Độn Giáp Diễn Nghĩa
遁甲演義 卷三 (九星所屬 · 五行旺相休囚 · 九星旺相休囚 · 天輔之時 · 遁甲利客利主)
Tác giả: Trình Đạo Sinh 程道生 (tự Khả Sinh 可生, người Hải Ninh 海寧, cuối đời Minh)
Bản gốc: Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại (欽定四庫全書 子部 術數類), hiệu thượng năm Càn Long 46 (1781).
Quyển ba của Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) mở đầu bằng chín ngôi sao của Kỳ Môn. Hai quyển trước đã dựng xong khung cục: tam kỳ lục nghi, tám cửa, chín cung, siêu thần tiếp khí, các cách cát hung. Đến đây Trình Đạo Sinh quay lại hỏi một câu căn bản: mỗi sao là gì, mang tên chữ gì, thuộc hành gì, mùa nào vượng mùa nào suy, làm việc gì thì hợp. Bài này chép và giảng trọn phần đầu quyển ba: Cửu tinh sở thuộc (九星所屬), vượng tướng hưu tù của ngũ hành và của chín sao, tính chất và bài ca của từng sao, giờ Thiên Phụ (天輔之時), và hai mục lợi khách, lợi chủ (遁甲利客 · 遁甲利主).
Trả lời nhanh: Theo Độn Giáp Diễn Nghĩa, chín sao Kỳ Môn chia ba bậc: Thiên Phụ, Thiên Cầm, Thiên Tâm là thượng cát; Thiên Xung, Thiên Nhậm là thứ cát; Thiên Bồng, Thiên Nhuế là đại hung; Thiên Trụ, Thiên Anh là tiểu hung. Nhưng cát hung còn tuỳ khí: sao cát gặp tháng vượng tướng thì đại cát, gặp hưu tù thì chỉ bình; sao hung gặp vượng tướng thì cái hung lại giảm. Sao vượng ở tháng cùng hành, tướng ở tháng do nó sinh ra, hưu ở tháng sinh ra nó, tù ở tháng khắc nó, tử ở tháng nó khắc. Về binh pháp, sao trên thiên bàn khắc cung dưới thì lợi bên khách (bên đánh tới), cung khắc sao thì lợi bên chủ (bên giữ).
Thầy Vũ Giới giảng: "Người mới học Kỳ Môn hay thuộc lòng sao cát sao hung rồi dừng ở đó. Sách này dạy cái thứ hai quan trọng hơn: sao phải có khí. Một sao cát mà gặp tháng tù thì như người tốt mà đang ốm, nhờ không được bao nhiêu."

Chín sao và tên gọi – 九星所屬
Mục đầu tiên chỉ có năm dòng, liệt kê chín sao, mỗi sao kèm một tên hiệu bốn chữ, một tên sao Bắc Đẩu và một tên "tinh". Đây là lớp tên gọi mang màu sắc đạo giáo, ít thấy trong các sách Kỳ Môn phổ thông.
九星所屬
大益樞京天輔武曲紀星 執慶剛昱天禽廉貞網星總網星連住(總承符元)天心(文曲紐星) 凝華好化天沖破軍關星英明集華天任星 陰襲大衍天蓬隱光(右弼)星陽㻡孚慶天芮(洞明)左輔星 照中勲今天英貪狼太星通玄須變天柱祿貞星星
Dịch: Chín sao thuộc về: Đại Ích Xu Kinh là Thiên Phụ, sao Vũ Khúc, Kỷ tinh. Chấp Khánh Cương Dục là Thiên Cầm, sao Liêm Trinh, Cương tinh. Tổng Cương Tinh Liên Trụ (chú: Tổng Thừa Phù Nguyên) là Thiên Tâm (chú: Văn Khúc, Nữu tinh). Ngưng Hoa Hảo Hoá là Thiên Xung, sao Phá Quân, Quan tinh. Anh Minh Tập Hoa là Thiên Nhậm tinh. Âm Tập Đại Diễn là Thiên Bồng, Ẩn Quang tinh (chú: Hữu Bật). Dương [chữ hiếm] Phu Khánh là Thiên Nhuế (chú: Động Minh), sao Tả Phụ. Chiếu Trung Huân Kim là Thiên Anh, sao Tham Lang, Thái tinh. Thông Huyền Tu Biến là Thiên Trụ, sao Lộc Trinh.

Giảng: Cách ghép chín sao Kỳ Môn với bảy sao Bắc Đẩu và hai sao phụ Tả Phụ, Hữu Bật ở đây khác hẳn cách ghép thường gặp trong các sách đời Thanh (thường lấy Thiên Bồng là Tham Lang, Thiên Nhuế là Cự Môn, Thiên Xung là Lộc Tồn…). Bản Tứ Khố chép Thiên Phụ là Vũ Khúc, Thiên Cầm là Liêm Trinh, Thiên Tâm là Văn Khúc, Thiên Xung là Phá Quân, Thiên Bồng là Hữu Bật, Thiên Nhuế là Tả Phụ, Thiên Anh là Tham Lang, Thiên Trụ là "Lộc Trinh". Thiên Nhậm trong bản chép không ghi tên sao Bắc Đẩu; theo lối loại trừ thì còn lại Cự Môn. Chữ cuối dòng Thiên Trụ chép trùng "tinh tinh", chữ thứ hai ở dòng Thiên Nhuế là một chữ hiếm, em giữ nguyên như bản chép, không đoán.
