Độn Giáp Diễn Nghĩa
遁甲演義 卷二 (天三門地四戶 · 地私門 · 太衝天馬 · 亭亭白奸 · 三勝宮五不擊)
Tác giả: Trình Đạo Sinh 程道生 (tự Khả Sinh 可生, người Hải Ninh 海寧, cuối đời Minh)
Bản gốc: Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ, Thuật số loại (欽定四庫全書 子部 術數類), hiệu thượng năm Càn Long 46 (1781), quyển hai.
Hai bài trước đọc cách cát trên bàn chín cung. Bài này là phần khác hẳn của quyển hai Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義): các phương thần, tức những phương tốt xấu tính bằng mười hai địa chi chứ không bằng chín cung. Có Thiên tam môn, địa tứ hộ (天三門地四戶), Địa tư môn (地私門) với Thiên Ất quý nhân và mười hai thiên tướng, Thái Xung thiên mã (太衝天馬), Đình Đình, Bạch Gian (亭亭白奸); cuối cùng sách quay lại bàn chín cung với Tam thắng cung, ngũ bất kích (三勝宮五不擊). Phần lớn các phép này mượn từ Đại Lục Nhâm: lấy nguyệt tướng gia lên giờ, xoay vòng mười hai chi. Bài dịch trọn, kiểm lại mọi ví dụ và vẽ lại các vòng chi.
Trả lời nhanh: Theo Độn Giáp Diễn Nghĩa, lấy nguyệt tướng (chi của mặt trời đang đi qua) gia lên chi của giờ dùng, xoay thuận mười hai chi: chỗ Thái Xung (Mão), Tiểu Cát (Mùi), Tùng Khôi (Dậu) rơi vào là ba thiên môn; chỗ Thái Xung rơi vào cũng là phương thiên mã để tránh nạn; chỗ Thần Hậu (Tý) rơi vào là Đình Đình, nên ngồi tựa Đình Đình mà đánh phía đối. Lấy nguyệt kiến gia lên giờ, đếm Kiến, Trừ, Mãn, Bình…: bốn chỗ Trừ, Định, Nguy, Khai là bốn địa hộ. Từ Thiên Ất quý nhân xếp mười hai thiên tướng: chỗ Lục Hợp, Thái Âm, Thái Thường là địa tư môn, được thêm kỳ môn thì trăm việc đều vui. Trên bàn chín cung, ba cung thắng là cung Trực Phù (Thiên Ất), cung Cửu Thiên và cung Sinh môn: tướng ngồi ở đó đánh phía đối; năm cung không được đánh là cung Thiên Ất, Cửu Thiên, Sinh môn, Cửu Địa và Trực Sử.
Thầy Vũ Giới giảng: "Chín cung là không gian của Kỳ Môn, mười hai chi là thời gian của trời. Phần phương thần này dạy đặt thời gian của trời lên trên không gian của đất, để biết giờ này cửa trời mở ở đâu. Người làm phong thuỷ nhìn vào đó sẽ thấy rất gần với phép xem nguyệt tướng khi chọn giờ."

Thiên tam môn, địa tứ hộ – 天三門地四戶
Mục này mở bằng một câu của Yên Ba Điếu Tẩu, rồi giải bằng hai phép xoay vòng: nguyệt tướng gia giờ tìm ba cửa trời, nguyệt kiến gia giờ tìm bốn cửa đất.

Câu ca và nguyên lý – 天門地戶歌
煙波叟曰:天三門兮地四戶,問君此法從何處?太沖、小吉與從魁,此是天門私出路;地戶除、危、定與開,舉事皆從此中去。入式歌云:天乙會合女陰私。所謂天乙會合女陰私之事,要在三奇臨六儀,與三奇吉門合太沖、從魁、小吉天三門,加除、定、危、開地四戶,是謂福食,遠行出入皆吉。
Dịch: Yên Ba Điếu Tẩu nói: Trời ba cửa, đất bốn hộ, hỏi ông phép này từ đâu ra? Thái Xung, Tiểu Cát cùng Tùng Khôi, đó là đường riêng đi ra cửa trời; địa hộ là Trừ, Nguy, Định và Khai, làm việc đều theo những chỗ ấy mà đi. Nhập thức ca nói: Thiên Ất hội hợp, việc âm thầm riêng tư. Việc "Thiên Ất hội hợp, âm thầm" ấy cốt ở chỗ tam kỳ lâm lục nghi, và tam kỳ, cát môn hợp với ba thiên môn Thái Xung, Tùng Khôi, Tiểu Cát, lại gia lên bốn địa hộ Trừ, Định, Nguy, Khai; gọi là "phúc thực", đi xa ra vào đều cát.
Tìm ba thiên môn bằng nguyệt tướng – 月將加時求天門
歌云:本月將名加時支,十二月將順遍數,太沖小吉與從魁,三方遊禍天門便。以月將加時支順數也。假如正月雨水後用午時出行,則以月將登明加於時支午宮,登明在午,上神后在未,大吉在申,功曹在酉,太沖在戌,戌方為天門;天罡在亥,太乙在子,勝光在丑,小吉在寅,寅方為天門;傳送在卯,從魁在辰,辰方為天門。餘倣此。
Dịch: Ca rằng: Lấy tên nguyệt tướng của tháng gia lên chi giờ, mười hai tướng đếm thuận khắp vòng; chỗ Thái Xung, Tiểu Cát, Tùng Khôi là ba phương tiện lợi ra cửa trời, tránh hoạ. Tức là lấy nguyệt tướng gia lên chi giờ rồi đếm thuận. Ví như tháng giêng, sau tiết Vũ Thuỷ, xuất hành giờ Ngọ: lấy nguyệt tướng Đăng Minh (Hợi) gia lên cung Ngọ của giờ; Đăng Minh ở Ngọ thì Thần Hậu (Tý) ở Mùi, Đại Cát (Sửu) ở Thân, Công Tào (Dần) ở Dậu, Thái Xung (Mão) ở Tuất, phương Tuất là thiên môn; Thiên Cương (Thìn) ở Hợi, Thái Ất (Tị) ở Tý, Thắng Quang (Ngọ) ở Sửu, Tiểu Cát (Mùi) ở Dần, phương Dần là thiên môn; Truyền Tống (Thân) ở Mão, Tùng Khôi (Dậu) ở Thìn, phương Thìn là thiên môn. Các trường hợp khác theo đó.
