Thời không luận: thiên khí, địa khí và nền tảng phong thủy

Thời không luận là phần Thầy Vũ Giới dùng để trả lời câu hỏi nền móng nhất của phong thuỷ: trời là gì, đất là gì, khí của trời và khí của đất chạy ra sao, và vì sao một ngôi nhà lại có thể trở thành một "sinh mệnh cục". Hiểu thời không luận, người học sẽ thấy Can Chi, tam tài, sinh cơ không còn là những khái niệm rời rạc mà là một mạch liền.

"Phong gọi là thiên mạch, thuỷ gọi là địa mạch. Khí trên đất sẽ lưu như thuỷ, khí trên không sẽ lưu như phong."

— Thầy Vũ Giới

Chữ "phong thuỷ" vốn đã chứa sẵn thời không luận. Phong là gió, là khí của trời. Thuỷ là nước, là khí của đất. Hai chữ ghép lại, tức là trời và đất, thiên mạch và địa mạch, đặt cạnh nhau. Người học phong thuỷ lâu năm đôi khi quên mất điều giản dị đó, chỉ nhớ phong thuỷ là hướng nhà, là sao bay, là vật phẩm.

Bài viết này được biên soạn theo hai bài "Thời không luận" của Thầy Vũ Giới. Nội dung đi theo trình tự: từ thiên khí – địa khí, đến thời không là một thể, đến chủng tử âm dương và Can Chi, rồi đến sinh mệnh cục của một ngôi nhà. Cuối bài là phần đối chiếu một số ý niệm của khoa học hiện đại mà Thầy nêu để người đọc dễ liên tưởng.

Thiên khí – địa khí: hai dòng mạch của trời và đất

Thầy Vũ Giới mở đầu rất mộc: "Trái đất ta đang sống và khoảng không vũ trụ bao la ngoài nó. Trái đất gọi là địa, khoảng không gian bao la kia gọi thiên. Khí của tổng thể khoảng không đó gọi là thiên khí. Khí đất địa gọi là địa khí."

Rồi Thầy chỉ ra mỗi loại khí có một dạng vận động riêng: "Thiên khí thì có gió phong quần vũ. Đất địa thì có huyết thuỷ chảy lưu." "Quần vũ" là xoáy, cuộn, múa lượn trong không gian. "Chảy lưu" là men theo bề mặt, theo chỗ trũng, theo đường dẫn. Một bên xoắn như gió, một bên chạy như nước. Đây cũng chính là hai đặc tính mà Lưu Khí Đồ trong nguyên lý gốc của Liên Hoa mô tả.

Từ đó có hai khái niệm quan trọng:

• Thiên mạch là đường đi của phong, của khí trời. Trong một ngôi nhà, nó hiện ra qua cửa, ô thoáng, giếng trời, đường gió lùa từ trước ra sau.
• Địa mạch là đường đi của thuỷ, của khí đất. Ngoài thực địa, nó là long mạch, dòng nước, thế đất cao thấp. Trong nhà, nó là nền, là cao độ, là đường dẫn từ cửa vào trung cung.

Người xem nhà mà chỉ thấy một mạch là thiếu. Có nhà thông gió rất tốt nhưng nền thấp, nước đọng, địa khí ẩm trệ. Có nhà nền cao ráo, chắc chắn nhưng kín bưng, thiên khí không vào được. Cả hai đều chưa thành một cục trọn vẹn, vì thiên và địa chưa gặp nhau.

Thời không là một thể

Từ thiên – địa, Thầy Vũ Giới đi tiếp sang không gian – thời gian: "Không gian là tổng thể thiên địa, thời gian là thì trước sau của không gian. Không gian và thời gian là một gọi là thời không."

Cách định nghĩa này rất đáng chú ý. Thời gian không phải là một thứ đứng riêng bên ngoài, mà là "thì trước sau" của chính không gian. Không gian có trước có sau, có lúc thịnh lúc suy, cái "trước sau" ấy chính là thời gian. Vì thế không thể tách hai thứ ra mà vẫn giữ nguyên nghĩa.

Không gian quy chiếu theo đất, thời gian quy chiếu theo trời

Thầy giảng tiếp một ý rất thực dụng cho người làm nhà: "Không gian ta lấy quy chiếu đất địa mà phóng chiếu xây dựng, liên tưởng 4 bức tường giới hạn thành không gian. Thời gian lấy thiên làm quy chiếu nạp vào không gian giới hạn đó thành một thể. Gọi là không thời vật chất."

Hiểu đơn giản: khi ta dựng bốn bức tường trên một mảnh đất, ta đã cắt ra một phần không gian và cho nó một giới hạn. Nhưng phần không gian ấy chưa "sống". Nó chỉ sống khi thời gian, tức khí của trời theo năm tháng ngày giờ, được nạp vào. Bốn bức tường là cái vỏ; thời gian nạp vào là cái hồn. Hai thứ hợp lại mới thành một thể không thời có thật.