Người học không cần thuộc các tên hiệu bốn chữ này. Điều cần ghi nhớ là: tên Bắc Đẩu chỉ là lớp gọi phụ; khi bày cục, chín sao vẫn đứng ở cung gốc quen thuộc: Thiên Bồng ở Khảm một, Thiên Nhuế ở Khôn hai, Thiên Xung ở Chấn ba, Thiên Phụ ở Tốn bốn, Thiên Cầm ở trung cung năm, Thiên Tâm ở Càn sáu, Thiên Trụ ở Đoài bảy, Thiên Nhậm ở Cấn tám, Thiên Anh ở Ly chín. Hành của sao theo hành của cung gốc: Bồng thuỷ, Nhuế Cầm Nhậm thổ, Xung Phụ mộc, Tâm Trụ kim, Anh hoả.
Ba bậc cát hung và lẽ vượng tướng – 三元經論九星
Ngay sau phần tên gọi, sách dẫn Tam Nguyên Kinh (三元經) để xếp chín sao thành bậc, rồi lập tức nói thêm rằng bậc ấy chưa đủ, phải xét khí của sao trong tháng.
三元經曰輔禽心星為上吉沖任次吉理須明大凶天蓬與天芮小兇天柱及天英更論五行旺相氣吉凶輕重自然分大凶旺相兇卻小小兇旺相號中平吉星旺
相吉無比若還無氣也中平 凡吉宿亦要遇旺相若遇休囚廢沒亦不可用經曰若上吉次吉星無旺氣則中平乗旺相氣則大吉乗死休囚廢則為兇以意審用之九星休旺者謂九星各旺於同類月相於我生月休於生我月囚於官鬼月死於妻財月日時同
Dịch: Tam Nguyên Kinh nói: Phụ, Cầm, Tâm là thượng cát; Xung, Nhậm là thứ cát, lẽ phải rõ. Đại hung là Thiên Bồng với Thiên Nhuế; tiểu hung là Thiên Trụ và Thiên Anh. Lại xét khí vượng tướng của ngũ hành thì cát hung nặng nhẹ tự phân: đại hung mà vượng tướng thì hung lại nhỏ; tiểu hung mà vượng tướng gọi là trung bình; sao cát mà vượng tướng thì tốt không gì bằng; nếu không có khí thì cũng chỉ trung bình. Phàm sao cát cũng cần gặp vượng tướng; nếu gặp hưu, tù, phế, một thì cũng không dùng được. Kinh nói: sao thượng cát, thứ cát mà không có khí vượng thì trung bình; được khí vượng tướng thì đại cát; gặp tử, hưu, tù, phế thì thành hung; dùng ý mà xét. Vượng suy của chín sao là: mỗi sao vượng ở tháng cùng loại, tướng ở tháng do ta sinh, hưu ở tháng sinh ra ta, tù ở tháng quan quỷ (khắc ta), tử ở tháng thê tài (ta khắc). Ngày và giờ cũng xét như vậy.

Giảng: Đoạn này đáng học hơn cả bảng tên gọi. Nó nói hai điều. Thứ nhất, cát hung của sao có ba bậc chứ không phải hai: thượng cát, thứ cát, rồi đại hung, tiểu hung. Thứ hai, bậc ấy bị khí tháng kéo lên hoặc kéo xuống. Sao cát mất khí thì tụt xuống "trung bình", thậm chí "thành hung"; sao hung được khí thì cái hung giảm bớt. Đây là cách nghĩ rất gần với phong thuỷ: một hướng tốt mà khí không đến thì tốt cũng không phát.
Quy tắc vượng suy của sao trong sách là: vượng khi tháng cùng hành với sao; tướng khi tháng thuộc hành do sao sinh ra; hưu khi tháng thuộc hành sinh ra sao; tù khi tháng thuộc hành khắc sao; tử khi tháng thuộc hành bị sao khắc. Câu cuối "nhật thời đồng" cho biết ngày và giờ cũng xét theo cùng một lẽ, nên người dùng giờ phải xem cả can chi của giờ chứ không chỉ tháng.
Vượng tướng hưu tù của ngũ hành – 五行旺相休囚
Sách chen vào một bảng ngắn về bốn phương, rồi mới đến bảng vượng suy của chín sao theo tháng. Hai bảng dùng hai cách gọi khác nhau, người đọc cần để ý.
