Độn Giáp Diễn Nghĩa
遁甲演義 (卷一 · 奇門原始 · 遁甲神機賦)
Tác giả: Trình Đạo Sinh 程道生 (tự Khả Sinh 可生, người Hải Ninh 海寧, cuối đời Minh)
Bản gốc: Khâm định Tứ Khố Toàn Thư, Tử bộ thất, Thuật số loại sáu, mục Âm dương ngũ hành (欽定四庫全書 子部七 術數類六 陰陽五行之屬), hiệu thượng tháng 10 năm Càn Long 46 (1781).
Bài thứ năm của Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義) dịch hai mục liền nhau ở quyển một. Mục thứ nhất là Kỳ Môn nguyên thuỷ (奇門原始), một bài văn biền ngẫu nói về gốc, phạm vi và công dụng của phép Kỳ Môn. Mục thứ hai là Độn Giáp thần cơ phú (遁甲神機賦), một bài phú ngắn gom các cách can gia can, ba phép độn, các cách của Canh và vị trí bốn thần Cửu Thiên, Cửu Địa, Lục Hợp, Thái Âm quanh trực phù. Nếu bài 3 (phú Yên Ba) và bài 4 (Âm Phù Kinh) là bài ca để thuộc lòng, thì hai mục này giống lời tựa và bản tóm tắt: một bên nói Kỳ Môn dùng vào việc gì, một bên nói khi xem bàn thì nhìn vào đâu trước.
Trả lời nhanh: Kỳ Môn nguyên thuỷ cho rằng phép Kỳ Môn vốn gọi là "tạo trạch tam bạch", lấy chín sao làm chín tổng, tám cửa làm tám quẻ, ba bàn trời, người, đất vận hành cùng nhau, và chia thành chín phần, từ Đô thiên cửu quái đến Huyền cung hoạch phúc cứu bần. Mục này nói Kỳ Môn dùng cho cả dựng nhà, dời mộ, an táng, xây thành, làm cầu, đào giếng, và nhấn mạnh bốn phía khu đất: Thanh Long phải quay đầu, Bạch Hổ không được hung hăng, tránh Đằng Xà uốn mình, sợ Chu Tước lao sông. Thần cơ phú thì tóm các cách: Giáp gia Bính là rồng quay đầu, Bính gia Giáp là chim sa tổ; Sinh môn Bính lâm Mậu là thiên độn để dùng binh, Khai môn Ất lâm Kỷ là địa độn để an phần, Hưu môn Đinh gặp Thái Âm là nhân độn để đóng doanh; Canh gặp can ngày, gặp trực phù, gặp Quý, gặp Kỷ đều là cách hung; và chỉ cách đặt Cửu Thiên, Cửu Địa, Lục Hợp, Thái Âm quanh trực phù cho dương độn, âm độn.
Thầy Vũ Giới giảng: "Sách cổ thường viết lời tựa rất to: nào là giúp vua, nào là thần sát phải chắp tay. Người học đọc để biết người xưa kỳ vọng gì ở Kỳ Môn, rồi tự hỏi phần nào làm được thật. Cái làm được thật là chọn đúng lúc cho một việc đã đúng về hình thế."

Kỳ Môn nguyên thuỷ: gốc và phạm vi của phép – 奇門原始
Mục này không có ví dụ tính toán. Nó là một bài văn biền ngẫu, câu nọ đối câu kia, viết theo giọng tán dương. Để dễ theo dõi, bài chia nguyên văn thành năm đoạn, mỗi đoạn kèm bản dịch và lời giảng.

Đoạn 1: tạo trạch tam bạch, chín sao chín tổng – 九總八卦
是書謂之造宅三白之法,出自都天撼龍經八十一論。
太乙紫微九總八卦者,天地之骨髓,星斗之樞機。八卦互變而及於無窮,五行推移而應乎無盡。以九星為之九總,以八門為之八卦;上可以補天地不全之化,下可以助君王不及之功;扶危助吉,發瑞生祥。既同遊十二分之經圖,又殊配二十八宿之格局。此書者,正天地之紀綱,明陰陽之經緯,幽探賾隱,顯達通玄。試其八卦門庭,配列九州蹊向,推遷六甲,驅使六儀,天乙直符俾之運局,太乙直使使之指揮。奇以六儀,偶以八節,上下招搖,內外表應,三盤運局,八卦皆通。值其吉則萬事堪為,值其凶則一分莫舉。
Dịch: Sách này gọi là phép "tạo trạch tam bạch" (dựng nhà theo ba sao trắng), xuất từ tám mươi mốt luận của Đô Thiên Hám Long Kinh.
