Độn Giáp Diễn Nghĩa
遁甲演義 卷二 (奇門吉格: 天遁 · 地遁 · 人遁 · 神遁 · 鬼遁 · 風遁 · 雲遁 · 龍遁 · 虎遁)
Tác giả: Trình Đạo Sinh 程道生 (tự Khả Sinh 可生, người Hải Ninh 海寧, cuối đời Minh)
Bản gốc: Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại (欽定四庫全書 子部 術數類), hiệu thượng năm Càn Long 46 (1781), quyển hai.
Quyển một của Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) dạy cách dựng bàn: tam kỳ lục nghi, bát môn cửu tinh, siêu thần tiếp khí. Sang quyển hai, Trình Đạo Sinh chuyển từ "dựng bàn" sang "đọc bàn". Quyển mở bằng nhan đề Kỳ môn cát cách (奇門吉格), những tổ hợp tốt trên bàn Kỳ Môn, và đứng đầu là các phép độn: thiên độn, địa độn, nhân độn, rồi thần, quỷ, phong, vân, long, hổ độn. Bài này gom đủ chín độn làm một, dịch trọn nguyên văn, kiểm lại từng ví dụ lập cục của sách bằng phép chuyển bàn và giảng theo lối Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Theo Độn Giáp Diễn Nghĩa, "độn" là lúc một kỳ (Ất, Bính, Đinh) cùng một cát môn (Khai, Hưu, Sinh) gặp nhau trên một cung có thêm điều kiện thứ ba che chở. Thiên độn: Sinh môn với Bính trên bàn trời, gặp Đinh dưới bàn đất. Địa độn: Khai môn với Ất, gặp Kỷ dưới bàn đất. Nhân độn: Hưu môn với Đinh, gặp thần Thái Âm. Sáu độn còn lại lấy thêm thần hoặc cung làm mốc: thần độn (Bính, Sinh môn, Cửu Thiên), quỷ độn (Ất hoặc Đinh với Đỗ, Hưu, Khai môn, gặp Cửu Địa), phong độn (kỳ và cát môn đến cung Tốn), vân độn (Ất, cát môn, gặp Tân), long độn (Ất, Hưu môn ở Khảm hoặc gặp Quý), hổ độn (Ất hoặc Tân với Sinh, Hưu môn ở Cấn). Sách nói ba độn đầu "như lọng che thân", việc gì làm vào phương ấy, giờ ấy đều lợi; sáu độn sau mỗi độn hợp một loại việc riêng.
Thầy Vũ Giới giảng: "Chữ độn là ẩn, mà ẩn không phải là biến mất. Người xưa chọn đúng giờ, đúng phương, có trời che, đất giữ, người giúp, thì việc đi được mà không ai cản. Đọc độn là đọc ba tầng thiên, địa, nhân trên cùng một cung."

Ba tầng bàn và chữ "độn" – 三盤與遁
Trước khi vào nguyên văn cần nhớ cách sách gọi ba tầng. Thượng bàn (上盤) là bàn trời: chín sao và các can (kỳ, nghi) do sao mang theo khi Trực Phù dời cung. Trung bàn (中盤) là bàn người: tám cửa, do Trực Sử dời theo giờ. Hạ bàn (下盤) là bàn đất: tam kỳ lục nghi đứng yên theo cục số, cùng với tám thần (Trực Phù, Đằng Xà, Thái Âm, Lục Hợp, Bạch Hổ, Huyền Vũ, Cửu Địa, Cửu Thiên) mà sách cũng xét trên vị trí cung. Một "độn" là khi ba tầng ấy ăn khớp trên cùng một cung.

Ba kỳ có tên riêng: Ất là nhật kỳ (日奇), Bính là nguyệt kỳ (月奇), Đinh là tinh kỳ (星奇). Ba cửa cát là Khai, Hưu, Sinh. Thiên độn được "ánh trăng che", địa độn được "tinh khí mặt trời che", nhân độn được "tinh khí sao che": tên của độn đi theo tên của kỳ.
Thiên độn – 天遁
Thiên độn là độn đứng đầu, cũng là độn được sách tả kỹ nhất. Điều kiện gọn trong một câu ca: Sinh môn, Bính, Đinh.

Điều kiện và khí của Thiên độn – 天遁之象
歌曰:生門六丙合六丁,此為天遁自分明。經曰:上盤六丙,中盤生門,下盤六丁。生門合六丙月奇,下臨天上六丁,此時得月華之所蔽,亦不可犯奇墓、門迫。其氣升,內應其心,外主其身,下注其心,名曰玄珠,能聽而修者升天。
Dịch: Ca rằng: Sinh môn, sáu Bính hợp sáu Đinh, ấy là Thiên độn, tự rõ ràng. Kinh nói: bàn trên là Bính, bàn giữa là Sinh môn, bàn dưới là Đinh. Sinh môn hợp với Bính nguyệt kỳ, lâm xuống Đinh, lúc ấy được ánh trăng che chở; nhưng cũng không được phạm kỳ nhập mộ hay môn bách. Khí của nó bốc lên, trong ứng với tâm, ngoài chủ về thân, dưới rót vào tâm, gọi là "huyền châu"; người biết nghe theo mà tu thì lên trời.
