Độn Giáp Diễn Nghĩa
遁甲演義 卷二 (大格 · 小格并歲格月格日格時格 · 刑格 · 勃格 · 伏干格 · 飛干格 · 伏宮格 · 飛宮格 · 六庚加宮同宮格)
Tác giả: Trình Đạo Sinh 程道生 (tự Khả Sinh 可生, người Hải Ninh 海寧, cuối đời Minh)
Bản gốc: Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại (欽定四庫全書 子部 術數類), hiệu thượng năm Càn Long 46 (1781), quyển hai.
Trong Kỳ Môn, Canh là can đáng sợ nhất. Giáp (vua) ẩn dưới sáu nghi để tránh Canh, vì Canh Kim khắc Giáp Mộc; cả môn "độn giáp" sinh ra từ nỗi sợ ấy. Nên trong phần hung cách, quyển hai của Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) dành hẳn một chuỗi mục cho Canh: đại cách, tiểu cách cùng tuế, nguyệt, nhật, thời cách, hình cách, bột cách, phục can, phi can, phục cung, phi cung, và Canh gia cung, Canh đồng cung. Bài này dịch trọn, chuyển bàn lại các ví dụ (một ví dụ không khớp, chúng tôi ghi rõ) và giảng cách nhớ.
Trả lời nhanh: Theo Độn Giáp Diễn Nghĩa, khi Canh trên bàn trời gia lên một can dưới bàn đất thì thành "cách" (chữ 格, bản Tứ Khố viết 隔, nghĩa là bị chặn): Canh gia Quý là đại cách, đi xa xe gãy ngựa chết; Canh gia Nhâm là tiểu cách, không nên xuất quân; Canh gia can năm, tháng (can ngày mồng một), ngày, giờ là tuế cách, nguyệt cách, nhật cách, thời cách; Canh gia Kỷ là hình cách, quân đi nửa đường phải dừng. Bính gia can năm, tháng, ngày, giờ là bột cách (rối loạn kỷ cương). Canh gia can ngày là phục can, can ngày gia Canh là phi can; Canh gia Trực Phù là phục cung, Trực Phù gia Canh là phi cung. Gặp các cách này dùng binh thì chủ khách đều bất lợi, hỏi người thì người không có nhà, chờ người thì người không đến; nên giữ thủ.
Thầy Vũ Giới giảng: "Giáp là chủ, Canh là sát. Cả môn Kỳ Môn là nghệ thuật giấu chủ khỏi sát. Học các cách của Canh là học xem sát đang đè lên cái gì: lên năm là hại năm, lên ngày là hại thân, lên Trực Phù là hại tướng."

Vì sao Canh là sát – 庚為太白
Canh là Kim dương, ứng sao Thái Bạch, chủ binh đao. Trong sáu nghi, Canh là nghi của tuần Giáp Thân. Giáp (tượng vua, tượng chủ tướng) phải ẩn dưới Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý theo tuần, nhưng điều tối kỵ là Giáp gặp Canh. Vì vậy mọi cách trong bài này đều lấy Canh làm kẻ "đến", và cái bị Canh đến cho biết việc nào hỏng: Quý, Nhâm, Kỷ là các nghi; can năm, tháng, ngày, giờ là thời; Trực Phù là tướng.

Đại cách – 大格
Canh gia Quý. Quý là nghi cuối cùng, là chỗ khí đã tận, Canh đến đó là chặn đứng.

