Trong phong thuỷ cổ, núi được chia thành năm dạng theo Ngũ Hành: núi tròn đầu là Kim, núi thẳng cao là Mộc, núi gợn sóng là Thủy, núi nhọn đỉnh là Hỏa, núi bằng phẳng vuông vức là Thổ. Người xưa dùng cách phân loại này để đọc thế đất, chọn chỗ đặt nhà, đặt mộ. Ngày nay, trong đô thị, “núi” chủ yếu là các công trình do con người xây dựng; vì thế cách phân loại ấy được áp dụng trực tiếp cho hình khối kiến trúc.
Hình Pháp Liên Hoa xem hình khối công trình là một phần của hình thế. Một toà nhà chóp nhọn chĩa vào khu dân cư, một dãy nhà cao thẳng tắp chắn ngang sườn đồi, một khối trụ tròn khổng lồ đặt cạnh mái đình thấp: tất cả đều tạo ra quan hệ sinh hoặc khắc với môi trường xung quanh. Hiểu Ngũ Hành của hình khối giúp kiến trúc sư và chủ đầu tư chọn dáng công trình phù hợp, và giúp người mua nhà đọc được tác động của các khối cạnh mình.
Bài này mở đầu chuyên mục Kiến trúc phong thuỷ quy hoạch, tập trung vào hình khối. Nền tảng về Ngũ Hành xem bài Ngũ Hành tương sinh tương khắc theo Liên Hoa; nguyên lý kiến trúc chung xem bài kiến trúc phong thuỷ.
Năm dạng hình khối theo Ngũ Hành
| Hành | Đặc điểm hình khối | Ví dụ kiến trúc | Tính chất khí |
|---|---|---|---|
| Kim | Tròn, vòm, cung, mặt cong lồi | Mái vòm, khối trụ tròn, nhà thi đấu mái cong | Thu, tụ, sắc gọn |
| Mộc | Thẳng đứng, cao, mảnh, nhiều đường dọc | Tháp cao mảnh, toà nhà nhiều cột, lam đứng | Vươn lên, sinh trưởng |
| Thủy | Uốn lượn, gợn sóng, bất định, nhiều tầng mái so le | Mặt đứng cong lượn, mái sóng, khối xếp so le mềm | Lưu chuyển, linh hoạt |
| Hỏa | Nhọn, tam giác, chóp, góc sắc | Mái dốc nhọn, chóp kính, khối có góc nhọn chĩa ra | Bốc lên, mạnh, dễ xung |
| Thổ | Vuông vức, bằng phẳng, thấp và rộng | Khối hộp mái bằng, khối đế lớn, nhà thấp tầng rộng | Vững, ổn định, chở che |
Hầu hết công trình là tổ hợp của nhiều dạng: khối đế Thổ, thân tháp Mộc, mái Kim hay Hỏa. Khi đọc, hãy xác định hành chủ đạo theo khối lớn nhất và phần đập vào mắt người nhìn nhiều nhất.
Quan hệ sinh khắc giữa các khối cạnh nhau
Nguyên tắc Ngũ Hành: Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, Kim sinh Thủy, Thủy sinh Mộc; Mộc khắc Thổ, Thổ khắc Thủy, Thủy khắc Hỏa, Hỏa khắc Kim, Kim khắc Mộc. Áp vào hình khối, Liên Hoa không đọc máy móc theo bảng mà xét thêm kích thước, khoảng cách và hướng tác động.
- Khối lớn khắc khối nhỏ mạnh hơn: một toà tháp nhọn hai mươi tầng cạnh dãy nhà mái bằng thấp tầng có tác động rõ hơn nhiều so với hai khối cùng cỡ.
- Khoảng cách gần tác động mạnh: góc nhọn cách 10 m khác hoàn toàn góc nhọn cách 200 m.
- Hướng tác động: góc nhọn chĩa thẳng vào cửa chính là xung; cùng góc nhọn nhưng chĩa ra đường thì gần như không ảnh hưởng nhà bên cạnh.