Giảng: Ba tầng xếp đúng như câu ca: trời có Bính, người có Sinh môn, đất có Đinh. Sách thêm hai điều cấm là kỳ mộ (kỳ rơi vào cung mộ của nó) và môn bách (cửa khắc cung), hai thứ sẽ được giảng ở bài 12. Nghĩa là một độn đẹp đến đâu mà phạm hai lỗi ấy thì cũng hỏng. Phần "khí bốc lên, ứng với tâm, gọi là huyền châu" là ngôn ngữ nội đan, cho thấy Kỳ Môn đời Minh vẫn mang lớp áo Đạo gia: cùng một độn, người dùng binh dùng để ra quân, người tu dùng để luyện khí.
Lời chú Đinh Mão ngọc nữ và việc nên làm – 玉女呪與宜事
有事呼玉女神名丁卯而出,其神隨護。呪曰:「丁卯玉女,護我祐我,毋令傷我,視我者瞽,聽我者反受其殃。」呪畢行去,慎勿反顧。其方可以稱王侯之權利,朝君王,醮謝蒼穹,禮神求福,極利征戰,使敵自伏,上書獻策,求官進職,修身隱迹,剪惡除凶,市賈出行,百事俱吉;婚嫁入宅往來,此方大吉。
Dịch: Có việc thì gọi tên thần ngọc nữ Đinh Mão mà ra đi, thần sẽ theo che chở. Chú rằng: "Đinh Mão ngọc nữ, che ta giúp ta, chớ để ai hại ta; kẻ nhìn ta thì loà, kẻ nghe ta thì tự chuốc lấy tai ương." Đọc chú xong thì đi, cẩn thận đừng ngoái lại. Phương ấy có thể dùng để nắm quyền lợi bậc vương hầu, chầu vua, lập đàn tạ trời, lễ thần cầu phúc, rất lợi đánh trận, khiến địch tự phục, dâng thư hiến kế, cầu quan thăng chức, tu thân ẩn tích, trừ ác dẹp hung, buôn bán xuất hành, trăm việc đều cát; cưới gả, vào nhà mới, qua lại, phương này rất cát.
Giảng: Đinh là "ngọc nữ" trong Kỳ Môn, nên lời chú gọi ngọc nữ. Đinh Mão là can chi của Đinh trong tuần Giáp Tý; các tuần khác sách sẽ nói "gọi ngọc nữ của bản tuần". Phần chú thuộc lớp tín ngưỡng của sách, chúng tôi dịch đủ để giữ nguyên văn, còn chỗ dùng thật nằm ở câu sau: phương ấy và giờ ấy. Danh sách việc nên làm rất rộng, từ chầu vua đến cưới gả, cho thấy Thiên độn được coi là "giờ tốt toàn năng".
Hai ví dụ lập cục của sách – 天遁例
假如陽遁四局,乙庚之日乙酉時,天心為直符,加時干六乙;開門為直使,加時干七宮,即生門與月奇六丙臨六丁於一宮,是為天遁。陰遁六局,戊癸之日庚申時,天蓬為直符,加時干六庚;休門為直使,加時干四宮,即生門與月奇六丙臨六丁於九宮,是謂天遁。
Dịch: Ví như dương độn cục 4, ngày Ất hoặc Canh, giờ Ất Dậu: Thiên Tâm làm Trực Phù, gia lên can giờ là Ất; Khai môn làm Trực Sử, đến cung 7; tức Sinh môn cùng nguyệt kỳ Bính lâm Đinh ở cung 1, ấy là Thiên độn. Âm độn cục 6, ngày Mậu hoặc Quý, giờ Canh Thân: Thiên Bồng làm Trực Phù, gia lên can giờ Canh; Hưu môn làm Trực Sử, đến cung 4; tức Sinh môn cùng Bính lâm Đinh ở cung 9, ấy là Thiên độn.
Giảng: Chúng tôi chuyển bàn lại cả hai ví dụ và thấy sách đúng từng chi tiết. Ví dụ đầu: dương cục 4 đặt Mậu ở cung 4, Kỷ 5, Canh 6, Tân 7, Nhâm 8, Quý 9, Đinh 1, Bính 2, Ất 3. Giờ Ất Dậu thuộc tuần Giáp Thân, nghi đầu tuần là Canh ở cung 6, nên sao cung 6 là Thiên Tâm làm Trực Phù, cửa cung 6 là Khai môn làm Trực Sử. Thiên Tâm đem đến chỗ can giờ Ất (cung 3), cả vòng sao xoay theo, Bính ở cung 2 trên bàn đất được đưa lên cung 1. Khai môn từ cung 6 đi một giờ đến cung 7, cả vòng cửa xoay theo, Sinh môn rơi vào cung 1. Ở cung 1 lúc ấy: trời Bính, người Sinh môn, đất Đinh. Ví dụ thứ hai cũng vậy, Thiên độn hiện ở cung 9.