歌曰:庚加癸兮為大格。六庚如加癸,圖謀未可通,求人終不見,端坐即還宮。湯謂曰:六庚加癸名曰大格時也,謂天上六庚臨地下六癸,此時不可用,百事凶,遺亡亦不可得,求人即不在,反招其咎。大格不宜遠行,車破馬死,造作人財破散也。假如秋分下元陰遁四局,甲己日丙寅時,此時六庚在二宮,以直符天輔加時干六丙於六宮,即得天芮六庚下臨六癸於八宮,此名大格也。
Dịch: Ca rằng: Canh gia Quý là đại cách. Sáu Canh nếu gia Quý, mưu tính chưa thông; tìm người rốt cuộc không gặp, ngồi yên thì người ấy tự về. Thang Vị nói: sáu Canh gia Quý gọi là giờ đại cách, tức Canh trên trời lâm Quý dưới đất; giờ ấy không dùng được, trăm việc hung, đồ mất cũng không tìm được, tìm người thì người không có, lại chuốc lấy lỗi. Đại cách không nên đi xa, xe gãy ngựa chết; làm nhà làm việc thì người và của tan tác. Ví như Thu Phân hạ nguyên, âm độn cục 4, ngày Giáp Kỷ giờ Bính Dần: Canh ở cung 2; lấy Trực Phù Thiên Phụ gia lên can giờ Bính ở cung 6, tức được Thiên Nhuế mang Canh lâm Quý ở cung 8; gọi là đại cách.
Giảng: Chuyển bàn lại âm cục 4 giờ Bính Dần (Thu Phân hạ nguyên đúng là âm cục 4): cung 8 có Thiên Nhuế mang Canh, đất Quý. Đúng như sách. "Tạo tác thì người và của tan tác" là câu người làm nhà cần nhớ: giờ đại cách không khởi công.
Tiểu cách và bốn cách theo thời – 小格 · 歲月日時格
Canh gia Nhâm là tiểu cách. Rồi sách mở rộng: Canh gia lên can của năm, của tháng, của ngày, của giờ thì thành bốn cách theo thời.

Tiểu cách và tuế cách – 小格 · 歲格
歌曰:加壬之時為小格,又兼歲月日時移。六庚加六壬謂之小格,一云伏格,當此之時並不宜出師。論歲格:三元經云:六庚加當年太歲之干,名曰歲格,此時用事凶。奇門大全云:六庚加今歲干,如甲子年庚加甲子也,大凶。六庚加年月日時干,動有凶隔,聞客先敗。占家宅,年為父母,月為兄弟,日為己身,時為妻男。假令辛丑辛立春中元陽遁五局,歲干在辛,以甲己之日癸酉時,六庚在七宮,以直符天禽加六癸於一宮,即見天柱六庚下臨六辛歲干於八宮,此名為歲格也。
Dịch: Ca rằng: giờ Canh gia Nhâm là tiểu cách, lại theo năm, tháng, ngày, giờ mà dời. Sáu Canh gia sáu Nhâm gọi là tiểu cách, một thuyết gọi phục cách; vào giờ ấy đều không nên xuất quân. Luận tuế cách: Tam Nguyên Kinh nói: sáu Canh gia lên can Thái Tuế của năm ấy gọi là tuế cách, giờ ấy làm việc hung. Kỳ Môn Đại Toàn nói: sáu Canh gia lên can của năm nay, như năm Giáp Tý thì Canh gia Giáp Tý (tức Mậu), rất hung. Sáu Canh gia can năm, tháng, ngày, giờ thì động là có hung cách, nghe khách thì khách thua trước. Xem nhà cửa: năm là cha mẹ, tháng là anh em, ngày là bản thân, giờ là vợ con. Giả như năm Tân Sửu, can năm là Tân, tiết Lập Xuân trung nguyên dương độn cục 5, ngày Giáp Kỷ giờ Quý Dậu: Canh ở cung 7; lấy Trực Phù Thiên Cầm gia lên Quý ở cung 1, tức thấy Thiên Trụ mang Canh lâm Tân (can năm) ở cung 8; gọi là tuế cách.
Giảng: Can năm là Giáp thì phải lấy nghi của tuần Giáp ấy: năm Giáp Tý lấy Mậu, năm Giáp Tuất lấy Kỷ, giống như cách tìm chỗ Giáp ẩn. Chuyển bàn lại dương cục 5 (Lập Xuân trung nguyên đúng là dương cục 5) giờ Quý Dậu: cung 8 có Thiên Trụ mang Canh, đất Tân. Đúng như sách. Câu "năm là cha mẹ, tháng là anh em, ngày là bản thân, giờ là vợ con" là chìa khoá dùng bốn cách này khi xem việc nhà: Canh đè lên can nào thì người ứng với can ấy gặp trở ngại.