- Có vật đệm: hàng cây, khoảng sân, khối trung gian có hành sinh giúp giảm khắc.
Ví dụ dùng hành trung gian: một khối Hỏa (chóp nhọn) đặt cạnh khối Kim (vòm tròn) là Hỏa khắc Kim; chèn giữa một khối Thổ (sảnh thấp, vuông) tạo chuỗi Hỏa sinh Thổ, Thổ sinh Kim, biến quan hệ khắc thành tương sinh. Đây là cách kiến trúc sư có thể dùng Ngũ Hành để tổ chức quần thể, không cần tới vật phẩm.
Hình khối với địa hình
Hình khối công trình cũng cần hợp với dáng đất. Hình Pháp ưa sự hoà hợp giữa núi thật và “núi” nhân tạo.
- Đất đồi núi: khối thấp, trải theo đường đồng mức (Thổ, Thủy), mái dốc hợp sườn; tránh khối Mộc cao thẳng đứng chắn ngang sườn đồi, phá dáng núi.
- Đất bằng ven sông: khối Thủy, Thổ mềm, bậc thấp dần ra phía nước; khối cao lùi về phía sau làm tựa.
- Đô thị dày đặc: khối đế Thổ tạo phố đi bộ, thân Mộc vươn cao, đỉnh gọn; tránh khối Hỏa sắc nhọn chĩa vào các phố hẹp.
- Vùng ven biển gió mạnh: khối Kim, Thổ chắc, ít góc nhọn đón gió; mái không quá dốc, không quá mỏng.
Chọn hành hình khối theo công năng
| Công năng | Hành hình khối phù hợp | Lý do |
|---|---|---|
| Nhà ở, chung cư | Thổ, Kim (vuông, tròn mềm) | Cần vững, ổn định, yên |
| Văn phòng, trụ sở | Mộc trên đế Thổ | Vươn lên phát triển nhưng có nền vững |
| Trường học, thư viện | Mộc, Thổ | Mộc tượng trưng tri thức, sinh trưởng; Thổ cho sự ổn định |
| Bệnh viện | Thổ, Kim | Cần an tĩnh, chở che, không nên góc nhọn |
| Nhà hàng, giải trí | Hỏa vừa phải, Thủy | Cần động, sôi nổi; Hỏa phù hợp nhưng không nên chĩa vào nhà ở |
| Đình, chùa, công trình tâm linh | Thổ đế, Kim hoặc Hỏa mái | Truyền thống mái cong, mái nhọn trên nền vững |
| Khu thể thao, hội trường | Kim (vòm) | Không gian lớn, tụ đông người |
Hành hình khối không cần trùng với mệnh chủ đầu tư. Liên Hoa ưu tiên hành phù hợp với công năng và môi trường; mệnh chủ chỉ cân nhắc ở chi tiết như màu sắc, vật liệu điểm nhấn.
Góc nhọn và cạnh sắc: điểm cần xử lý nhiều nhất
Kiến trúc hiện đại ưa khối có góc sắc, mặt vát, chóp nhọn để tạo điểm nhấn. Trong Hình Pháp đây là hình thế Hỏa mạnh, dễ thành “tiêm xạ sát” (góc nhọn chĩa vào). Không có nghĩa là cấm dùng, mà là đặt đúng hướng:
- Góc nhọn hướng ra không gian mở (quảng trường lớn, sông, đường lớn), không hướng vào cửa nhà ở, trường học, bệnh viện gần đó.
- Mặt vát lớn bằng kính cần kiểm tra phản chiếu nắng vào công trình bên cạnh.
- Khi quy hoạch nhiều khối, chú ý góc của khối này không chĩa vào sảnh, cổng của khối kia.
- Bo nhẹ góc, thêm lam, cây xanh ở chân góc nhọn làm giảm cảm giác sắc.