Địa độn – 地遁
Địa độn dùng nhật kỳ Ất và Khai môn; mốc dưới đất là Kỷ, mà Kỷ được sách gọi là "địa hộ", cửa của đất.

歌曰:開門六乙合六己,地遁如斯而已矣。經曰:上盤六乙,中盤開門,下盤六己。開門與六乙日奇臨地下六己,此時得日精所蔽,其氣黃,內應其脾,外應其形,任呼任用,又名黃婆金公,能修之者南宮列仙。有事呼本旬玉女,依前法呪之,大護其驗。蓋己為地戶,得日精蓋之。其方可以藏休兵銳,立寨安營,建府造置倉庫,築垣牆,安墳開壙,修道求仙,逃亡絕迹,出陣攻城,全師捷勝,百事大吉。
Dịch: Ca rằng: Khai môn, sáu Ất hợp sáu Kỷ, Địa độn chỉ có thế mà thôi. Kinh nói: bàn trên Ất, bàn giữa Khai môn, bàn dưới Kỷ. Khai môn cùng Ất nhật kỳ lâm Kỷ dưới đất, lúc ấy được tinh khí mặt trời che, khí màu vàng, trong ứng với tỳ, ngoài ứng với hình thể, mặc sức gọi dùng, lại gọi là "hoàng bà kim công"; người tu được thì vào hàng tiên ở Nam cung. Có việc thì gọi ngọc nữ của bản tuần, chú như phép trước, sẽ được che chở rất nghiệm. Bởi Kỷ là địa hộ, được tinh khí mặt trời phủ lên. Phương ấy có thể dùng để giấu quân nghỉ binh, dựng trại đóng doanh, xây phủ, làm kho, đắp tường, an mộ, mở huyệt, tu đạo cầu tiên, trốn đi mất dấu, ra trận đánh thành, toàn quân thắng nhanh, trăm việc đại cát.
假如陽遁一局,丙辛之日辛卯時,天沖為直符,加時干六辛;傷門為直使,加臨一宮,即日奇臨六己於二宮,是為地遁。假如陰遁九局夏至,甲己日丙寅時,以甲子天英為直符加坤丙,以景加七,其時開門合六己,下臨八宮,此名地遁。
Dịch: Ví như dương độn cục 1, ngày Bính hoặc Tân, giờ Tân Mão: Thiên Xung làm Trực Phù gia lên Tân; Thương môn làm Trực Sử đến cung 1; tức nhật kỳ lâm Kỷ ở cung 2, ấy là Địa độn. Ví như âm độn cục 9 tiết Hạ Chí, ngày Giáp hoặc Kỷ, giờ Bính Dần: lấy Thiên Anh của tuần Giáp Tý làm Trực Phù gia lên Bính ở Khôn, Cảnh môn đến cung 7; lúc ấy Khai môn hợp Kỷ, lâm cung 8, gọi là Địa độn.
Giảng: Hai ví dụ chuyển bàn lại đều khớp: dương cục 1 giờ Tân Mão, cung 2 có trời Ất, cửa Khai, đất Kỷ; âm cục 9 giờ Bính Dần, cung 8 có trời Ất, cửa Khai, đất Kỷ. Danh sách việc nên làm của Địa độn nghiêng hẳn về "đất": làm kho, đắp tường, đóng trại, an mộ, mở huyệt. Người học phong thuỷ âm trạch nhận ra ngay vì sao Kỳ Môn được dùng để chọn giờ động thổ: Địa độn là giờ "đất mở cửa".
Nhân độn – 人遁
Nhân độn dùng tinh kỳ Đinh và Hưu môn, mốc thứ ba không phải một can mà là thần Thái Âm. Đây là mục dài nhất trong chín độn, vì sách chép thêm cả phép "nhập Thái Âm" và tên thần của sáu tuần Giáp.

Điều kiện và việc nên làm – 人遁之象
歌曰:休門六丁共太陰,欲求人遁無過此。經曰:上盤六丁,中盤休門,下盤太陰。休門與六丁星奇合,下臨太陰之位,得星精所蔽,其氣青黑,內應腎,外主耳目,名曰還陽丹,修之者在世長年。有事出門呼本旬玉女,如前呪之。其方可以擇賢人,求猛將,隱形保身,通靈入夢,受道成功,說敵和仇,藏伏獻策,謀結婚姻,添進人口,和合交易,利市十倍。天則隨其所求,地則隨其所視,人則隨其所令,保持全勝之玄機也。
Dịch: Ca rằng: Hưu môn, sáu Đinh cùng Thái Âm, muốn cầu Nhân độn không gì hơn thế. Kinh nói: bàn trên Đinh, bàn giữa Hưu môn, bàn dưới Thái Âm. Hưu môn hợp với Đinh tinh kỳ, lâm xuống chỗ Thái Âm, được tinh khí sao che, khí màu xanh đen, trong ứng với thận, ngoài chủ tai mắt, gọi là "hoàn dương đan"; người tu thì sống lâu ở đời. Có việc ra cửa thì gọi ngọc nữ bản tuần, chú như trước. Phương ấy có thể dùng để chọn người hiền, cầu tướng giỏi, ẩn hình giữ thân, thông linh nhập mộng, thụ đạo thành công, thuyết phục kẻ địch, hoà giải thù oán, ẩn phục dâng kế, bàn chuyện hôn nhân, thêm người, hoà hợp giao dịch, buôn bán lời gấp mười. Trời thì theo điều mình cầu, đất thì theo chỗ mình nhìn, người thì theo lệnh mình sai: đó là huyền cơ giữ trọn phần thắng.
