu đến trước hay sau ngày giao tiết khí
Siêu thần: phù đầu đến trước tiết khí, dùng trước cục của tiết sắp tới. Tiếp khí: tiết khí đến trước, đợi phù đầu mới vào thượng cục. Chính thụ: tiết khí và phù đầu cùng ngày. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

Đoạn 2: ví dụ năm Bính Ngọ, siêu Lập Hạ và nhuận Đại Tuyết – 丙午年例

假如丙午年四月十三日壬申交立夏節,然四月初五日是甲子,已在立夏前九日矣,則合超越,先於甲子下用立夏上局奇,己巳後用中局。此乃先得奇後得節,凡作用取效甚速。

又如十一月初二日庚寅大雪節,自前己卯至庚寅已超十二日矣,是過旬也,餘無再超之理,至此合用閏。閏者何也?自甲午至戊申計十五日,重復大雪節前局奇。十六日甲辰交冬至節,方用冬至下局,是謂之接也。自此以後用接閏之法。

Dịch: Ví như năm Bính Ngọ, ngày 13 tháng 4 là Nhâm Thân giao tiết Lập Hạ; nhưng mồng 5 tháng 4 là Giáp Tý, đã ở trước Lập Hạ chín ngày, thì phải siêu vượt: trước hết từ Giáp Tý dùng kỳ thượng cục Lập Hạ, từ Kỷ Tỵ về sau dùng trung cục. Đó là được kỳ trước, được tiết sau; phàm làm việc thì công hiệu rất nhanh.

Lại như ngày mồng 2 tháng 11 là Canh Dần, tiết Đại Tuyết; từ Kỷ Mão trước đó đến Canh Dần đã siêu mười hai ngày, thế là quá một tuần, không còn lẽ siêu thêm nữa; đến đây phải dùng nhuận. Nhuận là gì? Từ Giáp Ngọ đến Mậu Thân tính mười lăm ngày, lặp lại kỳ của cục Đại Tuyết trước. Ngày 16 Giáp Thìn giao tiết Đông Chí, mới dùng cục Đông Chí; đó gọi là tiếp. Từ đó về sau dùng phép tiếp nhuận.

Giảng: Ví dụ đầu là siêu thần thông thường. Giáp Tý là phù đầu thượng nguyên, đến trước Lập Hạ tám ngày (sách đếm cả hai đầu nên nói chín ngày). Từ Giáp Tý đã dùng thượng cục Lập Hạ. Câu "được kỳ trước, được tiết sau, công hiệu rất nhanh" là cách người xưa đánh giá: siêu thần là lúc cục "đi trước" thời tiết, dùng thì ứng nhanh.

Ví dụ sau quan trọng hơn vì cho thấy vì sao phải nhuận. Mỗi tiết khí dài hơn ba cục khoảng hai giờ âm lịch, nên mỗi lần qua một tiết, phù đầu lại đến sớm hơn một chút. Đến tiết Đại Tuyết năm ấy, phù đầu Kỷ Mão đã đến trước ngày giao tiết mười hai ngày. Nếu cứ siêu mãi thì sẽ có lúc thượng cục của tiết sau bắt đầu trước cả tiết trước, cục và tiết tách hẳn nhau. Vì vậy người xưa chèn thêm 15 ngày, lặp lại ba cục Đại Tuyết, từ Giáp Ngọ đến Mậu Thân. Trong lúc nhuận, ngày 16 Giáp Thìn tiết Đông Chí đã giao; hết nhuận, phù đầu Kỷ Dậu mới đến, tức đến sau tiết. Từ đây cục chuyển sang trạng thái tiếp khí. Chữ "hạ cục" trong câu "phương dụng Đông Chí hạ cục" ở bản Tứ Khố khó hiểu, vì theo đúng phép thì sau nhuận là Đông Chí thượng cục ở ngày Kỷ Dậu; có thể là chép nhầm, sơ đồ dưới vẽ theo phép đã nêu.

Sơ đồ đặt nhuận Đại Tuyết năm Bính Ngọ theo Độn Giáp Diễn Nghĩa: ba cục siêu, mười lăm ngày nhuận, rồi tiếp khí Đông Chí
Đại Tuyết giao ngày 2 tháng 11 Canh Dần, phù đầu Kỷ Mão đã đến trước 12 ngày; siêu quá một tuần nên lặp lại ba cục Đại Tuyết 15 ngày từ Giáp Ngọ đến Mậu Thân làm nhuận kỳ, rồi từ Kỷ Dậu vào Đông Chí theo phép tiếp khí. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

Đoạn 3: siêu tiếp quyết, nhuận chỉ ở Mang Chủng và Đại Tuyết – 超接訣

又超接訣曰:但逢節氣相交日,四仲符頭恰相宜,一任推排無差忒,便為正局上元期。正局既明無混瀆,漸漸移來換超局,超至旬餘是閏期,三候纔終當接續。閏奇若不居芒種,便是陰終大雪時,十五日完斯已矣,還將超接正同推。超越經旬或九朝,或過十一日無饒,閏奇額在斯三日,更不加前與後稍。

凡閏奇三候一終,即為接氣;接氣積久,乃換正奇;正奇暫移,乃換超局;超局越過九日或十日或十一日,又當置閏,以歸每節氣所餘五時二刻也。置閏定在芒種、大雪之後,設遇小滿、小雪二氣之交,雖超九日十日,不可置閏。蓋奇以冬夏二至陽極陰終,置閏者以畢各節氣積餘之氣也。

Dịch: Lại có siêu tiếp quyết rằng: hễ gặp ngày giao tiết khí mà phù đầu là tứ trọng (Tý, Ngọ, Mão, Dậu) thì vừa khớp, mặc sức suy xếp không sai, đó là kỳ thượng nguyên của chính cục. Chính cục đã rõ thì không lẫn lộn; dần dần dời đi thành siêu cục. Siêu đến hơn một tuần là kỳ đặt nhuận; ba hậu (15 ngày) vừa hết thì phải tiếp nối. Nhuận kỳ nếu không ở Mang Chủng thì là lúc âm chung ở Đại Tuyết; mười lăm ngày xong là thôi, lại đem siêu, tiếp, chính mà suy như cũ. Siêu vượt qua một tuần, hoặc chín ngày, hoặc quá mười một ngày cũng không dôi; định mức nhuận kỳ ở ba khoảng ngày ấy, không thêm bớt trước sau.

