Thần khí, quỷ khí trong phong thủy: hai loại khí, không phải ma

Thần khí, quỷ khí trong phong thuỷ không phải chuyện thần thánh hay ma quỷ như nhiều người vẫn sợ, mà là tên gọi của hai loại khí – một dương, một âm – trong cùng một cục vận động. Theo Thầy Vũ Giới, hiểu sai hai chữ "Thần" và "Quỷ" là một trong những lý do khiến người học phong thuỷ rối loạn khái niệm ngay từ những bước đầu tiên.

Phong thuỷ là môn học thuật dùng nhiều chữ Hán Việt cổ. Một chữ có thể mang nhiều nghĩa, mỗi nghĩa lại có nhiều cách dụng khác nhau tuỳ văn cảnh: trong tâm linh, trong thần học, trong y lý, trong phong thuỷ. Khi người học không phân biệt được chữ đang được dùng ở tầng nghĩa nào, họ sẽ đọc một câu khẩu quyết về khí mà lại hiểu thành chuyện cúng kiếng, trừ tà. Từ chỗ hiểu lệch đó sinh ra sợ hãi, rồi từ sợ hãi sinh ra mê tín.

Vì vậy, một phần công việc mà Thầy Vũ Giới đang làm là định nghĩa lại các thuật ngữ cho chuẩn chỉ, có logic và có hệ thống. Thầy viết:

"Trong phong thuỷ để học thuật chuẩn chỉ, logic và hệ thống, chúng ta cần định nghĩa lại nhiều thứ. Và đây là công việc tôi đang làm. Trong học thuật phong thuỷ một từ nhiều nghĩa và nhiều dụng, vì thế nên rất nhầm lẫn."

— Thầy Vũ Giới

Bài viết này lấy đúng ví dụ Thầy chọn – chữ Thần và chữ Quỷ – để tách nghĩa, đặt vào quan hệ âm dương và rút ra ứng dụng cho người lập cục. Đây là bài thuộc chuyên mục Vũ Giới – Triết Lý Định Khí, nên trọng tâm là lý pháp, tức phần nhận thức nền tảng.

Một chữ nhiều nghĩa: vì sao phải định danh lại "Thần" và "Quỷ"?

Trong đời sống thường ngày, nói "thần" là người ta nghĩ ngay đến một vị thần được thờ trong đình, trong miếu. Nói "quỷ" là nghĩ đến ma quỷ, thứ đáng sợ cần tránh. Cách hiểu này không sai trong văn cảnh tín ngưỡng. Thầy Vũ Giới cũng thừa nhận: trong tâm linh, thần học, và cả trong phong thuỷ, chữ Thần vẫn có thể chỉ một vị thần, chữ Quỷ vẫn có thể chỉ một con quỷ.

Nhưng khi đứng riêng trong phong thuỷ, hai chữ này còn một tầng nghĩa khác mà người học bắt buộc phải nắm. Thầy nói rõ: "Với tôi hay dùng là Thần nói về một loại Khí." Tương tự, "Quỷ có nghĩa là Khí Quỷ hay Quỷ Khí. Không phải ma quỷ."

Sự phân biệt này quan trọng vì phong thuỷ là môn học về khí. Nếu một thuật ngữ về khí bị hiểu thành thực thể tâm linh, người học sẽ đi lạc sang một hệ quy chiếu khác hẳn: thay vì hỏi "khí ở đây vận động thế nào", họ hỏi "ở đây có ma không". Hai câu hỏi đó dẫn đến hai cách xử lý hoàn toàn khác nhau.

Có thể tóm tắt các tầng nghĩa như sau:

Chữ	Nghĩa trong tín ngưỡng	Nghĩa trong phong thuỷ (theo Thầy Vũ Giới)
Thần	Một vị thần được thờ phụng	Thần khí: khí kết tinh sau cùng của một cục, thuộc dương
Quỷ	Ma quỷ, thực thể đáng sợ	Quỷ khí: khí âm, phần hữu hình làm thể để sinh ra và chứa thần

Thần khí: cái "chất" kết tinh của một cục vận động

Thầy Vũ Giới định nghĩa: "Thần có nghĩa là Thần Khí, nói về khí cuối cùng của một cục kết tinh mà thành." Để người học dễ hình dung, Thầy dùng một ví dụ rất đời thường – ly cà phê.

