Duy tâm luận là gì? Vì sao phong thủy thuộc duy tâm

Duy tâm luận là thế giới quan cho rằng "tâm", tức ý thức, có trước và là cái sinh ra, quyết định thế giới vật chất; và theo Thầy Vũ Giới, phong thuỷ thuộc về duy tâm luận, vì nó vận dụng chuỗi liên hệ tâm – khí – hình chứ không chỉ dựa vào vật chất hay công thức đo lường. Hiểu điều này không phải để tranh luận triết học, mà để người học phong thuỷ biết mình đang đứng ở đâu khi nhìn một ngôi nhà, một cuộc đất.

"Tâm sinh vạn pháp – đó chính là cốt lõi của duy tâm luận."

— Thầy Vũ Giới

Nhiều người nghe chữ "duy tâm" là nghĩ ngay đến mơ hồ, thiếu căn cứ, thậm chí mê tín. Đó là một cách hiểu rất phổ biến, nhưng lệch. Duy tâm luận là một hệ tư tưởng có lập luận chặt chẽ, có mặt trong cả triết học phương Đông lẫn phương Tây. Nó chỉ khác duy vật luận ở chỗ chọn điểm xuất phát: đi từ tâm ra vật, hay đi từ vật vào tâm.

Với người học phong thuỷ, câu hỏi này không hề xa vời. Khi ta nói "khí", "sinh cơ", "thần khí", "tâm của ngôi nhà", ta đang dùng một hệ khái niệm không thể cân đo bằng dụng cụ vật lý. Nếu không hiểu mình đang đứng trên nền tư tưởng nào, người học sẽ hoặc tự ti, cố chứng minh phong thuỷ bằng thước đo của môn khác, hoặc tự mãn, coi mọi điều vô hình là đúng. Bài viết này của Phong Thuỷ Liên Hoa đi qua định nghĩa, khoảng giao thoa giữa tâm và vật, rồi lý giải vì sao Thầy Vũ Giới gọi phong thuỷ là một môn "tâm học".

Duy tâm luận là gì: định nghĩa cơ bản

Thầy Vũ Giới định nghĩa: "Duy tâm luận (Idealism) là hệ thống tư tưởng cho rằng 'Tâm' – hay 'Ý thức' – mới là cái có trước, là cái sinh ra và quyết định thế giới vật chất. Nói cách khác: mọi vật, mọi hiện tượng đều là biểu hiện, là sản phẩm của tâm thức."

Để dễ hình dung, Thầy đưa một ví dụ rất đời: khi một ý tưởng nảy nở, ta bắt tay vào thực hiện và kiên trì cho đến khi nó trở thành một thực thể hiện hữu. Ngôi nhà trước khi có gạch đá đã có trong ý nghĩ của người chủ, rồi trên bản vẽ của người thiết kế. Các nhà nghiên cứu cũng vậy: từ những suy nghĩ ban đầu tưởng như "điên rồ", họ tạo nên thành quả thực tế. Theo Thầy, đó chính là biểu hiện của duy tâm luận: tâm đi trước, vật theo sau.

Ngược lại, duy vật luận (Materialism) cho rằng vật chất có trước, ý thức có sau; tâm chỉ là sự phản ánh của vật chất trong não người. Nói nôm na, thế giới tồn tại khách quan dù con người có nghĩ về nó hay không. Với quan điểm duy vật, người ta chỉ tin vào những gì có thể quan sát, nhìn thấy, cầm nắm, tiếp xúc trực tiếp được.

Tiêu chí	Duy tâm luận	Duy vật luận
Cái có trước	Tâm, ý thức	Vật chất
Chiều nhận thức	Từ tâm ra vật	Từ vật vào tâm
Căn cứ để tin	Lý giải, trực nhận, tâm cảm	Quan sát, cầm nắm, đo đếm
Vạn vật	Là biểu hiện của tâm thức	Tồn tại khách quan

Bảng trên chỉ để phân biệt, không để phán xét. Mỗi thế giới quan soi sáng một mặt của hiện thực. Điều quan trọng là người học biết bộ môn mình theo đuổi thuộc về phía nào, để học bằng đúng phương pháp của nó.

Khoảng giao thoa giữa tâm và vật

Một điểm sâu trong bài giảng của Thầy Vũ Giới là: tâm và vật không bị chia cắt tuyệt đối. Thầy viết:

"Luôn có một khoảng giữa giao thoa trong chặng đường tiến hoá từ 'tâm' thành 'vật', cũng như trong quá trình hoại diệt, phân rã từ 'vật' trở về 'tâm'."