Phàm nhuận kỳ ba hậu vừa hết là thành tiếp khí; tiếp khí lâu dần thì đổi thành chính kỳ; chính kỳ tạm dời thì đổi thành siêu cục; siêu cục vượt qua chín, mười, hay mười một ngày thì lại phải đặt nhuận, để thu lại phần mỗi tiết khí dư năm giờ hai khắc. Đặt nhuận nhất định ở sau Mang Chủng, Đại Tuyết; nếu gặp chỗ giao của hai khí Tiểu Mãn, Tiểu Tuyết, thì dù đã siêu chín, mười ngày cũng không được đặt nhuận. Vì kỳ lấy hai chí Đông, Hạ làm chỗ dương cực, âm chung; đặt nhuận là để kết thúc phần khí dư dồn lại của các tiết.

Giảng: Đoạn này cho ta một vòng tuần hoàn rất rõ: chính thụ → siêu → nhuận → tiếp → chính thụ. Sau khi nhuận, cục bị lùi lại 15 ngày nên phù đầu đến sau tiết (tiếp khí). Mỗi tiết phù đầu lại sớm thêm một chút, nên tiếp ngắn dần, đến lúc trùng ngày (chính thụ), rồi vượt lên (siêu), siêu dài dần, đến chín, mười, mười một ngày thì lại nhuận.

Con số "năm giờ hai khắc" là phần dư của một tháng hai tiết: hai tiết dài khoảng 30 ngày 5 giờ 2 khắc, trong khi sáu cục chỉ có 30 ngày tròn. Một giờ âm lịch bằng hai tiếng đồng hồ, nên phần dư này khoảng mười tiếng rưỡi mỗi tháng, hơn năm ngày mỗi năm. Muốn thu hết 15 ngày dư thì chừng hai năm rưỡi đến ba năm phải nhuận một lần; các ví dụ Vạn Lịch ở dưới cho thấy đúng nhịp ấy.

Vì sao chỉ nhuận ở Mang Chủng và Đại Tuyết? Vì đó là hai tiết đứng ngay trước Hạ Chí và Đông Chí, hai mốc đổi chiều âm độn, dương độn. Nhuận ở đây thì phần dư được "dọn sạch" trước khi bước sang nửa năm mới; không nhuận ở Tiểu Mãn, Tiểu Tuyết dù đã siêu đủ ngày. Hai ảnh dưới đặt cạnh nhau hai tiết được nhuận: mùa cấy và mùa tuyết.

Người nông dân cấy lúa
Cấy lúa vào tiết Mang Chủng: một trong hai chỗ được đặt nhuận Kỳ Môn. Ảnh: John Y. Can, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.
Một làng quê phủ tuyết ở Trung Quốc
Làng quê phủ tuyết vào tiết Đại Tuyết: chỗ thứ hai được đặt nhuận Kỳ Môn. Ảnh: Snghrax, Wikimedia Commons, CC0.

Đoạn 4: then khoá của Độn Giáp và cái hại của cục cứng – 超接為關鍵

蓋超神接氣四字,乃遁甲中之關鍵。苟不能明先後曆數,但知超接之說,不知接用拆補之妙,則天道廢弛,人事乖違,而禍福不驗矣。甚至不知超接正閏之法,據見成硬局以擇日時,上局反作下局,顛倒錯亂,無有效驗,遂忽之以為不足信,可痛哉!況拆補之局,永為下之殘局,必待符頭先到日,方為某節某氣上局,豈不是子午卯酉為上局耶?上局永無拆補借用之理。

Dịch: Bốn chữ siêu thần tiếp khí là then khoá trong Độn Giáp. Nếu không rõ được lịch số trước sau, chỉ biết thuyết siêu tiếp mà không biết cái diệu của phép chiết bổ khi tiếp, thì đạo trời bị bỏ bê, việc người trái lệch, mà hoạ phúc không ứng nghiệm. Thậm chí có người không biết phép siêu, tiếp, chính, nhuận, cứ theo cục cứng có sẵn mà chọn ngày giờ, thượng cục lại làm thành hạ cục, đảo lộn sai rối, không có hiệu nghiệm, rồi coi thường mà cho là không đáng tin; thật đáng đau lòng! Huống chi cục chiết bổ thì mãi mãi là tàn cục ở phần hạ; phải đợi ngày phù đầu đến trước mới là thượng cục của tiết nào khí nào; há chẳng phải Tý, Ngọ, Mão, Dậu là thượng cục sao? Thượng cục không bao giờ có lẽ chiết bổ, mượn dùng.

Giảng: Đây là lời cảnh báo mà người học ngày nay vẫn cần nghe. "Cục cứng" là bảng in sẵn: tiết nào thì cục mấy, không xét phù đầu. Người dùng bảng ấy thấy hôm nay đã sang Lập Xuân liền lấy Lập Xuân thượng cục, trong khi theo phép thì có thể còn đang ở hạ cục, hoặc đã siêu sang từ mấy ngày trước. Bàn sai thì nghiệm không ứng, rồi lại đổ cho Kỳ Môn không đáng tin. Câu cuối khẳng định một nguyên tắc đã gặp ở đoạn 1: thượng cục chỉ bắt đầu ở phù đầu tứ trọng, không bao giờ bị cắt đôi; phần bị cắt, bị bù luôn rơi vào hạ cục.

Cuốn lịch Thông Thắng của người Hoa
Cuốn lịch Thông Thắng (通勝): sách nói người không hiểu siêu tiếp mà cứ tra "cục cứng" in sẵn thì thượng cục hoá thành hạ cục, xem không ứng. Ảnh: Charles Chan, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0.

Đoạn 5: nhuận quyết và mười hai phù đầu – 閏訣

閏訣曰:閏奇閏奇有妙訣,神仙不肯分明說。甲己二日號符頭,子午卯酉為上列,寅申巳亥配中元,辰戌丑未下元節。節過符,符過節,閏積原來為準則。節前得符謂之超,節後得符謂之接。有時超過一旬餘,便當置閏真妙絕。要知置閏在何時,端在芒種與大雪。超神接氣若能明,便是天邊雲外客。

Dịch: Nhuận quyết rằng: nhuận kỳ, nhuận kỳ có quyết diệu, thần tiên chẳng chịu nói rõ ràng. Hai ngày Giáp, Kỷ gọi là phù đầu; Tý, Ngọ, Mão, Dậu xếp hàng thượng; Dần, Thân, Tỵ, Hợi phối trung nguyên; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là tiết hạ nguyên. Tiết vượt phù, phù vượt tiết, nhuận dồn lại vốn lấy đó làm chuẩn. Được phù trước tiết gọi là siêu, được phù sau tiết gọi là tiếp. Có khi siêu quá hơn một tuần, thì nên đặt nhuận, thật là diệu tuyệt. Muốn biết đặt nhuận vào lúc nào, cốt ở Mang Chủng và Đại Tuyết. Siêu thần tiếp khí nếu hiểu được, ấy là khách ngoài mây cuối trời.