"Ví như một ly cà phê, ta nhìn vào thấy rất là 'chất' – đó gọi là Thần của ly cà phê. Cái chất của ly cà phê không phải từ một thành tố cấu tạo nên nó, mà là kết tinh của một tập hợp nhiều thành tố cấu tạo nên nó. Nhiều thành tố cấu tạo mà thành, tôi gọi là một cục vận động."

— Thầy Vũ Giới

Ví dụ này chứa đựng cả một cách nhìn. Hạt cà phê ngon chưa đủ. Nước sôi đúng độ chưa đủ. Cái ly đẹp chưa đủ. Bàn tay pha, thời gian ủ, không gian bày biện, tất cả hợp lại mới thành một ly có "chất". Cái chất đó không nằm riêng trong thành phần nào; nó chỉ hiện ra khi các thành phần vận động cùng nhau đúng cách. Bỏ đi một yếu tố, hoặc sắp sai thứ tự, cái chất ấy mất ngay.

Một ngôi nhà cũng vậy. Thế đất, lai long, thuỷ khẩu, minh đường, hình khối kiến trúc, vị trí cửa, bếp, bàn thờ, người ở – mỗi thứ là một thành tố. Thần khí của ngôi nhà là cái kết tinh sau cùng khi tất cả những thành tố ấy được sắp đặt thành một cục có trật tự. Người bước vào một ngôi nhà có thần khí sẽ cảm thấy nó "có hồn", dễ chịu, muốn ở lại, dù không chỉ ra được vì một chi tiết cụ thể nào.

Thầy Vũ Giới đặt thần khí ở vị trí rất cao trong toàn bộ quy trình làm phong thuỷ: "Thần khí là kết quả hướng đến của một ca phong thuỷ, hay nói đúng hơn là một 'Trình Lập Cục'. Đó là khí thứ 6 của ngũ vận lục khí."

Câu này có hai ý cần ghi nhớ:

• Thần khí là đích đến, không phải điểm xuất phát. Không ai "đặt" được thần khí vào nhà bằng một món đồ. Nó chỉ hình thành khi các tầng trước đã được làm đúng.
• Thần khí nằm trong hệ ngũ vận lục khí. Nghĩa là nó có vị trí xác định trong vận khí đồ, có tiến trình hình thành, có thể được nghiên cứu bằng nguyên lý chứ không phải một khái niệm mơ hồ.

Quỷ khí: khí âm làm thể để sinh ra thần

Nếu Thần là dương thì Quỷ là âm. Thầy Vũ Giới viết: "Quỷ trong phong thuỷ là Âm, còn Thần trong phong thuỷ là Dương." Đến đây, người học thường nghĩ quỷ khí là thứ xấu cần loại bỏ. Nhưng Thầy lật lại ngay cách hiểu đó bằng một câu hỏi:

"Vậy Quỷ khí là gì? Quỷ khí là khí sinh ra thần… nói đến đây thấy lạ không? Quỷ là thể mà thần là hồn."

— Thầy Vũ Giới

Đây là điểm mấu chốt của cả bài. Quỷ khí không phải kẻ thù của thần khí. Quỷ khí là phần thể, phần chứa, phần nền vật chất để thần khí có chỗ mà hình thành, có chỗ mà nương. Không có thể thì hồn không có nơi trú. Không có quỷ thì thần không có nơi sinh.

Thầy khái quát thành một nguyên tắc: "Phàm thứ gì hữu hình thì là quỷ – để sinh ra thứ vô hình hay chứa thứ vô hình là thần." Áp vào ngôi nhà: tường, cột, nền, mái, đất đai – toàn bộ phần hữu hình – thuộc về quỷ. Cái sinh khí, cái "có hồn" toát ra từ ngôi nhà khi phần hữu hình ấy được sắp đặt đúng – đó là thần.