Nguyệt cách, nhật cách, thời cách – 月格 · 日格 · 時格
論月格:三元經曰:六庚加月朔,格為凶時也。假如立春上元陽遁八局,月朔干在甲己日丁卯時,此時六庚在一宮,以直符天任加六丁於五宮,即得天蓬為六庚下臨月朔干六己於九宮,此名月朔格也。論日格:三元經曰:六庚加當日日干為日干格,此時用事大凶。假如小暑下元陰遁五局,日干在甲己日丙寅時,以天禽為直符加時干六丙於七宮,即六庚下臨六己於四宮,此名日干格。論時格:三元經曰:六庚加本時干者為時格,亦名伏吟格。假如小寒上元陽遁二局,丙辛日己丑時,六庚在四宮,以直符天輔加時干六己於三宮,此為時格也。凡六庚為直符,其十時皆為時干格也。
Dịch: Luận nguyệt cách: Tam Nguyên Kinh nói: sáu Canh gia can ngày mồng một của tháng là giờ cách, hung. Giả như Lập Xuân thượng nguyên dương độn cục 8, can ngày mồng một thuộc Giáp Kỷ, giờ Đinh Mão: Canh ở cung 1; lấy Trực Phù Thiên Nhậm gia lên Đinh ở cung 5, tức được Thiên Bồng mang Canh lâm can mồng một là Kỷ ở cung 9; gọi là nguyệt sóc cách. Luận nhật cách: Tam Nguyên Kinh nói: sáu Canh gia can của ngày hôm ấy là nhật can cách, giờ ấy làm việc rất hung. Giả như Tiểu Thử hạ nguyên âm độn cục 5, can ngày thuộc Giáp Kỷ, giờ Bính Dần: lấy Thiên Cầm làm Trực Phù gia lên can giờ Bính ở cung 7, tức Canh lâm Kỷ ở cung 4; gọi là nhật can cách. Luận thời cách: Tam Nguyên Kinh nói: sáu Canh gia lên can của giờ ấy là thời cách, cũng gọi là phục ngâm cách. Giả như Tiểu Hàn thượng nguyên dương độn cục 2, ngày Bính Tân giờ Kỷ Sửu: Canh ở cung 4; lấy Trực Phù Thiên Phụ gia lên can giờ Kỷ ở cung 3, ấy là thời cách. Phàm khi sáu Canh làm Trực Phù thì cả mười giờ (của tuần ấy) đều là thời can cách.
Giảng: Bốn ví dụ chuyển bàn lại đều đúng: dương cục 8 giờ Đinh Mão, cung 9 có Thiên Bồng mang Canh trên Kỷ; âm cục 5 giờ Bính Dần, cung 4 có Canh trên Kỷ; dương cục 2 giờ Kỷ Sửu, Trực Phù Thiên Phụ mang Canh đến đúng cung có can giờ Kỷ. Câu cuối rất gọn: tuần Giáp Thân thì nghi đầu tuần là Canh, Trực Phù mang Canh luôn đến chỗ can giờ, nên cả mười giờ của tuần Giáp Thân đều phạm thời cách. "Nguyệt cách" lấy can ngày mồng một, không lấy can tháng; đây là điểm sách khác nhiều bản đời sau.

Hình cách – 刑格
Canh gia Kỷ. Kỷ là địa hộ (bài 7), Canh đến đó là chặn cửa đất, quân đi không tới nơi.

