An tâm và bản ngã: filter, căn bệnh thời đại theo phong thủy

An tâm không đến từ việc che đi những gì mình không muốn thấy, mà đến từ việc dám nhìn thẳng vào nó. Theo Thầy Vũ Giới, những chiếc "filter" làm đẹp của thời đại số đang trở thành một lớp phủ mới của bản ngã, khiến con người càng chỉnh ảnh càng bất an.

Bài viết này được phát triển từ một bài chia sẻ ngắn của Thầy Vũ Giới trên trang Phong Thuỷ Sư Vũ Giới, với câu chốt rất đời: "An tâm – phải thấy tâm – lấy ra và an thì mới an tâm được… che đậy thì bao giờ thấy được để mà an…". Nghe thì tưởng là chuyện ảnh ọt mạng xã hội, nhưng nhìn bằng con mắt đạo học và tâm thức, đây là một bài học về cách con người đối diện với chính mình, và cũng gần với tinh thần của phong thuỷ hơn ta tưởng.

"An tâm – phải thấy tâm – lấy ra và an thì mới an tâm được… che đậy thì bao giờ thấy được để mà an…"

— Thầy Vũ Giới

Filter: từ bộ lọc ống kính đến lớp phủ của bản ngã

Thầy Vũ Giới mở bài bằng một quan sát rất cụ thể về chữ "filter". Trong nhiếp ảnh, filter vốn là tấm kính lọc gắn trước ống kính. Nó có hai việc chính: bảo vệ ống kính khỏi bụi, trầy xước, và giữ cho màu sắc trung thực trước tác động của ánh sáng. Tức là, filter gốc sinh ra để giúp ta thấy đúng hơn.

Nhưng trong thời đại số, chữ này đã đổi nghĩa. Thầy viết:

"Trong thời đại số, khái niệm này đã biến tướng thành những lớp phủ của các ứng dụng làm đẹp, nơi người ta dùng công nghệ để che đậy mọi tì vết, tạo nên một vẻ đẹp lung linh nhưng đầy giả tạo."

Sự đảo nghĩa ấy rất đáng suy ngẫm. Một công cụ vốn để giữ sự thật nay trở thành công cụ để che sự thật. Da được làm mịn, mắt được làm to, khuôn mặt được gọt lại, ánh sáng được chỉnh cho lung linh. Hình ảnh đẹp lên, nhưng càng đẹp thì càng xa người thật đang cầm điện thoại.

Dưới góc nhìn đạo học, Thầy Vũ Giới cho rằng những bộ lọc này không đơn thuần là công cụ chỉnh ảnh:

"Chúng chính là những lớp phủ của bản ngã, là nguồn cơn dẫn đến sự bất an sâu sắc trong đời sống thực. Khi chúng ta không còn dám đối diện với diện mạo thật của mình, chúng ta bắt đầu sống sau những lớp rào chắn ảo ảnh."

Điều Thầy muốn nói không phải là chê việc chụp ảnh đẹp hay cấm dùng ứng dụng. Cái đáng lo là thói quen tâm lý đi kèm: quen với bản đã chỉnh, rồi dần không chấp nhận bản gốc. Khi bản gốc của mình trở thành thứ phải giấu đi, thì tâm đã bắt đầu sống trong một căn phòng có gương méo.

"Vô minh nhân đôi": khi lớp phủ chồng lên lớp phủ

Đây là khái niệm then chốt của bài chia sẻ. Theo đạo học, con người vốn đã sống trong một lớp sương: lớp vô minh sinh ra từ sự chấp ngã. Ta tin cái tôi là thật, là cố định, là trung tâm, rồi từ đó sinh ra tham muốn, sợ hãi, so sánh. Lớp sương đó che bản tâm. Thầy viết:

"Bản chất của cuộc sống, theo con mắt của đạo, vốn đã bị bao phủ bởi màn sương vô minh do sự chấp ngã. Nay, việc lạm dụng filter lại chồng thêm một lớp phủ nữa lên thực tại. Chúng ta không chỉ không thấy được bản tâm, mà ngay cả cái ngã tướng bình thường cũng không dám nhìn nhận. Đó chính là sự vô minh nhân đôi."

Có thể hình dung bằng ba tầng như sau:

Tầng	Là gì	Người tu cần làm gì
Bản tâm	Cái biết trong sáng vốn có, chưa bị nhuốm	Trở về, nhận ra
Ngã tướng	Con người thật hằng ngày: thân thể, tính khí, khuyết điểm	Nhìn thẳng, chấp nhận, rồi chuyển hoá
Lớp phủ ảo	Hình ảnh đã chỉnh, vai diễn để người khác thấy	Nhận diện, không đồng nhất mình với nó

Người tu bình thường chỉ phải vượt một lớp sương: từ ngã tướng nhìn vào bản tâm. Nhưng người đã quen sống sau lớp phủ ảo thì phải vượt hai lớp. Trước khi nói chuyện thấy bản tâm, họ còn chưa dám nhìn cái ngã tướng bình thường của mình. Con đường trở về vì thế dài gấp đôi.