Giảng: Mười hai nguyệt tướng là tên của mười hai chi khi dùng làm "tướng": Thần Hậu Tý, Đại Cát Sửu, Công Tào Dần, Thái Xung Mão, Thiên Cương Thìn, Thái Ất Tị, Thắng Quang Ngọ, Tiểu Cát Mùi, Truyền Tống Thân, Tùng Khôi Dậu, Hà Khôi Tuất, Đăng Minh Hợi. Ví dụ của sách chúng tôi xoay lại đúng từng chi: Hợi gia Ngọ thì mọi chi tiến năm bậc, Mão đến Tuất, Mùi đến Dần, Dậu đến Thìn. Ba chi Mão, Mùi, Dậu luôn cách nhau theo một khoảng cố định (Mão đến Mùi bốn chi, Mùi đến Dậu hai chi), nên chỉ cần tìm một thiên môn là suy ra hai cái kia.

Nguyệt tướng phải theo mặt trời thật – 審太陽過宮
以授時曆看審訂太陽過宮,方可選用。如去年十二月大寒節某日時刻,日纏玄枵之次,太陽在子,以神后出將加用時。世俗但知登明為正月將,卻不知待雨水節後某日時刻,日躔娵訾之次,太陽方過亥宮,以登明天月將方可用。登明天月將加用時,以次輪去,如遇從魁、小吉、太沖,即是天三門也。如得本日貴人到乾亥,就是貴人登天門。天罡辰,太乙巳,勝光午,小吉未,傳送申,從魁酉,河魁戌,登明亥,神后子,大吉丑,功曹寅,太沖卯。正月亥,二月戌,三月酉,四月申,五月未,六月午,七月巳,八月辰,九月卯,十月寅,十一月丑,十二月子。
Dịch: Phải xem lịch Thụ Thời để xác định ngày giờ mặt trời qua cung, rồi mới chọn dùng. Như năm trước tháng chạp, tiết Đại Hàn, đến ngày giờ khắc nào đó, mặt trời vào thứ Huyền Hiêu, mặt trời ở Tý, thì lấy Thần Hậu làm tướng gia lên giờ dùng. Người đời chỉ biết Đăng Minh là tướng tháng giêng, mà không biết phải đợi sau tiết Vũ Thuỷ, đến ngày giờ khắc nào đó, mặt trời vào thứ Tưu Tư, mới qua cung Hợi, lúc ấy mới dùng được Đăng Minh. Lấy Đăng Minh gia giờ dùng, xoay lần lượt, gặp Tùng Khôi, Tiểu Cát, Thái Xung tức là ba thiên môn. Nếu quý nhân của ngày đến Càn Hợi, đó là "quý nhân lên cửa trời". (Bảng tên tướng:) Thiên Cương Thìn, Thái Ất Tị, Thắng Quang Ngọ, Tiểu Cát Mùi, Truyền Tống Thân, Tùng Khôi Dậu, Hà Khôi Tuất, Đăng Minh Hợi, Thần Hậu Tý, Đại Cát Sửu, Công Tào Dần, Thái Xung Mão. (Tướng các tháng:) tháng giêng Hợi, tháng hai Tuất, tháng ba Dậu, tháng tư Thân, tháng năm Mùi, tháng sáu Ngọ, tháng bảy Tị, tháng tám Thìn, tháng chín Mão, tháng mười Dần, tháng mười một Sửu, tháng chạp Tý.
Giảng: Đây là đoạn rất đáng quý về phương pháp. Nguyệt tướng không đổi ngày mồng một âm lịch, cũng không đổi ở tiết khí "tiết" (Lập Xuân), mà đổi khi mặt trời qua cung, tức ở các "trung khí": Vũ Thuỷ đổi sang Hợi, Xuân Phân sang Tuất, Cốc Vũ sang Dậu… Tác giả phê "người đời chỉ biết Đăng Minh là tướng tháng giêng" là phê lối tính theo tháng âm lịch. Người dùng Kỳ Môn hay Lục Nhâm ngày nay vẫn mắc đúng lỗi này.
Tìm bốn địa hộ bằng nguyệt kiến – 月建加時求地戶
歌云:用時支上加月建,建除滿平一順流,定執破危相接去,成收開閉掌中週,除定危開為地戶,此方有難來修避。以月建加用時順數,如寅上起建,卯為除,午為定,酉為危,子為開,三奇臨之大吉。正月寅上起建,二月卯上起建,餘倣此。如九月某日用巳時,則以戌建加於時支巳宮,除在午,午為地戶;滿在未,平在申,定在酉,酉為地戶;執在戌,破在亥,危在子,子為地戶;成在丑,收在寅,開在卯,卯為地戶。子午卯酉四方俱吉。
Dịch: Ca rằng: Trên chi của giờ dùng đặt nguyệt kiến, Kiến, Trừ, Mãn, Bình một chiều thuận chảy, Định, Chấp, Phá, Nguy nối nhau đi, Thành, Thu, Khai, Bế quanh lòng bàn tay; Trừ, Định, Nguy, Khai là địa hộ, có nạn thì theo phương này mà tránh. Lấy nguyệt kiến gia giờ dùng rồi đếm thuận: như Kiến ở Dần thì Mão là Trừ, Ngọ là Định, Dậu là Nguy, Tý là Khai; tam kỳ lâm ở đó thì đại cát. Tháng giêng khởi Kiến ở Dần, tháng hai khởi ở Mão, các tháng khác theo đó. Như tháng chín, ngày nào đó dùng giờ Tị: lấy kiến Tuất gia lên cung Tị của giờ; Trừ ở Ngọ, Ngọ là địa hộ; Mãn ở Mùi, Bình ở Thân, Định ở Dậu, Dậu là địa hộ; Chấp ở Tuất, Phá ở Hợi, Nguy ở Tý, Tý là địa hộ; Thành ở Sửu, Thu ở Dần, Khai ở Mão, Mão là địa hộ. Bốn phương Tý, Ngọ, Mão, Dậu đều cát.