歌曰:加己為刑最不宜。六庚加六己,赤地須千里,遠行車馬墮,軍兵半路止。湯謂曰:六庚加六己為刑格,謂天上六庚加地下六己,此時出軍,車破馬死,中道而止,士卒逃亡,慎勿追之,反招凶咎。奇門大全云:六庚加六己,求謀主失名破財疾病。假如大寒上元陽遁三局,甲己日丙寅時,此時六庚在五宮寄二宮,以直符天沖加時干六丙於一宮,即得天禽為六庚下臨六己於四宮,此名刑格也。巽巳同宮,巳刑申也。
Dịch: Ca rằng: gia lên Kỷ là hình cách, rất không nên. Sáu Canh gia sáu Kỷ, đất đỏ ngàn dặm, đi xa xe ngựa đổ, quân lính nửa đường dừng. Thang Vị nói: sáu Canh gia sáu Kỷ là hình cách, tức Canh trên trời gia Kỷ dưới đất; giờ ấy xuất quân thì xe gãy ngựa chết, giữa đường phải dừng, sĩ tốt bỏ trốn, cẩn thận đừng đuổi, đuổi thì chuốc hung hoạ. Kỳ Môn Đại Toàn nói: sáu Canh gia sáu Kỷ, mưu cầu thì mất danh, hao của, bệnh tật. Giả như Đại Hàn thượng nguyên dương độn cục 3, ngày Giáp Kỷ giờ Bính Dần: Canh ở cung 5 gửi cung 2; lấy Trực Phù Thiên Xung gia lên can giờ Bính ở cung 1, tức được Thiên Cầm mang Canh lâm Kỷ ở cung 4; gọi là hình cách. Tốn và Tị cùng cung, Tị hình Thân.
Giảng: Chuyển bàn lại dương cục 3 (Đại Hàn thượng nguyên đúng là dương cục 3): Canh ở trung cung 5, theo lệ gửi Khôn 2, nên đi cùng Thiên Nhuế, Thiên Cầm; khi Trực Phù dời, Thiên Cầm mang Canh đến cung 4, nơi đất có Kỷ. Câu cuối giải tên "hình": cung 4 Tốn chứa chi Tị, Canh ứng chi Thân, mà Tị với Thân là cặp tương hình. Tên cách đến từ chỗ cung chứ không chỉ từ can.
Bột cách – 勃格
Bột (勃, cũng viết 悖) là rối loạn, ngược. Đây là cách duy nhất trong bài không lấy Canh làm kẻ đến mà lấy Bính.

歌曰:丙為勃兮庚為格,格則不通勃亂逆。天丙加地庚為勃,天庚加地癸為格。天上六丙加年月日時之干,直符類同,凡舉百事,主綱紀紊亂。經曰:丙丁直為勃,火星焚大屋,移室且安然,獨自聞愁哭。庚加年月日時干,假爾為客,不宜爭,統兵領眾避此時,惟宜固守不移行。以上勃格,如不得已,運籌布局反閉而去,變凶為吉也。凡遇六丙六庚之時為直符加時干,則十時皆勃格也。
Dịch: Ca rằng: Bính là bột, Canh là cách; cách thì không thông, bột thì loạn nghịch. Bính trời gia Canh đất là bột (theo một thuyết), Canh trời gia Quý đất là cách. Bính trên trời gia can năm, tháng, ngày, giờ, hay gia Trực Phù cũng vậy, phàm làm trăm việc chủ kỷ cương rối loạn. Kinh nói: Bính, Đinh gặp thẳng là bột, sao lửa đốt nhà lớn; dời nhà thì tạm yên, một mình nghe tiếng khóc sầu. Canh gia can năm, tháng, ngày, giờ, nếu ông làm khách thì không nên tranh; cầm binh dẫn chúng nên tránh giờ ấy, chỉ nên giữ chặt không dời đi. Các bột cách trên nếu bất đắc dĩ thì bày mưu, bày cục, dùng phép phản bế mà đi, đổi hung thành cát. Phàm gặp giờ mà sáu Bính hay sáu Canh làm Trực Phù gia lên can giờ thì cả mười giờ đều là bột cách.