Cái gọi là chín tổng, tám quẻ của Thái Ất Tử Vi, là cốt tuỷ của trời đất, là then máy của sao trời. Tám quẻ biến đổi lẫn nhau mà đi đến vô cùng, năm hành đẩy dời mà ứng đến vô tận. Lấy chín sao làm chín tổng, lấy tám cửa làm tám quẻ; trên có thể bù chỗ hoá dục chưa trọn của trời đất, dưới có thể giúp phần công việc vua chúa chưa với tới; đỡ chỗ nguy, giúp điều lành, phát điềm tốt, sinh việc may. Đã cùng đi với bản đồ mười hai phân dã, lại phối riêng với cách cục hai mươi tám tú. Sách này chỉnh lại giềng mối trời đất, làm rõ đường dọc đường ngang của âm dương, tìm chỗ sâu kín, làm sáng chỗ huyền vi. Thử đem cửa ngõ của tám quẻ phối với hướng đi của chín châu, đẩy dời sáu Giáp, sai khiến sáu Nghi; Thiên Ất trực phù cho nó vận hành cục, Thái Ất trực sử cho nó chỉ huy. Lẻ là sáu Nghi, chẵn là tám tiết; trên dưới chiêu dao, trong ngoài ứng nhau; ba bàn vận cục, tám quẻ đều thông. Gặp lúc cát thì muôn việc đều làm được, gặp lúc hung thì một phân cũng chớ cất.
Giảng: Câu đầu là câu đáng chú ý nhất. Trình Đạo Sinh chép rằng phép này "gọi là tạo trạch tam bạch", tức vốn là phép chọn thời và chọn phương để dựng nhà. "Tam bạch" là ba sao trắng Nhất Bạch, Lục Bạch, Bát Bạch của cửu tinh huyền không, ba sao được coi là cát trong việc tu tạo. Như vậy, theo mạch truyền mà tác giả ghi lại, Kỳ Môn không chỉ là thuật binh gia mà có một nhánh gắn chặt với việc làm nhà, đúng với mạch phong thuỷ dương trạch. Còn "Đô Thiên Hám Long Kinh tám mươi mốt luận" là một tên sách dùng để tôn phép lên. Hám Long Kinh mà người học phong thuỷ biết là sách luận long mạch gán cho Dương Quân Tùng; bản "tám mươi mốt luận" thì không thấy truyền. Ta ghi nhận câu ấy như một lời truyền, không coi là chứng cứ lịch sử.
Đoạn sau đặt nền cho cả quyển. "Chín sao làm chín tổng" nghĩa là chín sao Bồng, Nhuế, Xung, Phụ, Cầm, Tâm, Trụ, Nhậm, Anh giữ chín cung; "tám cửa làm tám quẻ" nghĩa là tám cửa Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai ứng với tám quẻ hậu thiên. "Thiên Ất trực phù cho nó vận hành cục, Thái Ất trực sử cho nó chỉ huy" chính là hai trục mà bài 4 đã xoay bằng bánh xe: trực phù bay theo can giờ, trực sử đi theo số giờ. Câu "lẻ là sáu Nghi, chẵn là tám tiết" nói hai thứ làm khung: sáu Nghi Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý xếp trên địa bàn, tám tiết Lập Xuân, Xuân Phân, Lập Hạ, Hạ Chí, Lập Thu, Thu Phân, Lập Đông, Đông Chí định cục số.
Cụm "ba bàn vận cục" là chỗ người mới học cần nắm. Bàn Kỳ Môn có ba tầng: thiên bàn là chín sao (kèm sáu Nghi, ba Kỳ bay theo sao), nhân bàn là tám cửa, địa bàn là chín cung với sáu Nghi, ba Kỳ đứng yên theo cục. Khi xem một cung, ta đọc cả ba tầng cùng lúc: sao gì, cửa gì, can trời gặp can đất ra sao. Câu kết "gặp lúc cát thì muôn việc đều làm được, gặp lúc hung thì một phân cũng chớ cất" là giọng văn phóng đại; ý thật là khi ba tầng cùng xấu thì nên hoãn việc lớn.

Đoạn 2: chín phần của phép Kỳ Môn – 九書
其一曰都天九卦,其二曰入地三元,其三曰行軍三奇,其四曰造宅三白,其五曰遁形太白之書,其六曰八山撼龍之訣,其七曰轉山移水九字玄經,其八曰建國安邦萬年金鏡,其九曰玄宮獲福救貧。生仙產聖,變禍福如反掌,使貧富如等閒。
Dịch: Phần một gọi là Đô thiên cửu quái (chín quẻ khắp trời), phần hai gọi là Nhập địa tam nguyên (ba nguyên vào đất), phần ba gọi là Hành quân tam kỳ (ba kỳ khi hành quân), phần bốn gọi là Tạo trạch tam bạch (ba sao trắng khi dựng nhà), phần năm gọi là sách Độn hình Thái Bạch (Thái Bạch ẩn hình), phần sáu gọi là quyết Bát sơn hám long (tám núi lay rồng), phần bảy gọi là Chuyển sơn di thuỷ cửu tự huyền kinh (kinh huyền chín chữ dời núi chuyển nước), phần tám gọi là Kiến quốc an bang vạn niên kim kính (gương vàng muôn năm dựng nước yên dân), phần chín gọi là Huyền cung hoạch phúc cứu bần (cung huyền được phúc cứu nghèo). Sinh tiên sản thánh, đổi hoạ phúc như trở bàn tay, khiến nghèo giàu như việc thường.