Giảng: Kiến, Trừ, Mãn, Bình là mười hai "trực" quen thuộc trong lịch chọn ngày; ở đây sách dùng nó để chọn phương. Câu "như Kiến ở Dần thì Mão là Trừ, Ngọ là Định…" chỉ là thứ tự đếm (Kiến ở chỗ nào thì Trừ ở chỗ kế tiếp), không phải câu mâu thuẫn với ví dụ sau. Ví dụ tháng chín giờ Tị chúng tôi đếm lại: Kiến ở Tị, bốn địa hộ rơi đúng Ngọ, Dậu, Tý, Mão. Vì Trừ, Định, Nguy, Khai luôn cách nhau ba chi, nên bốn địa hộ luôn là một bộ "tứ chính" hoặc "tứ mạnh" hoặc "tứ khố".

Địa tư môn – 地私門
Địa tư môn là "cửa riêng của đất": ba thiên tướng hiền là Lục Hợp, Thái Âm, Thái Thường. Muốn tìm phải xếp mười hai thiên tướng từ Thiên Ất quý nhân.

Câu ca và mười hai thiên tướng – 私門歌
六合太陰太常君,三辰元是地私門,更得奇門相照耀,出行百事總欣欣。以天月將加所用正時,看貴人所泊何宮,即於貴人上起貴人、螣蛇、朱雀、六合、勾陳、青龍、天空、白虎、太常、玄武、太陰、天后,順逆而行。
Dịch: Lục Hợp, Thái Âm, Thái Thường quân, ba chỗ ấy vốn là địa tư môn; lại được kỳ môn chiếu sáng, xuất hành trăm việc đều vui. Lấy thiên nguyệt tướng gia lên giờ chính dùng, xem quý nhân đậu ở cung nào, từ chỗ quý nhân khởi Quý Nhân, Đằng Xà, Chu Tước, Lục Hợp, Câu Trần, Thanh Long, Thiên Không, Bạch Hổ, Thái Thường, Huyền Vũ, Thái Âm, Thiên Hậu, đi thuận hoặc nghịch.
Quý nhân âm dương – 陰陽貴人
陽貴人出於先天之坤,子上起甲干順佈,乙癸在丑,庚與乙合,戊與癸合,取干德合者為貴人,故庚戊二干陽貴人在丑是也;己干在未,甲與己合,故甲干陽貴人在未。陰貴人出於後天之坤,申上起甲干逆行,乙癸在未,庚戊得合,故庚戊陰貴人在未;己干在丑,甲與己合,故甲干陰貴人在丑。自亥至辰,陰陽貴順行;自巳至戌,陰陽貴逆行。若得六合、太陰、太常三神與奇門同臨其方者,百事大吉。陽時宜擊,陰時宜陜;陽先舉,陰從應。凡欲擊者為破而擊之,陜者密而去之,其敗軍宜向六合下走而出也。
Dịch: Quý nhân dương xuất từ Khôn của Tiên Thiên: từ Tý khởi can Giáp đi thuận, Ất và Quý ở Sửu; Canh hợp Ất, Mậu hợp Quý, lấy can hợp đức làm quý nhân, nên quý nhân dương của Canh, Mậu ở Sửu; Kỷ ở Mùi, Giáp hợp Kỷ, nên quý nhân dương của Giáp ở Mùi. Quý nhân âm xuất từ Khôn của Hậu Thiên: từ Thân khởi can Giáp đi nghịch, Ất và Quý ở Mùi; Canh, Mậu được hợp, nên quý nhân âm của Canh, Mậu ở Mùi; Kỷ ở Sửu, Giáp hợp Kỷ, nên quý nhân âm của Giáp ở Sửu. Quý nhân đến từ Hợi đến Thìn thì cả âm dương đều đi thuận; đến từ Tị đến Tuất thì đi nghịch. Nếu được ba thần Lục Hợp, Thái Âm, Thái Thường cùng kỳ môn lâm một phương thì trăm việc đại cát. Giờ dương nên đánh, giờ âm nên lánh; dương thì ra tay trước, âm thì theo mà ứng. Phàm muốn đánh là phá mà đánh; lánh là kín đáo mà đi; quân thua nên chạy ra theo phía Lục Hợp.
Giảng: Đây là lý giải nguồn gốc của bài thơ quý nhân quen thuộc: Giáp Mậu Canh Ngưu Dương (Sửu, Mùi)… Cách giải của sách là "can hợp": Giáp hợp Kỷ nên mượn chỗ của Kỷ. Chữ 陜 trong bản chép theo văn mạch là "lánh, rút" (đối với "đánh"), chúng tôi dịch như vậy.
