Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy
遁甲日用涓吉奇門五總龜 (卷一 · 奇門布局法)
Tác giả: Trì Kỷ (池紀) đời Minh gom chép; gốc là sách Kỳ Môn Yếu Lược (奇門要略) có bài tựa của Quách Tử Thịnh (郭子晟) năm Thuần Hựu Tân Sửu (1241, Nam Tống)
Bản gốc: bản khắc gỗ đời Minh, hai quyển thượng, hạ, mỗi trang 14 dòng, mỗi dòng 24 chữ; đối chiếu bản in năm Dân Quốc 14 (1925) do Tần Thận An (秦慎安) hiệu khám, chia bốn quyển.
Sau bài tựa, Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy mở quyển một bằng mục Kỳ Môn bố cục pháp (奇門布局法), ghi rõ "lấy từ sách Âm Dương Bị Dụng". Đây là phần lý thuyết gọn nhất của cả bộ: chỉ chừng chín trăm chữ mà nói đủ bàn Kỳ Môn có mấy tầng, sao và cửa là gì, hai mươi bốn khí chia lên tám quẻ ra sao, vì sao năm ngày đổi một cục, cách bày nghi bày kỳ, phép gia lâm để đặt sao và cửa theo giờ, và cuối cùng là lời khuyên dùng bảng giờ in sẵn. Người đọc nắm được mục này thì đọc 90 bảng giờ tốt ở các quyển sau không còn bị lạc. Bài này dịch trọn mục bố cục pháp, dựng lại từng ví dụ bằng bàn Kỳ Môn và giảng theo Phong Thuỷ Liên Hoa.
Trả lời nhanh: Theo Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy, bàn Kỳ Môn có ba tầng tượng tam tài: tầng trời bày chín sao, tầng người mở tám cửa, tầng đất định tám quẻ chín cung. Ất, Bính, Đinh là ba kỳ; Mậu đến Quý là sáu nghi; sáu Giáp ẩn dưới sáu nghi làm Trực phù nên gọi là độn giáp. Hai mươi bốn khí chia cho tám quẻ, mỗi quẻ ba khí; Đông chí đến Mang chủng là dương độn, Hạ chí đến Đại tuyết là âm độn. Năm ngày sáu mươi giờ là một cục: ngày Giáp, Kỷ gặp Tý Ngọ Mão Dậu là thượng nguyên, gặp Dần Thân Tỵ Hợi là trung nguyên, gặp Thìn Tuất Sửu Mùi là hạ nguyên. Dương độn thuận bày nghi, nghịch bày kỳ; âm độn ngược lại; cung 5 gửi Khôn. Giờ dùng được phải có thời khoá cát, phương làm việc được Khai, Hưu, Sinh và có tam kỳ.
Thầy Vũ Giới giảng: "Bố cục pháp là cái khung. Biết khung rồi mới biết bảng giờ tốt trong sách từ đâu ra, chỗ nào in sai thì tự sửa được. Học Kỳ Môn mà chỉ tra bảng, không dựng nổi một bàn, thì gặp một con số lệch là không biết đâu mà lần."
Ba tầng của bàn Kỳ Môn tượng tam tài – 三重象三才
奇門布局法(出陰陽備用):遁甲之法,三重象三才:上層象天,列九星;中層象人,開八門;下層象地,定八卦九宮。天蓬及休門與坎一宮相對,三才定位也。
Dịch: Phép bố cục Kỳ Môn (lấy từ sách Âm Dương Bị Dụng). Phép độn giáp có ba tầng tượng tam tài: tầng trên tượng trời, bày chín sao; tầng giữa tượng người, mở tám cửa; tầng dưới tượng đất, định tám quẻ chín cung. Thiên Bồng và Hưu môn đối với cung 1 Khảm: đó là ba tài định vị.
Giảng: Câu mở đầu nói rõ bàn Kỳ Môn không phải một lưới chín ô mà là ba lớp chồng lên nhau. Lớp đất cố định: chín cung theo Lạc thư, cung 1 Khảm ở bắc, cung 9 Ly ở nam, tám quẻ Hậu Thiên đứng quanh, cung 5 ở giữa. Lớp người là tám cửa Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai, xoay theo giờ. Lớp trời là chín sao Bồng, Nhậm, Xung, Phụ, Anh, Nhuế, Trụ, Tâm, Cầm, cũng xoay theo giờ nhưng theo quy tắc khác với cửa. Khi chưa xoay, sao và cửa nằm ở "cung gốc": Thiên Bồng với Hưu môn cùng ở cung 1 Khảm, nên sách lấy cặp này làm ví dụ cho việc ba tầng định vị.