Giảng: Chín phần này đọc kỹ thì thấy không phải chín chương của một quyển sách, mà là chín lĩnh vực mà phép Kỳ Môn được đem ra dùng. Phần một, hai nói về khung trời và khung đất: chín quẻ của trời, ba nguyên thượng, trung, hạ theo tiết khí. Phần ba là việc binh, dùng ba kỳ Ất, Bính, Đinh. Phần bốn, sáu, bảy là việc của nhà phong thuỷ: dựng nhà, xem tám núi và long mạch, xét núi nước. Phần năm là phép ẩn thân, mang màu sắc Đạo gia. Phần tám là việc lớn của triều đình, phần chín là việc phúc lộc của người thường.
Cách chia này cho thấy một điều: trong mắt người đời Minh, Kỳ Môn không đứng riêng, mà đan vào phong thuỷ, binh pháp và Đạo thuật. Người học phong thuỷ ngày nay hay hỏi "Kỳ Môn có dùng cho nhà cửa được không". Theo chính sách này thì phần bốn, sáu, bảy trả lời rằng được, và được dùng theo cách phối giờ, phối phương với hình thế núi nước. Câu "đổi hoạ phúc như trở bàn tay" thì phải đọc như lời quảng cáo của người xưa, không nên hiểu theo nghĩa đen.

Đoạn 3: gặp kỳ môn như giao long được mây mưa – 蛟龍得雲雨
倘三疊之遇奇門,若蛟龍之得雲雨;見六合之逢格局,如狼虎之產羽翼。忌取休囚,防其刑擊。如得奇星來到,必須吉位門開,位位皆宜,門門俱吉,只要合得其所,仍須各論其時。干神不囚,支神不剋,神藏煞沒,方知萬事皆和;反吟伏吟,定是千殃數集。奇逢旺相,是為富貴之媒;門逢開休,方協英雄之應。遇青龍返首,值甲乙之妙詳;若白虎猖狂,見庚辛之凶禍;若見螣蛇跃蹻,知壬癸之崢嶸;倘逢朱雀投江,管丙丁之妖怪。飛鳥跌穴,便云百事皆祥;貴人登壇,管取九宮皆慶。通玄機而天地皆轉,得妙用則觸事亨通。
Dịch: Nếu ba tầng chồng lên mà gặp kỳ, gặp cửa, thì như giao long được mây mưa; thấy Lục Hợp gặp cách cục tốt, thì như sói hổ mọc thêm cánh. Kỵ lấy chỗ hưu tù, phòng chỗ hình kích. Nếu được sao kỳ đến, thì phải ở vị trí cát và cửa mở; vị trí nào cũng hợp, cửa nào cũng cát, chỉ cần hợp đúng chỗ, lại phải bàn theo từng giờ. Thần của can không bị tù, thần của chi không bị khắc, thần ẩn, sát mất, mới biết muôn việc đều hoà; gặp phản ngâm, phục ngâm, ắt là nghìn tai hoạ dồn lại. Kỳ gặp vượng tướng là mối mai của giàu sang; cửa gặp Khai, Hưu mới hợp với cái ứng của anh hùng. Gặp Thanh Long quay đầu là cái hay của Giáp Ất; nếu Bạch Hổ hung hăng là thấy hoạ dữ của Canh Tân; nếu thấy Đằng Xà uốn mình là biết sự trắc trở của Nhâm Quý; nếu gặp Chu Tước lao sông là quản việc quái lạ của Bính Đinh. Chim sa vào tổ thì nói trăm việc đều lành; quý nhân lên đàn thì chín cung đều mừng. Thông được máy huyền thì trời đất đều xoay, được cái dùng tinh diệu thì chạm việc gì cũng hanh thông.
Giảng: "Tam điệp" là ba tầng chồng lên: ở thiên bàn có kỳ, ở nhân bàn có cửa cát, ở cung ấy lại có thần tốt (Lục Hợp, Thái Âm, Cửu Thiên, Cửu Địa). Khi đủ ba tầng thì như giao long gặp mây mưa, nghĩa là có thế để vươn lên. Đây là tiêu chuẩn mà các sách Kỳ Môn đều dùng: kỳ, môn, thần phải hợp nhau. Có kỳ mà không có cửa, hay có cửa mà kỳ rơi vào hưu tù, thì lực yếu.