Ví dụ xếp thiên tướng – 起例
假如以六合、太陰、太常為三辰,依圖推看在何方。日支自子至巳為陽,用陽貴人;自午至亥為陰,用陰貴人。假如丁亥日,亥為陽日,丙丁豬雞位,則亥豬為陽日貴人,須用貴人加亥上順數去,卻是六合、太陰、太常何處,即是地私門。此只論日不論時,然須得奇門方可用。又一起例,審太陽過宮,以月將加用時,尋本日貴人起星求地私門。假如正月亥將,若甲日用辰時,即以亥加辰順數去,尋本日陽貴未到子,陽貴順行,則螣蛇在丑,朱雀在寅,六合在卯為私門,勾陳在辰,青龍在巳,天空在午,白虎在未,太常在申為私門,玄武在酉,太陰在戌為私門,天后在亥。如用陰貴,亦以亥加辰,陰貴丑到午,陰貴逆行,則螣蛇在巳,朱雀在辰,六合在卯為私門,勾陳在寅,青龍在丑,天空在子,白虎在亥,太常在戌為私門,玄武在酉,太陰在申為私門,天后在未。餘倣此。
Dịch: Lấy Lục Hợp, Thái Âm, Thái Thường làm ba chỗ, theo hình mà xem ở phương nào. Chi ngày từ Tý đến Tị là dương, dùng quý nhân dương; từ Ngọ đến Hợi là âm, dùng quý nhân âm. Ví như ngày Đinh Hợi, (sách coi) Hợi là ngày dương; Bính Đinh ở chỗ lợn, gà, thì Hợi là quý nhân ngày dương, phải đặt quý nhân lên Hợi đếm thuận, xem Lục Hợp, Thái Âm, Thái Thường ở đâu, đó là địa tư môn. Cách này chỉ xét ngày không xét giờ, nhưng phải được kỳ môn mới dùng. Lại một cách khởi: xét mặt trời qua cung, lấy nguyệt tướng gia giờ dùng, tìm quý nhân của ngày rồi khởi các tướng để tìm địa tư môn. Ví như tháng giêng tướng Hợi, ngày Giáp dùng giờ Thìn: lấy Hợi gia Thìn đếm thuận, quý nhân dương của ngày là Mùi đến Tý, quý nhân dương đi thuận, thì Đằng Xà ở Sửu, Chu Tước ở Dần, Lục Hợp ở Mão là tư môn, Câu Trần ở Thìn, Thanh Long ở Tị, Thiên Không ở Ngọ, Bạch Hổ ở Mùi, Thái Thường ở Thân là tư môn, Huyền Vũ ở Dậu, Thái Âm ở Tuất là tư môn, Thiên Hậu ở Hợi. Nếu dùng quý nhân âm, cũng lấy Hợi gia Thìn, quý nhân âm Sửu đến Ngọ, đi nghịch, thì Đằng Xà ở Tị, Chu Tước ở Thìn, Lục Hợp ở Mão là tư môn, Câu Trần ở Dần, Thanh Long ở Sửu, Thiên Không ở Tý, Bạch Hổ ở Hợi, Thái Thường ở Tuất là tư môn, Huyền Vũ ở Dậu, Thái Âm ở Thân là tư môn, Thiên Hậu ở Mùi. Các trường hợp khác theo đó.
Giảng: Chúng tôi xoay lại ví dụ ngày Giáp giờ Thìn tháng giêng: Hợi gia Thìn là mọi chi tiến năm bậc; Mùi tiến năm bậc đến Tý (thuộc Hợi đến Thìn nên đi thuận), Sửu tiến năm bậc đến Ngọ (thuộc Tị đến Tuất nên đi nghịch). Hai vòng thiên tướng ra đúng như sách. Lưu ý một điều thú vị: dù quý nhân âm hay dương, Lục Hợp đều rơi vào Mão, Huyền Vũ đều ở Dậu.

Bài thơ quý nhân và cách chia ngày đêm – 貴人詩
陽貴詩曰:庚戊見牛甲在羊,乙猴己鼠丙雞方,丁豬癸蛇壬是兔,六辛逢虎貴為陽。陰貴詩曰:甲貴陰牛庚戊羊,乙陰在鼠己猴鄉,丙豬丁雞辛遇馬,壬蛇癸兔屬陰方。旦貴用上一字,即上圖之乙巽丙丁坤庚六時;夜貴用下一字,即上圖之辛乾壬癸艮甲六時。貴人所到之宮,自亥至辰為陽支,宜順行;自巳至戌為陰支,宜逆行。二圖當相合推用。
Dịch: Thơ quý nhân dương: Canh, Mậu gặp trâu, Giáp ở dê; Ất khỉ, Kỷ chuột, Bính phương gà; Đinh lợn, Quý rắn, Nhâm là thỏ; sáu Tân gặp hổ, quý nhân dương. Thơ quý nhân âm: Giáp quý âm ở trâu, Canh Mậu dê; Ất âm ở chuột, Kỷ làng khỉ; Bính lợn, Đinh gà, Tân gặp ngựa; Nhâm rắn, Quý thỏ thuộc phương âm. Quý nhân ban ngày dùng chữ trên, tức sáu giờ ứng với Ất, Tốn, Bính, Đinh, Khôn, Canh trên hình; quý nhân ban đêm dùng chữ dưới, tức sáu giờ ứng với Tân, Càn, Nhâm, Quý, Cấn, Giáp trên hình. Cung quý nhân đến, từ Hợi đến Thìn là chi dương, nên đi thuận; từ Tị đến Tuất là chi âm, nên đi nghịch. Hai hình phải hợp lại mà tính.