Giảng: Bài ca này là bản tóm tắt dễ thuộc nhất. Mười hai phù đầu chia ba nguyên theo chi: ngày Giáp hoặc Kỷ mà chi là Tý, Ngọ, Mão, Dậu thì đứng đầu thượng cục; chi là Dần, Thân, Tỵ, Hợi thì đứng đầu trung cục; chi là Thìn, Tuất, Sửu, Mùi thì đứng đầu hạ cục. Cứ năm ngày một phù đầu, nên trong vòng sáu mươi Giáp Tý có mười hai phù đầu, đi theo thứ tự thượng, trung, hạ lặp lại bốn lần. Khi lập cục, việc đầu tiên là tìm phù đầu gần nhất của ngày cần xem và biết nó thuộc nguyên nào; việc thứ hai mới là xét đang siêu, tiếp hay nhuận để biết nó thuộc tiết nào.

Bảng mười hai phù đầu Kỳ Môn chia thượng, trung, hạ nguyên: Giáp Kỷ gặp Tý Ngọ Mão Dậu, Dần Thân Tỵ Hợi, Thìn Tuất Sửu Mùi
Nhuận quyết: ngày Giáp, Kỷ gọi là phù đầu; Tý Ngọ Mão Dậu đứng ở thượng nguyên, Dần Thân Tỵ Hợi ở trung nguyên, Thìn Tuất Sửu Mùi ở hạ nguyên. Mỗi phù đầu quản năm ngày, tức một cục. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

Siêu tiếp dẫn lệ: ba ví dụ và một lần nhuận – 超接引例

Mục này đưa ra các ví dụ có năm tháng cụ thể, giúp kiểm tra cách hiểu ở trên. Các năm được dẫn là năm Thuần Hựu đời Nam Tống (thế kỷ 13).

Quan tinh đài Cáo Thành ở Đăng Phong
Quan tinh đài Cáo Thành (Đăng Phong) dựng năm 1276 đời Nguyên để đo bóng mặt trời, định ngày Đông Chí, Hạ Chí, hai mốc mà phép đặt nhuận Kỳ Môn bám vào. Ảnh: Gary Todd, Wikimedia Commons, CC0.

Siêu, tiếp, chính thụ năm Thuần Hựu – 淳祐例

假如淳祐六年丙午四月十三日壬申立夏,而本月初五日是甲子,即以立夏節用立夏前九日矣,則合前初五日起超,在先借用立夏上局奇,自初十日己巳為立夏中局奇,至十六日甲戌用立夏下局奇。此乃先得奇後交節為超,謂之超神速者也。又如淳祐七年丁未二月二十三日雖交清明,至二十五日是己酉,始用清明上局奇。此乃先交節後得奇為接,謂之接氣遲者也。又如其年六月二十八日己酉立秋,正值節與日辰同到,其日即立秋上局,謂之正授奇。凡換奇皆子時換也。又須知閏奇之法,方能超接得真也。

Dịch: Ví như năm Thuần Hựu thứ sáu, Bính Ngọ, ngày 13 tháng 4 Nhâm Thân là Lập Hạ, mà mồng 5 tháng ấy là Giáp Tý, tức là dùng tiết Lập Hạ trước Lập Hạ chín ngày; vậy từ mồng 5 khởi siêu, mượn dùng trước kỳ thượng cục Lập Hạ; từ mồng 10 Kỷ Tỵ là kỳ trung cục Lập Hạ; đến ngày 16 Giáp Tuất dùng kỳ hạ cục Lập Hạ. Đó là được kỳ trước, giao tiết sau, là siêu, gọi là siêu thần thì nhanh. Lại như năm Thuần Hựu thứ bảy, Đinh Mùi, ngày 23 tháng 2 tuy đã giao Thanh Minh, đến ngày 25 là Kỷ Dậu mới dùng kỳ thượng cục Thanh Minh. Đó là giao tiết trước, được kỳ sau, là tiếp, gọi là tiếp khí thì chậm. Lại như năm ấy ngày 28 tháng 6 Kỷ Dậu là Lập Thu, đúng lúc tiết và nhật thần cùng đến, ngày ấy là ngay thượng cục Lập Thu, gọi là chính thụ kỳ. Phàm đổi kỳ đều đổi ở giờ Tý. Lại phải biết phép nhuận kỳ thì mới siêu, tiếp cho đúng được.

Giảng: Ba ví dụ ứng đúng ba trường hợp của sơ đồ đầu bài. Năm 1246 là siêu: phù đầu Giáp Tý đến trước Lập Hạ. Năm 1247, tháng 2 là tiếp: Thanh Minh giao ngày 23, phải đợi đến Kỷ Dậu ngày 25 mới vào thượng cục; hai ngày ở giữa vẫn dùng cục của tiết trước. Tháng 6 năm ấy là chính thụ: Lập Thu và phù đầu Kỷ Dậu cùng một ngày. Có một chi tiết nhỏ: nếu mồng 5 là Giáp Tý thì Giáp Tuất phải là ngày 15, không phải 16; con số trong bản Tứ Khố có lẽ chép lệch một ngày. Câu "phàm đổi kỳ đều đổi ở giờ Tý" là quy tắc thực hành: cục mới bắt đầu từ giờ Tý của ngày phù đầu, không bắt đầu ở giờ giao tiết.

Đài Chu Công trắc cảnh ở Đăng Phong
Đài Chu Công trắc cảnh ở Đăng Phong, nơi tương truyền đo bóng mặt trời để định tiết khí: ngày giao tiết phải biết chính xác thì mới biết siêu hay tiếp. Ảnh: Halazhang, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.