Chữ "tam tài" ở đây không chỉ là cách gọi cho đẹp. Trời cho thời (sao), người làm việc qua cửa (môn), đất là chỗ việc xảy ra (cung). Một giờ Kỳ Môn tốt là giờ mà ba tầng cùng thuận: sao lành ở trên, cửa tốt ở giữa, cung hợp việc ở dưới. Các bài sau của sách, từ bảng giờ đến thơ đoán, đều xoay quanh ba tầng này.

Ba kỳ, sáu nghi và vì sao gọi là độn giáp – 三奇六儀
乙丙丁,三奇也:乙為日奇,丙為月奇,丁為星奇。戊己庚辛壬癸,六儀也。而甲子常同六戊,甲戌常同六己,甲申常同六庚,甲午辛,甲辰壬,甲寅癸。甲雖不用,而六甲為天之貴神,常隱於六儀之下,為直符,其發用實在此,故謂之遁。此太衍虛一、太元虛三之義也。
Dịch: Ất, Bính, Đinh là ba kỳ: Ất là nhật kỳ, Bính là nguyệt kỳ, Đinh là tinh kỳ. Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý là sáu nghi. Giáp Tý luôn đi cùng Mậu, Giáp Tuất luôn đi cùng Kỷ, Giáp Thân đi cùng Canh, Giáp Ngọ với Tân, Giáp Thìn với Nhâm, Giáp Dần với Quý. Giáp tuy không dùng, nhưng sáu Giáp là quý thần của trời, luôn ẩn dưới sáu nghi làm Trực phù; chỗ phát dụng thật ở đây, nên gọi là "độn" (ẩn). Đó là nghĩa "Thái diễn bỏ một, Thái Huyền bỏ ba".
Giảng: Mười can được chia ba nhóm. Ba kỳ Ất, Bính, Đinh là ba can lành, ứng mặt trời, mặt trăng và sao. Sáu nghi Mậu đến Quý là sáu can làm khung bàn. Can Giáp không có chỗ riêng trên bàn: Giáp đứng đầu mười can, là "quý thần", nên ẩn dưới một nghi theo tuần. Sáu mươi Giáp Tý chia sáu tuần, mỗi tuần mở đầu bằng một Giáp; Giáp của tuần nào thì ẩn dưới nghi tương ứng. Vì Giáp ẩn đi mà vẫn điều khiển bàn (qua Trực phù), môn thuật này mới gọi là "độn giáp".
Hai ví dụ cuối đoạn lấy từ số học cổ. "Thái diễn bỏ một": Hệ từ nói số đại diễn là năm mươi, dùng bốn mươi chín, một que để riêng không dùng mà vẫn là gốc của phép bói. "Thái Huyền bỏ ba": sách Thái Huyền của Dương Hùng cũng để riêng mấy que không dùng. Ý sách: cái không dùng lại là chỗ chủ. Giáp không đặt lên bàn, nhưng mọi việc xoay sao, xoay cửa đều bắt đầu từ chỗ Giáp ẩn.

Chín sao làm Trực phù, tám cửa làm Trực sử – 九星八門
蓬任衝輔英芮柱心禽,九星也,遞為直符;休生傷杜景死驚開,八門也,遞為直使。
Dịch: Bồng, Nhậm, Xung, Phụ, Anh, Nhuế, Trụ, Tâm, Cầm là chín sao, lần lượt làm Trực phù; Hưu, Sinh, Thương, Đỗ, Cảnh, Tử, Kinh, Khai là tám cửa, lần lượt làm Trực sử.
Giảng: Câu ngắn nhưng là chìa khoá của cả phép gia lâm ở cuối mục. "Lần lượt" nghĩa là không có sao hay cửa nào cố định làm chủ. Giờ thuộc tuần nào thì xem Giáp của tuần ấy đang ẩn ở cung nào trên bàn đất; sao gốc của cung đó là Trực phù, cửa gốc của cung đó là Trực sử. Thứ tự liệt kê trong sách cũng là thứ tự cung gốc: Bồng – Hưu ở cung 1, Nhậm – Sinh ở cung 8, Xung – Thương ở cung 3, Phụ – Đỗ ở cung 4, Anh – Cảnh ở cung 9, Nhuế – Tử ở cung 2, Trụ – Kinh ở cung 7, Tâm – Khai ở cung 6. Thiên Cầm ở cung 5 không có cửa riêng, khi xoay đi theo Thiên Nhuế ở cung 2.