Điều này giải thích vì sao Hình Pháp là gốc của phong thuỷ. Hình chính là phần quỷ, phần thể. Hình sai thì thể sai, thể sai thì thần không thể kết tinh. Khẩu quyết "Hình pháp bất chân – lý khí vô dụng" vì thế có thể hiểu thêm một tầng: không chăm lo cho phần thể thì đừng mong có phần hồn.

Thầy Vũ Giới cũng chỉ ra sự khác biệt về chiều vận động của hai loại khí: "Thần hướng dương mà thăng – Quỷ hướng địa mà giáng. Thần thăng hoa thanh thoát sinh khí – Quỷ nặng trược và sát khí. Nhưng bản chất là một."

Khí nặng, trược, nếu bị dồn ứ không có đường chuyển hoá thì thành sát. Nhưng chính tính giáng ấy lại cần để tạo nền, để giữ khí. Vấn đề không phải loại bỏ quỷ khí, mà là cân bằng nó đúng chỗ.

Quỷ – Thần, Phách – Hồn: hai mặt của một thể thống nhất

Để người học thấy được tính nhất thể, Thầy Vũ Giới đặt cặp Quỷ – Thần bên cạnh một cặp khái niệm quen thuộc hơn với người Việt: hồn và phách.

"Ta hay nói Phách – Hồn hay hồn phách. Cũng như Quỷ – Thần vậy, đó là nhất thể hai mặt đối lập mâu thuẫn. Quỷ thần không hai mà một – không một mà hai. Ai hiểu điều này sẽ hiểu được phong thuỷ."

— Thầy Vũ Giới

"Không hai mà một – không một mà hai" là cách nói rất cô đọng về âm dương. Khi gọi tên, ta tách âm ra một bên, dương ra một bên để dễ phân tích. Nhưng trong bản chất, chúng không tách rời nhau được. Thầy viết: "Âm dương thì tuy phân nhưng lại không phân. Âm dương nói đến là định danh, nhưng bản chất âm dương lại là nhất thể và thống nhất làm một."

Người học phong thuỷ có thể đối chiếu theo bảng sau để thấy cùng một quy luật lặp lại ở nhiều tầng:

Mặt âm (thể, giáng)	Mặt dương (hồn, thăng)	Áp dụng
Quỷ khí	Thần khí	Cục vận động, ngôi nhà
Phách	Hồn	Con người
Quỷ môn	Thiên môn	Trục bát quái
Địa	Thiên	Thông thiên thấu địa
Nền	Nóc	Phu thê chính phối trong kiến trúc

Thầy Vũ Giới nói thêm: "Trong bát quái có trục thiên môn và quỷ môn. Có Thần Đạo – Ma đạo. Thực chất chỉ là thiên – địa, âm dương, huyền không mà thôi." Nghe tên "quỷ môn" nhiều người hoảng sợ, tránh né cung vị đó như tránh một điều xui xẻo. Nhưng nếu hiểu theo nguyên lý, quỷ môn chỉ là một đầu của trục âm dương, đối với thiên môn ở đầu kia. Người muốn tìm hiểu sâu hơn về trục này có thể đọc bài Ta sinh ra từ thiên môn mà sống trong quỷ môn.

Chữ "Huyền Không" ở đây cũng nên được hiểu theo cách Thầy hay giảng: huyền là âm, không là dương. Như vậy, thiên môn – quỷ môn, thần – quỷ, hồn – phách, huyền – không đều là những cách gọi khác nhau của cùng một cặp âm dương vận động. Bài Bản chất Huyền Không theo nguyên lý âm dương trình bày kỹ hơn phần này.

Ngộ "cái một": ứng dụng cho người học và người làm nhà

Kết bài giảng gốc, Thầy Vũ Giới không đưa ra một công thức, mà đưa ra một yêu cầu về nhận thức:

"Cái một của phong thuỷ chỉ cần các bạn ngộ là đủ. Chỉ cần ngộ cái một của Phu Thê Chính Phối, ngộ cái một của huyền không, ngộ cái một của hồn phách, ngộ cái một của quỷ thần, ngộ cái một của phật ma."