Đặt nhuận Mang Chủng năm Bính Tuất – 丙戌芒種置閏

積日以成閏月,積時以成閏奇。正超閏接有法,分金定刻難明。局以五日一換,遇一節氣通換六局。凡一月節氣必三十日五時二刻零,以三十日分六局,以餘五時二刻置閏。超神不過十日,遇芒種、大雪超過九日即置閏也。假如丙戌年五月初一日己卯,至初九日己某刻芒種,奇超九日,則當置閏。即用初一日己卯作芒種上超局,初六日甲申作芒種中超局,十一日己丑作芒種下超局,畢於此重用一局作三奇閏法,以十六日甲午作芒種閏奇,此超神置閏之法也。二十四日已交夏至,是為置閏借夏至七日。其五月小盡,至六月初二己酉方作夏至上局,初七日甲寅作夏至中局,十二日己未作夏至下局,以為接氣也。

Dịch: Dồn ngày lại thành tháng nhuận, dồn giờ lại thành nhuận kỳ. Chính, siêu, nhuận, tiếp đều có phép, chia phân định khắc thật khó rõ. Cục cứ năm ngày đổi một lần, gặp một tiết khí thì đổi đủ (ba) cục, (một tháng) sáu cục. Phàm một tháng tiết khí ắt là ba mươi ngày lẻ năm giờ hai khắc; lấy ba mươi ngày chia sáu cục, lấy phần dư năm giờ hai khắc mà đặt nhuận. Siêu thần không quá mười ngày; gặp Mang Chủng, Đại Tuyết mà siêu quá chín ngày thì đặt nhuận. Ví như năm Bính Tuất, mồng 1 tháng 5 là Kỷ Mão, đến mồng 9 khắc nào đó là Mang Chủng, kỳ đã siêu chín ngày, thì phải đặt nhuận. Tức dùng mồng 1 Kỷ Mão làm siêu cục thượng Mang Chủng, mồng 6 Giáp Thân làm siêu cục trung, ngày 11 Kỷ Sửu làm siêu cục hạ; xong thì ở đây dùng lại (ba) cục làm phép nhuận tam kỳ, lấy ngày 16 Giáp Ngọ làm nhuận kỳ Mang Chủng; đó là phép siêu thần đặt nhuận. Ngày 24 đã giao Hạ Chí, ấy là đặt nhuận mượn của Hạ Chí bảy ngày. Tháng 5 năm ấy thiếu, đến mồng 2 tháng 6 Kỷ Dậu mới làm thượng cục Hạ Chí, mồng 7 Giáp Dần làm trung cục, ngày 12 Kỷ Mùi làm hạ cục; đó là tiếp khí.

Giảng: Đây là ví dụ đặt nhuận đầy đủ nhất trong sách, và các con số đều khớp. Từ mồng 1 Kỷ Mão đến mồng 2 tháng 6 Kỷ Dậu (tháng 5 chỉ có 29 ngày) là đúng 30 ngày, tức sáu cục: ba cục siêu và ba cục nhuận. Hạ Chí giao ngày 24 tháng 5, rơi vào giữa cục nhuận; hết nhuận thì phù đầu Kỷ Dậu đến sau tiết bảy, tám ngày, nên từ đây là tiếp khí. Câu "siêu thần không quá mười ngày" là ngưỡng: gặp Mang Chủng hay Đại Tuyết mà đã siêu từ chín ngày trở lên thì phải nhuận, không chờ đến mười ngày.

Sơ đồ đặt nhuận Mang Chủng năm Bính Tuất theo Độn Giáp Diễn Nghĩa: siêu chín ngày, lặp lại Mang Chủng, rồi tiếp khí Hạ Chí
Mồng 1 tháng 5 Kỷ Mão đã dùng Mang Chủng thượng cục, đến mồng 9 mới giao tiết: siêu 9 ngày nên đặt nhuận, từ 16 Giáp Ngọ lặp lại Mang Chủng; Hạ Chí giao ngày 24, đến mồng 2 tháng 6 Kỷ Dậu mới vào Hạ Chí thượng cục. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

Hựu dẫn chứng: tàn cục và bổ cục năm Vạn Lịch – 又引證

Mục thứ ba đưa ví dụ ở đời Minh, gần thời tác giả, và cho thấy cách làm "chiết bổ" mà đoạn 1 đã nhắc đến: khi tiết giao giữa chừng, phần giờ còn lại dùng hạ cục của tiết mới (tàn cục), rồi sau trung cục thì bù lại cho đủ (bổ cục). Đây là cách tính đến từng giờ, chứ không chỉ đến từng ngày.

假如萬曆二十四年丙申正月初九日丑時立春,初九丙子日戊子時還是先年大寒下局。自丑時至亥十一時,初十丁丑日十二時,十一戊寅日十二時,共三十五箇時,俱借立春下局,陽二遁坤二起甲子,此為殘局也。蓋丙子、丁丑、戊寅三日乃甲戌旬五日管下,故為下局耳。十二己卯日符頭纔到,甲子時起至癸未日亥時止,共計五日,方用立春上局,陽遁八宮艮上起甲子。十七甲申日換局,甲子時至戊子日亥時計五日,俱以立春中局,陽五遁中宮起甲子。二十二日己丑日甲子時至辛卯日卯時止,計二十八時,俱補足前立春下局所少之數,此乃補局也。

二十四日辛卯日辰時雨水,至二十六癸巳日亥時,計三十二時,俱借雨水下局,陽三遁震宮起甲子。蓋辛卯、壬辰、癸巳三日乃己丑旬管下,故為下局耳。二十七甲午日符頭方到,自子時起至二月初一戊戌日亥時,計六十時,始作雨水上局,陽九遁離宮起甲子。二月初二己亥日子時起至初六癸卯日亥時,計六十時,雨水中局,陽六遁乾宮起甲子。初七甲辰日十二時,初八乙巳日十二時,初九丙午日巳時上,共三十時,俱補足前雨水下局所少之數。前正月辛卯日辰時起至癸巳日亥時止,共三十二時,尚少二十八時,不滿一局也;今以此三十時補之,計六十二時,乃五日零二時為下局,正是補局之法也。

初九日丙午日午時驚蟄節,自午時起至戊申日亥時止,共計三十時,俱驚蟄下局,陽四巽宮起甲子,此為殘局。蓋丙午、丁未、戊申三日亦是甲辰旬管下,故為下局耳。十二己酉日符頭始到,子時至癸丑日亥時共五日,作驚蟄上局,陽一遁坎宮起甲子。十七甲寅日子時起至戊午日亥時止共五日,作驚蟄中局,陽七遁兌宮起甲子。二十二己未日十二時,二十三庚申日十二時,至二十四辛酉日申時止,共算三十三時,俱補足前驚蟄所少下局之數。前驚蟄三十時曰殘局,今三十三時曰補局,共五日零三時完一局也。寧可多二三時,不可少;六十時所零之時,留在後面作閏。