五行旺相休囚
木 旺東相北休南囚西 火 旺南相東休西囚北金 旺西相南休北囚東 水 旺北相西休東囚南土 旺於四維辰戌醜未無所不用也
Dịch: Ngũ hành vượng tướng hưu tù. Mộc: vượng ở Đông, tướng ở Bắc, hưu ở Nam, tù ở Tây. Hoả: vượng Nam, tướng Đông, hưu Tây, tù Bắc. Kim: vượng Tây, tướng Nam, hưu Bắc, tù Đông. Thuỷ: vượng Bắc, tướng Tây, hưu Đông, tù Nam. Thổ: vượng ở bốn góc Thìn Tuất Sửu Mùi, không đâu không dùng được.

Giảng: Bảng phương này gọi "tướng" là phương sinh ra hành ấy (mộc tướng ở Bắc vì thuỷ sinh mộc), "hưu" là phương hành ấy sinh ra, "tù" là phương khắc nó. Còn đoạn văn ở trên và bảng chín sao bên dưới lại gọi "tướng" là tháng do sao sinh ra. Hai cách gọi này cùng tồn tại trong các sách số học cổ; Trình Đạo Sinh chép cả hai mà không điều hoà. Khi dùng cho chín sao, em theo đúng bảng tháng của sách ở mục sau, vì đó là bảng sách dùng để định cát hung của sao.
Bảng vượng suy chín sao theo tháng – 九星旺相休囚
Bảng trong bản gốc kẻ năm cột, đầu cột ghi "vượng, tướng, phế, hưu, tù". Em chép lại thành bảng dưới đây, giữ đúng thứ tự tháng của sách.
| Sao | Vượng 旺 | Tướng 相 | Cột 3 (sinh ta) | Cột 4 (ta khắc) | Cột 5 (khắc ta) |
|---|---|---|---|---|---|
| Thiên Bồng 天蓬 (thuỷ) | Hợi Tý | Dần Mão | Thân Dậu | Tỵ Ngọ | Thìn Tuất Sửu Mùi |
| Thiên Nhậm, Nhuế, Cầm 天任芮禽 (thổ) | Thìn Tuất Sửu Mùi | Thân Dậu | Tỵ Ngọ | Hợi Tý | Dần Mão |
| Thiên Xung, Phụ 天衝輔 (mộc) | Dần Mão | Tỵ Ngọ | Hợi Tý | Thìn Tuất Sửu Mùi | Thân Dậu |
| Thiên Anh 天英 (hoả) | Tỵ Ngọ | Thìn Tuất Sửu Mùi | Dần Mão | Thân Dậu | Hợi Tý |
| Thiên Trụ, Tâm 天柱心 (kim) | Thân Dậu | Hợi Tý | Thìn Tuất Sửu Mùi | Dần Mão | Tỵ Ngọ |

Giảng: Bảng tháng khớp hoàn toàn với quy tắc trong lời văn: vượng cùng hành, tướng ở tháng sao sinh ra, tháng sinh ra sao ở cột ba, tháng sao khắc ở cột bốn, tháng khắc sao ở cột năm. Chỉ có tên đầu cột là lệch với lời văn: lời văn gọi tháng sinh ta là "hưu", tháng ta khắc là "tử", tháng khắc ta là "tù"; đầu bảng lại ghi "phế, hưu, tù". Em ghi rõ nội dung của từng cột để người đọc không bị tên gọi làm rối. Ví dụ dễ nhớ: Thiên Bồng là sao thuỷ, vượng nhất vào tháng Hợi Tý (mùa đông), yếu nhất vào bốn tháng Tứ quý vì thổ khắc thuỷ. Thiên Tâm là sao kim, vượng tháng Thân Dậu (mùa thu), sợ tháng Tỵ Ngọ vì hoả khắc kim.
Tính chất từng sao và bài ca – 九星性情歌
Phần dài nhất của bài là chín đoạn văn, mỗi đoạn mở bằng tên chữ của sao, nói sao ấy nên làm gì, kiêng gì, mùa nào thắng mùa nào bại, rồi kèm một bài ca bảy chữ. Em chia chín sao thành ba nhóm theo bậc cát hung để dễ đọc.