Giảng: Thiên độn hợp việc lớn, Địa độn hợp việc đất, Nhân độn hợp việc người: chọn người, cầu tướng, hoà giải, hôn nhân, giao dịch. Thái Âm là thần kín đáo, che giấu; Hưu môn là cửa nghỉ ngơi, hoà hoãn; Đinh là ngọc nữ. Ba thứ cùng tính "âm, kín, mềm", nên việc nên làm của Nhân độn đều là việc thương lượng và giấu mình.
Ví dụ và phép đi vào Thái Âm – 入太陰法
假如陽遁七局,乙庚日丙子時,天任為直符,加時干六丙於五宮;生門為直使,加臨一宮,即休門與六丁星奇下臨直符前二六宮太陰中也。假如陽遁上元一局,甲己日丙寅時,此時天上直符臨八宮,即後一九天臨一宮,後二九地臨六宮,前二太陰臨四宮,前三六合臨九宮。假如陰遁上元九局,甲己之日丙寅時,此時天上直符臨二宮,即前一九天臨七宮,前二九地臨六宮,後二太陰臨四宮,後三六合臨三宮。或欲出行者,於所向之方呼其星辰之名而行六十步,方左轉入太陰中。
Dịch: Ví như dương độn cục 7, ngày Ất hoặc Canh, giờ Bính Tý: Thiên Nhậm làm Trực Phù gia lên Bính ở cung 5; Sinh môn làm Trực Sử đến cung 1; tức Hưu môn cùng Đinh tinh kỳ lâm cung 6, chỗ Thái Âm đứng thứ hai trước Trực Phù. Ví như dương độn thượng nguyên cục 1, ngày Giáp hoặc Kỷ, giờ Bính Dần: Trực Phù trên trời ở cung 8, thì sau một là Cửu Thiên ở cung 1, sau hai là Cửu Địa ở cung 6, trước hai là Thái Âm ở cung 4, trước ba là Lục Hợp ở cung 9. Ví như âm độn thượng nguyên cục 9, ngày Giáp hoặc Kỷ, giờ Bính Dần: Trực Phù ở cung 2, thì trước một Cửu Thiên ở cung 7, trước hai Cửu Địa ở cung 6, sau hai Thái Âm ở cung 4, sau ba Lục Hợp ở cung 3. Người muốn xuất hành thì hướng về phương mình đi, gọi tên sao ấy, đi sáu mươi bước rồi rẽ trái vào trong Thái Âm.
Giảng: Ví dụ thứ nhất là Nhân độn ở cung 6 (chuyển bàn lại: trời Đinh, cửa Hưu, thần Thái Âm). Hai ví dụ sau không bàn độn mà dạy cách đếm bát thần quanh Trực Phù: dương độn đi thuận, Thái Âm đứng thứ hai phía trước, Lục Hợp thứ ba, Cửu Địa và Cửu Thiên ở phía sau; âm độn đi nghịch nên chữ "trước, sau" đổi chỗ. Chúng tôi vẽ lại cả hai bàn, vị trí từng thần đúng như sách. Phép "đi sáu mươi bước rồi rẽ trái" là thuật hành binh cổ, dịch để giữ văn sách.