Đoạn này cũng nêu ba điều phải xét thêm. Một là vượng suy: kỳ phải ở mùa vượng tướng, không ở hưu tù. Hai là hình kích: nghi đầu tuần rơi vào cung bị hình thì gọi là lục nghi kích hình, rất kỵ. Ba là phản ngâm, phục ngâm: sao, cửa ở nguyên chỗ hoặc ở chỗ đối xung, việc dễ trì trệ hoặc lật ngược. Bốn cách theo tứ tượng (Thanh Long quay đầu, Bạch Hổ hung hăng, Đằng Xà uốn mình, Chu Tước lao sông) cùng hai cách chim sa tổ, quý nhân lên đàn là những tên cách đã gặp ở bài 3 và bài 4; ở đây chúng được gắn với từng cặp can: Giáp Ất với Thanh Long, Canh Tân với Bạch Hổ, Nhâm Quý với Đằng Xà, Bính Đinh với Chu Tước. Câu "phải bàn theo từng giờ" là lời nhắc thực tế: không có phương nào tốt mãi, mỗi giờ bàn đổi một lần.

Đoạn 4 và 5: dùng vào tu tạo, dời mộ, dựng nhà – 修造遷塋
若為文武官僚修造,職位皆增;或與良民庶士遷塋,扶危作福。建州府而民安物泰,興縣鎮而富足租平,立宅室而福集人依,作廟宇而鬼安神妥。橋梁船驛,井竈路途,以至其餘行事,務在選擇周全。或有太歲將軍盡在拱手,任是九良煞曜莫敢當頭。不問諸家運氣,不超不開,犯著空亡禁殺,但求此局,卻要有奇,可保千年,皆招百福。
最堪動土破山,埋宗葬祖,務有奇星到坐,門戶得開。有龍山者必求返首青龍,有白虎者忌其猖狂白虎,有玄武者遠其跃蹻螣蛇,有朱雀者怕其投江朱雀。如斯迎避,用意配求,萬無一失之虞,動有十全之吉。分其頭緒,布其提綱,具列千端,備述其蘊。非但謀猷之逢吉,實乃天地之獻祥,助國安邦,濟民利物。得之者宜什襲於玉匱金縢,真所謂至聖皇家之寶也。
Dịch: Nếu vì quan văn quan võ mà tu tạo thì chức vị đều tăng; hoặc vì dân lành, kẻ sĩ mà dời mộ thì đỡ nguy làm phúc. Dựng châu phủ thì dân yên vật thịnh, lập huyện trấn thì giàu đủ, thuế bình; dựng nhà ở thì phúc tụ, người theo; làm miếu thờ thì quỷ yên, thần ổn. Cầu cống, bến thuyền, trạm ngựa, giếng, bếp, đường sá, cho đến các việc khác, đều cốt chọn lựa cho chu toàn. Hoặc có Thái Tuế, Tướng Quân cũng đều chắp tay; dẫu là Cửu Lương và các sao sát cũng không dám đứng chắn đầu. Không cần hỏi vận khí của các nhà, không cần siêu không cần khai, dẫu phạm không vong, cấm sát, chỉ cầu được cục này, lại cần có kỳ, thì có thể giữ nghìn năm, đều chiêu trăm phúc.
Thích hợp nhất cho việc động thổ, phá núi, chôn cất tổ tiên: cốt phải có sao kỳ đến chỗ toạ, cửa ngõ được mở. Có núi rồng thì phải cầu Thanh Long quay đầu; có Bạch Hổ thì kỵ Bạch Hổ hung hăng; có Huyền Vũ thì tránh xa Đằng Xà uốn mình; có Chu Tước thì sợ Chu Tước lao sông. Đón và tránh như thế, dụng ý phối hợp mà cầu, thì không lo một mảy sai sót, động đâu cũng được mười phần cát. Chia đầu mối, bày cương lĩnh, kể đủ nghìn việc, nói hết chỗ uẩn áo. Không chỉ là mưu tính gặp cát, mà thật là trời đất dâng điềm lành, giúp nước yên dân, cứu người lợi vật. Ai được sách này nên gói kỹ nhiều lớp cất vào hòm ngọc, rương vàng; thật đúng là vật báu của nhà vua bậc chí thánh.
Giảng: Đoạn này cho ta danh sách việc mà người đời Minh dùng Kỳ Môn: tu tạo nhà quan, dời mộ, dựng châu phủ, huyện trấn, dựng nhà ở, làm miếu, làm cầu, bến thuyền, trạm, giếng, bếp, đường. Tức là gần như mọi việc xây dựng. Ảnh dưới đặt cạnh nhau hai loại công trình mà đoạn văn nhắc nhiều nhất: âm trạch (lăng mộ) và dương trạch (nhà ở).


Cần đọc tỉnh táo câu "Thái Tuế, Tướng Quân đều chắp tay, Cửu Lương và các sao sát không dám đứng chắn" cùng câu "không cần hỏi vận khí các nhà, dẫu phạm không vong, cấm sát". Đây là lời đề cao Kỳ Môn lên trên các phép thần sát khác của trạch nhật. Trong thực hành, nhà phong thuỷ cẩn trọng không bỏ qua những điều ấy chỉ vì một cục Kỳ Môn đẹp. Cái đáng học ở đây là tinh thần: thay vì sợ hàng trăm thần sát vụn vặt, hãy dựa vào một hệ có lý, có quy tắc rõ ràng, rồi kiểm lại bằng hình thế.