Hai sao đại hung: Thiên Bồng, Thiên Nhuế – 天蓬 · 天芮
天蓬字子禽宜安撫邊境修築城池春夏將兵大勝秋冬兇亡其士卒利主不利客嫁娶兩兇移徙失火鬭爭見血光入宮火盜賊修營宮室商賈皆兇
訟庭爭競遇天蓬 勝捷威靈萬裏同 春夏用之皆大吉秋冬用此最為兇 嫁娶遠行應小利 葬埋修造亦閒空須得生門同丙乙 同之萬事得昌榮
天芮字子成宜崇尚道徳交結朋儕受業師長吉不可用兵嫁娶爭訟移徙築室秋冬吉春夏兇
受道交結宜芮星 行方直此最難明 出行用事宜先退修造安墳發禍刑 盜賊憂惶驚小口 更宜因事橫官非縱得奇門從此宿 求其吉事也虛名
Dịch: Thiên Bồng tên chữ là Tử Cầm, nên vỗ yên biên cương, sửa đắp thành trì. Mùa xuân, hạ cầm quân thì đại thắng; mùa thu, đông thì hung, mất quân sĩ; lợi cho chủ, không lợi cho khách. Cưới gả thì cả hai bên đều hung; dời chỗ ở gặp cháy, đánh nhau thấy máu; vào nhà gặp lửa, trộm; sửa dựng nhà cửa, buôn bán đều hung. Ca rằng: tranh tụng ở công đường gặp Thiên Bồng, thắng nhanh oai linh như vạn dặm; xuân hạ dùng thì đều đại cát, thu đông dùng thì hung nhất; cưới gả đi xa chỉ được lợi nhỏ, chôn cất sửa dựng cũng chẳng ra gì; phải được cửa Sinh cùng Bính, Ất thì vạn sự mới tốt.
Thiên Nhuế tên chữ là Tử Thành, nên tôn sùng đạo đức, kết giao bạn bè, theo thầy học nghề thì cát; không nên dùng binh, cưới gả, kiện tụng, dời nhà, dựng nhà; thu đông cát, xuân hạ hung. Ca rằng: theo đạo, kết giao hợp sao Nhuế; làm theo lối ngay thẳng ở sao này khó hiểu nhất; ra đi làm việc nên lui trước; sửa dựng, an mộ thì sinh hoạ hình; trộm cướp lo sợ, kinh động trẻ nhỏ, lại vì việc mà vướng kiện ngang; dù được kỳ môn theo sao này, cầu việc tốt cũng chỉ là hư danh.

Giảng: Chú ý chỗ sách nói Thiên Bồng "xuân hạ đại thắng, thu đông hung". Theo bảng vượng suy, Bồng là thuỷ, vượng mùa đông; nhưng sách lại cho thu đông là hung. Cách hiểu hợp lý là: sao đại hung mà gặp mùa nó vượng thì cái hung của nó càng mạnh, còn mùa nó suy (xuân hạ) thì hung tính bị kiềm, lại thành dùng được cho việc giữ thành. Điều này khớp với câu "đại hung vượng tướng hung khước tiểu" ở trên theo một nghĩa khác: người xưa đọc sao hung theo hai chiều, có khi dùng sức của nó, có khi tránh. Thiên Nhuế thì ngược lại là sao của thầy trò, đạo học; hung với việc binh, việc dời dựng, nhưng hợp với việc học.
Ba sao thượng cát: Thiên Phụ, Thiên Cầm, Thiên Tâm – 天輔 · 天禽 · 天心
天輔字子卿宜蘊身守道設教修理將兵春夏勝得托地千里嫁娶多子孫利移徙入市入官修營春夏有喜
天輔之星遠行良 葬埋起造福添長 上官移徙皆吉利喜溢人財萬事昌
天禽字子公宜祭祀求福斷絶羣兇將兵四時吉百福助之不戰用謀敵人畏服賞功封爵移徙入官祠祀商賈嫁娶吉
天禽遠行偏宜利 坐賈行商皆稱意 投謁貴人兩益懷更兼造葬皆豐遂
天心字子襄宜療病合藥將兵秋冬勝得地千里春夏不利嫁娶入官築室祠祀商賈秋冬吉春夏兇利見君子不利小人
求仙合藥見天心 商途旅福又還新 又將遷葬皆宜利萬事逢之福祿深
Dịch: Thiên Phụ tên chữ là Tử Khanh, nên ẩn mình giữ đạo, mở trường dạy học, sửa sang. Cầm quân mùa xuân hạ thì thắng, mở được đất nghìn dặm; cưới gả thì nhiều con cháu; lợi cho dời chỗ, vào chợ, nhậm quan, sửa dựng; xuân hạ có việc mừng. Ca: sao Thiên Phụ đi xa tốt, chôn cất dựng nhà thêm phúc dài; nhậm quan dời chỗ đều cát lợi, mừng tràn người của, vạn sự thịnh.
Thiên Cầm tên chữ là Tử Công, nên cúng tế cầu phúc, dứt trừ các thứ hung. Cầm quân bốn mùa đều cát, trăm phúc giúp sức; không đánh mà dùng mưu, quân địch phải phục; thưởng công phong tước, dời chỗ, nhậm quan, thờ cúng, buôn bán, cưới gả đều cát. Ca: Thiên Cầm đi xa rất lợi, ngồi buôn đi bán đều vừa ý, yết kiến quý nhân hai bên đều vui, lại thêm xây dựng chôn cất đều sung túc.