Tên thần sáu tuần Giáp – 六甲旬首神名
假如陽一局甲己日丙寅時,六丙在八宮,以天上六甲天蓬直符加八宮,欲出東北方,呼其星辰之字子禽,行六十步入太陰中。此時前二太陰臨四宮,前三六合臨九宮,左回入東南及正南,皆太陰中也。凡出入用事,皆向六甲所在之方,呼其神名,五行相制,行六十步,左轉入太陰中。甲子旬首神名王文卿,若登壇拜將,欽授兵符,運籌發令,儲糧,皆向其方呼其神名,五行相制,行六十步,轉入太陰中,則發握如神。甲戌旬首神名徐何,若開渠治路決河,呼之而行如前。甲午旬首神名靈光,安營置陣、巡狩戰鬥者呼之。甲申旬首神名蓋薪,入草畋獵者呼之。甲辰旬首神名含章,求官拜將、臨民赴任者呼之。甲寅旬首神名監兵,揚兵振武行軍者呼之。
Dịch: Ví như dương cục 1, ngày Giáp Kỷ giờ Bính Dần, Bính ở cung 8; lấy Thiên Bồng Trực Phù của tuần Giáp trên trời gia cung 8; muốn ra phương Đông Bắc thì gọi tên chữ của sao là Tử Cầm, đi sáu mươi bước vào trong Thái Âm. Lúc ấy Thái Âm ở cung 4, Lục Hợp ở cung 9, rẽ trái vào Đông Nam và chính Nam đều là trong Thái Âm. Phàm ra vào làm việc đều hướng về phương có Giáp, gọi tên thần, theo ngũ hành chế nhau, đi sáu mươi bước, rẽ trái vào Thái Âm. Thần đầu tuần Giáp Tý tên Vương Văn Khanh: lên đàn bái tướng, nhận binh phù, bày mưu ra lệnh, trữ lương, đều hướng về phương ấy gọi tên thần, đi sáu mươi bước rẽ vào Thái Âm, thì xoay chuyển như thần. Thần tuần Giáp Tuất tên Từ Hà: khơi kênh, sửa đường, tháo sông thì gọi. Thần tuần Giáp Ngọ tên Linh Quang: đóng doanh bày trận, tuần thú, chiến đấu thì gọi. Thần tuần Giáp Thân tên Cái Tân: vào cỏ săn bắn thì gọi. Thần tuần Giáp Thìn tên Hàm Chương: cầu quan, bái tướng, đến nhậm chức trị dân thì gọi. Thần tuần Giáp Dần tên Giám Binh: dương binh, chấn võ, hành quân thì gọi.
六甲內管五行而動靜無方,其五行而含勝有相生相克,左手相天,右手法地,其神體好靜,故書五行相制運化之道無不兼該。見貴求官左手書天字,商賈興販、親友嫁娶書和字,入山捕獵書獅字,部工居眾書強字,過河治水書土字、戊字,遊山入道書龍字。
Dịch: Sáu Giáp bên trong quản ngũ hành, động tĩnh không có phương cố định; ngũ hành ấy hàm chứa thắng phụ, có tương sinh tương khắc; tay trái theo trời, tay phải theo đất; thần thể ưa tĩnh, nên viết chữ theo đạo ngũ hành chế hoá thì không gì không bao gồm. Gặp quý nhân cầu quan thì tay trái viết chữ "thiên"; buôn bán, bạn bè cưới gả viết chữ "hoà"; vào núi săn bắt viết chữ "sư"; đốc thợ, coi đông người viết chữ "cường"; qua sông trị thuỷ viết chữ "thổ", chữ "mậu"; chơi núi vào đạo viết chữ "long".
Giảng: Ví dụ này lại là phép đếm thần: dương cục 1 giờ Bính Dần, Trực Phù Thiên Bồng đến cung 8 (Đông Bắc), Thái Âm ở cung 4, Lục Hợp ở cung 9. "Tử Cầm" là tên chữ của sao Thiên Bồng trong sách Kỳ Môn. Sáu tên thần đầu tuần và các chữ viết trên tay là phần thuật pháp của sách; điều đáng giữ là ý ở dưới: mỗi tuần Giáp hợp một loại việc, và chữ viết theo lẽ ngũ hành chế nhau, ví như qua sông thì viết chữ Thổ để chế Thuỷ.
Ba độn như lọng che – 三遁如華蓋
以上三遁,最宜隱遁,人莫能窺。天遁下盤合六丁,乃三奇之最靈,又為六甲之陰,謂奇門相合,有如華蓋之覆體也。地遁下盤臨六己,為六合之私門,又謂地戶之陰,謂奇門相臨,有如紫雲之遮體也。人遁下盤臨太陰,蒙昧之象,蓋陰晦不能睹萬物,謂奇門陰宮相合,如有陰雲之遮蔽也。右三遁之時,凡用事興兵、施為出入、修營宮室,萬事吉利。
Dịch: Ba độn trên rất hợp để ẩn mình, người không dòm thấy được. Thiên độn, bàn dưới hợp Đinh, là kỳ thiêng nhất trong ba kỳ, lại là chỗ âm của sáu Giáp; kỳ và môn hợp nhau như lọng hoa che thân. Địa độn, bàn dưới lâm Kỷ, là cửa riêng của Lục Hợp, lại là chỗ âm của địa hộ; kỳ và môn lâm nhau như mây tía che thân. Nhân độn, bàn dưới lâm Thái Âm, là tượng mờ tối, bởi âm u thì không thấy được muôn vật; kỳ, môn và cung âm hợp nhau như có mây âm che lấp. Vào giờ ba độn này, phàm làm việc, dấy binh, ra vào, sửa dựng cung thất, muôn việc cát lợi.

Sáu độn còn lại – 神鬼風雲龍虎遁
Trong sách, sáu độn này đứng sau các mục Phi điểu điệt huyệt, Thanh long hồi thủ, Ngọc nữ thủ môn và Tam kỳ đắc sử (bài 8). Chúng tôi gom về đây để đủ chín độn trong một bài. Văn sáu độn ngắn, mỗi độn có nhiều cách nói "lại nói" (又曰), cho thấy tác giả gom từ nhiều truyền bản.