Dịch: Ví như năm Vạn Lịch thứ 24, Bính Thân, giờ Sửu ngày mồng 9 tháng giêng là Lập Xuân. Ngày mồng 9 Bính Tý, giờ Mậu Tý (giờ Tý) vẫn là hạ cục Đại Hàn của năm trước. Từ giờ Sửu đến giờ Hợi là mười một giờ, ngày mồng 10 Đinh Sửu mười hai giờ, ngày 11 Mậu Dần mười hai giờ, cộng ba mươi lăm giờ, đều mượn hạ cục Lập Xuân, dương độn cục 2, khởi Giáp Tý ở Khôn 2; đó là tàn cục. Vì ba ngày Bính Tý, Đinh Sửu, Mậu Dần thuộc năm ngày do phù đầu Giáp Tuất quản, nên là hạ cục. Ngày 12 Kỷ Mão phù đầu mới đến, từ giờ Giáp Tý đến giờ Hợi ngày Quý Mùi, cộng năm ngày, mới dùng thượng cục Lập Xuân, dương độn cục 8, khởi Giáp Tý ở Cấn. Ngày 17 Giáp Thân đổi cục, từ giờ Giáp Tý đến giờ Hợi ngày Mậu Tý, năm ngày, đều dùng trung cục Lập Xuân, dương độn cục 5, khởi Giáp Tý ở Trung cung. Từ giờ Giáp Tý ngày 22 Kỷ Sửu đến giờ Mão ngày Tân Mão, hai mươi tám giờ, đều bù cho đủ số còn thiếu của hạ cục Lập Xuân trước; đó là bổ cục.

Giờ Thìn ngày 24 Tân Mão là Vũ Thuỷ; đến giờ Hợi ngày 26 Quý Tỵ, ba mươi hai giờ, đều mượn hạ cục Vũ Thuỷ, dương độn cục 3, khởi Giáp Tý ở Chấn. Vì ba ngày Tân Mão, Nhâm Thìn, Quý Tỵ thuộc tuần phù đầu Kỷ Sửu quản, nên là hạ cục. Ngày 27 Giáp Ngọ phù đầu mới đến, từ giờ Tý đến giờ Hợi ngày mồng 1 tháng 2 Mậu Tuất, sáu mươi giờ, mới làm thượng cục Vũ Thuỷ, dương độn cục 9, khởi Giáp Tý ở Ly. Từ giờ Tý ngày mồng 2 tháng 2 Kỷ Hợi đến giờ Hợi ngày mồng 6 Quý Mão, sáu mươi giờ, là trung cục Vũ Thuỷ, dương độn cục 6, khởi Giáp Tý ở Càn. Mười hai giờ ngày mồng 7 Giáp Thìn, mười hai giờ ngày mồng 8 Ất Tỵ, ngày mồng 9 Bính Ngọ đến giờ Tỵ, cộng ba mươi giờ, đều bù đủ số thiếu của hạ cục Vũ Thuỷ trước. Trước đó, từ giờ Thìn ngày Tân Mão tháng giêng đến giờ Hợi ngày Quý Tỵ, cộng ba mươi hai giờ, còn thiếu hai mươi tám giờ, chưa đủ một cục; nay lấy ba mươi giờ này bù vào, cộng sáu mươi hai giờ, tức năm ngày lẻ hai giờ làm hạ cục; đó chính là phép bổ cục.

Giờ Ngọ ngày mồng 9 Bính Ngọ là tiết Kinh Trập; từ giờ Ngọ đến giờ Hợi ngày Mậu Thân, cộng ba mươi giờ, đều là hạ cục Kinh Trập, dương độn cục 4, khởi Giáp Tý ở Tốn; đó là tàn cục. Vì ba ngày Bính Ngọ, Đinh Mùi, Mậu Thân cũng thuộc tuần phù đầu Giáp Thìn quản, nên là hạ cục. Ngày 12 Kỷ Dậu phù đầu mới đến, từ giờ Tý đến giờ Hợi ngày Quý Sửu, năm ngày, làm thượng cục Kinh Trập, dương độn cục 1, khởi Giáp Tý ở Khảm. Từ giờ Tý ngày 17 Giáp Dần đến giờ Hợi ngày Mậu Ngọ, năm ngày, làm trung cục Kinh Trập, dương độn cục 7, khởi Giáp Tý ở Đoài. Mười hai giờ ngày 22 Kỷ Mùi, mười hai giờ ngày 23 Canh Thân, đến giờ Thân ngày 24 Tân Dậu, cộng ba mươi ba giờ, đều bù đủ số thiếu của hạ cục Kinh Trập trước. Ba mươi giờ Kinh Trập trước gọi là tàn cục, nay ba mươi ba giờ gọi là bổ cục, cộng năm ngày lẻ ba giờ thì trọn một cục. Thà dư hai, ba giờ, không được thiếu; số giờ lẻ ngoài sáu mươi giờ thì để lại phía sau làm nhuận.

Giảng: Đây là đoạn dài nhất và chính xác nhất của mục, nên đáng dò từng con số. Các cục số khớp với bảng tiết khí quen thuộc: Lập Xuân dương 8, 5, 2; Vũ Thuỷ dương 9, 6, 3; Kinh Trập dương 1, 7, 4. Cách làm như sau: khi tiết giao giữa một tuần phù đầu hạ nguyên, những giờ còn lại cho đến phù đầu kế tiếp không dùng cục của tiết cũ nữa, mà dùng ngay hạ cục của tiết mới (vì những ngày ấy thuộc phù đầu hạ nguyên). Phần này chưa đủ 60 giờ nên gọi là tàn cục. Sau thượng cục và trung cục, sách dùng tiếp hạ cục cho đến khi tổng số giờ tàn cục và bổ cục đủ, hoặc dư chút ít so với 60 giờ, thì đến giờ giao tiết sau.

Ví dụ: Lập Xuân có 35 giờ tàn cục, 28 giờ bổ cục, cộng 63 giờ. Vũ Thuỷ có 32 và 30, cộng 62 giờ. Kinh Trập có 30 và 33, cộng 63 giờ. Câu "thà dư hai, ba giờ, không được thiếu" là nguyên tắc làm tròn, và phần dư ấy dồn lại, khi đủ thì lại phải đặt nhuận. Cách này khác với ví dụ Bính Tuất ở trên ở chỗ nó cắt cục theo giờ giao tiết, chứ không chỉ theo ngày phù đầu. Sách chép cả hai, và chính đoạn 1, đoạn 4 đã gọi đây là "cái diệu của phép chiết bổ khi tiếp". Ngày nay các phần mềm Kỳ Môn thường theo một trong hai lối: chiết bổ, hoặc trí nhuận. Người học nên biết phần mềm mình đang dùng theo lối nào.