Thiên Tâm tên chữ là Tử Tương, nên chữa bệnh, hợp thuốc. Cầm quân thu đông thì thắng, được đất nghìn dặm; xuân hạ thì không lợi. Cưới gả, nhậm quan, dựng nhà, thờ cúng, buôn bán thì thu đông cát, xuân hạ hung; lợi cho người quân tử, không lợi cho kẻ tiểu nhân. Ca: cầu tiên hợp thuốc gặp Thiên Tâm, đường buôn đường đi phúc lại mới, dời mộ cũng đều thuận lợi, vạn sự gặp sao này phúc lộc sâu.

Giảng: Ba sao thượng cát, nhưng mỗi sao mạnh ở một mùa theo đúng hành của nó. Thiên Phụ là mộc, thắng mùa xuân hạ; Thiên Tâm là kim, thắng mùa thu đông; Thiên Cầm ở trung cung, thổ, nên "bốn mùa đều cát". Thiên Phụ là sao của văn giáo, Thiên Tâm là sao của thầy thuốc, Thiên Cầm là sao của cúng tế và mưu lược. Đọc như vậy thì không phải học thuộc từng câu: biết hành của sao, biết sở trường của sao, là đoán được sách sẽ nói gì.
Thứ cát và tiểu hung: Thiên Xung, Thiên Nhậm, Thiên Trụ, Thiên Anh – 天衝 · 天任 · 天柱 · 天英
天沖字子翹宜出報仇春夏兵將勝秋冬無功不宜嫁娶移徙入官築室祠祀市賈
嫁娶安營産女驚 出行移徙遇遭迍 修造埋葬皆不利萬般作事且逡巡
天柱字子中宜迍兵自固隱跡將兵車傷卒死不宜移徙入官市賈宜嫁娶修造祭祀
天柱藏形謹守直 不須遠出及營為 萬種所謀皆利益遠行從去見災危
天任字子韋宜請謁通財將兵四時吉萬神助之敵人自降嫁娶多子孫入官吉移徙築室兇
天任吉宿事皆通 祭祀求官嫁娶同 斷滅羣兇移徙事商賈造葬喜重重
天英字子威宜出入遠行飲晏作樂利不宜嫁娶出兵移徙入官築室祠祀商賈
天英之星嫁娶兇 遠行移徙不宜逢 上官文武皆宜去商賈求財總是空
Dịch: Thiên Xung tên chữ là Tử Kiều, nên ra quân báo thù; xuân hạ thì quân tướng thắng, thu đông thì không có công; không nên cưới gả, dời chỗ, nhậm quan, dựng nhà, thờ cúng, buôn bán. Ca: cưới gả, đóng trại, sinh con gái thì kinh; ra đi dời chỗ gặp gian truân; sửa dựng chôn cất đều không lợi; muôn việc làm hãy dè dặt.
Thiên Trụ tên chữ là Tử Trung, nên đóng quân tự giữ, ẩn dấu vết; cầm quân thì xe hỏng quân chết; không nên dời chỗ, nhậm quan, buôn bán; nên cưới gả, sửa dựng, cúng tế. Ca: Thiên Trụ giấu hình, giữ cho thẳng, không nên đi xa và bày việc; muôn mưu giữ ở nhà đều lợi, đi xa thì gặp tai nguy.
Thiên Nhậm tên chữ là Tử Vi, nên đi yết kiến, thông của cải; cầm quân bốn mùa đều cát, muôn thần giúp sức, quân địch tự hàng; cưới gả nhiều con cháu, nhậm quan cát; dời chỗ, dựng nhà thì hung. Ca: Thiên Nhậm là sao cát, việc gì cũng thông; cúng tế, cầu quan, cưới gả cũng vậy; dứt trừ các hung, việc dời chỗ, buôn bán, xây táng đều mừng.
Thiên Anh tên chữ là Tử Uy, nên ra vào đi xa, ăn tiệc vui chơi; không nên cưới gả, ra quân, dời chỗ, nhậm quan, dựng nhà, thờ cúng, buôn bán. Ca: sao Thiên Anh cưới gả hung, đi xa dời chỗ đừng gặp; nhậm quan văn võ thì nên đi; buôn bán cầu tài thì rốt cuộc là không.

Giảng: Thiên Xung là sao của trận mạc: hợp với báo thù, ra quân, nhưng hại cho việc nhà. Thiên Nhậm là sao thổ ở Cấn, chủ tài lộc và cầu cạnh, được xếp thứ cát. Thiên Trụ và Thiên Anh là tiểu hung: Trụ hợp với giữ mình, Anh hợp với việc vui, đi lại, nhưng cả hai đều kỵ việc lớn. Có một chỗ trong sách tự mâu thuẫn: lời văn của Thiên Nhậm nói dời chỗ, dựng nhà là hung, mà bài ca lại nói dời chỗ, xây táng đều mừng. Em giữ cả hai như bản gốc; trong thực hành, việc dời chỗ dưới sao Nhậm nên xét thêm cửa và kỳ.