Thần độn và Quỷ độn – 神遁 · 鬼遁
神遁:歌曰:天上六丙合九天,再合生門神遁然。丙奇與生門下臨九天之位,得神靈所蔽。其方可以祭神靈,用聖術,畫地立籌,步罡置造壇場,刻鬼神,攝魔昧,自有威伏,更利攻虛,陰謀密計,玄妙開基,修建廟宇,塑畫褙表神像,以應神候。
Dịch: Thần độn: ca rằng, trên trời Bính hợp Cửu Thiên, lại hợp Sinh môn là Thần độn. Bính kỳ cùng Sinh môn lâm chỗ Cửu Thiên, được thần linh che. Phương ấy có thể tế thần linh, dùng thánh thuật, vạch đất bày thẻ, bước cương lập đàn, khắc tượng quỷ thần, nhiếp yêu tà, tự có uy phục; lại lợi đánh chỗ hư, mưu kín kế mật, mở nền huyền diệu, xây sửa đền miếu, đắp vẽ, bồi khung tượng thần, để ứng với thời của thần.
鬼遁:歌曰:天上六乙合九地,臨於杜門鬼遁取。丁奇與休門相合,下臨九地之位;又曰乙奇與開門相合,下臨九地之位,得鬼神隱伏之蔽。其方可以探機偷營劫寨,設伏攻虛,密伺動靜,詭詐文書,超亡薦孤拔寡,以候鬼應。
Dịch: Quỷ độn: ca rằng, trên trời Ất hợp Cửu Địa, lâm Đỗ môn là Quỷ độn. Đinh kỳ cùng Hưu môn hợp nhau lâm chỗ Cửu Địa; lại nói Ất kỳ cùng Khai môn hợp nhau lâm chỗ Cửu Địa, được quỷ thần ẩn phục che. Phương ấy có thể dò cơ, đánh lén doanh trại, đặt phục binh đánh chỗ hư, ngầm dò động tĩnh, làm văn thư mưu mẹo, siêu độ vong hồn, cầu cho người côi cút, để chờ quỷ ứng.
Giảng: Cửu Thiên là thần cao, chủ việc dương, việc lớn, nên Thần độn hợp việc tế lễ, dựng đền. Cửu Địa là thần thấp, chủ việc âm, việc giấu, nên Quỷ độn hợp việc phục binh, dò xét. Hai độn là một cặp đối nhau: một lên trời, một xuống đất.


Phong độn và Vân độn – 風遁 · 雲遁
風遁:歌曰:天上六乙合三門,下臨巽宮風遁矣。又曰丙奇與開門相合,下臨巽宮,不犯墓迫,得靈奇順風爽颿之蔽。又曰三吉門臨地盤乙奇。又曰開休生三門與六丁星奇相合,下臨地下六己。又曰辛儀與奇門下臨六乙。其方可以默吸風雲,噴噀旂旐,令眾士沉吟聽音。又丙奇開門相合下臨坤宮,更宜禱祭風伯雨師,敵壘戰立旌旗,以候風應。
Dịch: Phong độn: ca rằng, trên trời Ất hợp ba cửa (cát), lâm cung Tốn là Phong độn. Lại nói Bính kỳ hợp Khai môn lâm cung Tốn, không phạm mộ, bách, được kỳ thiêng thuận gió căng buồm che. Lại nói ba cát môn lâm Ất trên bàn đất. Lại nói ba cửa Khai, Hưu, Sinh hợp với Đinh tinh kỳ lâm Kỷ dưới đất. Lại nói nghi Tân cùng kỳ môn lâm Ất. Phương ấy có thể lặng hút gió mây, phun nước lên cờ xí, khiến quân sĩ lắng nghe tiếng. Lại Bính kỳ hợp Khai môn lâm cung Khôn, càng nên cầu tế Phong Bá, Vũ Sư, trước luỹ giặc dựng cờ, để chờ gió ứng.
雲遁:歌曰:天上六乙合六辛,臨三吉門雲遁取。又曰凡乙奇與開門合,下臨坤宮,不犯墓迫,得雲之蔽。又曰乙奇與開門合,下臨六辛。其方可以默吸風雲,噴噀甲胄,音遙普遍,或記射鵰為名,令士卒仰望,並及利求雨澤,助農稼,建立營造軍器,以候雲應。
Dịch: Vân độn: ca rằng, trên trời Ất hợp Tân, lâm ba cát môn là Vân độn. Lại nói phàm Ất kỳ hợp Khai môn lâm cung Khôn, không phạm mộ, bách, được mây che. Lại nói Ất kỳ hợp Khai môn lâm Tân. Phương ấy có thể lặng hút gió mây, phun nước lên giáp trụ, tiếng vang xa khắp, hoặc lấy việc bắn chim điêu làm danh để quân sĩ ngẩng trông; lại lợi cầu mưa, giúp nghề nông, dựng doanh, chế tạo khí giới, để chờ mây ứng.