Giảng: Văn mục này nén nhiều thuyết vào một: câu ca gọi Bính là bột, Canh là cách; câu giải lại nói "Bính trời gia Canh đất là bột", trùng với Huỳnh nhập Bạch ở bài 10. Cách đọc phổ biến về sau là: Bính gia can năm, tháng, ngày, giờ hoặc gia Trực Phù là bột cách. "Phản bế" là phép Ngọc nữ phản bế sẽ học ở quyển bốn (bài 17), dùng để chuyển hung. Câu cuối giống câu cuối mục thời cách: tuần mà Bính hay Canh làm nghi đầu tuần thì Trực Phù mang Bính, Canh luôn đến can giờ. Chú ý: Bính không bao giờ làm nghi đầu tuần (Bính là kỳ), nên phần "sáu Bính làm Trực Phù" chỉ xảy ra khi Bính đi cùng sao Trực Phù trên bàn trời; chúng tôi giữ nguyên văn.

Phục can và phi can – 伏干格 · 飛干格
Hai cách lấy can ngày làm mốc: Canh đè lên can ngày (phục can), hay can ngày đi lên Canh (phi can).

伏干格:歌曰:庚加日干為伏干。天乙伏干格。三元經曰:六庚為太白,加日干即為伏干格,此時主客鬥傷皆不利。詩曰:日干若遇六庚臨,以此名為伏干侵,若是戰鬥須不利,大都為主必遭擒。假如小滿上元陽五局,甲申日壬申時,六壬在九宮,即天柱為六庚下臨九宮,見今甲申,是為天柱六庚所加也,此為天乙伏干格。
Dịch: Phục can cách: ca rằng, Canh gia can ngày là phục can; tức Thiên Ất phục can cách. Tam Nguyên Kinh nói: sáu Canh là Thái Bạch, gia lên can ngày tức là phục can cách; giờ ấy chủ khách đánh nhau đều tổn, đều không lợi. Thơ rằng: can ngày nếu gặp sáu Canh lâm, gọi là phục can xâm; nếu đánh nhau thì ắt bất lợi, phần nhiều bên chủ bị bắt. Giả như Tiểu Mãn thượng nguyên dương cục 5, ngày Giáp Thân giờ Nhâm Thân: Nhâm ở cung 9, tức Thiên Trụ mang Canh lâm cung 9, gặp Giáp Thân hôm nay; ấy là chỗ Thiên Trụ mang Canh gia lên, gọi là Thiên Ất phục can cách.
飛干格:歌曰:日干加庚飛干格。詩曰:日干反臨庚,飛干格偏明,爭戰還不利,為客最平平。三元經曰:今日之干加六庚,飛干格,此時戰鬥主客兩傷。假如小滿上元陽遁五局,甲己日庚午時,此時甲子在五宮寄二宮,以直符天禽加時干六庚於七宮,即得日干六甲下臨六庚於七宮,此名飛干格也。
Dịch: Phi can cách: ca rằng, can ngày gia Canh là phi can cách. Thơ rằng: can ngày trái lại lâm lên Canh, phi can cách rất rõ; đánh nhau vẫn không lợi, làm khách thì bình bình. Tam Nguyên Kinh nói: can của ngày hôm nay gia lên sáu Canh là phi can cách, giờ ấy đánh nhau chủ khách đều tổn. Giả như Tiểu Mãn thượng nguyên dương độn cục 5, ngày Giáp Kỷ giờ Canh Ngọ: Giáp Tý ở cung 5 gửi cung 2; lấy Trực Phù Thiên Cầm gia lên can giờ Canh ở cung 7, tức được can ngày Giáp lâm Canh ở cung 7; gọi là phi can cách.