Giờ Thiên Phụ – 天輔之時
Sau chín sao, sách chép một mục rất ngắn về một loại giờ đặc biệt có tên "giờ Thiên Phụ", tức giờ được trời tha tội.
天輔之時
三元經曰天輔之時有罪無疑斧鑕在前天猶赦之此時有罪皆能自釋
甲己之日己巳時 乙庚之日甲申時 丙辛之日甲午時丁壬之日甲辰時 戊癸之日甲寅時 是天輔之時也
Dịch: Giờ Thiên Phụ. Tam Nguyên Kinh nói: giờ Thiên Phụ, có tội không ngờ, búa rìu ở trước mặt mà trời còn tha cho; vào giờ này có tội đều tự giải được. Ngày Giáp, Kỷ thì giờ Kỷ Tỵ; ngày Ất, Canh thì giờ Giáp Thân; ngày Bính, Tân thì giờ Giáp Ngọ; ngày Đinh, Nhâm thì giờ Giáp Thìn; ngày Mậu, Quý thì giờ Giáp Dần. Đó là giờ Thiên Phụ.

Giảng: Em đã tính lại theo phép ngũ thử độn (khởi can giờ theo can ngày): ngày Giáp Kỷ khởi giờ Giáp Tý, đến giờ Tỵ là Kỷ Tỵ; ngày Ất Canh khởi Bính Tý, giờ Thân là Giáp Thân; ngày Bính Tân khởi Mậu Tý, giờ Ngọ là Giáp Ngọ; ngày Đinh Nhâm khởi Canh Tý, giờ Thìn là Giáp Thìn; ngày Mậu Quý khởi Nhâm Tý, giờ Dần là Giáp Dần. Cả năm cặp đều khớp. Bốn trong năm giờ Thiên Phụ là giờ đầu tuần Giáp, tức giờ mà Giáp (quý nhân Thiên Ất) hiện ra ở đầu tuần, nên được coi là giờ có ân xá. Người xưa dùng giờ này để trình đơn, xin xá, giải việc kiện.
Lợi khách – 遁甲利客
Hai mục cuối bài là phép binh: trong một trận, bên nào nên ra tay trước. "Khách" là bên tiến đánh, "chủ" là bên đóng giữ. Sách dùng quan hệ sinh khắc giữa sao trên thiên bàn và sao (cung) dưới địa bàn để phân.
遁甲利客
經曰天盤星剋地盤星在四時旺相日時有本方五色雲氣在其方來助則客勝也地盤星剋天盤星在四時旺相日時有各方五色雲氣在其方來助則主勝也
天蓬加九宮利為客若在秋冬之月壬癸亥子日臨戰有黑色雲氣從北方來助戰客大勝
天柱天心加三宮四宮利以為客若在秋月及季夏之月庚申辛酉日臨戰有白氣雲色從西方來助戰大勝
天任天禽天芮加一宮利以為客若在四季月戊己辰戌醜未日有黃雲氣從東北來助戰客大勝
天英加七宮利以為客若在春夏月丙丁巳午日有赤雲氣從南方來助戰者客勝
Dịch: Kinh nói: sao thiên bàn khắc sao địa bàn, vào ngày giờ vượng tướng theo bốn mùa, có mây khí năm màu của phương ấy từ phương ấy đến giúp, thì khách thắng. Sao địa bàn khắc sao thiên bàn, vào ngày giờ vượng tướng, có mây khí năm màu của phương ấy đến giúp, thì chủ thắng. Thiên Bồng gia cung chín, lợi làm khách; nếu ở tháng thu đông, ngày Nhâm Quý Hợi Tý mà ra trận, có mây khí đen từ phương Bắc đến giúp thì khách đại thắng. Thiên Trụ, Thiên Tâm gia cung ba, cung bốn, lợi làm khách; nếu ở tháng thu và tháng cuối hạ, ngày Canh Thân, Tân Dậu ra trận, có khí mây trắng từ phương Tây đến giúp thì đại thắng. Thiên Nhậm, Thiên Cầm, Thiên Nhuế gia cung một, lợi làm khách; nếu ở bốn tháng quý, ngày Mậu Kỷ Thìn Tuất Sửu Mùi, có mây vàng từ Đông Bắc đến giúp thì khách đại thắng. Thiên Anh gia cung bảy, lợi làm khách; nếu ở tháng xuân hạ, ngày Bính Đinh Tỵ Ngọ, có mây khí đỏ từ phương Nam đến giúp thì khách thắng.

Giảng: Bốn trường hợp lợi khách đều là sao khắc cung: Bồng thuỷ khắc Ly hoả, Trụ Tâm kim khắc Chấn Tốn mộc, Nhậm Cầm Nhuế thổ khắc Khảm thuỷ, Anh hoả khắc Đoài kim. Màu mây là màu hành của sao (bên khắc): thuỷ đen, kim trắng, thổ vàng, hoả đỏ. Mùa và ngày cũng chọn đúng lúc hành của sao vượng. Nghĩa là: khách thắng khi sức của bên tiến tới (sao trên trời) vừa khắc được đất, vừa được mùa, vừa được ngày. Sách thiếu trường hợp sao mộc (Xung, Phụ) gia cung thổ hai, tám; theo lẽ thì cũng lợi khách.