Thầy Vũ Giới chốt ba câu ngắn như ba nhịp trống:

"Không gian thời gian là một thể. Phong thuỷ là một thể. Thiên địa là một thể. Đó là các cặp phu thê chính phối trong âm dương." — Thầy Vũ Giới

Trong cặp ấy, Thầy phân định: "Không gian là vật chất thuộc âm, thời gian là khí vô hình thuộc dương."

Chủng tử âm dương và cái cục chồng chồng lớp lớp

Ở bài thứ hai, Thầy Vũ Giới đi sâu hơn vào cấu tạo của thời không: "Các hạt vật chất thời không được tạo thành bởi hai chủng tử âm và dương."

"Chủng tử" là hạt giống. Âm và dương là hai hạt giống gốc. Nhưng Thầy lập tức cảnh báo một cách hiểu sai: "Nói đến âm dương nhị khí là nói đến cục chứ không phải dạng tồn tại đơn khí chỉ mỗi âm hay dương đó. Nói đến cục là nói đến một bộ phận toàn thể của toàn thể. Cái này có, cái kia có, chồng chồng lớp lớp."

Đây là chỗ rất nhiều người học vấp. Họ dán nhãn "cái này âm, cái kia dương" rồi dừng lại. Thực ra không có cái gì chỉ là âm hay chỉ là dương. Mỗi thứ là một cục chứa cả hai, và cục nhỏ lại nằm trong cục lớn hơn. Một căn phòng là cục trong ngôi nhà; ngôi nhà là cục trong khu phố; khu phố là cục trong vùng đất. Chồng chồng lớp lớp như vậy.

Vì sao phải "tách bộ" để nghiên cứu

Nếu cái gì cũng chồng lớp, làm sao mà học? Thầy Vũ Giới trả lời: "Để nghiên cứu thì ta phải cô đọng, tách rời một bộ ra quan sát và tách nhiều bộ ra quan sát để nghiên cứu và lập cục… như bộ mã nhị phân 0 – 1 của máy tính vậy."

Máy tính chỉ có hai trạng thái 0 và 1, nhưng tổ hợp lại thì biểu diễn được mọi thứ. Âm dương cũng vậy. Người học tách từng cặp ra để hiểu, rồi ghép lại để lập cục. Tách là phương pháp, không phải bản chất. Quên điều đó thì sẽ tưởng thế giới thật sự rời rạc như trong sơ đồ.

Can Chi – bộ lập cực âm dương của thời không

Nếu âm dương là hai hạt giống, thì cái gì là "bộ khung" để thời không vận hành? Thầy Vũ Giới giảng: "Bộ lập cực âm dương của thời không là Can và Chi. Điều này được nói chi tiết trong vận khí của Hà Đồ."

	Thiên Can	Địa Chi
Số lượng	Thập can (10)	Thập nhị chi (12)
Chủ về	Thiên khí	Địa khí
Cách vận động	Quần vũ trên dưới	Hội tụ ở hoàng đạo
Vai trò trong cục	Khí của trời nạp vào	Địa bàn, giới hạn không gian vật chất

Thầy viết: "Can thì quần vũ trên dưới, Chi thì hội tụ ở hoàng đạo. Can chủ Thiên khí – Chi chủ Địa khí. Can Chi hình thành toàn thể của thời không."

Thầy còn lưu ý hai tầng hiểu: hiểu cô lập thì Can Chi là các chủng tử của âm dương nhị khí; hiểu toàn thể thì chúng là thành phần tất yếu cấu thành cục. Người học Can Chi chỉ để tra tuổi, tra ngày mới dừng ở tầng thứ nhất.

Mậu Kỷ ở trung cung và sự thai nghén của cục

Đoạn giảng sâu nhất có lẽ là đây: "Do vật chất không gian đất địa lập thể mà nhận thời gian vào lập kén kết sinh mệnh. Nên thập can nạp giáp Mậu Kỷ vào trung cung của không gian thổ mà thai nghén cục."

Mậu và Kỷ là hai can thuộc thổ. Trung cung là chỗ của thổ. Khi thời gian, mang theo thiên khí qua mười can, được nạp vào không gian, nó "đậu" lại ở trung cung qua Mậu Kỷ, như hạt giống rơi vào lòng đất mà nảy mầm. Đó là lý do trung cung của ngôi nhà luôn được Liên Hoa coi trọng: đó là cái "kén" nơi cục được thai nghén.

Và rồi: "Không gian vận động quần vũ thành vật chất sinh mệnh cục giới hạn bởi 12 địa chi địa bàn vật chất không gian. Kết sinh cơ cùng thập can mà lập nên sinh mệnh cục vậy."

Sinh mệnh cục và thuyết tam tài thiên – địa – nhân

Đến đây, các mảnh ghép khớp lại. Thầy Vũ Giới giảng: "Kết sinh mệnh cục bởi không thời và lập thể của cục là một căn nhà hay căn mộ nằm trên đất địa, bao trùm bởi không gian là thiên và nhân lập cục để phục vụ cho nhân khí. Vậy mới nói thuyết tam tài thiên địa nhân."