— Thầy Vũ Giới

Nghe thì trừu tượng, nhưng ngộ được "cái một" có hệ quả rất thực tế khi đi làm phong thuỷ. Có thể rút ra mấy điểm:

1. Không sợ hãi tên gọi. Gặp một cung vị, một phương có chữ "quỷ", người làm phong thuỷ không vội kết luận là xấu. Họ hỏi: khí ở đó vận động ra sao, có được chuyển hoá không, có cân với phía dương không.
2. Chăm phần thể trước phần hồn. Muốn nhà có thần khí thì phải lo hình thể, hình thế, kết cấu, bố cục cho đúng. Đây là việc của Hình Pháp và Lập Cục Pháp, không phải việc của vật phẩm.
3. Xem thần khí là kết quả cuối cùng. Đánh giá một ca phong thuỷ không chỉ ở chỗ hướng có hợp tuổi hay không, mà ở chỗ cục có kết tinh được cái "chất" hay chưa.
4. Không loại bỏ quỷ khí, mà điều hoà nó. Phần nặng, phần giáng là cần thiết để giữ khí. Cái cần xử lý là chỗ khí âm bị ứ đọng thành sát, không có đường thông.
5. Nhìn mọi cặp đối lập như một thể. Nóc – nền, mạch – thuỷ, long – hổ, mệnh chủ – mệnh trạch: tất cả đều theo quy luật "không hai mà một – không một mà hai".

Thầy Vũ Giới kết bài bằng một câu mang tính đạo nhiều hơn tính thuật: cái một ấy "là chân ngã, là đại đạo không phân – nhưng lại phân vì chúng sinh". Ta phân ra thần – quỷ, âm – dương, thiên – địa để dễ học, dễ giảng. Nhưng người học đến nơi đến chốn thì phải thấy được chỗ chúng vốn là một. Hiểu đến đó, phong thuỷ không còn là những điều cấm kỵ rời rạc, mà là một hệ thống thống nhất của khí.

Tóm lại: thần là hồn, quỷ là thể; thần thăng, quỷ giáng; thần là kết quả, quỷ là nền. Không có quỷ thì không sinh được thần. Ai hiểu điều này sẽ hiểu được phong thuỷ.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Khí là gì trong phong thuỷ
• Ta sinh ra từ thiên môn mà sống trong quỷ môn
• Bản chất Huyền Không theo nguyên lý âm dương
• Cân bằng âm dương trong nhà ở theo Phong Thuỷ Liên Hoa

Câu hỏi thường gặp

Quỷ khí trong phong thuỷ có phải là ma quỷ không?

Không. Theo Thầy Vũ Giới, quỷ khí là khí âm, là phần thể hữu hình để sinh ra và chứa thần khí. Nó chỉ là tên gọi của một loại khí, không phải thực thể tâm linh.

Thần khí là gì?

Thần khí là khí kết tinh sau cùng của một cục vận động, giống như cái "chất" của một ly cà phê. Đó là khí thứ 6 của ngũ vận lục khí và là đích đến của một trình lập cục.

Có thể đặt vật phẩm để tăng thần khí cho nhà không?

Thần khí không đến từ một món đồ. Nó chỉ hình thành khi hình thể, bố cục và các thành tố của nhà được sắp đặt đúng. Vật phẩm, nếu có, chỉ là phần bổ cứu sau Hình Pháp.

Vì sao nói "quỷ thần không hai mà một"?

Vì quỷ và thần là hai mặt âm dương của cùng một thể: quỷ là thể, thần là hồn. Khi gọi tên thì phân ra hai, nhưng bản chất thì thống nhất, giống như hồn và phách của con người.

Phương quỷ môn trong nhà có xấu không?

Không thể kết luận chỉ từ tên gọi. Quỷ môn là một đầu của trục âm dương đối với thiên môn. Cần xem khí ở đó vận động và được điều hoà ra sao trong tổng thể cục.