Lợi chủ – 遁甲利主
Ngược lại, khi cung dưới khắc sao trên, bên giữ đất được lợi.
遁甲利主
天英加一宮利以為主加秋冬月壬癸亥子日有黑雲從正北來助戰者主大勝
天任天禽天芮臨三宮四宮利以為主如冬夏之月甲乙寅卯日青雲從東南正東來助戰主大勝
天蓬加八宮利以為主如在四季月戊己辰戌醜未日有黃雲從東北西南來助戰者主勝
天輔天沖加六宮七宮利以為主如在季夏及秋月庚申辛酉日有白雲氣自正西及西北來助戰者主勝
天柱天心加九宮利以為主如在春夏月丙丁巳午日有赤雲氣從正南來助戰主大勝
Dịch: Thiên Anh gia cung một, lợi làm chủ; nếu ở tháng thu đông, ngày Nhâm Quý Hợi Tý, có mây đen từ chính Bắc đến giúp thì chủ đại thắng. Thiên Nhậm, Thiên Cầm, Thiên Nhuế đến cung ba, cung bốn, lợi làm chủ; như ở tháng đông hạ (đúng ra là xuân), ngày Giáp Ất Dần Mão, mây xanh từ Đông Nam, chính Đông đến giúp thì chủ đại thắng. Thiên Bồng gia cung tám, lợi làm chủ; như ở bốn tháng quý, ngày Mậu Kỷ Thìn Tuất Sửu Mùi, có mây vàng từ Đông Bắc, Tây Nam đến giúp thì chủ thắng. Thiên Phụ, Thiên Xung gia cung sáu, cung bảy, lợi làm chủ; như ở tháng cuối hạ và mùa thu, ngày Canh Thân Tân Dậu, có khí mây trắng từ chính Tây và Tây Bắc đến giúp thì chủ thắng. Thiên Trụ, Thiên Tâm gia cung chín, lợi làm chủ; như ở tháng xuân hạ, ngày Bính Đinh Tỵ Ngọ, có mây khí đỏ từ chính Nam đến giúp thì chủ đại thắng.

Giảng: Năm trường hợp lợi chủ đều là cung khắc sao: Khảm thuỷ khắc Anh hoả, Chấn Tốn mộc khắc ba sao thổ, Cấn thổ khắc Bồng thuỷ, Càn Đoài kim khắc Phụ Xung mộc, Ly hoả khắc Tâm Trụ kim. Lần này màu mây là màu hành của cung (bên khắc), và mùa, ngày cũng chọn theo hành của cung. Chữ "đông hạ" ở trường hợp ba sao thổ gia cung mộc chắc là chép lầm của "xuân", vì ngày Giáp Ất Dần Mão và mây xanh đều là mộc, mùa vượng của mộc là xuân. Em ghi lại chỗ này ở phần Nguồn.
Gộp hai mục lại có một quy tắc gọn: sao khắc cung thì lợi khách, cung khắc sao thì lợi chủ; bên nào khắc thì xem mùa, ngày và mây của bên ấy. Quy tắc này dùng được rộng hơn chuyện ra trận: trong đàm phán, kiện tụng, cạnh tranh, ai là người chủ động, ai là người giữ, đều có thể đọc theo lẽ chủ khách.
Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa đọc chương chín sao này như một bài học về khí. Một sao có ba lớp: tên và vị trí gốc (cung nào, hành gì), bậc cát hung (thượng cát, thứ cát, đại hung, tiểu hung), và khí của nó trong thời gian (vượng, tướng, hưu, tù, tử). Bỏ lớp thứ ba thì Kỳ Môn chỉ còn là bảng tra. Cũng như trong dương trạch, một cung tốt mà khí không vào thì không phát; một cung xấu mà được hoá giải, khí êm thì không hại.

Lẽ chủ khách cũng gần với phong thuỷ: nhà là chủ, khí từ ngoài vào là khách. Khí ngoài khắc nhà thì nhà bị lấn; nhà khắc khí ngoài thì nhà giữ được. Các bảng trong bài này là lý pháp, chia sẻ được; còn khi nào dùng sao hung để giữ, khi nào tránh, cân sao với cửa và kỳ trên một cục thật là thủ pháp, phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結
Chín sao Kỳ Môn đứng ở chín cung gốc: Bồng Khảm, Nhuế Khôn, Xung Chấn, Phụ Tốn, Cầm trung cung, Tâm Càn, Trụ Đoài, Nhậm Cấn, Anh Ly. Phụ Cầm Tâm thượng cát, Xung Nhậm thứ cát, Bồng Nhuế đại hung, Trụ Anh tiểu hung. Sao vượng ở tháng cùng hành, tướng ở tháng nó sinh, suy ở tháng sinh nó, tháng nó khắc và tháng khắc nó; sao cát mất khí thì chỉ bình. Giờ Thiên Phụ là Kỷ Tỵ (ngày Giáp Kỷ), Giáp Thân (Ất Canh), Giáp Ngọ (Bính Tân), Giáp Thìn (Đinh Nhâm), Giáp Dần (Mậu Quý). Sao khắc cung lợi khách, cung khắc sao lợi chủ.