假如甲日用卯時,屬下一字用暮貴,定為陽貴,則以亥加卯宮順行,陽貴人未在亥,亥為陽支,加貴人順行,六合在寅,太常在未,太陰在酉也。假如甲日用午時,屬上一字用旦貴,定為陰貴,則以亥加午宮順行,陰貴丑在申,申為陰支,加貴人逆行,太陰在戌,太常在子,六合在巳也。假如甲日用子時,屬下一字用暮貴,又定為陽貴人,則以亥加子順行,陽貴人在申,申為陰支,加貴人逆行,太陰在戌,太常在子,六合在巳也。餘倣此。
Dịch: Ví như ngày Giáp dùng giờ Mão, thuộc chữ dưới, dùng quý nhân chiều tối, định là quý nhân dương: lấy Hợi gia cung Mão đi thuận, quý nhân dương Mùi đến Hợi; Hợi là chi dương, từ quý nhân đi thuận, Lục Hợp ở Dần, Thái Thường ở Mùi, Thái Âm ở Dậu. Ví như ngày Giáp dùng giờ Ngọ, thuộc chữ trên, dùng quý nhân buổi sáng, định là quý nhân âm: lấy Hợi gia cung Ngọ đi thuận, quý nhân âm Sửu đến Thân; Thân là chi âm, từ quý nhân đi nghịch, Thái Âm ở Tuất, Thái Thường ở Tý, Lục Hợp ở Tị. Ví như ngày Giáp dùng giờ Tý, thuộc chữ dưới, dùng quý nhân chiều tối, định là quý nhân dương: lấy Hợi gia Tý đi thuận, quý nhân dương đến Thân; Thân là chi âm, từ quý nhân đi nghịch, Thái Âm ở Tuất, Thái Thường ở Tý, Lục Hợp ở Tị. Các trường hợp khác theo đó.
Giảng: Ba ví dụ xoay lại đều đúng. Đoạn này nhắc đến hai hình (圖) mà bản chữ không chép được; ở bản Tứ Khố, các tờ 16 đến 18 là hình vẽ. Cách gọi "quý nhân ban ngày là âm, ban đêm là dương" là cách gọi riêng theo hai bài thơ của sách (thơ thứ nhất gọi là "dương quý", thứ hai là "âm quý"); nhiều sách Lục Nhâm gọi ngược lại. Người đọc nên bám vào bài thơ, đừng bám vào chữ âm dương. Sau ví dụ, bản Tứ Khố chen ba tờ hình (tờ 16a đến 18a) mà bản chữ chỉ để mốc trang.
Thái Xung thiên mã – 太衝天馬
Thiên mã là ngựa trời, phương để chạy khi gặp nạn bất ngờ. Phép tìm chỉ một bước: nguyệt tướng gia giờ, Thái Xung (Mão) rơi vào đâu là thiên mã ở đó.

歌曰:太衝天馬最為貴,卒然有難宜逃避,但當乘取天馬行,劍戟如山不足畏。歌云:將支加在用時支,順輪十二逢卯止,卯止宮為天馬方,此方避難真亨利。以天月將加所用正時,順流去遇卯字住處,即是太衝天馬方也。凡有緊急事,從天馬而出,可避禍也。先用月將加於本時,順數至卯即太沖,太沖即天馬方也。其月將過宮之法即太陽也。假如正月雨水前後用子時,月將數至卯在辰上,逢卯字到辰,其辰上天馬方也。登明在亥,以亥加子宮,則子在於丑矣。
Dịch: Ca rằng: Thái Xung thiên mã quý nhất, chợt có nạn thì nên tránh đi; cứ cưỡi thiên mã mà đi, gươm giáo như núi cũng chẳng sợ. Ca rằng: lấy chi tướng đặt lên chi giờ dùng, xoay thuận mười hai đến Mão thì dừng; cung Mão dừng là phương thiên mã, tránh nạn phương này thật hanh thông. Lấy thiên nguyệt tướng gia giờ chính dùng, xoay thuận, chữ Mão dừng ở đâu tức là phương Thái Xung thiên mã. Phàm có việc gấp, theo thiên mã mà ra thì tránh được hoạ. Trước lấy nguyệt tướng gia giờ, đếm thuận đến Mão tức Thái Xung, Thái Xung tức phương thiên mã. Phép nguyệt tướng qua cung chính là mặt trời. Ví như tháng giêng sau Vũ Thuỷ dùng giờ Tý: đếm nguyệt tướng đến Mão thì Mão ở trên Thìn, phương Thìn là thiên mã. Đăng Minh là Hợi, lấy Hợi gia cung Tý thì Tý ở trên Sửu.
Tiếp theo sách chép bảng nguyệt tướng hai loại và bảng phương thiên mã cho mười hai tháng, mỗi tháng mười hai giờ. Chúng tôi chép lại bảng thành dạng dễ đọc:
天月將:正月亥,二月戌,三月酉,四月申,五月未,六月午,七月巳,八月辰,九月卯,十月寅,十一月丑,十二月子。地月將:正月寅,二月卯,三月辰,四月巳,五月午,六月未,七月申,八月酉,九月戌,十月亥,十一月子,十二月丑。以授時曆看審訂太陽過宮,方可選用。大衝天馬方:正月登明將,太衝天馬方辰巳午未申酉戌亥子丑寅卯;二月河魁將,巳午未申酉戌亥子丑寅卯辰;三月從魁將,午未申酉戌亥子丑寅卯辰巳;……十二月神后將,卯辰巳午未申酉戌亥子丑寅。
Dịch và giảng: "Thiên nguyệt tướng" là chi mặt trời (tháng giêng Hợi, đi nghịch); "địa nguyệt tướng" là nguyệt kiến (tháng giêng Dần, đi thuận). Hai chuỗi luôn hợp nhau (Dần hợp Hợi, Mão hợp Tuất…). Bảng thiên mã viết mười hai chi ứng với mười hai giờ Tý, Sửu, Dần… theo thứ tự: tháng giêng, giờ Tý thiên mã ở Thìn, giờ Sửu ở Tị, giờ Dần ở Ngọ… Mỗi tháng sau, cả hàng lùi một chi. Chúng tôi kiểm đủ mười hai hàng, khớp với quy tắc "tướng gia giờ, Mão dừng ở đâu". Muốn nhớ nhanh: phương thiên mã = chi giờ + (Mão − nguyệt tướng).