Đoạn cuối gắn Kỳ Môn với bốn phía khu đất, và đây là chỗ gần với phong thuỷ hình thế nhất. Có núi rồng (Thanh Long, bên trái) thì cầu cách Thanh Long quay đầu (Giáp gia Bính); có Bạch Hổ (bên phải) thì kỵ cách Bạch Hổ hung hăng (Tân gia Ất); có Huyền Vũ (phía sau) thì tránh cách Đằng Xà uốn mình (Quý gia Đinh); có Chu Tước (phía trước) thì sợ cách Chu Tước lao sông (Đinh gia Quý). Nghĩa là: thời phải hợp với thế. Phía nào của khu đất mạnh thì chọn giờ cho phía ấy có cách tốt, phía nào yếu thì tránh giờ có cách xấu rơi đúng phía ấy. Đây là cách dùng Kỳ Môn mà Liên Hoa thấy hợp lý: hình thế có trước, giờ chọn theo sau.

Độn Giáp thần cơ phú – 遁甲神機賦
Thần cơ phú là bài phú ngắn, khoảng ba trăm chữ, không có tên tác giả. Câu mở đầu nói người trước đã lược bỏ, sắp xếp lại các văn linh và yếu lý của nhiều kinh, nên bài phú này là một bản tóm tắt. Bài dịch chia thành ba đoạn.
Đoạn 1: can gia can và ba phép độn – 三遁
兩儀主使,三才攸分,步呪攝乎鬼神,存局通乎妙旨。前修刪簡靈文,裁整諸經要理。夫甲加丙兮龍回首,丙加甲兮鳥跌穴;回首則悅懌易遂,跌穴則顯灼易成。身殘毀兮乙遇辛而龍逃走,才虛耗兮辛遇乙而虎猖狂。癸見丁兮螣蛇跃蹻,丁見癸兮朱雀投江。生丙臨戊,天遁用兵;開乙臨己,地遁安墳;休丁遇太陰,人遁安營。
Dịch: Hai nghi làm chủ, sai khiến; ba tài phân chia; bước cương niệm chú để thu nhiếp quỷ thần, giữ cục để thông được ý diệu. Người tu trước đã lược bớt văn linh, sắp xếp yếu lý của các kinh. Giáp gia Bính là rồng quay đầu, Bính gia Giáp là chim sa tổ; rồng quay đầu thì vui vẻ, dễ toại ý; chim sa tổ thì rõ ràng, dễ thành việc. Thân tàn hại là khi Ất gặp Tân, rồng bỏ chạy; của hao hụt là khi Tân gặp Ất, hổ hung hăng. Quý thấy Đinh là Đằng Xà uốn mình, Đinh thấy Quý là Chu Tước lao sông. Sinh môn có Bính lâm Mậu là thiên độn, dùng binh; Khai môn có Ất lâm Kỷ là địa độn, an phần mộ; Hưu môn có Đinh gặp Thái Âm là nhân độn, đóng doanh trại.
Giảng: Sáu cách can gia can ở đây khớp với bài 3 và bài 4, nhưng Thần cơ phú thêm phần ứng việc: rồng quay đầu thì "vui vẻ, dễ toại ý", chim sa tổ thì "rõ ràng, dễ thành", rồng bỏ chạy thì hại về thân, hổ hung hăng thì hao về của. Cách đọc "can trên gia can dưới" vẫn như cũ: can ở thiên bàn (bay theo sao) đặt lên can ở địa bàn của cung ấy. Ví dụ Giáp (ẩn dưới Mậu) ở thiên bàn rơi lên cung có Bính ở địa bàn là Giáp gia Bính, tức Thanh Long quay đầu.
Ba phép độn là chỗ quan trọng nhất của đoạn. Thiên độn ở đây là Sinh môn có Bính ở thiên bàn lâm Mậu ở địa bàn, giống Âm Phù Kinh ở bài 4 và khác phú Yên Ba (Bính hợp Đinh). Địa độn là Khai môn có Ất lâm Kỷ, dùng để "an phần", tức chôn cất. Nhân độn là Hưu môn có Đinh gặp thần Thái Âm, dùng để đóng doanh trại. Ba việc gắn với ba độn cũng đáng ghi: trời gắn với ra quân, đất gắn với mồ mả, người gắn với chỗ ở. Với người học phong thuỷ, địa độn là cách được nhắc nhiều nhất khi chọn giờ hạ huyệt, còn nhân độn gần với việc chọn giờ nhập trạch.