Ở đây có một chỗ tinh tế. Đạo học không bảo ta "yêu cái tôi" hay "ghét cái tôi". Đạo học bảo ta thấy nó cho rõ. Ngã tướng cần được nhìn nhận như một sự thật tạm thời: có thân này, có tính này, có những điểm yếu này. Thấy rõ thì mới buông được. Còn lớp phủ ảo thì không cho ta thấy gì cả, nó chỉ cho ta một bức ảnh để bám vào.

Bản ngã, ái kỷ và vòng xoáy lừa mình lừa người

Từ chỗ vô minh nhân đôi, Thầy Vũ Giới chỉ ra một hệ quả trong đời sống:

"Sự ái kỷ vô độ nảy sinh từ những hình ảnh giả tạo khiến con người dần chối bỏ chính mình. Vô tình, chúng ta rơi vào vòng xoáy lừa mình, lừa người, tự xây nên một nhà tù bằng những điểm ảnh hoàn hảo nhưng không có sự sống."

"Ái kỷ" ở đây không phải là một thuật ngữ chẩn đoán, mà là cách nói của đạo học về sự yêu cái bóng của mình. Điều nghịch lý là người càng say mê hình ảnh đã chỉnh, càng ít yêu con người thật. Họ yêu bức ảnh, nhưng chối bỏ chủ nhân bức ảnh.

Vòng xoáy này thường đi theo một chuỗi khá rõ:

1. Che: chỉnh một chút để "đẹp hơn".
2. Quen: bản đã chỉnh trở thành chuẩn mực trong đầu.
3. Sợ: ngại gặp mặt thật, ngại ảnh không chỉnh, ngại ánh sáng tự nhiên.
4. Diễn: sống theo hình ảnh để giữ nó, lừa người khác và lừa cả chính mình.
5. Trống: hình ảnh càng hoàn hảo, bên trong càng thấy hụt hẫng.

Chữ "nhà tù bằng điểm ảnh" của Thầy rất đắt. Nhà tù ấy đẹp, lung linh, nhưng "không có sự sống". Người học phong thuỷ ở Liên Hoa sẽ nhận ra ngay sự tương đồng: Thầy Vũ Giới luôn dạy rằng thuật phong thuỷ là tạo ra một căn nhà có sự sống. Một căn nhà trang trí lộng lẫy mà khí không lưu, không tụ, thì cũng chỉ như búp bê đẹp mà không có hồn. Con người cũng vậy: một hình ảnh hoàn hảo mà thiếu sinh cơ thật thì chỉ là cái vỏ.

Tâm chỉ an khi nhìn đúng sự thật

Đây là phần trọng tâm của bài giảng. Thầy viết:

"Tâm chỉ có thể an khi nhìn đúng sự thật. Một tâm hồn mạnh mẽ cần cái dũng để đối diện với mọi khiếm khuyết của bản thân."

Chữ "dũng" ở đây không phải dũng của võ biền, mà là cái gan nhìn vào chỗ yếu của chính mình mà không bỏ chạy. Nhiều người nghĩ an tâm là không nghĩ đến chuyện buồn, là tránh né điều khó chịu. Nhưng tránh né chỉ là đẩy nỗi bất an xuống sâu hơn. Nó vẫn ở đó, vẫn âm thầm vận hành.

Câu chốt của Thầy có thể tách ra thành ba động tác rất rõ:

• Thấy tâm: nhận ra mình đang lo gì, sợ gì, ganh gì, muốn gì. Không tô vẽ, không phủ nhận.
• Lấy ra: đặt nó ra trước mặt mà nhìn, như lấy một món đồ trong túi ra xem cho kỹ, thay vì để nó cộm lên mà không biết là gì.
• An: khi đã thấy rõ, tâm tự lắng. Lúc đó mới có chỗ cho sự bình yên.

Ngược lại, "che đậy thì bao giờ thấy được để mà an". Không thể an một thứ mình không dám nhìn. Đây là lý do mọi pháp tu đều bắt đầu bằng quán chiếu: quán hơi thở, quán thân, quán tâm. Quán là nhìn. Nhìn đủ lâu, đủ thật, thì tâm mới có đường để yên.

Cái giá của việc không dám nhìn

Thầy Vũ Giới có một nhận định đáng suy nghĩ về quãng đời của con người:

"Khi chúng ta cứ mải mê che đậy tầng tầng lớp lớp, bản tâm sẽ dần héo mòn và chết đi ngay từ thời trẻ. Để rồi khi bước vào ngưỡng tuổi 30, 40, con người ta luôn cảm thấy chênh vênh, bất an mà không hiểu vì sao."

Đây là cách nói của đạo học, không phải một nhận định chuyên môn về sức khoẻ. Ý của Thầy là: nỗi chênh vênh tuổi trung niên nhiều khi không đến từ thiếu tiền hay thiếu thành công, mà từ chỗ cả một thời trẻ đã sống cho cái vỏ. Đến lúc vỏ không còn đủ sức che, người ta nhìn vào bên trong và thấy trống. Nếu cảm giác bất an kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, thì ngoài việc tu tập, mỗi người nên tìm đến sự hỗ trợ phù hợp của người có chuyên môn.