Có hai chiều vận động. Chiều thứ nhất là thành: một ý niệm dần dần hiện thành sự vật. Chiều thứ hai là hoại: một sự vật dần phân rã, tan về trạng thái vô hình. Giữa hai đầu ấy có một vùng không hẳn là tâm, cũng không hẳn là vật. Trong ngôn ngữ phong thuỷ, đó chính là vùng của khí: vô hình nhưng có tác động, chưa thành hình nhưng làm nên hình.

Thầy nhận định rằng người học đạo có sự huyền tinh, ý tứ có thể tận dụng điểm giao thoa này để thấu triệt và giác ngộ chính pháp. Ngược lại, nếu không tinh ý, con người dễ rơi vào trạng thái loạn thần, sân si, chấp trước vào những gì mình thấy hoặc vào những điều vô hình, từ đó sinh ảo tưởng và đi lệch chính pháp.

Hai kiểu chấp cần tránh

• Chấp hữu hình. Chỉ tin cái mắt thấy, tay sờ. Với người học phong thuỷ, kiểu chấp này khiến họ chỉ nhìn kích thước, vật liệu, công năng, mà không thấy khí vận động trong ngôi nhà.
• Chấp vô hình. Cái gì không thấy cũng cho là có, cái gì lạ cũng gán cho thần thánh. Kiểu chấp này đẩy người học vào mê tín, sợ hãi, và dễ bị dẫn dắt.

Duy tâm theo đúng nghĩa không phải là chấp vô hình. Đó là hiểu rằng tâm đi trước, nhưng vẫn phải đi đến vật; vô hình làm nên hữu hình, nhưng vẫn phải được kiểm chứng qua hình. Đó cũng là lý do trong phong thuỷ Liên Hoa, hình pháp luôn là gốc: "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng." Tâm và khí phải biểu hiện ra hình thì người hành giả mới có chỗ để đọc.

Tâm – khí – hình: chuỗi liên hệ trong phong thuỷ

Thầy Vũ Giới đặt duy tâm luận vào bối cảnh văn hoá Á Đông: "Trong văn hoá Á Đông – đặc biệt là Phật học, Đạo học, Kinh Dịch và Phong thuỷ – 'Tâm' được xem là gốc sinh ra vạn vật." Rồi Thầy đưa ra câu chốt:

"Tâm động thì khí động, khí động thì hình biến."

Câu này cho thấy một chuỗi ba tầng: tâm – khí – hình, đi từ trong ra ngoài, từ vô hình đến hữu hình. Tâm là tầng sâu nhất. Khí là tầng trung gian, nơi tâm và vật giao nhau. Hình là tầng biểu hiện, nơi ta nhìn thấy được.

Thầy minh hoạ: khi tâm người an tĩnh, nhà cửa cũng yên ổn, vượng khí tự sinh; khi tâm loạn thì khí tán, phong thuỷ dù tốt cũng khó phát huy. Ý này cần hiểu đúng: không phải tâm an là khỏi cần phong thuỷ, cũng không phải nhà tốt là khỏi cần giữ tâm. Hai tầng nương vào nhau. Một ngôi nhà có cục tốt mà người ở luôn sân si, bất hoà, thì khí trong nhà cũng bị khuấy động. Một người tâm an mà ở trong ngôi nhà khí bệnh thì vẫn chịu ảnh hưởng của khí bệnh.

Ví dụ: cùng một ngôi nhà, hai cách nhìn

Đứng trước một căn nhà phố, người nhìn theo lối duy vật sẽ thấy chiều rộng, chiều sâu, số tầng, vật liệu, ánh sáng, thông gió. Đó đều là những dữ kiện đúng và cần. Người nhìn theo lối phong thuỷ cũng thấy những điều ấy, nhưng hỏi thêm: khí vào nhà từ đâu, đi qua những không gian nào, dừng lại ở đâu, tán đi chỗ nào; tâm của nhà nằm ở đâu; người sống trong nhà đang an hay đang loạn. Cách nhìn thứ hai không phủ nhận cách nhìn thứ nhất, mà đi sâu thêm một tầng, từ hình vào khí, từ khí vào tâm.

Từ đó Thầy kết luận: "Phong thuỷ vì thế thuộc về Duy tâm luận, bởi nó quan sát và vận dụng mối liên hệ giữa tâm – khí – hình, chứ không đơn thuần dựa vào vật chất hay công thức đo lường."

Vì sao phong thuỷ là môn "tâm học"

Ở một bài giảng khác, Thầy Vũ Giới đi thêm một bước: gọi phong thuỷ là môn tâm học. Lập luận của Thầy rất gọn, theo lối tự hỏi tự đáp:

"Phong thuỷ là môn 'tâm học' là đúng nhất. Vì sao ư? Vì làm phong thuỷ ai cũng phân cung (tâm). Và thuyết vạn vật nhập trung cung (tâm) vậy không là môn tâm học là gì?"