Đình Đình và Bạch Gian – 亭亭白奸
Đình Đình là quý thần của trời, Bạch Gian là gian thần của trời. Phép dùng: lưng tựa Đình Đình mà đánh vào chỗ đối, hoặc tựa Đình Đình mà đánh về Bạch Gian.

歌曰:更得直符直使利,兵家用事最為貴,常從此地擊其沖,百戰百勝君須記。王璋曰:亭亭者,天之貴神也,背之擊其沖為勝。推法以天月將加所用正時,神后所臨之宮,即亭亭居其上也。如正月雨水後太陽某日過亥,乃登明將,將者太陽也。午時用事,即以天月將亥加午,子到未宮,即是亭亭在未上是也,宜背之,背者坐其上也。
Dịch: Ca rằng: Lại được Trực Phù, Trực Sử thì lợi, nhà binh dùng việc quý nhất; thường từ chỗ này đánh vào chỗ đối, trăm trận trăm thắng, ông nên nhớ. Vương Chương nói: Đình Đình là quý thần của trời, tựa lưng vào nó mà đánh chỗ đối thì thắng. Phép tính: lấy thiên nguyệt tướng gia giờ chính dùng, Thần Hậu (Tý) lâm cung nào thì Đình Đình ở trên cung ấy. Như tháng giêng sau Vũ Thuỷ, mặt trời ngày nào đó qua Hợi, đó là tướng Đăng Minh, tướng tức là mặt trời. Làm việc giờ Ngọ, lấy tướng Hợi gia Ngọ, Tý đến cung Mùi, tức Đình Đình ở trên Mùi; nên tựa vào nó, tựa là ngồi trên chỗ ấy.
白奸者,天之奸神也,合於巳亥,格於寅申。一云背亭亭擊白奸。以天月將加所用時,寅午戌三宮見寅申巳亥,即孟神白奸居孟神之位,白奸常居寅申巳亥之位是也。如正月午時用事,以亥加午,亥即白奸在午,宜擊之。又如正月卯時用事,以亥加卯,數至辰上得子,亭亭在辰也;數至午上得寅,白奸在寅是也。背亭亭者,大將背抵亭亭之位,而擊向白奸之方是也。
Dịch: Bạch Gian là gian thần của trời, hợp ở Tị Hợi, cách ở Dần Thân. Một thuyết nói: tựa Đình Đình đánh Bạch Gian. Lấy thiên nguyệt tướng gia giờ dùng, ở các cung Dần, Ngọ, Tuất thấy Dần, Thân, Tị, Hợi, tức là mạnh thần; Bạch Gian ở chỗ mạnh thần, Bạch Gian thường ở các chỗ Dần, Thân, Tị, Hợi. Như tháng giêng làm việc giờ Ngọ, lấy Hợi gia Ngọ, Hợi tức Bạch Gian ở Ngọ, nên đánh vào đó. Lại như tháng giêng làm việc giờ Mão, lấy Hợi gia Mão, đếm đến trên Thìn được Tý, Đình Đình ở Thìn; đếm đến trên Ngọ được Dần, Bạch Gian ở Dần. Tựa Đình Đình là đại tướng tựa lưng vào chỗ Đình Đình mà đánh về phương Bạch Gian.
Giảng: Phần Đình Đình rõ ràng và kiểm được: Tý rơi vào đâu thì Đình Đình ở đó. Phần Bạch Gian thì văn sách không nhất quán: ví dụ đầu lấy chỗ chi Hợi rơi vào (Ngọ) làm phương Bạch Gian; ví dụ sau lại gọi tên chi Dần (đang nằm trên Ngọ) làm Bạch Gian. Điều chắc chắn là Bạch Gian luôn là một trong bốn mạnh thần Dần, Thân, Tị, Hợi. Cuối mục sách chép một bảng theo tháng; chúng tôi kiểm thấy hàng Đình Đình (tháng giêng Mão, tháng hai Thìn, … tháng chạp Dần) đúng với giờ Dần, tức giờ bình đán, nên đoán bảng lập cho giờ Dần; hàng Bạch Gian lặp Hợi, Dần, Tị, Thân. Bản chép bảng bị xếp lệch, chúng tôi giữ như sách và không suy diễn thêm.
(表)亭亭方:正月卯,二月辰,三月巳,四月午,五月未,六月申,七月酉,八月戌,九月亥,十月子,十一月丑,十二月寅。白奸方:亥、寅、巳、申,周而復始。
Tam thắng cung, ngũ bất kích – 三勝宮五不擊
Mục cuối của phần cách cát quay về bàn chín cung: ba cung tướng nên ngồi để thắng, và năm cung không được đánh vào.