Đoạn 2: các cách của Canh, ngũ bất ngộ, bột nghịch – 庚格 · 五不遇
伏干格,庚臨日干;飛干格,日干臨庚。庚臨直符,伏干格之名;直符臨庚,飛宮格之說。大格庚臨六癸,刑格庚臨六己,按格所向既凶,百事營為不喜。時干剋日干,乃五不遇而災生;丙奇臨時干,名為勃逆而禍起。三奇得使,眾善皆臻;六儀擊刑,百凶俱集。太白入熒賊即來,火入金鄉賊將去。地羅遮障不占前,天網四張無走路。直符宮同天乙位而取,如逢急難,宜從直符方而行。
Dịch: Phục can cách là Canh lâm can ngày; phi can cách là can ngày lâm Canh. Canh lâm trực phù cũng mang tên phục can cách; trực phù lâm Canh là thuyết phi cung cách. Đại cách là Canh lâm lục Quý, hình cách là Canh lâm lục Kỷ; các cách ấy hướng về đâu cũng hung, trăm việc mưu làm đều không thuận. Can giờ khắc can ngày là ngũ bất ngộ, tai hoạ sinh ra; Bính kỳ lâm can giờ gọi là bột nghịch, hoạ khởi lên. Ba kỳ được sử (gặp cửa trực sử) thì mọi điều tốt đều đến; sáu nghi kích hình thì trăm điều hung đều tụ. Thái Bạch vào Huỳnh Hoặc thì giặc sắp đến, lửa vào làng kim thì giặc sắp đi. Lưới đất che chắn thì đừng chiếm phía trước, lưới trời giăng bốn phía thì không có đường chạy. Cung trực phù cùng vị trí Thiên Ất mà lấy; nếu gặp lúc nguy cấp, nên theo phương trực phù mà đi.
Giảng: Canh trong Kỳ Môn là thần cách trở, giống một cửa thành đóng chặn đường. Thần cơ phú kể bốn loại cách của Canh: gặp can ngày (phục can, phi can), gặp trực phù (phục cung, phi cung, ở đây bản Tứ Khố viết câu thứ nhất là "phục can cách", có thể là chép nhầm từ "phục cung cách"), gặp Quý (đại cách), gặp Kỷ (hình cách). Hiểu đơn giản: Canh đè lên ai thì người ấy bị cản; ai đè lên Canh thì tự đi vào chỗ cản. Can ngày thường đại diện cho mình, trực phù đại diện cho người chủ việc, nên Canh gặp hai thứ này là điều phải tránh trước tiên.
Ngũ bất ngộ là giờ mà can giờ khắc can ngày, ví như ngày Giáp giờ Canh Ngọ, ngày Ất giờ Tân Tỵ. Sách các đời đều coi đây là giờ "trăm việc không nên". Bột nghịch (勃逆) ở đây là Bính kỳ lâm can giờ, chỉ sự rối loạn, trái lẽ. Câu "Thái Bạch vào Huỳnh Hoặc" và "lửa vào làng kim" là hai cách của Canh (Thái Bạch, kim) và Bính (Huỳnh Hoặc, hoả) đè nhau: Canh gia Bính thì giặc đến, Bính gia Canh thì giặc đi. "Lưới trời giăng bốn phía" là giờ gia Quý, đã gặp ở Âm Phù Kinh.

Đoạn 3: hai chí thuận nghịch và vị trí bốn thần – 八神方位
二至順逆,妙理玄微。陽符左為前數,陰符右為前尋。陽遁從冬至前一十二氣,直符後一為九天,後二為九地,前三為六合,前二為太陰;陰遁從夏至一十二氣,直符前一為九天,前二為九地,前五為六合,前七為太陰。太陰潛形而隱遁,六合遁身而謀議,九天之上揚威武,九地之下匿兵馬。天地備兮難量,神機妙兮莫測。學者欲臨事有謀,存心斯賦無惑。
Dịch: Hai chí thuận nghịch, lý diệu thật huyền vi. Phù dương lấy bên trái làm phía trước mà đếm, phù âm lấy bên phải làm phía trước mà tìm. Dương độn từ Đông Chí, mười hai khí: sau trực phù một cung là Cửu Thiên, sau hai là Cửu Địa, trước ba là Lục Hợp, trước hai là Thái Âm. Âm độn từ Hạ Chí, mười hai khí: trước trực phù một cung là Cửu Thiên, trước hai là Cửu Địa, trước năm là Lục Hợp, trước bảy là Thái Âm. Thái Âm ẩn hình mà trốn, Lục Hợp giấu thân mà mưu bàn, trên Cửu Thiên thì giương oai võ, dưới Cửu Địa thì giấu binh ngựa. Trời đất đầy đủ khó lường, máy thần huyền diệu khôn đoán. Người học muốn gặp việc có mưu, hãy để lòng vào bài phú này thì không còn ngờ.
Giảng: Đoạn này dạy cách đặt bốn thần quanh trực phù. Trước hết phải hiểu "trước" và "sau". Sách nói phù dương lấy bên trái làm trước, phù âm lấy bên phải làm trước, nghĩa là dương độn và âm độn đếm ngược chiều nhau. Với dương độn, đếm theo vòng tám cung ngoài, Lục Hợp ở trước trực phù ba cung, Thái Âm ở trước hai cung, Cửu Địa ở sau hai cung, Cửu Thiên ở sau một cung. Thứ tự này khớp với vòng bát thần quen thuộc của các sách đời sau: trực phù, Đằng Xà, Thái Âm, Lục Hợp, Bạch Hổ (Câu Trận), Huyền Vũ (Chu Tước), Cửu Địa, Cửu Thiên.