Giảng: Tốn là quẻ gió, nên Phong độn lấy cung Tốn làm mốc. Vân độn không lấy cung mà lấy nghi Tân. Hai độn có nhiều cách nói chồng nhau, chỗ chung là: một kỳ, một cát môn, thêm một mốc thứ ba (cung Tốn, cung Khôn, nghi Tân). Văn sách cho thấy các nhà Kỳ Môn đời trước không thống nhất điều kiện của phong độn, vân độn; người đọc nên lấy câu ca làm chính, các câu "lại nói" làm tham khảo.


Long độn và Hổ độn – 龍遁 · 虎遁
龍遁:歌曰:日奇合休於坎宮,此為龍遁雲從起。又曰伏吟乙奇與休門相合,下臨六癸,或在坎,得龍之蔽。其方可以祭龍神,祈雨澤,水戰演敵,計量江面,把守河渡,教習水戰,密運機謀,移舟轉向,下寨開江,造置水櫃,祭禱鬼神,填堤塞河,修橋穿井,以應龍候。
Dịch: Long độn: ca rằng, nhật kỳ hợp Hưu môn ở cung Khảm, ấy là Long độn, mây theo mà dậy. Lại nói khi phục ngâm, Ất kỳ hợp Hưu môn lâm Quý, hoặc ở Khảm, được rồng che. Phương ấy có thể tế thần rồng, cầu mưa, thuỷ chiến luyện quân, đo mặt sông, giữ bến đò, dạy đánh thuỷ, ngầm vận mưu kế, dời thuyền đổi hướng, đóng trại mở sông, làm thùng chứa nước, cầu tế quỷ thần, đắp đê lấp sông, sửa cầu đào giếng, để ứng với thời của rồng.
虎遁:歌曰:天上六乙合六辛,臨休到艮虎遁門。又曰乙奇與生門臨六辛,得虎之蔽。一云辛儀合生臨艮。其方可以招安設伏,邀擊計度要害,據險守禦,建立山寨,措置關隘,防險修鑿,以候虎應。
Dịch: Hổ độn: ca rằng, trên trời Ất hợp Tân, lâm Hưu môn đến cung Cấn là cửa Hổ độn. Lại nói Ất kỳ cùng Sinh môn lâm Tân, được hổ che. Một thuyết nói nghi Tân hợp Sinh môn lâm Cấn. Phương ấy có thể chiêu an, đặt phục binh, chặn đánh, tính chỗ hiểm yếu, dựa hiểm phòng thủ, dựng trại núi, bố trí cửa ải, giữ chỗ hiểm, sửa đào, để chờ hổ ứng.
Giảng: Rồng gắn với nước nên Long độn lấy cung Khảm (Thuỷ) hoặc nghi Quý (Thuỷ) làm mốc, và việc nên làm toàn là việc nước: thuỷ chiến, giữ bến, đắp đê, đào giếng. Hổ gắn với núi nên Hổ độn lấy cung Cấn (núi) làm mốc, việc nên làm toàn là việc núi: giữ hiểm, dựng trại núi, đặt cửa ải. Đọc theo tượng như vậy thì sáu độn không còn rời rạc: mỗi độn là "một kỳ, một cửa, một mốc", và mốc ấy cho biết loại việc.


Đọc chín độn thế nào cho đúng – 九遁讀法
Nhìn cả chín độn, có ba điều rút ra từ chính văn sách. Thứ nhất, mọi độn đều cần một kỳ và một cát môn cùng ở một cung; thiếu một trong hai thì không thành độn. Thứ hai, mốc thứ ba (Đinh, Kỷ, Thái Âm, Cửu Thiên, Cửu Địa, cung Tốn, Tân, Khảm, Cấn) quyết định loại việc. Thứ ba, sách hai lần dặn "không phạm mộ, bách": độn đẹp mà kỳ nhập mộ hay cửa khắc cung thì không dùng.

Cũng cần nói rõ: các lời chú, chữ viết trên tay, tên thần sáu tuần là lớp tín ngưỡng Đạo gia gắn vào thuật số đời Minh. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch đủ để người đọc thấy nguyên văn, nhưng không dạy đọc chú hay viết bùa. Phần dùng được là lý: chọn giờ và phương mà ba tầng thiên, địa, nhân cùng thuận.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa coi Kỳ Môn là môn trạch cát (chọn thời) dùng kèm với hình pháp, không phải môn thay thế hình pháp. Một giờ Địa độn đẹp đến đâu cũng không cứu được một huyệt sai long, một căn nhà phạm sát. Thứ tự đúng là: xem hình thế trước, định toạ hướng sau, rồi mới chọn giờ động thổ, nhập trạch, an táng; Kỳ Môn ở bước sau cùng ấy.