Giảng: Ví dụ phi can chuyển bàn lại đúng: dương cục 5 (Tiểu Mãn thượng nguyên đúng là dương cục 5) giờ Canh Ngọ, Trực Phù Thiên Cầm mang Mậu (chỗ Giáp Tý ẩn, cũng là can ngày Giáp) đến cung 7 có Canh. Còn ví dụ phục can thì không khớp phép chuyển bàn thông dụng: dương cục 5 giờ Nhâm Thân, Trực Phù Thiên Cầm đến cung 9, còn Thiên Trụ mang Canh rơi vào cung 2. Có lẽ bản chép thiếu hay sai một vài chữ; chúng tôi giữ nguyên văn và ghi lại chỗ lệch để người đọc biết. Thơ của sách nói thêm một ý: phục can hại bên chủ ("bên chủ bị bắt"), phi can bên khách còn bình bình.

Phục cung và phi cung – 伏宮格 · 飛宮格
Hai cách lấy Trực Phù (Thiên Ất, tượng chủ tướng) làm mốc: Canh đè lên Trực Phù, hay Trực Phù đi lên Canh.

伏宮格:歌曰:庚加直符天乙伏。庚加直符宮,伏宮格為宗,交鋒多不利,為客少成功。三元經曰:六庚加直符,名為天乙伏宮格,此時客主皆不利,鬥戰交兵氣自衰,占見人不在,占來人不來。奇門大全曰:六庚加天乙直符,此時主客皆不利。假如立春下元陽遁二局,甲己日壬申時,此時六壬在六宮,以天上天芮為直符加地下六壬於六宮,即得天輔為六庚下臨直符天芮於二,此名天乙伏宮格也。
Dịch: Phục cung cách: ca rằng, Canh gia Trực Phù là Thiên Ất phục. Canh gia cung Trực Phù, lấy phục cung cách làm gốc; giao chiến phần nhiều bất lợi, làm khách ít thành công. Tam Nguyên Kinh nói: sáu Canh gia Trực Phù gọi là Thiên Ất phục cung cách; giờ ấy khách chủ đều bất lợi, đánh nhau giao binh thì khí tự suy; xem gặp người thì người không có, xem người đến thì người không đến. Kỳ Môn Đại Toàn nói: sáu Canh gia Thiên Ất Trực Phù, giờ ấy chủ khách đều bất lợi. Giả như Lập Xuân hạ nguyên dương độn cục 2, ngày Giáp Kỷ giờ Nhâm Thân: Nhâm ở cung 6; lấy Thiên Nhuế trên trời làm Trực Phù gia lên Nhâm dưới đất ở cung 6, tức được Thiên Phụ mang Canh lâm chỗ (gốc của) Trực Phù Thiên Nhuế ở cung 2; gọi là Thiên Ất phục cung cách.
飛宮格:歌曰:直符加庚天乙飛。飛宮是何星?直符加六庚,兩敵不堪爭,為主似不贏。三元經曰:直符加六庚,名天乙飛宮格,此時主客不利。奇門大全云:此時固守,出則大將遭擒。假如春分中元陽遁九局,甲己之日日中庚午時,此時六庚在二宮,天英為直符,以天上直符加時干六庚於二宮,即得天英為直符下臨二宮見六庚,此名天乙飛宮格也。
Dịch: Phi cung cách: ca rằng, Trực Phù gia Canh là Thiên Ất phi. Phi cung là sao nào? Trực Phù gia sáu Canh, hai bên địch không nên tranh, làm chủ cũng khó thắng. Tam Nguyên Kinh nói: Trực Phù gia sáu Canh gọi là Thiên Ất phi cung cách, giờ ấy chủ khách bất lợi. Kỳ Môn Đại Toàn nói: giờ ấy nên giữ chặt, ra thì đại tướng bị bắt. Giả như Xuân Phân trung nguyên dương độn cục 9, ngày Giáp Kỷ, giữa trưa giờ Canh Ngọ: Canh ở cung 2, Thiên Anh làm Trực Phù; lấy Trực Phù trên trời gia lên can giờ Canh ở cung 2, tức được Thiên Anh làm Trực Phù lâm cung 2 thấy Canh; gọi là Thiên Ất phi cung cách.