Liên hệ với phong thuỷ: nhà thật, khí thật, người thật

Bài chia sẻ này được Thầy Vũ Giới xếp trong mạch triết lý định khí của Phong Thuỷ Liên Hoa, và có lý do của nó. Phong thuỷ chân chính cũng đòi hỏi đúng tinh thần "nhìn đúng sự thật".

Một phong thuỷ sư đến khảo sát nhà phải nhìn hình thể thật: con đường thật, khối nhà thật, cửa thật, chỗ khí tụ hay tán thật. Nếu chỉ nghe gia chủ tả, hoặc chỉ nhìn bản vẽ đẹp, hoặc cố "chỉnh" kết luận cho vừa lòng người nghe, thì đó cũng là một kiểu filter. Thầy vẫn dạy: hình pháp bất chân, lý khí vô dụng. Hình mà không thật thì mọi phép tính phía sau đều vô nghĩa.

Tương tự, có những cách làm phong thuỷ kiểu "che vết": đường đâm thì đặt cục đá, phản cung thì treo gương, nhà thiếu góc thì dán một tấm decal. Đó là phủ một lớp lên bệnh, chứ chưa chữa bệnh. Phong thuỷ là y học cho đất đai; muốn chữa phải chẩn đúng, mà muốn chẩn đúng thì phải dám nhìn chỗ hỏng.

Và với người học phong thuỷ, bài học càng rõ: tâm người xem nhà phải trong, phải thật. Một người quen sống sau lớp phủ, quen nói điều người khác muốn nghe, sẽ rất khó đọc khí cho đúng. Vì thế ở Liên Hoa, học thuật luôn đi cùng tu tập.

Thực hành từng ngày để gỡ bớt lớp phủ

Bài của Thầy không đưa ra một quy trình, nhưng tinh thần "thấy – lấy ra – an" có thể đưa vào đời sống bằng những việc nhỏ, ai cũng làm được:

1. Một phút nhìn thật mỗi sáng: đứng trước gương, nhìn khuôn mặt mình không chỉnh sửa, thở chậm vài hơi, nhận ra cảm xúc đang có.
2. Ghi tên nỗi lo: khi thấy bứt rứt, viết ra một dòng "mình đang sợ điều gì". Gọi đúng tên là bước đầu của "lấy ra".
3. Bớt dần, không cực đoan: thử đăng một tấm ảnh không qua bộ lọc, hoặc giảm thời gian lướt mạng trước giờ ngủ.
4. Ngồi yên mỗi tối: vài phút quán hơi thở, để tâm tự lắng sau một ngày.
5. Sống trong không gian thật: dọn nhà gọn, mở cửa đón gió và ánh sáng tự nhiên. Một căn nhà thông thoáng, có khí lưu chuyển cũng giúp tâm người ở dễ yên hơn.

Không cần bỏ hẳn công nghệ, cũng không cần tự trách mình. Thầy Vũ Giới nói rõ: mọi nỗi khổ đau và sự lạc lõng trong đời hiện đại "suy cho cùng đều bắt nguồn từ sự chối bỏ chính mình trong vô thức". Việc của người tu là đưa cái vô thức ấy ra ánh sáng của ý thức, từng chút một.

"Khi lớp vỏ bọc càng dày, con đường trở về với bản tâm càng xa xôi."

Tóm lại, an tâm không phải là tâm không có gì để lo, mà là tâm đã dám nhìn thẳng vào mọi thứ nó đang mang. Gỡ bớt một lớp filter là bớt một lớp sương. Mỗi lớp sương được vén lên, con đường về bản tâm lại gần thêm một bước.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Cái đẹp của thần khác cái đẹp của đời
• Cách ngồi thiền tại nhà cho người mới bắt đầu
• Đại đạo chí giản, chỉ có lòng người là phức tạp
• Hiểu lý và phép tu tập

Câu hỏi thường gặp

An tâm theo Thầy Vũ Giới là gì?

An tâm là thấy được tâm mình, lấy nó ra mà nhìn cho rõ, rồi tâm mới tự lắng. Che đậy thì không thấy, mà không thấy thì không có gì để an.

Dùng filter chụp ảnh có phải là sai không?

Không phải. Điều đáng lo là thói quen không dám đối diện với diện mạo thật, coi bản đã chỉnh mới là mình. Dùng có ý thức thì khác với sống sau lớp phủ.

"Vô minh nhân đôi" nghĩa là gì?

Con người vốn đã bị vô minh do chấp ngã che bản tâm. Lạm dụng lớp phủ ảo chồng thêm một lớp nữa, khiến ta không dám nhìn cả ngã tướng bình thường của mình.

Chủ đề này liên quan gì đến phong thuỷ?

Phong thuỷ chân chính đòi hỏi nhìn đúng hình thể thật, chẩn đúng bệnh thật của nhà, không "che vết". Tâm người xem nhà cũng phải thật thì mới đọc khí đúng.

Bắt đầu thực hành an tâm từ đâu?

Từ những việc nhỏ: vài phút nhìn mình thật mỗi sáng, ghi tên nỗi lo, bớt dần thời gian sống trên mạng và ngồi yên quán hơi thở mỗi tối.