Hãy nhìn vào thao tác căn bản nhất của mọi phái phong thuỷ: tìm tâm nhà, đặt la kinh ở tâm, phân cung từ tâm ra tám hướng. Không có tâm thì không có cung, không có cung thì không có lý khí. Mọi vận động trong cục cuối cùng đều quy về trung cung. Chữ "tâm" ở đây vừa là tâm hình học của ngôi nhà, vừa là tâm vận khí, vừa gợi đến cái tâm của người hành giả đứng giữa cục mà đọc khí. Ba nghĩa ấy gặp nhau trong một chữ.

Thầy cũng giải nghĩa chữ "tâm linh" theo lối chiết tự: "Tâm linh là gì? Hiểu theo nghĩa đơn giản là tâm của chúng ta có Linh. Tâm chúng ta linh sẽ cảm nhận thế giới quan và điều chỉnh thế giới quan xung quanh ta." Tâm linh vì vậy không phải là chuyện ma quỷ hay thần bí. Đó là năng lực của tâm khi được rèn luyện đủ tinh để cảm và ứng với khí của vạn vật.

Thầy viết tiếp rằng tâm linh là thấu tâm vật, tức hồn vật, chứ không dừng ở hình vật. Tâm linh quan niệm vạn vật hữu linh. "Có như vậy thì mới học phong thuỷ được chứ." Một người coi ngôi nhà chỉ là khối bê tông vô tri sẽ khó cảm được ngôi nhà ấy đang sống hay đang bệnh. Thầy vẫn nhắc rằng thuật phong thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống.

Hệ quả cho người học: định danh đúng thì học đúng

Hiểu phong thuỷ thuộc duy tâm, là một môn tâm học, kéo theo mấy hệ quả rất thực tế cho người học:

1. Học bằng trí lực và tâm lực. Phải học lý luận nghiêm túc: âm dương, Hà Đồ, Hình Pháp, lý khí. Đồng thời phải tu dưỡng để tâm đủ tĩnh mà cảm. Thiếu một trong hai đều lệch.
2. Định tâm trước khi định cục. Người hành giả đến công trình với tâm loạn thì đọc khí cũng loạn. Thầy Vũ Giới vẫn khuyến khích thiền, luyện khí để giữ thần khí cho người làm nghề.
3. Không ép phong thuỷ vào khuôn đo đếm vật chất. Dùng thước đo của môn khác để chứng minh phong thuỷ là đặt sai chỗ, giống đem cân đi đo nhiệt độ.
4. Giữ ranh giới với mê tín. Duy tâm không có nghĩa là tin mọi điều vô hình. Mọi kết luận vẫn phải có lý, có hình, có khí.

Thầy Vũ Giới nhấn mạnh việc định danh: "Nguyên lý trực chỉ của tâm pháp phong thuỷ là hiểu trực chỉ vào định danh của từng vấn đề mà học – hiểu – dùng… vậy nên không định danh sai. Danh mà sai là tự đập đầu vào đá…" Gọi đúng phong thuỷ là duy tâm, là tâm học, thì người học mới chọn được đúng cách học, đúng thầy, đúng lộ trình.

Tóm lại, duy tâm luận không phải chiếc nhãn để hạ thấp phong thuỷ, mà là chiếc chìa khoá để hiểu phong thuỷ từ bên trong. Tâm động thì khí động, khí động thì hình biến. Người học đi được từ hình về khí, từ khí về tâm, là đã bước vào cửa đạo.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Khí và hình chất
• Đạo và phong thuỷ
• Vì sao người học không thấy được tâm pháp
• Khoa học và phong thuỷ: Đông – Tây

Câu hỏi thường gặp

Duy tâm luận là gì?

Là thế giới quan cho rằng tâm, ý thức có trước và sinh ra, quyết định thế giới vật chất. Vạn vật là biểu hiện của tâm thức.

Duy tâm luận khác duy vật luận thế nào?

Duy tâm đi từ tâm ra vật; duy vật đi từ vật vào tâm, chỉ tin cái quan sát, cầm nắm được.

Vì sao phong thuỷ thuộc duy tâm?

Vì phong thuỷ vận dụng chuỗi tâm – khí – hình: tâm động thì khí động, khí động thì hình biến, không chỉ dựa vào vật chất hay đo lường.

Duy tâm có phải là mê tín không?

Không. Duy tâm là một hệ tư tưởng có lập luận. Mê tín là chấp vào vô hình mà bỏ lý. Phong thuỷ vẫn phải có lý, có hình, có khí.

Vì sao Thầy Vũ Giới gọi phong thuỷ là "tâm học"?

Vì mọi phái đều lấy tâm để phân cung, vạn vật quy về trung cung, và người hành giả phải giữ tâm tĩnh để đọc khí.