Giảng: Hai ví dụ chuyển bàn lại đều đúng. Phục cung: dương cục 2 (Lập Xuân hạ nguyên đúng là dương cục 2) giờ Nhâm Thân, Thiên Phụ mang Canh đến cung 2, là cung gốc của Trực Phù Thiên Nhuế. Phi cung: dương cục 9 (Xuân Phân trung nguyên đúng là dương cục 9) giờ Canh Ngọ, Trực Phù Thiên Anh mang Mậu đến cung 2 có Canh. "Giữa trưa giờ Canh Ngọ" là sách nhắc giờ Ngọ là chính trưa. Lời dặn chung: gặp hai cách này nên giữ thủ, ra đánh thì đại tướng gặp nạn.

Canh gia cung, Canh đồng cung – 六庚加宮同宮格
Mục cuối tổng kết: không chỉ "gia lên" mà cả "cùng cung" với Canh cũng là cách.

歌曰:加一宮兮戰在野,同一宮兮戰於國。庚加日干、日干加庚俱不利。如庚加一宮,或天盤庚,或地盤庚同一宮,皆主戰不利。天乙格,謂六庚臨天乙所居地宮也,戰於野,凶也。天乙太白格,謂天乙直符與六庚同宮而行,戰於國,凶也。加時與太白格利野鬥。若直使加六庚,宜固守伏藏。凡遇諸格之時,用兵主客俱不利,占人在否,格則不在;占人來否,格則不來。
Dịch: Ca rằng: gia lên một cung thì đánh ở ngoài đồng, cùng một cung thì đánh trong nước. Canh gia can ngày hay can ngày gia Canh đều bất lợi. Như Canh gia lên một cung, hoặc Canh ở bàn trời, hoặc Canh ở bàn đất cùng một cung, đều chủ đánh nhau bất lợi. Thiên Ất cách là sáu Canh lâm cung đất nơi Thiên Ất ở, đánh ngoài đồng, hung. Thiên Ất Thái Bạch cách là Thiên Ất Trực Phù và sáu Canh cùng cung mà đi, đánh trong nước, hung. Gia giờ với Thái Bạch cách thì lợi đánh ngoài đồng. Nếu Trực Sử gia sáu Canh thì nên giữ chặt, ẩn nấp. Phàm gặp giờ các cách, dùng binh chủ khách đều bất lợi; xem người có nhà không, gặp cách thì không có; xem người đến không, gặp cách thì không đến.
Giảng: Hai chữ "dã" (ngoài đồng) và "quốc" (trong nước) là cách sách phân nặng nhẹ: Canh đến cung của Trực Phù là chiến ngoài biên, còn Canh đi cùng Trực Phù trên một cung là loạn từ bên trong, nặng hơn. Câu cuối "xem người thì không có, chờ người thì không đến" là ứng dụng đời thường của chữ cách: bị chặn.
Đọc các cách của Canh thế nào – 庚格讀法
Bảng nhớ nhanh: Canh trên Quý là đại cách; Canh trên Nhâm là tiểu cách; Canh trên Kỷ là hình cách; Canh trên can năm, can mồng một, can ngày, can giờ là tuế, nguyệt, nhật, thời cách; Canh trên can ngày là phục can, can ngày trên Canh là phi can; Canh trên Trực Phù là phục cung, Trực Phù trên Canh là phi cung; Bính trên can thời là bột cách. Mỗi cách đều có cặp "phục" (Canh đến đè) và "phi" (tự đi lên Canh); sách thường cho phục nặng với bên chủ, phi nặng với bên khách.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Câu "năm là cha mẹ, tháng là anh em, ngày là bản thân, giờ là vợ con" là chỗ Phong Thuỷ Liên Hoa thấy gần nhất với việc nhà. Khi chọn giờ cho một việc của gia đình, can nào ứng với người nào, Canh đè lên can ấy thì người ấy chịu trở ngại. Đây là cách người xưa đưa thời gian vào gia đạo, cùng một tinh thần với việc xem cung nào trong nhà ứng với người nào.