Phần âm độn thì bản Tứ Khố ghi "trước một là Cửu Thiên, trước hai là Cửu Địa, trước năm là Lục Hợp, trước bảy là Thái Âm". Nếu âm độn chỉ là dương độn đi ngược chiều, ta sẽ chờ một câu đối xứng với câu dương độn. Nhưng trên vòng tám cung, trước năm trùng với sau ba, trước bảy trùng với sau một, nên thứ tự ghi ở đây khác với vòng bát thần quen thuộc của đời sau. Có thể người xưa định "trước, sau" cho âm độn theo một cách khác, cũng có thể bản chép đã sai vài chữ số. Sơ đồ dưới vẽ đúng theo lời văn để người đọc thấy rõ; khi lập cục thực tế thì nên theo vòng bát thần đầy đủ, âm độn đi ngược chiều dương độn, và đối chiếu bằng app. Các bài sau, khi sách bàn kỹ phép lập cục, sẽ đối chiếu thêm.
Bốn câu cuối cho ta công dụng của bốn thần, cũng là cách hiểu chung của Kỳ Môn: Thái Âm lợi cho việc kín đáo, ẩn tránh; Lục Hợp lợi cho việc bàn bạc, hợp tác, cưới hỏi; Cửu Thiên lợi cho việc ra mặt, phô trương; Cửu Địa lợi cho việc giữ, giấu, nền móng. Nhìn theo phong thuỷ, Cửu Địa hợp với việc đào móng, đặt nền, an táng; Lục Hợp hợp với nhập trạch, khai trương; Cửu Thiên hợp với việc dựng cao, cất nóc.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Điều đầu tiên hai mục này cho thấy là Kỳ Môn, theo chính sách của Trình Đạo Sinh, có một nhánh gốc gọi là "tạo trạch", tức gắn với việc làm nhà, làm mộ. Đây là lý do Phong Thuỷ Liên Hoa đặt Kỳ Môn vào nhóm "thời" bên cạnh nhóm "hình". Nhưng cũng chính đoạn văn ấy dạy thứ tự: có núi rồng thì cầu Thanh Long quay đầu, có Bạch Hổ thì tránh Bạch Hổ hung hăng. Phải có núi rồng, có Bạch Hổ trước, tức phải xét hình thế trước, rồi mới chọn giờ cho hợp.

Điều thứ hai là thái độ với lời phóng đại. Câu "Thái Tuế, Tướng Quân đều chắp tay", "không cần hỏi vận khí các nhà" là lời tán dương, không phải lời dạy. Thầy Vũ Giới thường dặn: đừng đem một câu ca của sách cổ ra làm gia chủ sợ hay làm gia chủ yên tâm quá mức. Một căn nhà có đường đâm thẳng vào cửa, có góc nhọn chĩa vào, có nước chảy xiết trước mặt thì chọn giờ đẹp đến đâu cũng không sửa được hình. Ngược lại, một khu đất hình thế tốt, chọn được giờ có kỳ, có cửa, có thần, thì việc khởi công thuận hơn. Hình Pháp là gốc, Kỳ Môn là phần giúp chọn lúc.
Điều thứ ba là phương pháp đọc sách. Phần bát thần âm độn trong bản Tứ Khố có chỗ không đối xứng. Liên Hoa giữ nguyên văn, vẽ đúng theo chữ, ghi rõ chỗ nghi, rồi đối chiếu với vòng bát thần chuẩn. Học trò của Thầy được dạy làm như thế với mọi sách cổ: không sửa nguyên văn cho vừa ý mình, không bỏ qua chỗ lạ, mà ghi lại, xét bằng lý và bằng thực địa. Lý pháp như ba độn, các cách Canh, bốn thần thì chia sẻ được; còn đứng trước một khu đất, một ngày khởi công cụ thể mà cân nhắc ra sao thì phải học trực tiếp.
Tóm lại – 總結: Kỳ Môn nguyên thuỷ ghi rằng phép Kỳ Môn vốn gọi là tạo trạch tam bạch, lấy chín sao làm chín tổng, tám cửa làm tám quẻ, trực phù vận hành cục, trực sử chỉ huy, ba bàn trời, người, đất cùng vận hành; chia thành chín phần từ Đô thiên cửu quái đến Huyền cung hoạch phúc cứu bần; dùng cho tu tạo, dời mộ, dựng nhà, xây thành, làm cầu, đào giếng; và dặn phối giờ với bốn phía khu đất. Độn Giáp thần cơ phú tóm sáu cách can gia can, ba phép độn (thiên độn Sinh Bính lâm Mậu, địa độn Khai Ất lâm Kỷ, nhân độn Hưu Đinh gặp Thái Âm), các cách của Canh, ngũ bất ngộ, bột nghịch, lưới trời lưới đất, và cách đặt Cửu Thiên, Cửu Địa, Lục Hợp, Thái Âm quanh trực phù cho dương độn, âm độn.