Hai mươi bốn khí trên tám quẻ – 二十四氣直於八卦
二十四氣直於八卦:坎則冬至、小寒、大寒;艮則立春、雨水、驚蟄;震則春分、清明、穀雨;巽則立夏、小滿、芒種;離則夏至、小暑、大暑;坤則立秋、處暑、白露;兌則秋分、寒露、霜降;乾則立冬、小雪、大雪。四時分至及四立為八節,得八卦正氣,故各為初直,二氣從之,以分天地人元;又間六宮而行,各為上中下元也。冬至後十二氣為陽遁,皆順行;夏至後十二氣為陰遁,皆逆行。二遁各占卦四,為節中之氣各六。諸氣一周,八卦歲事備矣,此以月取之也。
Dịch: Hai mươi bốn khí trực tám quẻ: Khảm là Đông chí, Tiểu hàn, Đại hàn; Cấn là Lập xuân, Vũ thuỷ, Kinh trập; Chấn là Xuân phân, Thanh minh, Cốc vũ; Tốn là Lập hạ, Tiểu mãn, Mang chủng; Ly là Hạ chí, Tiểu thử, Đại thử; Khôn là Lập thu, Xử thử, Bạch lộ; Đoài là Thu phân, Hàn lộ, Sương giáng; Càn là Lập đông, Tiểu tuyết, Đại tuyết. Hai phân, hai chí và bốn lập là tám tiết, được chính khí của tám quẻ, nên mỗi tiết làm khí trực đầu, hai khí theo sau, để chia thiên, địa, nhân nguyên; lại cách sáu cung mà đi, thành thượng, trung, hạ nguyên. Mười hai khí sau Đông chí là dương độn, đều đi thuận; mười hai khí sau Hạ chí là âm độn, đều đi nghịch. Mỗi độn chiếm bốn quẻ, tiết và khí mỗi loại sáu. Các khí đi một vòng thì việc của tám quẻ trong năm đủ cả: đó là lấy theo tháng.

Giảng: Đây là đoạn giải thích gốc của bảng cục số mà người học Kỳ Môn hay phải học thuộc. Sách cho hai quy tắc, ghép lại là ra cả bảng. Quy tắc một: khí đầu mỗi quẻ (tám tiết lớn) lấy số cung của quẻ làm cục thượng nguyên, nên Đông chí cục 1 (Khảm), Lập xuân cục 8 (Cấn), Xuân phân cục 3 (Chấn), Lập hạ cục 4 (Tốn), Hạ chí cục 9 (Ly), Lập thu cục 2 (Khôn), Thu phân cục 7 (Đoài), Lập đông cục 6 (Càn). Hai khí sau "theo" khí đầu: dương độn cộng một, âm độn trừ một, nên Tiểu hàn cục 2, Đại hàn cục 3; Tiểu thử cục 8, Đại thử cục 7.
Quy tắc hai: "cách sáu cung mà đi". Từ thượng nguyên sang trung nguyên, từ trung nguyên sang hạ nguyên đều đi thêm sáu cung (dương thuận, âm nghịch, quanh vòng chín). Đông chí 1, cộng sáu là 7, cộng sáu nữa là 13 tức 4: Đông chí 1, 7, 4. Hạ chí 9, lùi sáu là 3, lùi sáu nữa là 6: Hạ chí 9, 3, 6. Áp hai quy tắc cho cả 24 khí sẽ ra đúng bảng ở hình dưới, khớp với bảng cục số quen dùng trong các sách Kỳ Môn đời sau. Câu "lấy theo tháng" là để phân biệt với bước kế tiếp: định nguyên theo ngày.