Một ngôi nhà, theo thời không luận, không phải một khối bê tông vô tri. Nó là chỗ ba tài gặp nhau: đất nâng đỡ, trời bao trùm, người lập cục để phục vụ nhân khí. Thiếu người thì chỉ là đất trời; có người mà không hợp đất trời thì nhà thành vỏ rỗng. Đây cũng là lý do Thầy hay nói phong thuỷ là thuật tạo ra một căn nhà có sự sống.

Cục sống thì có thịnh, có suy

Đã là sinh mệnh thì có vòng đời. Thầy viết: "Rồi nữa cục vận hành cũng trong không thời của thiên khí đó, của đất địa đó và của nhân mệnh đó. Lại tác động tương hỗ mà hỗ sinh suy thịnh và hoại diệt. Vạn vật vốn dĩ như vậy."

Và: "Đất có vận đất, trời có vận trời, trời đất lại giao thoa lại sinh thịnh suy từng giờ từng khắc. Tuỳ thời dài ngắn, tuỳ việc trọng yếu mà ta tính toán cát hung cho nhân khí được viên mãn."

Từ đây có mấy điều người làm nhà có thể áp dụng:

• Cân bằng thiên mạch và địa mạch: nhà cần đường gió vào ra rõ ràng và nền móng ổn định, không trũng đọng.
• Giữ trung cung: không để trung cung bị đè nặng, cắt khoét hay biến thành nơi chứa đồ bừa bộn.
• Xét việc lớn theo thời dài, việc nhỏ theo thời ngắn: xây nhà, đặt mộ xét vận dài; sửa chữa nhỏ xét ngày giờ.
• Nhớ rằng cục có vòng đời: nhà cũng cần được chăm, được làm mới khí theo thời, không phải xây một lần là xong.

Thời không luận và một số ý niệm của khoa học hiện đại

Trong bài, Thầy Vũ Giới có nêu một vài điểm gặp gỡ để người đọc thời nay dễ liên tưởng. Thầy viết: "Khoa học hiện đại đã chứng minh thời gian, không gian là tương đối chứ không phải tuyệt đối. Thời gian, không gian tồn tại như một dạng vật chất chứ không phải hư vô như bản thân chúng ta từng nghĩ."

• Thời không như một "tấm vải": vật lý hiện đại không xem không gian là cái hộp rỗng chứa vật chất, mà là một cấu trúc có thể bị uốn, kéo. Điều này gần với ý "không thời vật chất" của Thầy.
• Thông tin là nền tảng: việc so âm dương với mã 0 – 1 gợi đến quan niệm trong lý thuyết thông tin, như câu "It from bit" của nhà vật lý John Wheeler, cho rằng nền của thực tại là thông tin.
• Phần chứa toàn thể: ý "bộ phận toàn thể của toàn thể, chồng chồng lớp lớp" gợi đến nguyên lý toàn ảnh và cấu trúc fractal, nơi mỗi phần nhỏ phản chiếu cấu trúc của cái lớn.

Cần hiểu đúng tinh thần: đây là những liên tưởng ở tầng ý niệm để người đọc dễ hình dung, không phải lời khẳng định rằng khoa học đã "chứng minh phong thuỷ". Quan điểm nhất quán của Thầy Vũ Giới là phong thuỷ thuộc học thuật và văn hoá Á Đông, phải học bằng trí lực và nguyên lý, không cần khoác áo khoa học.

Tóm lại, thời không luận cho người học một cái nhìn liền mạch: trời có thiên mạch, đất có địa mạch; thời gian và không gian là một thể; âm dương là chủng tử, Can Chi là bộ khung; trung cung là nơi thai nghén cục; ngôi nhà là sinh mệnh cục của tam tài. Thầy Vũ Giới nói tiếp theo thời không luận là nguyên lý lập cục, và đó là con đường người học nên đi tiếp.

— Vũ Giới —

Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này

Bài liên quan

• Hai quy tắc thống trị vũ trụ: không gian và thời gian
• Âm dương ngũ hành theo Liên Hoa Dịch
• Địa vận và thiên vận là gì
• Trồng sinh cơ Liên Hoa là gì

Câu hỏi thường gặp

Thời không luận trong phong thuỷ là gì?

Là phần lý luận của Thầy Vũ Giới về trời – đất, không gian – thời gian như một thể, giải thích khí vận hành và cách một ngôi nhà trở thành sinh mệnh cục.

Thiên mạch và địa mạch khác nhau thế nào?

Thiên mạch là đường đi của phong, khí trời, xoắn như gió. Địa mạch là đường đi của thuỷ, khí đất, chạy như nước. Một cục tốt cần cả hai gặp nhau.

Vì sao Can chủ thiên khí, Chi chủ địa khí?

Theo vận khí Hà Đồ, Can quần vũ trên dưới như khí trời, còn Chi hội tụ ở hoàng đạo, làm địa bàn giới hạn không gian vật chất.

Trung cung liên quan gì đến thời không luận?

Thập can nạp Mậu Kỷ vào trung cung thổ để thai nghén cục. Trung cung là nơi thời gian gặp không gian, nên cần được giữ gìn.

Khoa học hiện đại có chứng minh thời không luận không?

Có những ý niệm gần gũi để liên tưởng, nhưng phong thuỷ thuộc học thuật Á Đông, không cần dựa vào khoa học để chứng minh.