Sơ đồ tàn cục và bổ cục năm Vạn Lịch 24 theo Độn Giáp Diễn Nghĩa: Lập Xuân dương 8, 5, 2; Vũ Thuỷ dương 9, 6, 3
Lập Xuân giao giờ Sửu ngày 9 tháng giêng: 35 giờ đầu dùng Lập Xuân hạ cục (tàn cục), Kỷ Mão vào thượng cục dương 8, Giáp Thân trung cục dương 5, rồi 28 giờ bổ hạ cục. Vũ Thuỷ giao giờ Thìn ngày 24: 32 giờ tàn cục dương 3, Giáp Ngọ thượng cục dương 9, Kỷ Hợi trung cục dương 6, rồi 30 giờ bổ cục. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

假如萬曆二十七年己亥五月十七甲子日子時小暑節,此乃符節兩到,名正授奇,餘倣此。八月初三己卯日乃符頭到,初四庚辰日丑時秋分,乃符先到而節後到,當用超法。又如萬曆二十六年戊戌正月初八甲午日符頭已到,十五日戌時雨水,乃符先到而節後到,當用超法。自正月初八甲午日超起,節節氣氣超去,超至十月二十七己卯日超用大雪,直至十一月初九日乃大雪節,已過十一日,合當置閏也。十三甲午日疊作大雪節,此名閏奇,倣此。自十一月十三接起,節節氣氣俱要接去,直接去至萬曆二十七年己亥五月十七甲子日子時,正交小暑節,此名正授奇也,倣此。正奇用至八月初三己卯日符頭已到,初四秋分,乃符先到而節氣後到,又當超用。自初四日秋分超起,節節氣氣超至於萬曆二十九年辛丑四月二十七甲午日超用芒種,五月初七甲辰日丑時交芒種節,已超過十日,勢無再超之理,當此處置閏。五月十二己酉日疊起,又作芒種節上局,陽六遁乾宮起甲子,此即謂閏奇。故書云二至之前有閏奇者,此也。

Dịch: Ví như năm Vạn Lịch 27, Kỷ Hợi, giờ Tý ngày 17 tháng 5 Giáp Tý là tiết Tiểu Thử: đó là phù và tiết cùng đến, gọi là chính thụ kỳ; các trường hợp khác theo đó. Mồng 3 tháng 8 Kỷ Mão là phù đầu đến, giờ Sửu mồng 4 Canh Thìn là Thu Phân: phù đến trước, tiết đến sau, nên dùng phép siêu. Lại như năm Vạn Lịch 26, Mậu Tuất, ngày mồng 8 tháng giêng Giáp Ngọ phù đầu đã đến, giờ Tuất ngày 15 mới là Vũ Thuỷ: phù đến trước, tiết đến sau, nên dùng phép siêu. Từ Giáp Ngọ mồng 8 tháng giêng khởi siêu, tiết nào khí nào cũng siêu đi, siêu đến ngày 27 tháng 10 Kỷ Mão thì siêu dùng Đại Tuyết, mãi đến mồng 9 tháng 11 mới là tiết Đại Tuyết, đã quá mười một ngày, nên phải đặt nhuận. Ngày 13 Giáp Ngọ lặp lại tiết Đại Tuyết, gọi là nhuận kỳ. Từ ngày 13 tháng 11 khởi tiếp, tiết nào khí nào cũng tiếp đi, tiếp mãi đến giờ Tý ngày 17 tháng 5 Giáp Tý năm Vạn Lịch 27, Kỷ Hợi, thì đúng giao tiết Tiểu Thử, gọi là chính thụ kỳ. Chính kỳ dùng đến ngày mồng 3 tháng 8 Kỷ Mão phù đầu đã đến, mồng 4 Thu Phân, phù đến trước mà tiết đến sau, lại phải siêu. Từ Thu Phân mồng 4 khởi siêu, tiết nào khí nào cũng siêu đến ngày 27 tháng 4 Giáp Ngọ năm Vạn Lịch 29, Tân Sửu, thì siêu dùng Mang Chủng; giờ Sửu mồng 7 tháng 5 Giáp Thìn mới giao Mang Chủng, đã siêu quá mười ngày, thế không thể siêu nữa, phải đặt nhuận ở chỗ này. Ngày 12 tháng 5 Kỷ Dậu lặp lại, lại làm thượng cục Mang Chủng, dương độn cục 6, khởi Giáp Tý ở Càn; đó gọi là nhuận kỳ. Cho nên sách nói "trước hai chí có nhuận kỳ" là vậy.

Giảng: Đoạn này cho ta trọn một vòng trong ba năm rưỡi: siêu từ đầu năm 1598, nhuận Đại Tuyết cuối năm 1598, tiếp suốt nửa năm, chính thụ ở Tiểu Thử năm 1599, rồi lại siêu từ Thu Phân năm 1599, nhuận Mang Chủng năm 1601. Hai lần nhuận cách nhau khoảng hai năm rưỡi, đúng với phép tính phần dư năm giờ hai khắc mỗi tháng ở trên. Câu "trước hai chí có nhuận kỳ" là câu để nhớ: nhuận luôn rơi ở Mang Chủng (trước Hạ Chí) hoặc Đại Tuyết (trước Đông Chí).

Độn Giáp thác ngộ tu kiểm điểm: những chỗ phải kiểm lại – 遁甲錯誤須檢點

Mục cuối của quyển một chuyển từ lập cục sang dùng cục. Lập đúng cục rồi, khi chọn một cung có kỳ có cửa, vẫn còn ba điều phải kiểm.

歌曰:更合從旁加檢點,餘宮不可有微疵。假如得開、休、生三門,又合乙、丙、丁三奇,亦未便為全吉,猶忌餘宮犯格。先賢隱其天機妙處,未言其故,所以奇門不吉。百十餘格,不犯此則干彼,非精究難知。如餘宮有犯,若得直符、直使、時干相佐,則又何妨?蓋符、使、干佐乃三奇八門一時之主宰也。或用乙奇,餘宮切忌逃走、猖狂、庚加乙兮等格不吉也;其餘投江、跃蹻不足忌矣。

夫用遁之法,不推本命行年,未見精妙。必人生年命乘本局吉星奇門生旺之方,始得神將護持,無不利也。若命入囚死刑剋之宮,而又加以惡星,雖所謀事合生、開吉門,終不為美。故遣將先擇其年命利者為主,否則當候直符移易可也。法以生命隨局順逆為主,行年隨命數至泊宮為是,男順寅,女逆申,皆起五虎遁。其泊宮生剋刑害,須以納音而論。歲月用支,蓋方隅生成之神;命年用音者,為八方有五命之塋也。緣五日為一局,一局六十時,而一時之中善惡不一,若不參之以年命,烏足以盡其美哉!