Năm ngày một cục, ba nguyên – 五日一候 · 三元
五日一候,故遁法遇甲己為一局。蓋自甲子至戊辰五日六十時,足為上局;己巳至癸酉又五日六十時,足為中局;甲戌至戊寅又五日六十時,足為下局。三局,三才之道也。餘如之。由是甲己加四仲皆為上,加四孟皆為中,加四季皆為下。三局四之而六十甲子畢矣。上局則起本氣之上元,中局則起中元,下局則起下元,不易之法也。故凡日雖以氣候相推,至三元先後不同,而三元始終日有多少,在經有折局補局之法,因日定局,因局起元,終不可易,此以日取之也。
Dịch: Năm ngày là một hậu, nên phép độn gặp ngày Giáp, Kỷ là một cục. Từ Giáp Tý đến Mậu Thìn năm ngày sáu mươi giờ, đủ làm thượng cục; Kỷ Tỵ đến Quý Dậu lại năm ngày sáu mươi giờ, đủ làm trung cục; Giáp Tuất đến Mậu Dần lại năm ngày sáu mươi giờ, đủ làm hạ cục. Ba cục là đạo tam tài; phần còn lại cũng thế. Vì vậy Giáp, Kỷ gặp tứ trọng đều là thượng, gặp tứ mạnh đều là trung, gặp tứ quý đều là hạ. Ba cục lặp bốn lần thì hết sáu mươi Giáp Tý. Thượng cục thì khởi thượng nguyên của khí đang trực, trung cục khởi trung nguyên, hạ cục khởi hạ nguyên: phép không đổi. Cho nên ngày tuy lấy khí hậu mà suy, đến khi ba nguyên trước sau không đều, đầu cuối ba nguyên ngày nhiều ngày ít, thì trong kinh có phép chiết cục, bổ cục: theo ngày định cục, theo cục khởi nguyên, rốt cuộc không thể đổi. Đó là lấy theo ngày.
Giảng: Ngày Giáp và ngày Kỷ là ngày "phù đầu": cứ năm ngày lại gặp một ngày Giáp hoặc Kỷ, mở một cục mới. Chi của ngày phù đầu cho biết nguyên: Tý, Ngọ, Mão, Dậu (tứ trọng) là thượng nguyên; Dần, Thân, Tỵ, Hợi (tứ mạnh) là trung nguyên; Thìn, Tuất, Sửu, Mùi (tứ quý) là hạ nguyên. Ví dụ ngày Kỷ Mão là thượng nguyên, ngày Giáp Thân là trung nguyên, ngày Kỷ Sửu là hạ nguyên. Ba nguyên mười lăm ngày vừa khớp một khí, nên trên lý thuyết một khí có đủ thượng, trung, hạ.
Thực tế khí tiết tính theo mặt trời, còn Giáp Tý tính theo ngày, hai vòng không trùng nhau: có khi ngày phù đầu đến trước ngày giao khí, có khi đến sau. Sách chỉ nhắc "trong kinh có phép chiết cục, bổ cục" mà không giảng, vì đây là chỗ đã bàn kỹ ở sách khác; Độn Giáp Phù Ứng Kinh gọi là siêu thần, tiếp khí và đặt nhuận. Điều sách nhấn mạnh là nguyên tắc: "theo ngày định cục, theo cục khởi nguyên", tức nguyên do ngày phù đầu quyết định chứ không do ngày thứ mấy trong khí.

Thứ tự chọn giờ và cách bày nghi, bày kỳ – 選時之序 · 布儀布奇
凡選時,先分二遁,次定三局,方起三元。蓋先看其日在何節氣內,合為某遁;次看其日在何甲己下,合為某局。於是以本局起遁:冬至後為陽遁,則順布六儀,逆布三奇;夏至後為陰遁,則逆布六儀,順布三奇。本法自甲至癸十干常以序行,如局逆順,並先布三奇,後布六儀。今皆反之,因指六甲為六儀而布局,及布三奇並以乙丙丁為序,皆捷法也。
Dịch: Phàm chọn giờ, trước chia hai độn, kế định ba cục, rồi mới khởi ba nguyên. Trước xem ngày ấy ở trong khí tiết nào, hợp với độn nào; kế xem ngày ấy ở dưới ngày Giáp, Kỷ nào, hợp với cục nào. Rồi theo cục ấy mà khởi độn: sau Đông chí là dương độn thì thuận bày sáu nghi, nghịch bày ba kỳ; sau Hạ chí là âm độn thì nghịch bày sáu nghi, thuận bày ba kỳ. Phép gốc thì mười can từ Giáp đến Quý luôn đi theo thứ tự, theo cục mà nghịch hay thuận, và đều bày ba kỳ trước, sáu nghi sau. Nay đều làm ngược lại: lấy sáu Giáp làm sáu nghi để bày cục, và bày ba kỳ cũng theo thứ tự Ất, Bính, Đinh: đều là phép tắt.
Giảng: Thứ tự ba bước: (1) xem ngày ở khí nào để biết dương độn hay âm độn và số cục của ba nguyên; (2) xem ngày phù đầu để biết thượng, trung hay hạ nguyên; (3) có số cục rồi thì bày bàn đất. Cách bày: đặt Mậu ở cung có số bằng số cục. Dương độn thì Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý đi tiếp theo số cung tăng, rồi Đinh, Bính, Ất nối tiếp; nhìn từ Mậu thì ba kỳ nằm ở phía lùi lại, nên gọi là "thuận nghi, nghịch kỳ". Âm độn đi theo số cung giảm.