Bài sau: Độn Giáp Diễn Nghĩa (6) – Siêu thần, tiếp khí, đặt nhuận và những chỗ dễ lầm khi lập cục 超神接氣置閏訣 (sắp đăng).
Nguồn: Độn Giáp Diễn Nghĩa (遁甲演義), quyển một, mục Kỳ Môn nguyên thuỷ (奇門原始) và Độn Giáp thần cơ phú (遁甲神機賦), bản Khâm định Tứ Khố Toàn Thư (Văn Uyên Các), tờ 14b–18b, thuộc công cộng. Nguyên văn giữ theo bản Tứ Khố, thêm dấu câu; chữ dị thể (竒, 隂, 宫, 㣲, 恱, 囘, 寳, 歩, 㫖, 衆, 虚, 産, 来, 内, 増, 尅, 逺) đổi về chữ chính thể (奇, 陰, 宮, 微, 悅, 回, 寶, 步, 旨, 眾, 虛, 產, 來, 內, 增, 剋, 遠). Sơ đồ trong bài vẽ lại theo lời văn. Phong Thuỷ Liên Hoa dịch và biên soạn theo bài giảng của Thầy Vũ Giới; lý pháp thì chia sẻ, thủ pháp phải dạy trực tiếp.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- App Kỳ Môn Độn Giáp: lập cục theo ngày giờ, xem ba bàn, tám thần, các cách can gia can và ba phép độn trong từng cung.
- La Kinh Liên Hoa: la kinh trực tuyến miễn phí, xác định bốn phía Thanh Long, Bạch Hổ, Chu Tước, Huyền Vũ và tám phương của khu đất.
- Lập Cục Pháp: lập cục phong thuỷ theo nguyên lý Liên Hoa, nối phần "hình" với phần "thời".
Bài liên quan – 相關文章
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (4): sao, cửa dời cung theo giờ và Hoàng Đế Âm Phù Kinh
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (3): Yên Ba Điếu Tẩu phú, dịch và giảng trọn bài
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (2): nguồn gốc Kỳ Môn và bốn tầng năm, tháng, ngày, giờ
- Độn Giáp Diễn Nghĩa (1): giới thiệu sách và Đề yếu Tứ Khố
- Kỳ Môn Độn Giáp là gì: bàn cục, tam kỳ, bát môn
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Đọc được ba phép độn, các cách Canh và vị trí bốn thần trên một bàn Kỳ Môn là phần Thư. Biết đem bàn ấy đặt lên một khu đất thật, nhìn ra phía nào là Thanh Long, phía nào là Bạch Hổ, rồi chọn giờ động thổ, hạ huyệt hay nhập trạch cho thời hợp với thế là phần Nhãn và Tâm, phải học trực tiếp. Xem Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa hoặc chuyên mục Trạch nhật. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Tạo trạch tam bạch là gì? – 造宅三白
Là tên gọi mà Kỳ Môn nguyên thuỷ dùng cho phép Kỳ Môn: phép chọn thời và phương để dựng nhà theo ba sao trắng Nhất Bạch, Lục Bạch, Bát Bạch. Tên này cho thấy Kỳ Môn có một nhánh gốc gắn với phong thuỷ dương trạch, không chỉ là thuật binh gia.
Ba bàn vận cục trong Kỳ Môn là gì? – 三盤運局
Là ba tầng của bàn Kỳ Môn: thiên bàn là chín sao cùng các can bay theo sao, nhân bàn là tám cửa, địa bàn là chín cung với sáu Nghi, ba Kỳ đứng yên theo cục. Xem một cung là đọc cả ba tầng cùng lúc.
Thiên độn, địa độn, nhân độn theo Thần cơ phú là gì? – 天地人三遁
Thiên độn là Sinh môn có Bính lâm Mậu, dùng cho việc binh. Địa độn là Khai môn có Ất lâm Kỷ, dùng để an phần mộ. Nhân độn là Hưu môn có Đinh gặp thần Thái Âm, dùng để đóng doanh, gần với việc chọn chỗ ở.
Ngũ bất ngộ là giờ nào? – 五不遇時
Là giờ mà can giờ khắc can ngày, ví như ngày Giáp giờ Canh Ngọ, ngày Ất giờ Tân Tỵ. Thần cơ phú nói đây là giờ "tai hoạ sinh ra", các sách Kỳ Môn đều khuyên không khởi sự lớn vào giờ này.
Kỳ Môn có thật làm Thái Tuế, thần sát phải chắp tay không? – 太歲拱手辨
Đó là lời tán dương của sách cổ để đề cao Kỳ Môn so với các phép thần sát vụn vặt. Theo Phong Thuỷ Liên Hoa, không nên hiểu theo nghĩa đen; Kỳ Môn giúp chọn lúc thuận cho một việc đã đúng về hình thế, chứ không thay được hình thế hay xoá được mọi kiêng kỵ.