如三奇得使者,乙奇加天盤甲戌、甲午是;但乙奇加甲午辛上,乃青龍逃走。丙奇得使加甲申庚上,火入金鄉,名曰熒入太白。丁奇得使加甲寅癸上,乃朱雀投江。俱不可用,如遇本旬直符臨其上則可用也。

Dịch: Ca rằng: lại phải từ bên cạnh mà kiểm điểm thêm, các cung khác không được có chút vết. Ví như được ba cửa Khai, Hưu, Sinh, lại hợp ba kỳ Ất, Bính, Đinh, cũng chưa hẳn là toàn cát, vẫn kỵ các cung khác phạm cách. Bậc hiền trước giấu chỗ diệu của thiên cơ, không nói duyên cớ, nên (người dùng thấy) Kỳ Môn không cát. Hơn trăm cách, không phạm cách này thì phạm cách kia, không nghiên cứu tinh thì khó biết. Nếu các cung khác có phạm, mà được trực phù, trực sử, can giờ giúp nhau thì có hại gì? Vì phù, sử, can giờ là chủ tể của ba kỳ, tám cửa trong một giờ. Hoặc khi dùng Ất kỳ, các cung khác rất kỵ những cách bất cát như (rồng) bỏ chạy, (hổ) hung hăng, Canh gia Ất; còn (tước) lao sông, (xà) uốn mình thì không đáng kỵ.

Phép dùng độn mà không suy bản mệnh, hành niên thì chưa thấy tinh diệu. Phải năm sinh, mệnh của người cưỡi lên phương có sao cát, kỳ, cửa sinh vượng của cục ấy, mới được thần tướng hộ trì, không gì không lợi. Nếu mệnh vào cung tù, tử, hình, khắc, lại thêm sao dữ, thì dù việc mưu tính hợp cửa cát Sinh, Khai, rốt cuộc cũng không đẹp. Cho nên khi sai tướng, trước hết chọn người có năm, mệnh thuận lợi làm chủ; nếu không thì nên đợi trực phù dời đổi. Phép lấy sinh mệnh theo cục thuận nghịch làm chủ, hành niên theo số mệnh đếm đến cung dừng là được; nam thuận từ Dần, nữ nghịch từ Thân, đều khởi bằng ngũ hổ độn. Cung dừng ấy sinh khắc hình hại thế nào thì phải luận theo nạp âm. Năm, tháng dùng chi, vì đó là thần sinh thành của phương hướng; mệnh, năm dùng nạp âm, vì tám phương có chỗ của năm mệnh. Bởi năm ngày là một cục, một cục sáu mươi giờ, mà trong một giờ thiện ác không đều, nếu không tham chiếu năm, mệnh thì sao có thể dùng hết cái đẹp!

Như tam kỳ đắc sử: Ất kỳ gia lên Giáp Tuất, Giáp Ngọ ở thiên bàn là đắc sử; nhưng Ất kỳ gia lên Giáp Ngọ (Tân) là Thanh Long đào tẩu. Bính kỳ đắc sử gia lên Giáp Thân (Canh) là lửa vào làng kim, gọi là Huỳnh nhập Thái Bạch. Đinh kỳ đắc sử gia lên Giáp Dần (Quý) là Chu Tước đầu giang. Đều không dùng được, trừ khi gặp trực phù của tuần ấy lâm lên thì dùng được.

Giảng: Mục này có ba lời dặn thực tế. Thứ nhất, một cung đẹp chưa đủ. Kỳ Môn có hơn trăm cách, bàn nào cũng có chỗ phạm. Sách không bảo phải tìm một bàn hoàn hảo, mà bảo xét ba trục chính: trực phù, trực sử và can giờ. Ba trục ấy tốt thì cung khác có phạm cũng không ngại. Đây là cách đọc có thứ bậc, tránh việc sợ hãi từng cách nhỏ.

Thứ hai, người dùng cũng là một phần của bàn. Cùng một giờ, người có năm sinh rơi vào cung vượng tướng thì được lợi, người rơi vào cung tù tử thì không. Hành niên tính bằng cách nam đếm thuận từ Dần, nữ đếm nghịch từ Thân, rồi xét sinh khắc theo nạp âm. Ý này rất gần với cách Liên Hoa xem nhà: cùng một hướng, gia chủ khác nhau thì cách dùng khác nhau.

Thứ ba, tam kỳ đắc sử cũng có ngoại lệ. Ất gặp Tân, Bính gặp Canh, Đinh gặp Quý là ba trường hợp tuy gọi là đắc sử mà lại thành cách hung, trừ khi trực phù của tuần ấy lâm lên. Nói cách khác, tên gọi đẹp chưa đủ; phải xem can trên gặp can dưới thành cách gì.

Sơ đồ tam kỳ đắc sử và các cách không dùng theo Độn Giáp Diễn Nghĩa: Ất gia Tân, Bính gia Canh, Đinh gia Quý
Ất kỳ gia Giáp Tuất, Giáp Ngọ; Bính kỳ gia Giáp Thân; Đinh kỳ gia Giáp Dần là tam kỳ đắc sử. Nhưng Ất gia Tân là Thanh Long đào tẩu, Bính gia Canh là Huỳnh nhập Thái Bạch, Đinh gia Quý là Chu Tước đầu giang, đều không dùng, trừ khi trực phù tuần ấy lâm lên. Vẽ lại theo Độn Giáp Diễn Nghĩa – Phong Thuỷ Liên Hoa

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語

Phần lập cục là chỗ Kỳ Môn gần với thiên văn, lịch pháp nhất, và cũng là chỗ dễ sai nhất. Bài học đầu tiên Liên Hoa rút ra là: trước khi bàn một cách tốt hay xấu, phải chắc rằng cục đã đúng. Người học nên tự lập cục bằng tay cho vài ngày giao tiết, vài ngày quanh Mang Chủng, Đại Tuyết, rồi đối chiếu với phần mềm. Khi kết quả khác nhau, hãy tìm xem phần mềm theo phép chiết bổ hay trí nhuận, thay vì vội cho rằng một bên sai.

Làng cổ Hoằng Thôn ở An Huy
Làng cổ Hoằng Thôn (An Huy): hồ nước, dãy nhà, núi sau là hình thế; chọn đúng cục Kỳ Môn chỉ giúp chọn đúng lúc để làm việc trên hình thế ấy. Ảnh: Luo Shaoyang, Wikimedia Commons, CC BY 2.0.