Ví dụ dương độn cục 1: Mậu 1, Kỷ 2, Canh 3, Tân 4, Nhâm 5, Quý 6, Đinh 7, Bính 8, Ất 9. Âm độn cục 9: Mậu 9, Kỷ 8, Canh 7, Tân 6, Nhâm 5, Quý 4, Đinh 3, Bính 2, Ất 1. Đoạn "phép gốc" và "phép tắt" cho biết thời Tống có hai cách đếm: cách gốc đi đủ mười can theo thứ tự, cách tắt chỉ đếm sáu nghi rồi ba kỳ. Hai cách cho cùng một bàn; sách chọn cách tắt vì dễ nhớ.

Cung 5 gửi Khôn và chuyện sửa phép của Thái sử cục – 寄坤二宮
布五宮則寄坤於二宮,此土長生於坤之說也。(此寄宮終非正位,故遇直符直使在五宮,則皆註避五於本時之下,恐人誤用之也。)近年太史局有鄒雅書,著百中經,其序言改正以五寄二之說,而未之見,故此書且依本法。
Dịch: Bày đến cung 5 thì gửi sang Khôn ở cung 2: đây là thuyết Thổ trường sinh ở Khôn. (Gửi cung rốt cuộc không phải chính vị, nên gặp Trực phù, Trực sử ở cung 5 thì đều chú "tránh ngũ" dưới giờ ấy, sợ người dùng nhầm.) Gần đây ở Thái sử cục có người họ Trâu soạn sách Bách Trung Kinh, bài tựa nói đã sửa lại thuyết lấy 5 gửi 2, nhưng chưa thấy sách, nên sách này tạm theo phép gốc.
Giảng: Cung 5 ở giữa không có quẻ, không có cửa, nên khi can hay sao rơi vào cung 5 phải gửi sang một cung khác. Sách theo phép gửi Khôn cung 2, lý do "Thổ trường sinh ở Khôn": cung 5 thuộc Thổ, Khôn cũng là Thổ. Lời chú nhỏ rất thực dụng: giờ nào Trực phù hay Trực sử rơi vào cung 5 thì trong bảng có ghi "tránh ngũ" (避五), người dùng thấy chữ này thì bỏ giờ đó. Bài tựa ở bài 1 cũng đã kể "kỵ trung cung" là một trong ba điều kỵ.

Câu về Thái sử cục cho thấy người biên soạn đời Nam Tống biết thời ấy có người muốn sửa phép gửi cung, nhưng vì chưa đọc được sách nên vẫn giữ cách cũ. Cách làm này đáng học: chưa thấy bằng cứ thì giữ phép đã dùng lâu, ghi rõ chỗ còn tranh luận cho người sau. Đời sau quả có nhiều thuyết khác nhau về cung 5 (gửi Khôn, gửi Cấn, dương gửi Cấn âm gửi Khôn); Ngũ Tổng Quy giữ một thuyết từ đầu đến cuối, nên các bảng giờ trong sách thống nhất với nhau.
Phép gia lâm: đặt Trực sử theo chi giờ, Trực phù theo can giờ – 加臨法
九宮已布滿,則點出其時旬頭之甲在何宮,以其星為直符,以其門為直使,然後以加臨法用之:尋本時支落處,加以直使;尋本時干落處,加以直符。
Dịch: Chín cung đã bày đủ thì chỉ ra Giáp đầu tuần của giờ ấy ở cung nào, lấy sao của cung đó làm Trực phù, cửa của cung đó làm Trực sử, rồi dùng phép gia lâm: tìm chỗ chi của giờ rơi vào, đặt Trực sử lên đó; tìm chỗ can của giờ rơi vào, đặt Trực phù lên đó.
Giảng: Phép gia lâm là bước biến bàn đất tĩnh thành bàn giờ động. Lấy ví dụ dương độn cục 1, ngày Giáp hoặc Kỷ, giờ Bính Dần. Giờ Bính Dần thuộc tuần Giáp Tý; Giáp Tý ẩn dưới Mậu, Mậu ở cung 1, nên Trực phù là Thiên Bồng, Trực sử là Hưu môn. Can giờ là Bính, trên bàn đất Bính ở cung 8: đặt Thiên Bồng lên cung 8, tám sao còn lại xoay theo cùng chiều. Chi giờ là Dần: từ cung của Giáp đầu tuần đếm Tý ở cung 1, Sửu cung 2, Dần cung 3 (dương độn đếm thuận), đặt Hưu môn lên cung 3, các cửa khác xoay theo. Kết quả: Hưu môn đến Chấn, Sinh môn đến Tốn, Khai môn đến Cấn. Dựng bàn đầy đủ thì ra như hình dưới.