Ba cung thắng – 三勝宮
歌曰:天乙之神所在宮,大將宜居擊對沖,假令直符居離九,天英坐起擊天蓬。湯謂曰:第一勝天乙宮,天上直符乘為天乙宮,上將居之,用兵而擊其沖,百勝。按萬一訣云:若在陽遁,即用天上直符所居宮,上將居之,用兵而擊其沖,百勝。第二勝九天宮,陽遁天上直符後一為九天,陰遁直符前一為九天,我軍立九天之上而擊其沖,則敵人不敢當我之鋒。第三勝生門宮,謂生門合三奇之吉宮,上將引兵從生門擊死門,百戰百勝。上將引兵背生門擊死門。又曰背亭亭向天門一勝,背月建二勝,背生擊死三勝,大同小異也。
Dịch: Ca rằng: Cung thần Thiên Ất đang ở, đại tướng nên ngồi đó đánh phía đối; giả như Trực Phù ở Ly chín, thì ngồi Thiên Anh mà đánh Thiên Bồng. Thang Vị nói: thắng thứ nhất là cung Thiên Ất, chỗ Trực Phù trên trời cưỡi lên là cung Thiên Ất, thượng tướng ngồi đó dùng binh đánh phía đối, trăm trận thắng. Vạn Nhất Quyết nói: nếu dương độn thì dùng cung Trực Phù trên trời đang ở, thượng tướng ngồi đó đánh phía đối, trăm trận thắng. Thắng thứ hai là cung Cửu Thiên: dương độn thì sau Trực Phù một cung là Cửu Thiên, âm độn thì trước Trực Phù một cung là Cửu Thiên; quân ta đứng trên Cửu Thiên mà đánh phía đối thì địch không dám đương mũi nhọn. Thắng thứ ba là cung Sinh môn, tức cung cát có Sinh môn hợp tam kỳ; thượng tướng dẫn quân từ Sinh môn đánh Tử môn, trăm trận trăm thắng; thượng tướng dẫn quân tựa Sinh môn đánh Tử môn. Lại nói: tựa Đình Đình hướng thiên môn là một thắng, tựa nguyệt kiến là hai thắng, tựa sinh đánh tử là ba thắng; đại đồng tiểu dị.
假令大寒上元陽三局甲己日丁卯時,天上直符乘六丁臨九宮正南,為天乙宮,為第一勝也;九天四宮東南,第二勝也;生門與丁奇合臨七宮正西,第三勝也。假令陰八局甲己之日戊辰時,地下直符在八宮東北,天乙宮為第一勝;九天在三宮東,為第二勝;生門臨四宮東南,為第三勝。
Dịch: Giả như Đại Hàn thượng nguyên dương cục 3, ngày Giáp Kỷ giờ Đinh Mão: Trực Phù trên trời cưỡi Đinh lâm cung 9 chính Nam, là cung Thiên Ất, thắng thứ nhất; Cửu Thiên ở cung 4 Đông Nam, thắng thứ hai; Sinh môn hợp Đinh kỳ lâm cung 7 chính Tây, thắng thứ ba. Giả như âm cục 8, ngày Giáp Kỷ giờ Mậu Thìn: Trực Phù dưới đất ở cung 8 Đông Bắc, cung Thiên Ất là thắng thứ nhất; Cửu Thiên ở cung 3 phía Đông, thắng thứ hai; Sinh môn lâm cung 4 Đông Nam, thắng thứ ba.
Giảng: Hai ví dụ chuyển bàn lại đều đúng. Ví dụ thứ hai là giờ Mậu Thìn, can giờ trùng nghi đầu tuần nên Trực Phù đứng yên tại chỗ (phục ngâm), sách gọi "Trực Phù dưới đất". "Thiên Ất" trong Kỳ Môn ở đây là tên khác của Trực Phù, không phải Thiên Ất quý nhân của Lục Nhâm ở mục trên; người đọc dễ lẫn. Một chi tiết nữa: sách nói "dương độn sau Trực Phù một cung là Cửu Thiên", đúng với vòng bát thần dương độn đi thuận (Cửu Thiên là thần thứ tám, đứng ngay sau Trực Phù).

Năm cung không đánh – 五不擊
湯謂曰:五不可擊,第一不擊天乙宮,第二不擊九天宮,第三不擊生門宮,第四不擊九地宮,第五不擊直使宮,已上皆不可擊。假令陽八局丙辛日辛卯時,天乙在坤二宮西南,生門在三宮正東,九地在四宮東南,直使在八宮東北,已上並不可擊,我軍居之必雄勝。假令陰七局甲己之日丙寅時,天上直符臨九宮,陰遁前一九天在二宮西南,生門在一宮正北,九地在七宮西方,直使在五宮寄坤二宮西南,已上不可擊,我軍居之必雄勝。註云:上將居之引兵而擊其沖,百戰百勝也。
Dịch: Thang Vị nói: năm chỗ không được đánh: thứ nhất không đánh cung Thiên Ất, thứ hai không đánh cung Cửu Thiên, thứ ba không đánh cung Sinh môn, thứ tư không đánh cung Cửu Địa, thứ năm không đánh cung Trực Sử; các cung trên đều không được đánh. Giả như dương cục 8, ngày Bính Tân giờ Tân Mão: Thiên Ất ở cung Khôn 2 Tây Nam, Sinh môn ở cung 3 chính Đông, Cửu Địa ở cung 4 Đông Nam, Trực Sử ở cung 8 Đông Bắc; các cung ấy đều không được đánh, quân ta ngồi ở đó tất thắng lớn. Giả như âm cục 7, ngày Giáp Kỷ giờ Bính Dần: Trực Phù trên trời lâm cung 9; âm độn trước một là Cửu Thiên ở cung 2 Tây Nam; Sinh môn ở cung 1 chính Bắc; Cửu Địa ở cung 7 phía Tây; Trực Sử ở cung 5 gửi Khôn, cung 2 Tây Nam; các cung ấy không được đánh, quân ta ngồi ở đó tất thắng lớn. Chú rằng: thượng tướng ngồi đó dẫn quân đánh phía đối, trăm trận trăm thắng.
Giảng: Hai ví dụ chuyển bàn lại đều khớp từng cung, kể cả chi tiết Trực Sử rơi vào cung 5 thì gửi sang Khôn 2. Ý của "ngũ bất kích" là mặt kia của "tam thắng": những cung mình nên ngồi thì địch cũng không nên bị đánh từ phía đó; nói gọn là đừng đánh vào chỗ có thần che.