Bài học thứ hai đến từ mục kiểm điểm. Sách cổ không bảo tìm một giờ hoàn hảo, mà bảo xét trục chính và xét người dùng. Đem sang phong thuỷ, điều đó có nghĩa: chọn ngày động thổ, nhập trạch không phải là chạy theo một cái tên cách đẹp, mà là xem trục chính của bàn có thuận không, và phương của việc làm có hợp với hình thế, với gia chủ không. Hình Pháp vẫn là gốc: một căn nhà phạm hình xấu không vì chọn được giờ có kỳ có cửa mà hết phạm.

Bài học thứ ba là tinh thần đọc sách. Trình Đạo Sinh chép các ví dụ có ngày tháng rõ ràng để người đọc tự kiểm. Bài này đã dò từng con số, ghi lại hai chỗ lệch (chữ "hạ cục" sau nhuận Đại Tuyết và ngày Giáp Tuất), và giữ nguyên văn. Thầy Vũ Giới dặn học trò làm như vậy với mọi sách: tin vào phép tính, nhưng kiểm từng con số. Lý pháp lập cục chia sẻ được; còn đứng trước một việc cụ thể mà chọn giờ, xét mệnh, xét hình thế thế nào thì phải học trực tiếp.

Tóm lại – 總結: Siêu thần là phù đầu đến trước tiết khí, dùng trước cục của tiết sắp tới; tiếp khí là tiết đến trước, dùng nốt cục cũ, đợi phù đầu mới vào tiết mới; chính thụ là tiết và phù đầu cùng ngày. Thượng cục luôn bắt đầu ở phù đầu Giáp, Kỷ gặp Tý Ngọ Mão Dậu, đổi cục ở giờ Tý. Phần dư mỗi tháng năm giờ hai khắc dồn lại làm siêu dài dần; siêu từ chín ngày trở lên mà gặp Mang Chủng hoặc Đại Tuyết thì đặt nhuận, lặp lại ba cục 15 ngày, khoảng hai năm rưỡi đến ba năm một lần. Sách còn chép phép tàn cục, bổ cục tính theo giờ (Lập Xuân dương 8, 5, 2 với 35 và 28 giờ), và dặn khi dùng cục phải xét trực phù, trực sử, can giờ, bản mệnh, hành niên, cùng ba trường hợp tam kỳ đắc sử mà thành cách hung.

Bài sau: Độn Giáp Diễn Nghĩa (7) – Chín phép độn thiên, địa, nhân, thần, quỷ, phong, vân, long, hổ.

Nguồn: Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義), quyển một, các mục Siêu thần tiếp khí trí nhuận quyết (超神接氣置閏訣), Siêu tiếp dẫn lệ (超接引例), Hựu dẫn chứng (又引證) và Độn Giáp thác ngộ tu kiểm điểm (遁甲錯誤須檢點), bản Khâm định Tứ Khố Toàn Thư (Văn Uyên Các), tờ 18b đến cuối quyển, thuộc công cộng. Nguyên văn giữ theo bản Tứ Khố, thêm dấu câu; chữ dị thể (竒, 隂, 宫, 夘, 葢, 毎, 厯, 騐, 闗, 兊, 叠, 㸃, 䕶, 縁, 㣲) đổi về chữ chính thể (奇, 陰, 宮, 卯, 蓋, 每, 曆, 驗, 關, 兌, 疊, 點, 護, 緣, 微). Sơ đồ trong bài vẽ lại theo lời văn và các ví dụ ngày tháng của sách. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具

  • App Kỳ Môn Độn Giáp: lập cục theo ngày giờ, xem tiết khí, phù đầu và cục số đang dùng, đối chiếu với cách tính tay trong bài.
  • La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định phương của cung có kỳ, có cửa ngoài thực địa.
  • Lập Cục Pháp: lập cục phong thuỷ theo nguyên lý Liên Hoa, nối phần "hình" với phần "thời".

Bài liên quan – 相關文章

Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習

Tự tìm được phù đầu, biết ngày ấy đang siêu, tiếp hay nhuận, và lập đúng cục số là phần Thư. Biết đem cục ấy đối chiếu với bản mệnh gia chủ và hình thế khu đất để chọn giờ động thổ, nhập trạch là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc chuyên mục Trạch nhật. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).

Câu hỏi thường gặp – 常見問題

Siêu thần và tiếp khí trong Kỳ Môn khác nhau thế nào? – 超神接氣

Siêu thần là ngày phù đầu đến trước ngày giao tiết, nên dùng trước thượng cục của tiết sắp tới. Tiếp khí là tiết đã giao mà phù đầu chưa đến, nên dùng nốt cục cũ, đợi phù đầu đến mới vào thượng cục tiết mới. Cùng một ngày thì gọi là chính thụ.

Phù đầu là gì? – 符頭

Là ngày Giáp hoặc Kỷ đứng đầu một cục năm ngày. Giáp, Kỷ gặp Tý Ngọ Mão Dậu là thượng nguyên, gặp Dần Thân Tỵ Hợi là trung nguyên, gặp Thìn Tuất Sửu Mùi là hạ nguyên.

Khi nào phải đặt nhuận trong Kỳ Môn? – 置閏

Khi siêu thần đã từ chín ngày trở lên mà đúng tiết Mang Chủng hoặc Đại Tuyết. Khi ấy lặp lại ba cục của tiết đó thêm 15 ngày. Không đặt nhuận ở Tiểu Mãn, Tiểu Tuyết dù đã siêu đủ ngày.

Tàn cục và bổ cục là gì? – 殘局補局

Khi tiết giao giữa chừng, số giờ còn lại đến phù đầu kế tiếp dùng hạ cục của tiết mới, gọi là tàn cục. Sau trung cục thì dùng tiếp hạ cục cho đủ phần còn thiếu, gọi là bổ cục; tổng hai phần khoảng 60 đến 63 giờ.

Lập Xuân dùng cục mấy? – 立春局數

Lập Xuân thuộc dương độn, thượng cục 8, trung cục 5, hạ cục 2. Trong ví dụ năm Vạn Lịch 24, thượng cục khởi Giáp Tý ở Cấn, trung cục ở Trung cung, hạ cục ở Khôn.

Từ khoá: siêu thần tiếp khí · 超神接氣 · đặt nhuận kỳ môn · 置閏 · phù đầu · lập cục kỳ môn · tam nguyên · kỳ môn độn giáp · độn giáp diễn nghĩa

Bài viết liên quan

Có thể quý vị quan tâm

Đi tiếp

Khoá học liên quan, app áp dụng, bài học thuật cùng chủ đề và quà tài liệu.

Bình luận

để gửi bình luận.

  • Đang tải bình luận…