Sách viết "tìm chỗ chi giờ rơi vào" chứ không giải cách đếm, vì đây là phép quen của người học thời đó. Người mới học hay nhầm ở chỗ này: Trực sử đi theo số giờ kể từ Giáp đầu tuần, không đi theo can giờ như Trực phù. Hai thứ đi theo hai quy tắc, nên sao và cửa trên bàn giờ thường không còn đi đôi với nhau như ở cung gốc.

Ba cửa trắng, bốn giờ lớn và điều kiện dùng giờ – 北方三白 · 四大時
加臨已,乃視其時課提綱吉與凶,所作之方得不得開休生三門並天上三奇。必其時課吉,又得門奇,方可用事。如時課吉,不得門奇,不可用事。此三門即北方三白也。其所選時,每月先取四大時用之。諸法已通,必於此得吉,縱遇太歲金神等殺亦無害。凡行方者尤宜用此,以有諸門可上所向。若為陰陽二奇家,以其宮為其山,或為其坐向而選之。但於符應經不可不詳究也。
Dịch: Gia lâm xong thì xem đề cương thời khoá của giờ ấy là cát hay hung, phương làm việc có được ba cửa Khai, Hưu, Sinh cùng tam kỳ trên bàn trời hay không. Phải thời khoá cát, lại được môn và kỳ, mới dùng việc được. Nếu thời khoá cát mà không được môn, kỳ thì không dùng việc được. Ba cửa này tức là tam bạch phương bắc. Giờ chọn thì mỗi tháng trước lấy bốn giờ lớn mà dùng. Các phép đã thông, ắt được cát ở đây, dù gặp Thái tuế, Kim thần và các sát cũng không hại. Phàm người đi theo phương càng nên dùng phép này, vì có các cửa để bước lên hướng mình đi. Nếu là nhà âm dương (dương trạch, âm trạch) thì lấy cung làm sơn, hoặc làm toạ hướng mà chọn. Nhưng đối với Phù Ứng Kinh thì không thể không xét kỹ.
Giảng: Đoạn này nêu ba điều kiện của một giờ dùng được: thời khoá cát, phương làm việc được một trong ba cửa Khai, Hưu, Sinh, và có tam kỳ đến. Ba cửa này gọi là "tam bạch phương bắc" vì cung gốc của chúng là Khảm (nhất bạch), Càn (lục bạch), Cấn (bát bạch), cả ba nằm ở nửa phía bắc. Sách nói nặng ở câu "thời khoá cát mà không được môn, kỳ thì không dùng": nghĩa là chỉ riêng giờ tốt chưa đủ, phải có cửa và kỳ đến đúng phương mình làm việc.

"Bốn giờ lớn" (四大時) sách không giải thích ở mục này; các sách chọn ngày đời sau có nói đến "tứ đại cát thời", nhưng cách tính mỗi sách mỗi khác, nên ở đây Kho Sách Quý chỉ dịch sát chữ. Câu về nhà âm dương có một chữ đáng chú ý: bản in ghi "二奇家", theo văn mạch là "二宅家" (người làm hai loại nhà: nhà ở và mộ phần). Ý sách: thầy địa lý có thể lấy cung Kỳ Môn làm sơn (núi tựa) hoặc làm toạ hướng của công trình để chọn giờ. Câu cuối dặn phải đối chiếu Phù Ứng Kinh, là bộ Kỳ Môn đời Bắc Tống mà Kho Sách Quý đã dịch đủ.

Từ 4.320 khoá đến một bàn tay – 四千三百二十課
夫遁甲一歲為課四千三百二十,古人約為千八十局,後修為七十二局,最後撮為圖局十有八,可謂要矣。然為局尚多,莫若止一局用盤子為簡徑。若嫌盤子多事,則唯上指為妙。(上指固善,然暗記推詳,於諸法或有無證,則成謬誤。今此書裝成,日內十二時吉凶可見。)
Dịch: Độn giáp một năm có 4.320 khoá; người xưa rút lại còn 1.080 cục, sau sửa còn 72 cục, cuối cùng gom thành 18 đồ cục, có thể nói là gọn. Nhưng cục vẫn còn nhiều, không bằng chỉ một cục dùng bàn xoay cho giản tiện. Nếu chê bàn xoay phiền thì chỉ tính trên ngón tay là hay. (Tính trên tay tuy hay, nhưng nhớ thầm mà suy, đối với các phép có khi không có bằng cứ, sẽ thành sai lầm. Nay sách này đóng thành, mười hai giờ trong ngày cát hung đều thấy được.)