Màu sắc và vật liệu đi cùng hình khối
Ngũ Hành của công trình còn thể hiện qua màu và vật liệu. Khối Thổ thường dùng đá, gạch, màu vàng đất, nâu; khối Kim dùng kim loại, kính trắng bạc, màu trắng, xám; khối Mộc dùng gỗ, lam dọc, màu xanh lá; khối Thủy dùng kính xanh, bề mặt phản chiếu, màu đen xanh; khối Hỏa dùng màu đỏ, cam, đường nét sắc. Hình khối và vật liệu cùng hành làm tính chất khí mạnh thêm; khác hành có thể dùng để cân bằng. Ví dụ một khối Hỏa sắc có thể dịu đi nhờ vật liệu gỗ, đá ấm (Mộc sinh Hỏa, Hỏa sinh Thổ) thay vì kính đỏ phản quang.
Những lỗi hình khối thường gặp
- Tháp nhọn đặt sát khu nhà ở thấp tầng, góc chĩa thẳng vào dãy nhà.
- Khối Mộc cao thẳng đứng xây chắn ngang sườn đồi hoặc mặt hồ, phá cảnh và chắn gió.
- Quần thể nhiều khối khác hành đặt cạnh nhau không có khối trung gian, nhìn lộn xộn, khí loạn.
- Công trình bệnh viện, trường học dùng khối góc sắc, màu đỏ chói.
- Dùng vật phẩm “hoá giải” góc nhọn của toà bên cạnh thay vì xử lý bằng cây, lam, hướng cửa.
Quy trình áp dụng Ngũ Hành hình khối
- Khảo sát địa hình, xác định hành chủ đạo của núi, đồi, nước xung quanh.
- Xác định công năng và chọn hành hình khối phù hợp.
- Phác khối trong Vẽ mặt bằng Liên Hoa (chế độ 3D), kiểm tra quan hệ với các khối bên cạnh.
- Kiểm tra góc nhọn, mặt kính, hướng chĩa; bổ sung khối trung gian hoặc vật đệm.
- Chọn vật liệu, màu sắc theo hành; tham khảo thư viện 550 mẫu nhà.
- Đo hướng các mặt bằng la kinh web Liên Hoa và phân tích bằng Lập cục pháp.
Dự án cần tư vấn kiến trúc: KTS Vũ Minh, Hà Nội 0917 798 886; phong thuỷ: Thầy Vũ Giới, TP.HCM 0988 964 636.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này
- Vẽ mặt bằng 2D–3D – phác khối và xem 3D quan hệ các khối.
- 550 mẫu nhà – tham khảo hình khối nhà ở các dạng.
- La kinh web – đo hướng các mặt công trình.
- Lập cục pháp – phân tích lý khí sau khi đã xác định hình khối.
Bài liên quan
- Kiến trúc phong thuỷ
- Ứng dụng Ngũ Hành trong phong thuỷ Liên Hoa
- Phong thuỷ dự án quy hoạch · Chuyên mục Kiến trúc phong thuỷ quy hoạch
Câu hỏi thường gặp
Hình khối công trình có Ngũ Hành không?
Có: tròn vòm là Kim, cao thẳng là Mộc, uốn lượn là Thủy, nhọn là Hỏa, vuông thấp là Thổ; công trình thường là tổ hợp nhiều dạng.
Nhà ở nên có hình khối hành gì?
Thường là Thổ hoặc Kim mềm để vững và yên; tránh khối nhọn sắc làm chủ đạo.
Toà nhà bên cạnh có góc nhọn chĩa vào thì xử lý thế nào?
Dùng cây xanh, lam, tường rào, dời cửa chính lệch khỏi hướng góc nhọn; không cần vật phẩm hoá giải.
Có cần chọn hình khối theo mệnh chủ đầu tư?
Không bắt buộc. Ưu tiên hành phù hợp công năng và môi trường; mệnh chủ có thể cân nhắc ở màu và vật liệu điểm nhấn.
Làm sao biến quan hệ khắc giữa hai khối thành sinh?
Chèn khối hoặc vật liệu trung gian theo chuỗi tương sinh, ví dụ Thổ giữa Hỏa và Kim.