Bài trước: Độn Giáp Diễn Nghĩa (12): Ngũ bất ngộ, tam kỳ nhập mộ, lục nghi kích hình, phục ngâm phản ngâm.
Bài sau: Độn Giáp Diễn Nghĩa (14) – Cửu tinh khắc ứng mười hai giờ 九星十二時剋應.
Nguồn: Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義), quyển ba, bản Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, tờ 1a đến 7a: Cửu tinh sở thuộc, Ngũ hành vượng tướng hưu tù, Cửu tinh vượng tướng hưu tù, tính chất chín sao, Thiên Phụ chi thời, Độn giáp lợi khách, lợi chủ; sách thuộc công cộng. Chữ dị thể đã đổi về chữ chính (陰, 玄, 奇, 剋…). Chữ thứ hai dòng Thiên Nhuế là chữ hiếm, giữ nguyên; dòng Thiên Trụ chép trùng "星星"; dòng Thiên Nhậm không ghi tên sao Bắc Đẩu. Đầu cột bảng vượng suy chín sao ghi "旺 相 廢 休 囚", lệch với lời văn đi trước; bài ghi theo nội dung từng cột. Mục lợi chủ chép "冬夏之月" ở trường hợp sao thổ gia cung mộc, theo văn mạch nên là tháng xuân. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Lập Cục Pháp: lập cục theo nguyên lý Liên Hoa, xem sao, cửa, kỳ nghi trên từng cung.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, đo phương để biết sao đang lâm cung nào quanh nơi mình.
- Kho Sách Quý: các bộ Kỳ Môn khác trên kệ Trạch Cát – Độn Pháp.
Bài liên quan – 相關文章
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (12) 遁甲演義: ngũ bất ngộ, tam kỳ nhập mộ, lục nghi kích hình, phục ngâm phản ngâm, môn bách, thiên võng tứ trương
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (4) 八門九星逐時移宮訣 · 黃帝陰符經: sao, cửa dời cung theo giờ
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (11) 遁甲演義: các cách của Canh, đại cách, tiểu cách, hình cách, bột cách, phục can phi can, phục cung phi cung
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc tên, hành, bậc cát hung của chín sao là phần Thư; nhìn một cục thật mà biết sao nào đang có khí, sao nào mất khí, bên nào là chủ bên nào là khách là phần Nhãn, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Chín sao Kỳ Môn sao nào cát, sao nào hung? – 九星吉凶
Theo Tam Nguyên Kinh mà Độn Giáp Diễn Nghĩa dẫn: Thiên Phụ, Thiên Cầm, Thiên Tâm thượng cát; Thiên Xung, Thiên Nhậm thứ cát; Thiên Bồng, Thiên Nhuế đại hung; Thiên Trụ, Thiên Anh tiểu hung.
Vượng tướng hưu tù của sao tính thế nào? – 九星旺相休囚
Sao vượng ở tháng cùng hành, tướng ở tháng do sao sinh ra, hưu ở tháng sinh ra sao, tù ở tháng khắc sao, tử ở tháng sao khắc. Ví dụ Thiên Bồng (thuỷ) vượng tháng Hợi Tý, tướng tháng Dần Mão, yếu nhất tháng Thìn Tuất Sửu Mùi.
Sao cát mà gặp tháng suy thì sao? – 吉星無氣
Sách nói sao thượng cát, thứ cát mà không có khí vượng thì chỉ trung bình; gặp tử, hưu, tù thì có thể thành hung. Ngược lại, sao đại hung mà vượng tướng thì cái hung lại nhỏ.
Giờ Thiên Phụ là giờ nào? – 天輔之時
Ngày Giáp, Kỷ dùng giờ Kỷ Tỵ; ngày Ất, Canh giờ Giáp Thân; ngày Bính, Tân giờ Giáp Ngọ; ngày Đinh, Nhâm giờ Giáp Thìn; ngày Mậu, Quý giờ Giáp Dần. Sách nói giờ này có tội cũng được tha.
Lợi khách, lợi chủ trong Kỳ Môn là gì? – 利客利主
Sao thiên bàn khắc cung địa bàn thì lợi bên khách (bên tiến đánh); cung khắc sao thì lợi bên chủ (bên giữ). Bên khắc lại được mùa vượng, ngày cùng hành và mây màu của hành mình đến giúp thì thắng lớn.