Giảng: 4.320 là 360 ngày nhân 12 giờ. 1.080 là một phần tư số đó. 72 cục là 24 khí nhân 3 nguyên. 18 cục là 9 cục dương độn và 9 cục âm độn: đây là con số mà mọi sách Kỳ Môn đời sau đều dùng. Từ 18 cục, người xưa làm bàn xoay (盤子) để quay sao và cửa; giỏi hơn nữa thì "thượng chỉ", tính trên các đốt ngón tay. Lời chú của sách rất thật: tính trên tay nhanh nhưng dễ sai, vì không có gì để đối chiếu. Cho nên người biên soạn in sẵn bảng giờ: mỗi ngày mười hai giờ, giờ nào tốt, giờ nào phải tránh, nhìn vào là thấy. Đó chính là 90 bảng giờ ở quyển hai và quyển ba của sách.

Luận theo Phong Thuỷ Liên Hoa – 蓮花風水按語
Đọc mục bố cục pháp, Phong Thuỷ Liên Hoa rút ra bốn điều dùng được trong việc chọn ngày giờ cho nhà ở và mộ phần.
Thứ nhất, bàn Kỳ Môn có ba tầng, và tầng đất là tầng không đổi. Sao và cửa xoay theo giờ, còn cung Khảm vẫn ở bắc, cung Ly vẫn ở nam. Với người làm phong thuỷ, tầng đất chính là căn nhà: hướng cửa, hướng bếp, hướng phòng thờ. Chọn giờ Kỳ Môn là chọn lúc cửa tốt và kỳ lành đến đúng phương của căn nhà, chứ không phải chọn một giờ tốt chung chung.
Thứ hai, chọn giờ có thứ tự: khí trước, ngày sau, giờ cuối. Sách nói rõ "trước chia hai độn, kế định ba cục, rồi mới khởi ba nguyên". Liên Hoa giữ đúng thứ tự này: xem tiết khí để biết độn và cục, xem ngày phù đầu để biết nguyên, rồi mới dựng bàn giờ. Bỏ bước nào là bàn sai từ gốc.
Thứ ba, có giờ tốt mà không có cửa, kỳ ở phương làm việc thì không dùng. Đây là chỗ nhiều người dùng lịch in sẵn hay bỏ qua. Ví dụ động thổ phía tây nam thì phải xem cung 2 Khôn trên bàn giờ có Khai, Hưu, Sinh và tam kỳ không; giờ có cửa tốt ở bắc mà mình làm việc ở tây nam thì vô ích.
Thứ tư, giữ một thuyết cho nhất quán. Người biên soạn biết có người muốn sửa phép gửi cung 5 nhưng vẫn giữ phép cũ vì chưa thấy bằng cứ. Liên Hoa cũng vậy: đã chọn phép gửi cung nào thì dùng một phép cho cả bàn, cả bảng, không trộn các thuyết.
Trên hết, Kỳ Môn chỉ là phần thời. Hình thế đúng thì giờ tốt mới có chỗ phát; hình thế sai thì giờ tốt cũng không cứu được.
Tóm lại – 總結: Mục Kỳ Môn bố cục pháp dạy bàn Kỳ Môn ba tầng tượng tam tài, ba kỳ sáu nghi và sáu Giáp ẩn dưới sáu nghi, chín sao lần lượt làm Trực phù, tám cửa lần lượt làm Trực sử. Hai mươi bốn khí chia cho tám quẻ, khí đầu lấy số cung của quẻ làm cục, ba nguyên cách nhau sáu cung. Năm ngày sáu mươi giờ là một cục, Giáp Kỷ gặp tứ trọng là thượng, tứ mạnh là trung, tứ quý là hạ. Dương độn thuận nghi nghịch kỳ, âm độn ngược lại, cung 5 gửi Khôn. Gia lâm đặt Trực sử theo chi giờ, Trực phù theo can giờ. Giờ dùng được phải có thời khoá cát, được Khai, Hưu, Sinh và có tam kỳ.