Đọc phần phương thần thế nào – 方神讀法
Bốn mục đầu của bài đều dùng chung một động tác: đặt một chi (nguyệt tướng hoặc nguyệt kiến) lên chi của giờ, xoay vòng, rồi tìm chỗ của một chi hay một thần. Muốn dùng đúng phải có hai thứ: nguyệt tướng đổi theo trung khí (không theo tháng âm lịch), và giờ phải là giờ thật theo mặt trời nơi mình đứng. Sai một trong hai thì mọi phương đều lệch.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Phong Thuỷ Liên Hoa thấy đoạn "phải xem lịch để biết mặt trời qua cung" là lời dạy đáng giữ nhất của bài. Trạch cát nào cũng dựa vào trời thật, không dựa vào con số trên tờ lịch. Cùng một tinh thần với hình pháp: xem núi thật, nước thật, không xem núi nước trên giấy.

Các phương thần trong bài này vốn là thuật hành binh: chọn chỗ tướng ngồi, đường quân rút. Đem vào việc nhà cửa, phần dùng được là ý "tựa chỗ có thần che, hướng về chỗ mở": tựa núi, mở cửa về phương thông. Cách lấy phương thiên môn, địa hộ để chọn hướng xuất hành, hướng khởi công cho từng công trình là thủ pháp. Lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Tóm lại – 總結
Lấy nguyệt tướng gia giờ: Mão, Mùi, Dậu rơi vào đâu là ba thiên môn; Mão rơi vào đâu là thiên mã; Tý rơi vào đâu là Đình Đình. Lấy nguyệt kiến gia giờ: Trừ, Định, Nguy, Khai là bốn địa hộ. Từ Thiên Ất quý nhân xếp mười hai thiên tướng: Lục Hợp, Thái Âm, Thái Thường là địa tư môn; quý nhân đến Hợi đến Thìn đi thuận, Tị đến Tuất đi nghịch. Nguyệt tướng phải đổi khi mặt trời qua cung ở trung khí. Trên bàn chín cung, ba cung thắng là cung Trực Phù, Cửu Thiên, Sinh môn; năm cung không đánh là Trực Phù, Cửu Thiên, Sinh môn, Cửu Địa, Trực Sử. Mọi ví dụ của sách xoay lại đều đúng, trừ phần Bạch Gian văn sách không nhất quán.
Nguồn: Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) của Trình Đạo Sinh, quyển hai, bản Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, tờ 10b đến 19b (Thiên tam môn địa tứ hộ, Địa tư môn, Thái Xung thiên mã; tờ 16a đến 18a là hình vẽ) và tờ 21a đến 24a (Đình Đình Bạch Gian, Tam thắng cung ngũ bất kích); sách thuộc công cộng. Bảng thiên mã mười hai tháng rút gọn, giữ hàng đầu và hàng cuối, các hàng giữa theo cùng quy tắc. Câu "陽遁天上直符一為九天" bản chép thiếu một chữ, theo vòng bát thần dương độn bổ chữ 後. Chữ dị thể (𫝊, 曺, 厯, 夘, 乂…) đổi về chữ thường dùng; chữ 陜 giữ như sách, dịch theo văn mạch là "lánh". Bảng Đình Đình Bạch Gian bản chép xếp lệch, giữ như sách. Mọi ví dụ được xoay lại bằng vòng mười hai chi và chuyển bàn chín cung. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Trạch Cát Liên Hoa: chọn ngày giờ theo nguyên lý Liên Hoa, có tiết khí để biết ngày mặt trời qua cung.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định phương của mười hai chi.
- Lập Cục Pháp: lập cục theo hình pháp, nền tảng trước khi chọn phương, chọn thời.
Bài liên quan – 相關文章
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (8): Cách cát phi điểu, thanh long, ngọc nữ, tam kỳ đắc sử
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (7): Chín phép độn
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (1): giới thiệu sách và Đề yếu Tứ Khố
- Mục Lục Độn Giáp Diễn Nghĩa
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Xoay được vòng nguyệt tướng, xếp được mười hai thiên tướng là phần Thư; biết ngày khởi công nào, giờ nào cửa trời mở đúng về phía công trình, và phối với hình thế đất ra sao là phần Nhãn, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc Khảo luận phong thuỷ – khôi phục nguyên lý gốc. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Thiên tam môn là gì? – 天三門
Lấy nguyệt tướng gia lên chi giờ, xoay thuận; chỗ ba chi Thái Xung (Mão), Tiểu Cát (Mùi), Tùng Khôi (Dậu) rơi vào là ba thiên môn. Theo Độn Giáp Diễn Nghĩa, có thêm tam kỳ, cát môn thì đi xa ra vào đều cát.
Địa tứ hộ tính thế nào? – 地四戶
Lấy nguyệt kiến gia lên chi giờ, đếm Kiến, Trừ, Mãn, Bình, Định, Chấp, Phá, Nguy, Thành, Thu, Khai, Bế; bốn chỗ Trừ, Định, Nguy, Khai là địa hộ, có nạn thì theo đó mà tránh.
Nguyệt tướng đổi vào ngày nào? – 月將過宮
Khi mặt trời qua cung, tức ở các trung khí: sau Vũ Thuỷ dùng Hợi, sau Xuân Phân dùng Tuất, sau Cốc Vũ dùng Dậu… Sách phê lối lấy theo tháng âm lịch là sai.
Địa tư môn gồm những thần nào? – 地私門
Lục Hợp, Thái Âm, Thái Thường trong mười hai thiên tướng xếp từ Thiên Ất quý nhân. Được kỳ môn cùng lâm thì trăm việc đại cát.
Tam thắng cung là những cung nào? – 三勝宮
Cung Trực Phù (Thiên Ất), cung Cửu Thiên và cung Sinh môn hợp tam kỳ. Tướng ngồi ở đó đánh phía đối; năm cung không đánh là ba cung ấy cùng cung Cửu Địa và cung Trực Sử.