Lời dặn chung của mọi cách Canh là "nên giữ thủ, không dời đi". Với nhà cửa, giờ phạm cách thì không khởi công, không nhập trạch, không động thổ; nhưng không cần hoảng: đợi qua giờ, hoặc theo lời sách "bất đắc dĩ thì bày cục mà đi". Cách bày cục chuyển hung cho từng việc là thủ pháp. Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Tóm lại – 總結
Canh là Thái Bạch, kẻ sát của Giáp. Canh trên Quý là đại cách, trên Nhâm là tiểu cách, trên Kỷ là hình cách; Canh trên can năm, can mồng một, can ngày, can giờ là tuế, nguyệt, nhật, thời cách; cả tuần Giáp Thân đều phạm thời cách. Bính trên can thời là bột cách. Canh trên can ngày là phục can, can ngày trên Canh là phi can; Canh trên Trực Phù là phục cung, Trực Phù trên Canh là phi cung. Gặp cách nên giữ thủ, xem người thì không gặp. Các ví dụ của sách chuyển bàn lại đều đúng, trừ ví dụ phục can không khớp.
Nguồn: Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) của Trình Đạo Sinh, quyển hai, bản Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, tờ 26a đến 29a (Đại cách, Tiểu cách cùng tuế nguyệt nhật thời cách, Hình cách, Bột cách) và tờ 30b đến 33a (Phục can, Phi can, Phục cung, Phi cung, Canh gia cung đồng cung); sách thuộc công cộng. Bản chép viết các tên cách bằng chữ 隔 (大隔, 小隔, 刑隔, 勃隔), trong thân bài lại dùng 格; bài viết thống nhất là 格. Chữ 巳 trong "甲巳日" đổi thành 己; câu thơ "日干及臨庚" theo văn mạch đọc là "日干反臨庚". Ví dụ phục can (dương cục 5 giờ Nhâm Thân) không khớp phép chuyển bàn, giữ nguyên văn. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Trạch Cát Liên Hoa: chọn ngày giờ theo nguyên lý Liên Hoa, tránh giờ phạm các cách của Canh khi khởi công, nhập trạch.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định cung của hướng làm việc.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo hình pháp, nền tảng trước khi chọn thời.
Bài liên quan – 相關文章
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (10): Bốn hung cách và huỳnh bạch tương gia
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (9): Phương thần
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (7): Chín phép độn
- Mục Lục Độn Giáp Diễn Nghĩa
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Thuộc bảng các cách của Canh là phần Thư; nhìn tuổi gia chủ, năm tháng làm nhà mà biết giờ nào Canh đè lên can của ai trong nhà, và tránh thế nào là phần Nhãn, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Đại cách trong Kỳ Môn là gì? – 大格
Là Canh trên bàn trời gia lên Quý dưới bàn đất. Theo Độn Giáp Diễn Nghĩa, giờ ấy trăm việc hung, đi xa xe gãy ngựa chết, làm nhà thì người và của tan tác.
Tuế cách, nguyệt cách, nhật cách, thời cách khác nhau thế nào? – 歲月日時格
Canh gia can năm là tuế cách, gia can ngày mồng một là nguyệt cách, gia can ngày là nhật cách, gia can giờ là thời cách. Xem việc nhà: năm ứng cha mẹ, tháng anh em, ngày bản thân, giờ vợ con.
Vì sao cả tuần Giáp Thân đều phạm thời cách? – 甲申旬
Vì nghi đầu tuần Giáp Thân là Canh, Trực Phù mang Canh luôn đến chỗ can giờ, nên mười giờ của tuần đều là Canh gia can giờ.
Hình cách là gì? – 刑格
Canh gia Kỷ. Xuất quân thì nửa đường phải dừng, mưu cầu thì mất danh hao của. Tên "hình" vì Kỷ ở cung Tốn có Tị, Tị hình Thân (Canh).
Gặp giờ phạm cách thì làm gì? – 遇格
Sách dặn nên giữ thủ, không dời đi. Với nhà cửa: không khởi công, nhập trạch vào giờ ấy, đợi giờ khác.