Bài sau: Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy (3) – Kỳ Môn tân kiềm khởi lệ: lấy cục theo khí, bày nghi bày kỳ.
Nguồn: Độn Giáp Nhật Dụng Quyên Cát Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy (遁甲日用涓吉奇門五總龜), quyển một, mục "Kỳ Môn bố cục pháp" (奇門布局法), có chú "xuất Âm Dương Bị Dụng"; theo bản in năm 1925 do Tần Thận An hiệu khám, đối chiếu bản khắc đời Minh. Hiệu đính: "陰陽二奇家" đọc theo văn mạch là "二宅家"; "四大時" dịch sát chữ, sách không giải thích. Bảng cục số 24 khí và bàn gia lâm giờ Bính Dần là phần dựng lại của Kho Sách Quý theo đúng quy tắc trong sách. Thầy Vũ Giới tổng hợp và biên soạn.
Công cụ Liên Hoa dùng kèm bài này – 蓮花工具
- Trạch Cát Liên Hoa: tra tiết khí, can chi ngày giờ, tìm ngày phù đầu Giáp Kỷ để định nguyên.
- Độn Pháp Liên Hoa: tập dựng bàn Kỳ Môn, bày nghi bày kỳ, gia lâm Trực phù, Trực sử.
- La Kinh Liên Hoa: định phương tám quẻ chín cung quanh ngôi nhà để biết cửa tốt rơi vào phương nào.
Bài liên quan – 相關文章
- Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy (1): giới thiệu sách và bài tựa Kỳ Môn Yếu Lược
- Độn Giáp Phù Ứng Kinh (3): Bố cục dương độn, âm độn và ba cục thượng, trung, hạ
- Độn Giáp Phù Ứng Kinh (2): Cửu tinh giữ cung, Bát môn và tám tiết
- Độn Giáp Diễn Nghĩa: sách Kỳ Môn đời Minh bốn quyển
Học bài bản cùng Thầy Vũ Giới – 隨師研習
Tự dựng được một bàn Kỳ Môn từ tiết khí, ngày phù đầu đến gia lâm, rồi biết đặt bàn ấy lên đúng phương của căn nhà, là việc cần có thầy chỉ tận tay. Mời bạn tham khảo Khoá học xem ngày tốt Trạch Cát hoặc Khoá học cao cấp Phong Thuỷ Sư Liên Hoa. Ghi danh, hỏi lịch khai giảng qua Zalo 0988 964 636 (Thầy Vũ Giới, TP.HCM).
Câu hỏi thường gặp – 常見問題
Bàn Kỳ Môn có mấy tầng? – 奇門三重
Theo Kỳ Môn Ngũ Tổng Quy, bàn Kỳ Môn có ba tầng tượng tam tài: tầng trên tượng trời bày chín sao, tầng giữa tượng người mở tám cửa, tầng dưới tượng đất định tám quẻ chín cung.
Vì sao gọi là độn giáp? – 何以謂遁甲
Vì can Giáp không có chỗ riêng trên bàn mà ẩn dưới sáu nghi theo tuần: Giáp Tý dưới Mậu, Giáp Tuất dưới Kỷ, Giáp Thân dưới Canh, Giáp Ngọ dưới Tân, Giáp Thìn dưới Nhâm, Giáp Dần dưới Quý, và làm Trực phù từ chỗ ẩn ấy.
Cục số của Đông chí và Hạ chí là bao nhiêu? – 冬至夏至局數
Đông chí thượng nguyên cục 1, trung nguyên cục 7, hạ nguyên cục 4 (dương độn); Hạ chí thượng nguyên cục 9, trung nguyên cục 3, hạ nguyên cục 6 (âm độn). Ba nguyên cách nhau sáu cung.
Làm sao biết ngày nào là thượng, trung, hạ nguyên? – 三元
Xem ngày Giáp hoặc Kỷ gần nhất trở về trước: gặp Tý, Ngọ, Mão, Dậu là thượng nguyên; gặp Dần, Thân, Tỵ, Hợi là trung nguyên; gặp Thìn, Tuất, Sửu, Mùi là hạ nguyên.
Giờ thế nào thì dùng được theo Ngũ Tổng Quy? – 可用之時
Thời khoá phải cát, phương làm việc được một trong ba cửa Khai, Hưu, Sinh và có tam kỳ Ất, Bính, Đinh đến. Thời khoá cát mà không được môn, kỳ thì sách dặn không dùng; Trực phù hay Trực sử rơi vào cung 5 thì tránh.