Trong chín độn, người làm phong thuỷ dùng nhiều nhất là Địa độn (động thổ, đắp tường, làm kho, an mộ, mở huyệt) và Thiên độn (nhập trạch, cưới gả). Cách dùng cụ thể cho từng công trình, chọn cục nào, nguyên nào, phương nào bắt đầu đào, là thủ pháp. Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Tóm lại – 總結
Chín độn của Độn Giáp Diễn Nghĩa đều là "một kỳ, một cát môn, một mốc" trên cùng một cung. Thiên độn: Bính, Sinh môn, Đinh; Địa độn: Ất, Khai môn, Kỷ; Nhân độn: Đinh, Hưu môn, Thái Âm; Thần độn: Bính, Sinh môn, Cửu Thiên; Quỷ độn: Ất hoặc Đinh, Đỗ, Hưu hoặc Khai môn, Cửu Địa; Phong độn: kỳ và cát môn ở Tốn; Vân độn: Ất, cát môn, Tân; Long độn: Ất, Hưu môn, Khảm hoặc Quý; Hổ độn: Ất hoặc Tân, Hưu hoặc Sinh môn, Cấn. Ba độn đầu như lọng che, trăm việc đều lợi; sáu độn sau mỗi độn một loại việc. Mọi độn đều kỵ kỳ nhập mộ và môn bách. Các ví dụ lập cục của sách, chuyển bàn lại, đều đúng.
Bài trước: Độn Giáp Diễn Nghĩa (6): siêu thần, tiếp khí, đặt nhuận và những chỗ dễ lầm khi lập cục.
Nguồn: Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) của Trình Đạo Sinh, quyển hai, bản Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, tờ 1a đến 5b (Thiên độn, Địa độn, Nhân độn) và tờ 8a đến 10b (Thần, Quỷ, Phong, Vân, Long, Hổ độn); sách thuộc công cộng. Trong sách, sáu độn sau đứng sau mục Tam kỳ đắc sử, bài này gom về một chỗ. Chữ dị thể của bản chép (竒, 隂, 邜, 宫…) đổi về chữ thường dùng (奇, 陰, 卯, 宮); chữ 玄 bản Tứ Khố viết kiêng huý, nay khôi phục; chữ 颿 (buồm) giữ như sách. Một chữ trong câu "登壇□將" bản chép không đọc được, theo văn mạch là 拜, dịch "bái tướng"; chữ sau 下 trong mục Long độn cũng không rõ, theo văn mạch đọc là 寨. Các ví dụ lập cục được chuyển bàn lại và vẽ thành sơ đồ. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Trạch Cát Liên Hoa: chọn ngày giờ theo nguyên lý Liên Hoa, đối chiếu với giờ độn khi động thổ, nhập trạch.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định phương của cung có độn.
- Lập Cục Pháp: lập cục dương trạch, âm trạch theo hình pháp trước khi chọn thời.
Bài liên quan – 相關文章
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (1): giới thiệu sách và Đề yếu Tứ Khố
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (6): siêu thần, tiếp khí, đặt nhuận và những chỗ dễ lầm khi lập cục
- Mục Lục Độn Giáp Diễn Nghĩa
- Kho Sách Quý vugioi.com
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc chín độn là phần Thư; đứng trước một công trình thật mà biết lấy giờ nào, phương nào để động thổ, an táng, nhập trạch cho hợp với hình thế là phần Nhãn, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thiên độn trong Kỳ Môn là gì? – 天遁
Theo Độn Giáp Diễn Nghĩa, Thiên độn là khi trên cùng một cung có Bính (nguyệt kỳ) ở bàn trời, Sinh môn ở bàn người và Đinh ở bàn đất, không phạm kỳ mộ, môn bách. Sách coi đây là giờ trăm việc đều cát.
Địa độn khác Thiên độn thế nào? – 地遁
Địa độn dùng Ất (nhật kỳ) với Khai môn lâm Kỷ; Kỷ là địa hộ. Thiên độn hợp việc lớn, việc người; Địa độn hợp việc đất như làm kho, đắp tường, đóng trại, an mộ, mở huyệt.
Nhân độn cần những gì? – 人遁
Đinh (tinh kỳ) cùng Hưu môn lâm chỗ thần Thái Âm. Nhân độn hợp việc chọn người, cầu tướng, hoà giải, hôn nhân, giao dịch.
Có phải đọc chú mới dùng được độn? – 呪語
Không. Lời chú là lớp tín ngưỡng Đạo gia trong sách cổ. Phong Thuỷ Liên Hoa chỉ dùng phần lý: chọn giờ và phương mà kỳ, môn, thần cùng thuận, và luôn đặt sau hình pháp.
Sáu độn thần, quỷ, phong, vân, long, hổ phân biệt thế nào? – 六遁
Mỗi độn là một kỳ, một cát môn và một mốc: Cửu Thiên (thần), Cửu Địa (quỷ), cung Tốn (phong), nghi Tân (vân), cung Khảm hay nghi Quý (long), cung Cấn (hổ). Mốc ấy cho biết loại việc hợp với độn.









